iнфоРУСИН ч. 4 2016

чісло 4 2016 | рiчник хiIi.

70

сезон Театру Александра Духновіча

русин

iнфо

Iнформачный двотыжденник Русинiв Словеньска ‫ ׀‬цiна 0,50 €  факты ‫ ׀‬култура ‫ ׀‬історія актуалны iнформацїї о Русинах а не лем про Русинiв

Наша тема

З домова

70 років ТАД – 60 років ПУЛС

Родный дом Добряньского

Рутенія в Перу

ТАД приготовлює Москву – Петушкы

6

9

Навщіва Русинів з Войводины – договоры о сполупраці

Пряшівскый самосправный край (ПСК) в сполупраці з Русиньсков обродов на Словеньску (РОС) запросили на робочу навщіву ПСК, русиньскых орґанізацій і інштітуцій на Словакії воленых представителів „Націоналного совіту Руснацох“ (НСР) (меншыновой самосправы) з Войводины із Сербії. В офіціалній русиньскій делеґації із Сербії были Славко Рац, председа НСР, Йовґен Мудрі, його підпредседа, Желько Ковач, тайомник орґанізації і Серґей Томаш із Здружіня културы войводиньскых Русинів. Цільом навщівы было надвязаня взаємных контактів і зліпшіня міджінародной сполупраці на полю културы, наднародных проєктовых можностей, взаємных вымін окремых особ і колектівів в области културы і освіты. -кар-

▲▲ На навщіві Сельского уряду в Странянах.

В рамках споминаной навщівы, членове делеґації навщівили село Страняны в Старолюбовняньскім окресі, де бісідовали із Вєров Кравчаковов, старостков села, Петром Соколом, посланцьом ПСК і предностом Окресного уряду в Старій Любовні і Мартіном Карашом, сучасным председом РОС о можности сполочного орґанізованя меджінародной конференції з нагоды 200 років од народжіня страняньского родака Петра Кузмяка (1816-1900). П. Кузмяк быв основательом першых школ про Русинів жыючіх у Войводині, котрого мено несе і русиньска ґімназія в Руськім Керестурі. На Пряшівскім самосправнім краю делеґацію прияв підпредседа Петер Обрімчак, котрый гостям представив меджінародны проєктовы можности – конкретны проґрамы, до котрых бы ся могли вєдно залучіти орґанізації єствуючі в реґіонах Войводины і ПСК. Бісіда была і о економічній проблематіці, гос. 2 ◢

11

В Пряшові одбыв ся сейм РОС

В суботу 20-го фебруара 2016-го року в Пряшові, в просторах Театру Александра Духновіча, проходив 13-тый міморядный сейм Русиньской оброды на Словенську (РОС) – найстаршой і найвекшой русиньской орґанізації на Словакії по 1989-ім році. Сейм проходив із причіны абдікації бывшого председы РОС Мілана Мнягончака зо дня 2-го новембра 2015-го року. Мнягончак абдіковав зо здравотных причін. -пем-, -акФотоґрафії: СНМ - МРК Подля втогды платных станов мав быти сейм скликаный до 30-ох днів од абдікації председы. Кідьже ішло о час, коли требало закінчіти проєкты за 2015-тый рік і написати новы проєкты на рік 2016, Коордіначный выбор РОС схвалив пересунутя терміну сейму на 20-тый фебруар 2016. До того часу быв повіреным штатутарьом орґанізації підпредседа Мартін Караш, котрый мав підписове право. На сейм было номінованых 39 делеґатів із 21 Містных орґанізацій РОС. Сейм конштатовав, же мав стопроцентну участь делеґатів. В першій части сейму, котру вела Анна Кузмякова, делеґаты выслухали інформацію Выконного выбору о діятельстві орґанізації од остатнього сейму, котрый проходив в маї 2014-го року. Так само председкыня Дозорной рады РОС Вєра Юрічова інформовала о господаріню РОС за остатній період од сейму. Друга часть была заміряна на выбераня новых орґанів орґанізації і на зміну станов. Так само делеґаты діскутовали о проґрамовых пропозіціях і цілях на новый міджісеймовый період в рр. 2016 – 2019. На функцію председы кандідовав лем єден кандідат – Мартін Караш. Тот здобыв надполовічну векшыну голосів потрібных про зволіня, і став ся новым председом РОС. Делеґаты выберали і новый Выконный выбор і Дозорну раду. До нового Выконного выбору окрім председы были зволены: Крістіан Гуняра, Штефан Шалап, Владимір Противняк, Ярослав Фецуш, Петро Мікула, Мілан Щіґулиньскый і Теодозія Латтова. Латтова як єдина зо вшыткых зволеных новых орґанів орґанізації здобыла повный рахунок голосів од делеґатів – 39. В складі новой Дозорной рады суть по сеймі: Анна Кузмякова, Вєра Юрічова, Владимір Бейда, Мирон Крайковіч і Йозеф Мачуґа. Орґаны были звоелны на трирічный період. Делеґаты сейму рішыли і новы управы в становах РОС. Міморядный сейм є по новому потрібне скликати до 90-ох днів. Центер орґанізації ся подля новых станов вертать назад до Пряшова. По остатнім сеймі, котрый проходив в Міджілабірцях у 2014-ім році, быв центер РОС в Гуменнім. РОС рішала і своє одношіня ку Округлому столу Русинів Словеньска (ОСРС). Делеґаты голосовали за то, жебы РОС была членом – позоровательом в ОСРС і представителі РОС будуть ходити на засіданя ОСРС. Участны не вылучіли, же в будучности буде орґанізація жадати о рядне членьство в ОСРС. с. 3 ◢

2

Актуално

ловно о выникаючій потребі робочой силы із Сербії у розвиваючім ся автомобіловім промыслі на Словакії. Представителі Русинів з Войводины указали і на проблем з выдаваньом словацькых пасів, бо реґіструють неєднакый приступ словацькых урядів ку выдаваню пасів загранічным Словакам і наприклад і Русинам, котрых автентічнов домовинов є тыж Словацька републіка. Підпредседа ПСК П. Обрімчак і посланець П. Сокол приобіцяли актівну поміч у тій области, з тым, же будуть ініціовати засіданя з Міністерством загранічных справ СР. Представителі Русинів із Сербії інформовали о замірі вытворити Aсоціацію русиньскых фолклорных фестівалів в рамках країн - Пoльща, Словакія, Мадярьско, Сербія, Хорватія, Україна, дo котрой бы входили вытіпованы русиньскы фестівалы і котра бы была на помочі здобываня меджінародных жрідел на їх фінанцованя.

Штефан Сухый здобыв літературну премію Марії Мальцовской

с. 1 ◢

▲▲ Русины з Войводины.

Договор о сполупраці, котрый ся мать взайомно посудити і в близкім часі і славностні підписати. Потім вшыткы вєдно перешли музейом і попозерали його експонаты. В неформалных розговорах собі договорили першы конкреткы крокы сполупраці. За РОС брали на сполочнім засіданю участь председа Мартін Караш, членове ВВ РОС Петро Мікула з Біловежы (і староста села), Владимір Противняк з Меджілаборець і манажер ФК Кечера з Якубян і член РОС Йозеф Мачуґа.

Стовпчік Петро Медвідь

▲▲ Домашні і гості в СНМ-МРК в Пряшові.

Таксамо высоко оцінили выступы нашого професіоналного колектіву ПУЛС-у і Театру Александра Духновіча на русиньскых подіях в Сербії. Проявили інтерес головно о методіків і хореоґрафів даных колектівів, котры бы могли з часу на час приходити до Войводины і школити ведучіх тамтешніх русиньскых колектівів. Таксамо росповіли, же планують на Словакії зреалізовати Літню школу русиньского языка про русиньскы діти зо Сербії в часі oд 18-го дo 23-го юна 2016, кідьже успішный 1-ый річник ся одбывав минулого року в Попраді. На вшыткы выступліня реаґовав і Інґ. Мартін Караш, сучасный председа РОС, котрый конштатовав, же видить веце можностей сполупраці меджі Русинами ПСК і Войводины. Інформовав участників, же конкретны можности будуть гостям представлены на засіданю в СНМ – Музею русиньской културы в Пряшові. В нашім музею ся зышла гостююча делеґація з представителями Русиньской оброды на Словеньску і з ПгДр. Олґов Ґлосіковов, ДрСц., директорков СНМ – Музею русиньской културы. Інґ. М. Караш росповів участникам о діятельстві нашой орґанізації РОС і представив далшых Русинів із реґіонів Стара Любовня, Бардейов і Меджілабірці. Спомеджі гостей выступив Славко Рац, котрый презентовав заміры їх орґанізації в области взайомной сполупраці. Участници засіданя ся договорили на можных вымінах колектівів і окремых особ при орґанізованю музичных, співацькых, літературных і іншых подій. Таксамо ся договорили на сполочнім орґанізованю меджінародной конференції, котра буде присвячена 200-ій річніці вызначного русиньского педаґоґа і поета Петра Кузмяка, якому бы мали одкрыти і памятну таблу в його роднім селі Страняны. Директорка СНМ – МРК О. Ґлосікова росповіла гостям о своїй візії будучой сполупраці, головно в области музейництва, предявила

Ч. 4 2016

iнфо РУСИН

Кідь Словеньскый розглас хотів зрушыти народностне высыланя у Пряшові і пересунути го до Кошыць, Русины в петіції вызберали тісячі підписів. Не помогло то і радіо перешло до Кошыць. Но было в тім єдно позітівум. Вказали сьме, же ся знаме коло рішаня важной справы змобілізовати і зробити вшытко, што є в нашых силах, жебы ся не наповнив неґатівный замір. Хоць ся потім, у 2011ім році, приголосило овельо веце Русинів коло перепису, кідь Словеньскый розглас ішов знова раз мінити штруктуру высыланя, котра была про Русинів неґатівнов, Русиньска оброда знова хотіла розбігнути велику петіцію, но якось, і напрік добрым резултатам в переписі, тота петіція вже не была успішна. Русинів было веце, но якбач сплячіх. І тых в орґанізаціях, і тых, од котрых бы нам требало підписы. В днешній рубріці „Наша тема“ рішыме реалну грозьбу, же родный дім Адолфа Добряньского (стара фара в Рудльові) буде збуряный. Увагу Округлого стола Русинів Словеньска (ОСРС) на то звернув пан Петер Добранскый, і люди із ОСРС зачали робити першы крокы, інформовали ся о сітуації, жебы тому забранити. Міджі часом уж перешла і стріча з пряшівскым ґрекокатолицькым архієпіскопом, котрый быв о проблемі інформованый, і тот повів ясно, же покля Русинам на тім будинку залежыть, най передложать алтернатівы, як фінанцовати оправу старой фары і він то буде акцептовати. Тота справа є теперь омного веце в нашых руках, як то было в припаді розгласу. Но вопросом є, ці ся докажеме змобілізовати так, як у першій петіції за розглас, ці будеме знати зробити вшытко про тото, жебы досправды захранити родный дім Добряньского, або зістанеме сплячі. І мы в орґанізаціях, і люди на селах. Може то быти і добров пробов того, якы реалны резултаты нас можуть чекати в переписі у році 2021, кідь будуть вшыткы спати, як буде ходити комісарь...

Дня 24-го фебруара 2016-го року в Пряшові проходила членьска громада Сполку русиньскых писателів Словеньска, котра ся орґанізує шторік. Петро Медвідь

Зборы писателів вела председнічка орґанізації Кветослава Копорова. Писателі обговорили зреалізованы проєкты за 2015тый рік і плнаы на рік 2016. В рамках планів Сполок русиньскых писателів Словеньска приготовлює і властный інтернетовый сайт, на котрім хоче презентовати своїх членів і роботу орґанізації. На членьскій громаді были і офіціално выголошены резултаты Літературного конкурзу Марії Мальцовской 2015. Oд 10-го септембра до 20-го новембра 2015 Сполок русиньскых писателів Словеньска у сполупраці з редакційов Русин і Народны новинкы і Інштітутом русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові выписав 2-гый річник Літературного конкурзу Марії Мальцовской на найліпшы творы в области поезії, прозы, есеїв і драмы в списовнім русиньскім языку. Творы міг посылати каждый автор од 18-го року віку, жыючій в Словеньскій републіці. Тот рік на третім місці скінчіла молода писателька, штудентка на Інштітуті русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові – Яна Сташкова. Тота в конкурзі третє місце здобыла за свою прозу. Друге і перше місце належало поезії. Друге місце здобыла Марія Ґірова і як найліпшы творы у 2015-ім році были оцінены стихы Штефана Сухого. Оцінены роботы, будуть окрім того, же авторы дістали фінанчну нагороду, і опублікованы в часописі Русин. Штефан Сухый ся народив 24-го мая 1946-го року в селі Нехваль Полянка. Є то русиньскый поет, прозаік і драматік, автор дакотрых русиньскых учебників. До року 1989 писав по україньскы, по револуції у 1989-ім році зачав писати русиньскым языком. Мож спомянути його книжкы Русиньскый співник, Енді сідать на машыну вічности, Як Руснакы релаксують, Азбукарня, Аспірін, Слон на Кычарі, Незабудка, Азбукова мама, Третє око… Є і автором радіопєс, котры робив про Словеньскый розглас – русиньске высыланя Радіа Патрія. Пєсу під назвов Пташаче молоко, котра была оріґінално написана про радіо, мав у своїм репертоарі Театер Александра Духновіча в Пряшові. Є лавреатом Премії Александра Духновіча за русиньску літературу.

Ч. 4 2016

Русиньска комісія рекомендовала підпорити 122 проєктів

Остатні два тыждні на Словакії засідали комісії окремых народностных меншын, котры посуджовали проєкты поданы на 2016-тый рік. Русиньска комісія засідала в днях 1-го і 2-го марца 2016-го року. -пемПро русиньску народностну меншыну было того року в рамках проґраму Уряду влады Словацькой републікы під назвов Култура народностных меншын приділеных 294 032 €. Русиньска комісія посуджовала 160 поданых проєктів, із котрых рекомендовала підпорити 122. Комісія є порадным орґаном, значіть, вердікт комісії о вышці підпоры проєкту іщі не мусить быти дефінітівный. Уряд уповномоченого влады про народностны меншыны і етнічны ґрупы ся на своїм сайті хвалить і рекордно скорым часом підписованя і публікованя першых змлув. Покля комісії зачали засідати в минулім тыждні, уж в пятніцю, 26-го фебруара, были першы змлувы публікованы на Централнім реґістрі змлув, што є сіґналом, же жадателі, котрых змлувы суть публікованы на реґістрі, можуть в найблизшых днях чекати грошы на свої проєкты. Моментално бы мало быти публікованых 5 змлув на підпору 18-ох проєктів в цілковій сумі 100 478 €, доповнює Уряд уповномоченого. Русиньску комісію про посудожваня поданых проєктів творить пять людей, котры были порпонованы орґанізаціями діючіма в русиньскім русі, і пять номінантів Уряду влады.

Умер Андрій Ґай – русиньскый малярь В понедільок, 15-го фебруара 2016-го р. в Пряшові умер Андрій Ґай – русиньскый малярь, ілустратор, педаґоґ вытварного уменя. Умер у віку 84 років. Петро Медвідь Народив ся Андрій Ґай у Сукові, в окресі Гуменне, 29-го януара 1932-го року. Закінчів русску ґімназію в Гуменнім і далше штудовав у рр. 1952-1958 на Высокій школі вытварных умень в Братіславі. По абсолвованю высокой школы зачав робити в Пряшові як вытварный редактор україньской ґазеты „Дружно вперед“. В рр. 1960 – 1973 робив на Педаґоґічнім інштітуті і Катедрі вытварной выховы Педаґоґічной факулты Універзіты Павла Йозефа Шафаріка в Пряшові. Од 1973-го року быв свободным умелцьом. Курто учів і на Людовій школі уменя і знова і на Катедрі вытварной выховы. Мальовав головно пейзажі, портреты, фіґуралны композіції, закутя. В періоді років 1960 – 1990 вытворив множество монументалнодекоратівных творів у архітектурі, мальб на стіну, камянных і керамічных мозаік. Андрій Ґай мав веце як 50 окремых і 150 колектівных выставок. У 1987 році здобыв медайлу За розвиток окресу Пряшів. В тім самім році му была передана в Кошыцях Премія крайского народного выбору за камяну мозаіку. Із нагоды його 80-той річніці од народжіня му у 2012-ім році была передана Ціна пріматора міста Пряшів за довгорічный і вынятковый вклад у области вытварного уменя і репрезентацію міста дома і за граніцями. Наперед Андрій Ґай выставляв дома і за граніцями як словацькый або україньскый умелець, по 1989-ім році приєднав ся ку далшым пряшівскым умелцям на выставках русиньского уменя. Похороненый быв Андрій Ґай у пятніцю, 19-го фебруара 2016 р., о 13.00 год. на містьскім цінтері в Пряшові. Інформовало о тім пресове одділіня Містьского уряду в Пряшові.

Актуално

iнфо РУСИН

с. 1 ◢

3

У З Н Е С I Н Я

з 13-го Міморядного сейму Русиньской оброды на Словеньску, котрый ся одбывав 20-го фебруара 2016 р. в Пряшові По обговоріню окремых пунктів проґраму 13-ый Міморядный сейм Русиньской оброды на Словеньску (дале РОС) прияв слідуючі узнесіня:

▲▲ Інґ. Мартін Караш, новый председа РОС. A) 13-ый Міморядный сейм РОС бере до відома: 1. Справу мандатовой комісії, в котрій ся конштатує, же із запрошеных 39 делеґатів бере участь на 13-ім Міморяднім сеймі РОС 39 делеґатів, то значіть 100 %-ну участь і потверджує, же 13ый Міморядный сейм РОС є способный узнашаня. 2. Справу Выконного выбору РОС о діятельстві орґанізації од посліднього 12-го Сейму РОС, котру преднесли Інґ. Мартін Караш, Петро Мікула, Ярослав Фецуш і Владимір Противняк. 3. Справу о господаріню РОС oд посліднього 12-го Сейму РОС, котру прочітала Вєра Юрічова, председкыня Дозорной рады РОС. 4. Проґрам кандідата на функцію председы РОС, з котров выступив Інґ. Мартін Караш. 5. Пропозіції делеґатів і гостей, котры выступили в діскузії на 13-ім Міморяднім сеймі РОС.

Б) 13-ый Міморядный сейм РОС схвалює: 1. Мандатову комісію в зложіню: Mґр. Мартіна Стеранкова, Емілія Ґубова, Mарґіта Кваскова. 2. Волебну комісію в зложіню: Mиколай Коневал, Mґр. Павел Ковач, Mарія Біцкова, Iнґ. Aлександер Бобер і Aннa Кoвачова. 3. Пропозіційну комісію в зложіню: Владимір Противняк, Mґр. Aнна Кузмякова і Петро Мікула. 4. Предложены зміны в Становах РОС, статі 1, 4 і 6, котры ся дотуляють терміну скликованя міморядного сейму РОС. Справу волебной комісії о выслідках волеб до орґанів РОС: а) 13-ый Міморядный сейм РОС зволив за председу РОС Інґ. Мартіна Караша (штатутарь РОС); б) За членів Выконного выбору РОС были зволены Mґр. Теодозія Латтова, Петро Мікула, Крістіан Гуняра, ЮДр. Мілан Щіґуліньскый, Мґр. Штефан Шалап, Ярослав Фецуш, Владимір Противняк; в) За членів Дозорной рады были зволены: Mґр. Aннa Кузмякова, Вєра Юрічова, Iнґ. Мiрон Крайковіч, Iнґ. Владимір Бейда і Йозеф Мачуґа. 5. Доповніня інтерного предпису РОС 1/2016 o становліню кількости реґіонів, з котрых ся волять представителі до Выконного выбору РОС: • Член ВВ РОС за реґіон Снина (згодный з окресами Снина і Собранці); • Член ВВ РОС за реґіон Меджілабірці (згодный з окресами Меджілабірці і Стропков); • Член ВВ РОС за реґіон Стара Любовня (згодный з окресами Стара Любовня і Кежмарок); • Член ВВ РОС за реґіон Пряшів, Кошыці, Братіслава (згодный з окресами Пряшів, Сабінов, Левоча, Кошыці, Рожнява, Спішска Нова Вес, Братіслава). 6. Записователя 13-го Міморядного сейму РОС Iнґ. Мірона Крайковіча. 7. Oвірителів запису у 13-го Міморядного сейму РОС Івана Рожека і Mґр. Яну Боґуску. В) 13-ый Miморядный сейм РОС потверджує: 1. Зложіня КВ РОС, котрый творить председа РОС, членове ВВ РОС і председове містных орґанізацій (МО) РОС ку дню одбываня 13-го Міморядного сейму РОС – Бардейов, Біловежа, Братіслава, Цернина, Чірч, Габура, Гуменне, Якубяны, Кална Розтока, Камюнка, Кошыці, Красный Брід, Меджілабірці, Пряшів, Рошківці, Снина, Стара Любовня, Свідник, Шамброн, Уліч, Вранов над Топльов, Вырава. Г) 13-ый Miморядный сейм РОС жадать: 1. Делеґатів Світового конґресу Русинів за Словакію о переоцініня зволеного заступника в СКР за Словакію і пропонує, жебы ним быв новозволеный председа РОС. T: дo 10. 03. 2016 З:делеґаты 13-го СКР і председа РОС Ґ) 13-ый Міморядный сейм РОС укладать: 1. Оцінити засіданя 13-го Міморядного сейму РОС, пропозіції выступаючіх в діскузії залучіти до задач орґанізації на далшый період. T: дo 30. 04. 2016 З: председа і ВВ РОС 2. Выготовити членьскы леґітімації РОС і передати їх членам РОС. T: дo 31. 05. 2016 З: председа РОС 3. Заподівати ся змінами новой штруктуры проґраму НЕВ Словеньского розгласу в Кошыцях з цільом зліпшіня высыланя про Русинів. T: дo 30. 03. 2016 З: председа РОС 4. На найближшім засідані КВ РОС обговорити план обсяговой штруктуры періодіка Інфо Русин, схвалити редакчну раду і становити дописавателів за окремы реґіоны. T: дo 31. 05. 2016 З: председа РОС і шефредактор IР 5. Договорити ход вебовой сторінкы РОС з орґанізаційов молоды.Русины, сприступнити єй і сістематічно доповняти. T: дo 31. 05. 2016 З: председа РОС 6. Забеспечіти одповідну особу – економа на одборне веджіня учтовництва РОС в змыслі даных законів і предписів. T: дo 01. 05. 2016 З: председа РОС 7. Зреалізовати інвентарізацію маєтку РОС за 2015-ый рік. Т: дo 31. 05. 2016 З: председа РОС 8. Розробити проґрамовы заміры і цілі РОС на рокы 2016 – 2019, обговорити їх на проґрамовій конференції і схвалити на зaсіданю КВ РОС. Схвалено в Пряшові 20-го фебруара 2016 р.

4

Інформачный сервіс

Iнформачный сервіс З домова і зо світа ◼◼ Деревяный храм в Доброславі у формі хреста У селі Доброслава, в окресі Свідник, находить ся єден з многых древяных храмів, котры суть тіпічны про реґіон северовыходного Шаріша. Но тутешній храм на розділ од остатніх є значно іншый. Уж на першый погляд ся навщівникови указує якыйсь „інакшый“ выраз будовы – а то у формі хреста. То зато бо шыфа є росшырена о бочны капліці. Першый прямый писомный документ о Доброславі є з року 1600, кідь была новым селом панства Маковіця. Єй жытелі в тім часі мусили першыраз платити кральови дань, што лем потверджує, же ішло о молоде село, котре засновали усалашенці на основі закупного права із шолтесом Доброславом. Із документу з 1618 року там бывала родина шолтеса і шість селяньскых родин. Церьков собі жытелі выбудовали зачатком 18-го столітя. Предпокладать ся, же сучасный Ґрекокатолицькый храм святой Параскевы выник у 1705 році як зрубова триділна, трипросторова і тритурньова будова, но з попередньой будовы ся утримали лем як части основ або уж хоснованы части траґарів. Oд 18-го столітя быв деревяный храм веце раз обновляный. Утримав ся запис із 19-го столітя, же його обнова была реалізована в 1880 році. Потім аж у 1932 році, кідь тота будова была цалком розобрата, росшырена і наново выбудована. О тім свідчіть напис на єднім із траґарів зрубовой конштрукції. Oбєкт быв пошкодженый і в часі 2-ой світовой войны а потім знова обновленый. Втогды го росшырили о дві бочны капліці на севернім і южнім боці шыфы, чім здобыв сучасну форму хреста. В посліднім часі была зроблена комплексна обнова в роках 2001-2002. Головну турню оправляли і в 2015 році. Деревяный храм ся находить в домінантній полозі – на вывысшенині на выходнім краю села, де є коло нього сельскый цінтерь. Представлять деревяный зрубовый триділный сакралный обєкт із двома бочныма капліцями, турньов і вступнов сіньов на западі, святыньов з рівным завершіньом на выході. Як припомянув одборный радця Домінік Сабол, будова є лемківского архітектонічного тіпу із секундарно зміненым планом, котрым уж припоминать форму храмів гуцульского тіпу. Обєкт є орьєнтованый традічно в напрямі выходзапад. Зрубова конштрукція будовы є поставлена на вывысшеній камінній підмуровці. Камінна основа, котра є высока коло 0,5 метра, вырівнює схыленость терену, котрый ся знижує западным напрямом. Korzár

◼◼

Гуменчане забавляли Русинів в Празі

О головный проґрам Русиньского людового балу, котрый орґанізує Сполок „Rusíni.cz“ уж 6-ый рік і одбывать ся у чеськім головнім місті - Празі, на позваня главного орґанізатора і председы сполку Мартіна Велічка, постарало ся танечне зґрупованя o. з. Хемлон Старина і співацькы ґрупы Босорочкы і Гачуры. Танечници в Културнім центрі Новосадьска в Празі 4 постарали ся о выступліня в рамках главного проґраму, співаци мали на старости удавати рітм людовій забаві, котра проходила у вестібулі КД. Подля слов Мірослава Кереканіча є тот бал шпеціфічный тым, же не є репрезентачный, але людовый: „То значіть, не дорогы робы, гоносны їдла, але дружна, прительска, аж прямо родинна атмосфера людей“. Головныма атрібутами той події суть подля нього русиньскый сентімент, споминаня на своє коріня і намага утримати собі своє народностне усвідомліня в чуджім світі. Тот бал є навысше натілько ексклузівный, же листкы на нього ся за тыждень выпродали. На бал ся не дістали ани многы промінентны особы і подникателі, зато веджіня сполку вырішыло уж в апрілю бал повторити. Podvihorlatsé noviny

◼◼

Обнова деревяных храмів продовжує

Слабша тогорічна зима уможнила реконштрукцію далшых двох деревяных храмів выходного обряду. Пере-

Ч. 4 2016

iнфо РУСИН

взятя будинків у Шмыґовці і Грабовій Розтоці было іщі кінцьом минулого року, в децембрі 2015 р., по овіріню верейного обстараня і підписі договорів з додавателями. Проінвестованых буде скоро 138 тісяч евр. Роботы на реконштрукціях двох деревяных храмів зачали в януарі того року і за участи одборного догляду Крайского памяткового уряду в Пряшові. Докінчены бы мали быти в апрілю 2016 р. Обидва храмы з 18-го столітя належать Ґрекокатолицькій церькви, парохії Шмыґовець, котра є єдным з проєктовых партнерів орґанізації Карпатьскы деревяны церькви, н. o. Храм Вознесенія Господа в Шмыґовці належыть меджі найменшы в реґіоні Снина. Як єдиный з тутешніх храмів мать зруб звонка обитый дочками. Стіны днука мать натерты вапном подобно як деревяный храм в Калній Розтоці. Неодборны оправы стріхы і турні в 1936 році пізніше ся підписали і під його планый технічный став і скоро аж заник. Комплексна обнова храму зачала в 2013 році, в рамках ньой і статічне забеспечіня, выміна бляшаной стріхы назад за шындльову. В рамках проєкту будуть в найближшых тыжднях реалізованы роботы, котры будуть заміряны на выміну шындлів на турні, натераня стріхы, але таксамо і oправа підлогы, оплащіня храму звонка і зднука. Slovenský východ

◼◼

Старина – рай про хатарів

Скрыте село Старина в Старолюбовняньскім окресі є нелем райом про хатарів, прославила го і дроґова лабораторія. Є то маленьке, прекрасне і тихеньке село. Недавно ся стало неславно знамым вдяка порядній разії поліцайтів, кідь в обычайній деревяній хыжці нашли дроґову лабораторію. Многы домашні люде ся тому барз чудовали, але в селі є много чуджіх, котры собі покупили деревяны хыжкы і приходять ту на вікенды ці доволенкы. До села, окрем поліцайтів, пришли і многы новинарі. Село, котре лежыть близко граніць з Польщов, при одкрываню лабораторії, зажыло невіданый приход великой кількости поліцайтів. Їх шпеціалісты нашли шпічкову лабораторію на продукцію марігуаны. Тота была выбавлена воздухотехніков, гріючіма і освітлюючіма заряджінями і властным жрідлом електрічной енерґії на нафту. Korzár

◼◼

Директор Латта одышов з музея

Дотеперішнє веджіня в Крайскім музею у Пряшові ся мінить. Директор Адріан Латта з функції кінцьом януара одышов. А. Латта шефовав музею штири рокы. На функцію директора наступив 1-го децембра 2011 році. „Директор Адріан Латта 15-го януара пожадав листом председу ПСК о уволніня з функції директора Крайского музею і розвязаня робочого одношіня договором ку 31-ому януару 2016“, увела говоркыня ПСК Вероніка Фітзекова. В сучасности є веджіньом музея повірена Марія Которова, директорка Властіведного музея в Ганушовцях над Топльов. На місце директора буде выписаный выберовый конкурз так, жебы могла быти пропозіція предложена на засіданя ПСК кінцьом апріля. Крайскый музей ославив минулого року 70 років од свого вынику. Подля інформацій з ПСК, котрый є зряджовательом, ся ту выразно звышыла кількость навщівників. Покы в 2013 році ту было 6 528 навщівників, у 2015 році їх кількость довершыла аж 16 261. Дві третины з той кількости творять неплатячі. Кількость платячіх ся приближує ку чіслі пять тісяч. Розмаїта є і кількость загранічных навщівників. Покы в 2012 році было 653, у 2013 р. уж лем 84, в далшых роках то было 478 (2014) a 622 гостей (2015). Korzár

◼◼

Приповідкова хыжка в Новоселіці

Недавно по інтернеті ся шырила фотоґрафія хыжкы, котра є цалком подобна на тоту, котру можеме видіти і днесь по скоро 40-ох роках в телевізії (РТВС о 18:45). Іде

о народну културну памятку (НКП), котра ся находить на теріторії Народного парку Полонины. Oд найближшого місця є оддалена може 45 км. Ґаздівска хыжка в найвыходнішім місці на Словакії была выбудована по 1945 року. Подля інформацій, котры нам дав Петро Волощук з Крайского памяткового уряду в Пряшові, была тота хыжка за народну културну памятку выголошена в 1987 році Радов Окресного народного выбору в Гуменнім. Причін, чом ся так стало, є веце. Іде о непорушене і доднесь утримане обыстя бідного ґазды з найменшым простором, котрого неодділнов частьов были сіни (комора, господарьска часть) і ізба. Далшым інтересным фактом є, же і в часі выголошіня за НКП іщі все повнила свою автентічну функцію. Є то єдна із мало такых утриманых людовых хыж. Єй выголошіня за памятку давать предпоклады на єй захрану на своїм автентічнім місці, нелем в музею людовой архітектуры. „Комплексне обновліня было реалізоване в 1994 році за пропозіційов Проєктового інштітуту културы Братіслава, центер у Пряшові. Фінанції были даны штатом" iнформує Волощук. За його словами была зреалізована выміна конштрукції стріхы і єй нове соломяне прикрытя. „Інтересным фактом при обнові хыжкы было, же родина ґазды, котра в ній бывала, была така бідна, же при єй будоваваню намісто соломы хосновали высушену траву із потребнов довжков стебел," oписує Волощук. Быв зробленый новый деревяный траґарь над господарьсков частьов і новы зрубовы конштрукції у тій части хыжы. Зробило ся і прикрытя глиняной підлогы деревянов, екстерьєр і інтерьєр быв нагородженый новым глиняным овакованьом і натертьом. Сучастьов тогдышньой реконштрукції были і управы терену коло хыжы, котры были подля слов сельского уряду зроблены лем недавно. Першыма властниками од добы вынику і в часі обновы были Федор Довгун зо женов, днесь уж небогы, котры не мають упорядкованы властницькы права і о будинок высокой історічной і културной ціны ся нихто не інтересує. І наперек тому, же намага о утриманя той памяткы з боку самосправы i ентузіастів є, дo пріватного маєтку не мають право засяговати a з небогыма ся споїти не докажуть. . Podvihorlatsé noviny Позн. ред. ІР: Хыжка дідка „Вечернічка“, котру од дітинства познають цілы ґенерації дітей і дорослых, ся находить у селі Новоселіця. Рарітов села окрем приповідковой хыжкы є і такый факт, же село гранічіть з Польщов і Українов. На каждовечірнє розсвічіня ночной облогы над хыжков дідка „Вечернічка“ собі каждый рад спомяне, бо на образовці ся обявлять уж скоро 40 років. Хыжка в Новоселіці є од кресленой верзії скоро на нерозпознаня.

◼◼

Природна памятка в Бенятині

Інтересностьов у селі Бенятина в окресі Собранці є озерко з краснов тіркісово синявов водов. Выникло по скончіню добываня вапенця в каміньоломі. В його околіці ся находить інтересна травертінова стіна, на котрій є слід, котрый припоминать вельрыбу. Многы навщівници приходячі на екскурзію ку озерку собі думають, же то є природна памятка Бенятиньскый травертін. Природна памятка Бенятиньскый травертін є скрыта в лісі недалеко Бенятиньского каміньолому. Выголошена была в 1989 р. на охрану ґеолоґічного одкрытя, котрый представлять профіл найвыходніше положеного травертіну на Словакії. Tворба травертіну продовжує і в сучасности. В околіці резервації можеме найти скамянілины амонітів, ластурників і розмаїтых мякунів. „Бенятиньска вельрыба“, котра ся находить при озерку, є подля росповідей слідом тіла вельрыбы. Назва „вельрыба“ є образна, слід вельрыбы є лем выслідком діла природы і выникла вдяка вызражаню до барнасто-червена сфарбленых частей вапенців, котры на блідім підкладі іншой верствы вапенців вытваряють образ припоминаючій вельрыбу. Травертін є окремов сортов вапняных горнин. Творить го калціт і араґоніт. Хімічно є згодный із вапенцьом, одокремлюють ся лем віком і походжіньом. Выникать усаджованьом із жрідел і жрідловых потоків з вапнянов водов. Жрідла вытікаючі з великой глубкы мають звышеный обсяг мінералных матеріалів, котры ся усаджають при выступі на поверьх.

Ч. 4 2016 Найвеце мінералных матеріалів ся усаджать в близкости жрідла, чім ся вытварять травертінова копа з діров у середині. Slovenský východ

◼◼

Свідницькый ЦВЧ мать нового директора

ЦВЧ у Свіднику фунґує успішніше, як центры в навколишніх містах. Навщівляють го десяткы свідницькых школярів і дітей з околіці. Новый директор хоче веце сполупрацовати із селами. Свідницькый центер зачав успішно своє діятельство од септембра 2012 року, котрого зряджовательом є місто. Його директором ся тогды став Ярослав Іванчо, котрый минулого року одышов з робочіх причін до Братіславы. На позіцію директора центра у Свіднику ся уж не вернув. „Бывшый директор ЦВЧ пожадав договором о скончіня робочого одношіня ку 31. 10. 2015,“ реаґовала недавно ПР манажерка Свідника Крістіна Тхірова. Повіреный заступованьом до установліня новозволеного директора быв робітник Йозеф Дірґа. Новый директор мусив быти установленый до кінця фебруара. Наконець ся ним став Дірґа, котрый робить у центрі наповно і подля Тхіровой, быв єдиным, котрый мав інтерес о пост директора. „Успішный кандідат заставать свою функцію од 12-го фебруара т.р.“ Установлюючій декрет собі перевзяв на містьскім уряді 4 дні передтым. Центер є про свідницькы діти оазов одпочінку і притягує все веце молодых людей. Дірґа прозрадив, же їм нукають на выбер 40 кружків, котры суть подля заміряня зряджены в просторах центра, школ, на школьскых шпортовисках і в шпортовій галі. Не хыблять класічны кружкы заміряны на шпорт, як фотбаловый, гокейовый ці карате, танечный, вытварный і шаховый. Свої інтересы можуть реалізовати і в нетрадічных кружках, як є моделарьскый. На зачатку школьского рока, подля недавно зволеного директора, ся голосить менше дітей а по двох місяцях їх прибуде і трираз тілько. У змодернізованых просторах центра, котрый ся находить в будові кіносалы, можете найти і „мaмaцентер“ про діяльность заміряну про матері і їх діти. „ЦВЧ уж даякый час фунґує на высокій рівни а то є і моїм планом і намагов. Хочеме доповнити матеріално-технічне забеспечіня про зліпшіня роботы і надале підпоровати сполупрацу із шпортовыма клубами і одділами. Были бы сьме рады ефектівнов інштітуціов міста Свідник,“ высвітлив свої планы Дірґа. Його головным цільом є будовати модерный флексібілный центер про вшыткы цільовы ґрупы з боку віковой і економічной штруктуры. В сполупраці з містом центер орґанізує події про діти і молодеж, сполупрацує з обчаньскыма здружінями і іншыма субєктами, котры ся поділяють на вольночасовых акціях про дітей і молодеж. Вєдно пробують вытворити атрактівну понуку, приглядаючі на інтересы, котры ословлять штонайвекшу кількость дітей в місті і його околіці. В часі вакацій робітници готують розмаїты події, жебы заінтересовали штонайвеце дітей. Не забывають і на родины, котры на тото не мають. „Маме в плані в часі вакацій приготовити таборы про дітей і з економічно слабшых родин, таборы формов зосереджіня на шпортовы колектівы. Таксамо намагаме ся зліпшыти сполупрацу з комунітныма робітниками з цільом зачленіня ромской молодежі до вольночасовых акцій,“ твердить шеф центра. Хотять ословити і навколишні села і інтензівно з нима сполупрацовати. Молоды навщівляють центер барз рады. „А є то барз добрі, же маме холем де пережывати свій вольный час,“ повідать школярька Моніка зо Свідника. Prešovské noviny

Хвалиме ПСК за русиньску сторінку Хвалиме Пряшівскый самосправный край, же як єден із мала самосправ на своїх сторінках публікує нелем русиньску заставу, але таксамо інформації в нашій родній азбуці і фотоґрафії вызначных центрів краю. Каждый знаме, же в Пряшівскім самосправнім краю жыє найвеце Русинів, а так інформації в нашім роднім языку можеме вшыткы лем з радостьов привітати. Віриме, же приклад ПСК будуть наслідовати і окресны самосправы, де жыє русиньске жытельство. Інформації по русиньскы можете чітати, кідь „клікнете“ на русиньску заставу. (ак)

iнфо РУСИН

РУСИНЬСКЫЙ ПРОҐРАМ РОЗГЛАСУ НА МАРЕЦ 2016 2. 3. 2016 середа 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Клуб особности: Михал Шак 4. 3. 2016 пятніця 18.15 – 18.40 Радіоновины 5. 3. 14.00 20.00 20.30 21.00 22.00

2016 – 15.00 – 20.30 – 21.00 – 22.00 – 23.00

субота Музичны поздравы Літературна релація Гітпарада укр. Народностный калейдоскоп З розгласового архіву

6. 3. 2016 неділя 21.00 – 22.00 Клуб особности: Михал Шак, репр. 22.00 – 22.30 Музика народности, репр. 7. 3. 2016 понедільок 18.15 – 18.40 Радіоновины 9. 3. 2016 середа 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Дзвоны над країнов: Кыйов 11. 3. 2015 пятніця - ЗМІНА 20.00 – 20.35 Радіоновины 12. 3. 2016 14.00 – 15.00 21.00 – 21.30 21.30 – 22.00 22.00 – 23.00

субота - ЗМІНА Музичны поздравы Подобы жывота Гітпарада русиньска Народностный калейдоскоп, репр.

13. 3. 2016 неділя 21.00 – 22.00 Дзвоны над країнов, репр. 22.00 – 22.30 Музика народности, репр. 22.30 – 23.00 Літературна релація, репр. 14. 3. 2016 понедільок - ЗМІНА 20.00 – 20.35 Радіоновины 16.3.2016 середа- ЗМІНА 20.00 – 20.35 Радіоновины 18. 3. 2016 пятніця- ЗМІНА 20.00 – 20.35 Радіоновины 19. 3. 2016 14.00 – 15.00 20.30 – 21.00 21.00 – 22.00 22.00 – 23.00

субота Музичны поздравы Музика народности Народностный калейдоскоп З розгласового архіву

20. 3. 2016 неділя 09.00 – 10.00 Літурґія ҐКЦ 21.00 – 22.00 Клуб особности, репр. 22.00 – 22.30 Гітпарада укр. 22.30 – 23.00 Літературна релація, репр. 21. 3. 2016 понедільок 18.15 – 18.40 Радіоновины 23. 3. 2016 середа 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Дзвоны над країнов - Біловежа 25. 3. 2016 пятніця 18.15 – 18.40 Святочный проґрам 26. 3. 2016 20.00 – 20.30 20.30 – 21.00 21.00 – 22.00 22.00 – 23.00

субота Літературна релація Музика народности Народностный калейдоскоп, репр. З розгласового архіву

27. 3. 2016 неділя 21.00 – 22.00 Дзвоны над країнов: Біловежа, репр. 22.00 – 22.30 Гітпарада русиньска, репр. 22.30 - 23.00 Подобы жывота, репр. 28. 3. 2016 понедільок 18.15 – 18.40 Святочный проґрам 30. 3. 2016 середа 18.15 – 18.40 Радіоновины

Інформачный сервіс

5

Проґрам Театру Александра Духновіча в Пряшові на місяць марец 2016 2-го марца 2016 Тяпаковці (Велика сцена, 19.00 год.) Дія славной драматізації прозаічной предлогы вызначной словацькой писателькы з епохы крітічного реалізму Божены Сланчіковой – Тімравы вас перенесе до минулости, на село, до дому великой родины Тяпаковців, котра є прославлена тым, же є лінива і не має дяку будьшто робити. Інсценація жыво, з легкостьов, забавно але з ідеовов глубков підкреслює потребу освободити ся од наносів минулости в проспіх будучности, котра ся основать на старых пілірах, но не сміє їх зохабити цалком спустнути. Жывот ся мусить жыти! 6-го марца 2016 Златый ключік (Велика сцена, 16.00 год.) Буратіно, головный герой приповідкы Алексія Толстого Златый ключік або Буратіновы авантуры, то жываньска, непослухняна і неконечно зведава, но напрік тому сімпатічна деревяна лялька із довгым носом, котрый як кібы быв на тото, жебы го маїтель пхав там, де не треба. Буратіно має ніс, котрый вынюхать кажду авантуру, небеспеку, но і способ, як із того добрі выйти, і не лем то – поможе му найти то, по чім вшыткы тужыме – златый ключік, котрым дають ся одкрыти двері до щастливого жывота… 10-го марца 2016 Москва – Петушкы (предпремєра, Мала сцена, 19.00 год.) Твор Москва – Петушкы Венедікта Єрофеєва є часто означованый як роман-поема, і бере ся за ключовый твор російской постмодерны. Історія є барз проста: Венечка ся зобудить скоро рано по перепитой ночі на ґарадічах московского панелаку, напитый у весмірных параметрах. Но вырішыть, же навщівить свою любов в Петушках, містечку далекім дакілько годин влаком. Почекать, покля одкрыють першы склепы, накупить деякы предметы котры треба ку пережытю (або скоріше ку непережытю) той драгы… І іде ку желізнічній штації. Наступить до влаку і… Дійде до ціля свойой драгы? Не дійде? То вже не повіме… Біблія алкоголіків, так є тота поєма часто і правом называна. І зато, же алкоголіци цілого світа суть братя, бо їх звязує тот найсилнішый звязок, творцьове собі дозволили позмінити підназву інсценації на „біблія алкоголіка“. 11-го марца 2016 Москва – Петушкы (1-ша премєра, Мала сцена, 19.00 год.) 16-го марца 2016 Гавай (Велика сцена, 9.00 год. і 10.45 год.) Гавай є дебутом молодой пряшівской драматічкы Михаелы Закутяньской. Траґікомедія з русиньского села із характерістічнов назвов Гавай – то є оповіданя о гляданю самого себе на періферії Европы і в кругу не цалком тіпічной родины. 16-го марца 2016 Москва – Петушкы (2-га премєра, Мала сцена, 19.00 год.) 17-го марца 2016 Капітан Кыянка (Велика сцена, 9.15 год.) Приповідка о справедливім кральови і його трьох дівках. О бідакови дракови, котрый даремно пришов о свої головы. Приповідка зо вшыткым, што ку тому належыть – авантурoв, співанками, великым весільом і щастливым кінцьом, досправды заінтересує дітячу і дорослу публіку. 19-го марца 2016 Москва – Петушкы (Мала сцена, 19.00 год.) 23-го марца 2016 Ковалі (Велика сцена, 19.00 год.) Пєса сербского автора Мілоша Ніколіча є абсурднов, місцями терьпков комедійов, котра вас заведе до ковальской ділні, десь в Німецьку. В ній ся десяткы років по войні стрічають трьоми ковалі, бывшы вояци, котры вдяка „службі отцюзнині“ проплели свої долі і свої роды. Каждый забеспечів свого потомка і наслідника свойой кузні. Но як раз тота реалность їх по роках дожене до безнадії і выжадать собі їх стрічу. Но кому властно іщі потрібны ковалі і їх кузні? Чекать на вас много запліток і розузлінь. 30-го марца 2016 Москва – Петушкы (Мала сцена, 19.00 год.) Выступліня ТАД мімо Пряшів: 8-го марца 2016 Бетярькы (Културный дім в Гуменнім, 17.00 год.) 18-го марца 2016 Кідь бы пришов (Културный дім в Міджілабірцях, 9.00 год. і 11.00 год.)

6

Наша тема

iнфо РУСИН

Ч. 4 2016

Русиньскый „Штур“ A. Добряньскый ся обертать в гробі. Його родному дому в Рудльові грозить збуряня

Знате, што мають сполочне словацькы села Рудльов на выході і Угровець на западі? В обох ся находять родны домы вызначных особностей словацькой історії. Но покы Угровець, як родиско Людовіта Штура, знать ідентіфіковати каждый школярь, Рудльов, як родиско іншого великого чоловіка – Адолфа Добряньского, познать малохто. Докінця і сам Добряньскый є про многых незнамым. А притім іде о сполузакладателя Матиці словацькой, великого войовника за права славяньскых меншын в Угорьску. Свого часу быв докінця єдиный посланець в угорьскім сеймі, котрый заступляв славяньскы народы. Но мeнo Добряньского, выштудованого правника і інжініра, не є на Словакії в глубшій свідомости. Жебы зато, жы быв походжіньом Русин і найвецe заставав права Русинів?

Таня Рундесова, www.rusyn.sk Покы Угровчане суть на свого родака Штура адекватно горды і од 1965 року є його родный дом културнов памятков, рoдный дом Добряньского в Рудльові мать іншу судьбу. А може ся хылить аж до найгіршого – до його збуряня. Будова мать смолу в тім, же іде о стару ґрекокатолицьку фару, кoтра на пoгляд парохії дослужыла. Хоць тот дом архітектонічно не выникать, подля домашніх жытелів не є ани інакше занедбаный. На чоловій стіні мать од 1991 року і памятну таблу Матиці словацькой, котра припоминать народжіня Добряньского. Наперек тому обєкт не є памятково храненый. Знають днесь Русины, што грозить родному дому їх великого будителя? Рудльовска парохія, як властник будовы старой фары, минулый місяць розослала жытелям села писмову анкету. Iде о даяке досліджіня поглядів на будучность дому. Нo звучаня той анкеты скоріше припоминать сондаж, што бы ся стало, кебы ся фара збуряла. Кідь сьме ся на фарі інформовали на близшый ціль, сельскый душпастырь увів, жe oдпoвідь дасть aж пo скінчіню і оцініню анкеты. Но споминане досліджіня наштартовало і інтерес людей, але і актівістів, головно з рядів Русинів. Тым веце, кідь собі усвідомили, жe нa будучій рік 2017 припадать точно 200 років од народжіня Добряньского. Oславити тот юбілей при його збурянім роднім домі бы была візітка (не) способности нелем Русинів, aлe і цілой Словакії. Oкруглый стіл Русинів Словакії (ОСРС) як раз зато контактовав Памятковый уряд СР з опросом, за якых подмінок бы ся міг обєкт дістати під памяткову охрану. Як інформовали памяткарі, подмінков є, жe

мусить мати вызначны архітектонічны, урбаністічны, iсторічны, вытварны, технічны ці сполоченьскы цінности. Подля памятковых експертів дом аж такый цінный не є. „Нa основі eкстерьєровой фотодокументації з „google maps“ сьме зістили, же обєкт є єднопідложный. Є то значно ставебно управльована будова без архітектонічных тіполоґічных знаків, котры бы указовали його взгляд із часів народжіня A. Добряньского,“ нaписав у мейловім выслові Петер Шкулавік з Памяткового уряду. Беручі до увагы оцінены памятковы вартости уряд рекомендує „лем“ низшу катеґорію охраны – залучіти дом дo eвiденції памяток села. Про памяткарів є барз цінна головно автентічность. Як звернули увагу, „сучасный взгляд старой фары не давать велику надій стотожньовати єй у выразі з обєктом із перелому 18-го і 19-го столітя – в часі народжіня A. Добряньского“. Mусив бы то перевказати будь архівный, aбo aж aрхітектонічно–iсторічный выскум. Лемже то бы быв біг на довгу путь, покы в сучасности ся грать о тото, ці тот дом за пару тыжднів або місяців не зрівнать ся зо земльов. Напроти тому памятка „зaстрішена“ селом бы была обєктом, котра што до цінности не сповнять крітерії културной памяткы, aлe є iсторічна, културно цi iнакше памятно і сполоченьскы вызначна. Кебы дом взяло під свої крыла село, може го ліпше охраняти ці популарізовати. І то є єден із цілів Oкруглого стола Русинів Словакії – захранити дом перед збуряньом тым, жебы його справованя ці властництво перешли на село. Факт, же ґрекокатолицька церьков уж проявила охоту на компроміс, є єдна справа, а гляданя конкретного рішіня – як тото зробити, є друга. Дoм наприклад барз потребує реконштрукцію або холем перебудову. OСРС затля запропоновав выход з той сітуації на веце етап. Головным буде вырішыти, наприклад, перевести обєкт на село (бесплатно або за сімболічну ціну), выголошіня верейной збіркы на реконштрукцію, выпрацованя проєкту ці пожаданя о дотацію (проґрамів обновы з такым обсягом є веце). Єдно є істе, 200-річніця Добряньского перевірить нашы можности і способности.

Хто быв Адолф Добряньскый? 19-го децембра 1817 р. народив ся в Рудльові, oкр. Вранов н/Топльов, Адолф Добряньскый, пoлiтiк, ведуча oсoбнoсть русиньского народного оброджіня. Штудовав на ґімназії в Левочі, Рожняві, Miшколцi, дoкінчів в Левочі, філозофію в Кошыцях, право в Еґері. У 1836-40 рр. Штудовав на Баньскій і технічній академії в Баньскій Щавніці, в 1847 р. абсолвовав Высоке тех-

нічне інжінірьске учіня у Відню. Сполупрацовав з Й. M. Гурбаном, A. Радліньскым. В часі свого перебываня в Чехах у 184648 рр. ся особно спознав з E. Палацькым, К. Гавлічком-Боровскым, Ф. Л. Ріґером. Акцептовав їх австрославістічну концепцію і представы о федералізації Австрії. Быв силным прихыленцьом ідей славяньской взаємности і русофілства. Пo револуції в 1848 р. вернув ся до Баньской Щавніці, де кандідовав у вольбах до угорьского сейму, но посланці його мандат не хотіли узнати. Добряньскый ся вернув на выход Словакії, де ся став ведучов особностьов ґрупы русиньскых інтелектуалів, котра зоставила політічный проґрам соєдиніня Русинів Угорьской Руси, Выходной Галичі і Буковины до єдной провінції в рамках Габсбурьской монархії. У формі меморанда го передали на авдіенції цісарьови Франтішкови Йозефови I. (януар 1848). План быв важнов ранов про головного супера Відня того часу – мадярьску револучну владу. В апрілю 1849 р. вернув ся Добряньскый знова до Відня. Цісарьскому двору і владі уж морочіла головы приправа вырішуючого вдаріня проти Угорьску, а о русиньску проблематіку стратили інтерес. Вытворіня русиньской провінції не было прияте " з державных інтересів". У маю прияв понуку од міністра внутрішніх справ A. Баха нa цісарьского комісаря в штабі руськой армії прямуючой до Угорьска. В oктобрі 1849 дo Відня припутовала делеґація пряшівскых Русинів на челі з Добряньскым. 19-го октобра 1849 р. зреалізовала авдіенцію у цісаря Франтішка Йозефа I. Делеґація передала цісарьови Меморандум (Памятник Русинов Угорьскых), автором котрого быв Добряньскый. Кінцьом октобра 1849 быв установленый першым референтом і ведучім канцеларії головного aдміністратора новозрядженого Ужгородьского округу. Такой зачав реалізовати прорусиньскы крокы. У містах нарядив нагородити мадярьскы написы триязычныма русиньско-мaдярьско-німецькыма і спробовав зaвести урядный русиньскый язык. 28го марца 1850 р. быв Ужгородьскый округ зрушеный на основі рішіня міністра Баха о ліквідації цівілных округів в Угорьску. Тото была катастрофа про русиньскый рух, котрый ся в тім часі родив. Добряньскый быв менованый референтом Кошыцького

Ч. 4 2016

iнфо РУСИН

Наша тема

7

О Добряньскім з Рудльова У посліднім часі часто ся споминать мено нашого найславнішого політіка Адолфа Добряньского. Його біоґрафія є така велика, же бы ся чітала барз довго. Выберу лем єдну часть, жебы сьме достаточно оцінили того чоловіка – холем так, як Словаци свого Людовіта Штура минулого року. Быв то особный приятель Адолфа Добряньского а на другый рік мине 200 років од його народжіня. А чом тема ся крутить коло старой фары у Рудльові? І то ся дізнате. діштрікту (1850-51), секретарь єднотного уряду в Будині (1851-53) міністерьскый рада в Араді (1853-60), міністерьскый рада при угорьскім уряді (1860-1861). В марці 1861 одбывали ся першы вольбы до країньскых сеймів, і того угорьского. З рядів Русинів Угорьска были зволены A. Добряньскый, Й. Maркуш і A. Сереґелі. У предволебній кампані Добряньскый предложыв уціленый народный проґрам Русинів: зряджіня русиньского воєводства подобного сербскому, зволіня русиньского сейму, вольба єпіскопів подля звыків ґрекокатоликів, зряджіня підкарпаторусиньского архієпіскопства, соєдиніня комітатів заселеных Русинами до єдного цілого, выменованя русиньскых урядників до высшых місць, aвтономный штатут русиньской теріторії. Нa першім засіданю угорьского сейму ґрупа мадярьскых посланців выткла Добряньскому його діятельство як комісаря в руськім інтервечнім войску у 1849 р., ганливо го означіла за "московского лідра" і "Панслава". Выбор сейму зрушыв платность його мандату. Кінцьом 1861 р. Добряньскый вырішыв зоставити новый меморандум. До окремых русиньскых ґрекокатолицькых парохій роспослав тайный обіжник. Писмо было конціповане у твердім протимадярьскім тоні (".. мусиме ся вызволити з мадярьского ярьма ..."). знова перецінив народне усвідомліня русиньского духовенства і намаганя русиньской інтеліґенції. У 1866 р. в Ужгороді зачало своє діятельство Общество святого Василія Великого. За председу общества быв зволеный Добряньскый. Головну роль общества його членове виділи в забеспечіню парохії мукачевской і пряшівской дієцезы учебниками про русиньскы школы, выдаваню русиньскых новинок, літературных алманахів і рoченок. Од 1867 року зачало общество выдавати першы русиньскы новинкы СВІТ (1867-1871) і першый літературный алманах МІСЯЦЕСЛОВ. У 1871 році Добряньскый выдав брожуру з проґрамом вытворіня тзв. Австрійской Руси, значіть соєдиніня передлітавскых провінцій Галичі і Буковины. Так повторив свій проґрам із 1849 р. Брожура выкликала остру реакцію в мадярьскых політічных кругах. На Добряньского быв докінця спаханый атентат, по котрім одышов на свій статок до Чертіжного і до політічного діятельства в Угорьску ся не залучав. У 70-ых роках порозумів нереалность орьєнтації на Відень, заміряв ся на сполупрацу з галичскыма русофілами. В 1875 р. під тиском мадярізаторів еміґровав до Полщі, котра была в тім часі заята Русами (Конґресовка). 6 років перебыв у Варшаві в родині свойого зятя, професора варшавской універзіты Aнтона Буділовіча (1846-1908), славянофіла, основателя Галичско-руського общества. В 1881 році ся переселив до Львова і продовжовав в сполупраці з галичскыма русофілами. Угорьскым міністерьскым председом

Т. Латтова Родина Добряньскых все собі закладала на тім, же походила зо старого шляхтічного роду. Вшыткы предкове Адолфа Добряньского были штудованы, мудры, знали много языків як отець, так і мама. В домі той родины священика Ґрекокатолицькой церькви народив ся в Рудльові Врановского окресу Адолф. Рудльовскых прадідів і прабабы крестив, вінчав і одпроваджав до вічности його отець. Языкы - словацькый, руськый, німецькый, мадярьскый научів ся іщі в дітинстві, главні од мамы, котра з ним бісідовала і по французькы. Штудовав на ґімназіях в Левочі, Рожняві і Мішколці, потім успішно абсолвовав 3 высокы школы - Філозофічну в Кошыцях і Яґрі, правницьку тыж в Яґрі і Баньско-лісницьку академію в Баньскій Щавніці, котру скінчів в 1840 році. Робив як практікант, пізніше як кунстофіцер - то быв главный інжінір. Справця бані Мілвіус видів Адолфа Добряньского як способного молодого чоловіка і в 1842 році выдав за нього свою дівку Елеонору. З того довгого і щастливого манжелства народило ся десятеро дітей. Карьєра Адолфа Добряньского, баньского інжініра зачала ся в Щавніцькых Банях і Віндшахті. Праві ту ся стрічав з вызначныма словацькыма особностями і револуціонарями. З тых стріч остало много приятельства і взаємной помочі в далшых револучных роках. Бо як Словаци, так і Русины і далшы славяньскы народы зачали свій бой за незалежность, слободу, язык і так далше. Як баньскый інжінір Добряньскый послужыв дакількома вынаходами і зліпшінями, за што го хвалив і сам цісарь Фердінанд. То было в 1846 році. Абсолвовав у Відню і ціклы лекцій з математікы, механікы і строярства. 30-річного Добряньского послала австрійска влада до Чех, на Мораву і Слезко а там ся му подарило обявити і отворити далшы шахты на долованя угля. В Чехах ся спознав із представителями чеського оброджіня, їх контакты тримали довгы десятьріча. Были то Франтішек Палацкі, Ф. Ладіслав Ріґер, Ганка, Гавлічек-Боровскый і далшы. На Чехах быв в роках 1847 – 1848. З тыма народныма діятелями говорив і о проґрамі вызначного Цілославяньского зязду в 1848 році. На тім зязді сам не быв, бо як ся вернув до Баньской Щавніці, Словаци го в марці 1848 року зволили до Угорьского сейму. Но Мадяре зрушыли його мандат і прозывали го „властизрадцьом„. Калманом Тісом быв проти ньому выконштруованый судный процес, проти його дівці і дакотрым русофілам. Были обвинены з велезрады і грозила їм найвысша кара. Наконець были вшыткы позбавлены вины. На рекомендацію австрійской влады і цісарьской канцеларії потім Добряньскый ся навсе усалашыв в Інсбруку. Там продовжовав у своїм публіцістічнім діятельстві, робив над далшым проґрамом

Перша етапа молодого жывота Добряньского была звязана з Баньсков Щавніцьов. Уж втоды за його характер, позітівне одношіня ку тому місту і успішного баньского інжініра зробили з нього централну особность сполоченьского жывота в місті. Ту быв в контакті з Людовітом Штуром і його приятелями, зближыв ся з Андрійом Радліньскым, католицькым священиком, амбіціозным писательом і орґанізатором словацького културного жывота. До кругу знамых, пізніше його особных приятелів належали Гурбан, Шкултеті, Францісці, Мудронь, Дакснер і далшы. В роках 1848-1849 задув дух слободы, было ліквідоване підданство і была потреба слободного розвоя, главні славяньскых народів. Мадяры выдобыли собі слободу, але кідь ся того добивали і Словаци, Чехы, Сербы і Русины, їх пожадавкы зошмарив Кошут зо стола. Славяне зачали протестовати. Тот протест быв сформулованый до семох пожадавок, котры Гурбан предявив на Цілославяньскім зязді в Празі. В них ся споминала словацько-русиньска сполупраца.Зачала ся силна мадярізація. Была єм особно в Баньскій Щавніці в Музею Баньской і лісницькой академії – могла єм попозерати ся до старых книжок із списками абсолвентів академії – в 1840 році скінчів штудії Адолф Добряньскый а в далшых роках і далшы трьоми Добряньскы. Корнел быв його брат. Штудовали там хлопці з цілого Угорьска і з русиньскых реґіонів аж по Львів. Потім з молодыма Русинами з Братіславы сьме минулого року зашли до недалекых Щавніцькых Бань, де нас прияв староста села Нойшел, де на великій таблі суть меншы і векшы памятны таблічкы з менами вызначных особностей, котры там жыли і орґанізовали културный жывот. Меджі нима Франтішек Голцшух, Ян Паларік, Юрай Палковіч, Андрій Кметь, Андрій Радліньскый, Франтішек Янечек, Ян Дамборьскый, Ян Калінчак, Ян Ботто Маґінградьскый, Максіміліан Гелл, католицькый священик і астроном а меджі нима в середині є і мено Адолф Добряньскый. Уж лем зато, мы, Русины і жытелі Рудльова могли бы сьме быти барз горды на свого славного родака Адолфа Добряньского фон Сачуров, котрый вєдно із Словаками бойовав за слободу і народностный розвой нелем Русинів, але і Словаків. А стару фару в Рудльові, де ся народив, могли бы сьме хранити нелем про памятну таблічку на ній, але і про історію цілой околіці. федералізації Австрії (Programm zur Durchführung der nationalen Autonómia in Oesterreich, 1885), пропаґовав ідею културной єдности Русинів з руськым народом і Російов (O современном релиґиозно-политическом положении австро-угорской Руси, 1885). Но з родным крайом уж не мав ниякы контакты. Умер 19-го марца 1901 р. в Інсбруку, похованый є у селі Чертіжне на Лабірщіні.

8

З домова

iнфо РУСИН

Політіка

Ч. 4 2016

На Пряшівскій універзіті выникнув новый Центер языків і култур народностных меншын Академічный сенат Пряшівской універзіты (ПУ) в Пряшові на своїм засіданю 1-го децембра 2015-го року схвалив Додаток ч. 5 к Штатуту ПУ, в котрім у пункті І. є зафіксованый новый цілоуніверзітный субєкт ПУ – Центер языків і култур народностных меншын (ЦЯКНМ). -аз-, редакчно оброблене Центер застрішує три автономны інштітуты – Інштітут русиньского языка і културы, Інштітут мадярьского языка і културы і Інштітут ромістікы. В орґанізачній штруктурі Ректорату ПУ так взникнув міджіступінь міджі ректоратом і дотеперішніма інштітутами з цільом раціоналізації роботы, обєктівного роздільованя фінанцій на реалізацію научно-педаґоґічного процесу інштітутів подля приятых крітерій на ПУ, а в непосліднім ряді і з цільом підвышіня способности ґарантовати новы штудійны проґрамы, што за даякый час ся стане актуалнов темов про Інштітут русиньского языка і културы. Повіреным директором ЦЯКНМ є проф. ПгДр. Петер Каша, к. н., якый у своїй професійній карьєрі ся занимать теоріов і історіов словацькой літературы і културы, але окрем того в його зорнім полі є і русиньска література, театер, култура, о чім свідчать його публікації, главно рецензії в одборных часописах. П. Каша є і ведучім Катедры середньоевропскых штудій Інштіт у т у україністікы і середньоевропскых штудій Філозофічной факулты ПУ, і повіреным директором Інштітуту мадярьского языка і културы. „Передовшыткым хочеме высловити пересвідчіня, же взник нового Центра языків і култур народностных меншын ПУ буде нелем новов частьов в орґанізачній штруктурі ПУ, але же як цілок буде способный внести якостно і професіонално высшу уровень до розвоя сфер познаня, котрыма ся занимають окремы інштітуты, якы ся стали частьов центра. Окреме шпеціфічну позіцію ту має Іншті-

тут русиньского языка і културы, котрого діятельство і заміряня в контексті СР не має аналоґію. З той причіны буде треба, жебы тоты шпеціфічности, котры ся рефлектують з єдного боку в низкім чіслі штудентів а з другого боку в дефіціті кваліфікованых одборників на дакотры шпеціфічны дісціпліны в штудійных проґрамах (ШП), ся брали до увагы і в будучности як з позіції штату, респ. Міністерства школства СР, так веджіня універзіты, але уж і нового центра. Захованя достаточной міры автономії каждого інштітуту в рамках центра є самособов доста важным фактором про здобываня якостнішых і шыроко акцептованых резултатів їх роботы, якы, конець-кінців, ся одзеркалять і на якости фунґованя центра як цілку. Кідь говориме о научнім баданю ІРЯК ПУ, і дале ся хочеме занимати баданьом у сфері лінґвістікы, соціолінґвістікы, літературознаня, літературы, културы і історії вшыткых карпатьскых Русинів, т. з. нелем Русинів жыючіх на Словакії, але в цілій карпатьскій области, позераючі і на то, же в нашых ШП окремы дісціпліны не мають лем узкый, локалный розмір. У педаґоґічній сфері будеме дале продовжовати в реалізації акредітованых ШП у вшыткых трьох с т упнях высокошкольского штудія: бакаларьскім і маґістерьскім ШП Русиньскый язык і література в рамках штудійного одбору (ШО) Учітельство академічных предметів, і в докторьскім ШП Славістіка – русиньскый язык і література в рамках ШО Славяньскы языкы і літературы. Зарівно уж сьме зачали приправльовати на акредітацію новый неучітельскый єдноодборовый ШП Русиньскый язык і култура в рамках ШО Чуджі языкы і културы, котрого основну

концепцію (рекомендованы штудійны планы і інфолисты) сьме уже приготовили в році 2015 в рамках рішаня проєкту KEGA Актуалізація приступів к навчаню русиньского языка, літературы і културы на 1. і 2. ступню ВШ штудія, чім сьме акцептовали потребы і жадости од карпаторусиньской громады і єй обчаньскых здружінь (домашніх і загранічных), но і з оглядом на акутну потребу выховы одборників про научны, педаґоґічны і културно-сполоченьскы інштітуції Русинів на Словакії і за граніцями,“ інформовала Доц. ПгДр. Анна Плішкова, Пгд., директора ІРЯК ПУ.

Інштітут одпрезентовав русиньску ґраматіку і збірник із конґресу В остатніх днях Інштітут Русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові выдав дві новы книжкы. Першов є Ґраматіка русиньского языка, другов є збірник із 4-го Міджінародного конґресу русиньского языка під назвов Русиньскый літературный язык на Словакії – 20 років кодіфікації. -пем-

Авторами книжкы Ґраматіка русиньского языка суть Василь Ябур, Анна Плішкова і Кветослава Копорова. Моноґрафія має за ціль представити опис сучасного русиньского літературного языка кінця 20-го і зачатку 21-го столітя. Тота моноґрафія має дві першенства: першыраз выходить як комплексна публікація опису окремых языковых рівней і першыраз так само під назвов Ґраматіка русиньского языка. Другов книжков є Русиньскый літературный язык на Словакії – 20 років кодіфікації. Є то збірник із 4-го Міджінародного конґресу русиньского языка,

котрый із нагоды 20-ох років од кодіфікації русиньского языка на Словакії проходив в днях 23-го аж 25-го септембра 2015-го року в Пряшові. Лекції, якы одзвучали на тім конґресі, суть публікованы в тім збірнику. Збірник быв выданый із підпоров ґрантовой сістемы Уряду влады Словацькой републікы, проґраму Култура народностных меншын 2015. Книжкы были першыраз офіціално презентованы 24-го фебруара 2016-го року, на 34-ім семінарі карпаторусиністікы, котрый уж традічно орґанізовав Інштітут русиньского языка і културы в Пряшові.

Ч. 4 2016

„Людовка“ в модернім штілі Музичне зґрупованя „RuSnacks“ переробило співанку Підманула, підвела, а не хоче остати лем при тій співанці, пустять ся і до далшых. Културу мають в почливости і молоды люди і мають таке чутя, же по русиньскы ся мало співать. Prešovské noviny, переклад: -ак-

З домова

iнфо РУСИН

Презентація новой книжкы М. Коневала в Пряшові У четверь 4-го фебруара 2016-го р. в просторах Словацького народного музею – Музею русиньской културы у Пряшові проходила святочна подія. Камюнчан, актівный член Русиньской оброды на Словеньску і писатель Миколай Коневал презентовав свою нову книжку під назвов З русиньского сердця (Мої стишкы 2). Книжка вышла у 2015-ім році з выдавництва Русиньской оброды на Словеньску.

9

Рутенія в Перу Як інформує на своїм сайті Фолклорный ансамбель Рутенія, в днях 1-го аж 13-го марца 2016 року є ансамбель участный міджінародного фестівалу в югоамерицькій державі Перу. -пем-

-пем-

„Уж три рокы єм ся погравав з думков зробити даякый русиньскый проєкт, награти даякы співанкы з русиньскым текстом. Я собі думам, же є велика музична діра в тім языку і нич таке іщі на Словакії не є,” повів нам співак і герець (ТАД) в єдній особі Ладіслав Ладоміряк. В професіоналнім штудіу награвали русиньску співанку (скоре была україньсков) з назвов Підманула, підвела. „Тоту співанку єм выбрав, бо єм не хотів „отрепаны“ співанкы як А чія то хыжа і подобно. A тоту співанку тыж познать вельо людей і думам, же не є аж така оспівана. І як єм споминав, іде о проєкт, котрый сьме назвали „RuSnack´s“ і віриме, же із того проєкту выникне, а подля мене уж і выникать, єдна серьйозна кaпeлa,” прозрадив співак Л. Ладоміряк (ex-Odtiaľ potiaľ). „Хотіли бы сьме награти веце співанок, кідь не албум, але затля то є лем в представах. Співанку сьме награвали у Малім Шарішу, у Йожка Гарнічара, а сполупраца была барз добра. Зробили сьме фалат роботы, aлe почас награваня зaжыли сьме і копу забавы,” дoдав Ладоміряк. В капелі грать на бубны Янко Угрiняк, котрый грав наприклад із Зузков Сматановов, Петром Липом ці Ґапом. На саксафоні грать Янко Лазорік, тот грать в домашній людовій капелі Тореска, даколи зо Сілвайовцами ці Пальом Пінтером. На ґітарі грать Іґор Полорецкый, котрый грать в капелі „Happy“ а принагодно і з Катаринов Кнехтовов. У тій співанці їм з клавесами поміг Мартін Гусовскый, співак і клавіріста Комайоты. Награвав і басґітаріста Матуш Бачіньскый, котрый грать в капелах „Temple“, „Olympic revival“ і “Pink Floyd revival“.

Історічный календадь -тл9-го марця 1881-го року, значіть перед 135 роками, в Туря Реметах на Підкарпаті народив ся Іван Мурані – ґрекокатолицькый священик, педаґоґ, лінґвіста. Учів ся в Ужгородьскій духовній семінарії. Як математік быв выбраный за члена Мадярьской академії наук. Автор учебників з математікы, астрономії, ґраматікы. Перекладав творы Шейкспіра, Дікенса, часто

Окрім танечників і співацькой части ансамблю, супровод Рутенії будуть робити і музиканты з музичной ґрупы Банда, і так само Народной музикы Рутенія. Ансамбель одходив за море вже в пятніцю 26-го фебруара і через Прагу, Амстердам, Лондон, Сао Паоло прилетить до Лімы, головного міста Перу. Назад ся членове Рутенії вернуть через Мадрід 16-го марца. Окрім фестівалу мають участны можливость видіти памяткы як Макчу Пікчу, озеро Тітікака, Долину кралів, історічны міста і далшы інтересности того краю. Ансамбель Рутенія минулого року святковав 5-ту річніцю свого заснованя. Є то русиньскый ансамбель діючій в Братіславі, котрый ся замірявать на репрезентованя русиньской народностной меншыны. Названя ансамбель має од історічной назвы теріторії, на котрій жыли Русины (marchia Ruthenorum), што має вказати на то, же молоды люди не стратили інтерес о свою історію. Як ся пише на сайті ансамблю, Рутенія до Перу ішла репрезентовати вшыткых Русинів, не лем Словакію, і зато взяла зо собов і русиньскый флаґ.

Книжка поезій нукать многы лірічны образы, котрыма ся тягне міцна сполочна нитка русиньской тематікы. На презентації новой книжкы за участи автора окрем декламацій новых поезій, котрыма наповненый сал любителів русиньского літературного слова обогатила Анна Кузмякова, котра робила і коректуру книжкы, выступали і його Коневаловы родаци. Участникам ся із щірыма словами приговорив высокошкольскый професор Осиф Сіпко, рецензент споминаной книжкы. Тот нелем публіці прочітав рецензію книжкы, но підкреслив і оріґіналну поетіку свого родака, котра є овпливнена як раз жывотом в роднім селі, споминками. Сіпко спомянув і то, же з Миколайом Коневалом суть камаратя од дітинства, і так собі заспоминали і на пригоды, котры довєдна зажыли, ці на стары назвы камюньскых хотарів, якы уж може днешні молоды Камюнчане ани не знають. Із камюньскыма співанками не сміли на події хыбовати Івана і Мартін Карашовы. Но то не были остатні родаци, котры пришли дати почливость писательови і потішыти ся із новой, іщі за друком пахнячой дітины русиньской літературы. На презентацію пришов і далшый Камюнчан, писатель Миколай Ксеняк, котрый тых літературных плодів вже має за собов веце і довгы рокы робить великый вклад в рамках розвитку нашой літературы. І він пришов поздравити свого родака. Навеце собі про нього із той нагоды приготовив стишкы присвячены

творчости Миколая Коневала. Тото женьске поколіня нашых літератів зясь заступала Марія Ґірова, яка так само выразила свою радость із того, же Русины мають теперь у своїй бібліотеці о єдну книжку веце. По тій „говореній“ части, пришло і на святочне уведжіня книжкы до жывота. Жебы нашла свою путь ку штонайвеце чітателям, котрых потішыть, посыпала ся барвінком принесеным, як іншак, з авторовой родной Камюнкы. Вєдно із писательом хопили ся того акту Анна Кузмякова, Осиф Сіпко і дівка пана Миколая Коневала. Най ся книжці добрі веде! І най суть нашы книжкы чітаны.

свої статі публіковав в журналах „Учітель“ або „Літературная неділя“. Його архів і книжніцю зліквідовала НКВД. Умер Іван Мурані 28-го октобра 1945-го року в Ужгороді. 9-го марця 1906-го року у Вышніх Реметах, окрес Собранці, народив ся Бартоломій Гаджеґа, педаґоґ, етноґраф, сполоченьскополітічный актівіста. Скінчів Ужгородьску учітельску семінарію. Зберав і публіковав русиньскы фолклорны матеріалы. Од року 1936 свої запискы публіковав у Памятній книзі, то є в народній енціклопедії. Умер 12-го мая1998 на Підкарпаті. 2-го марця 1946-го року одбыла ся перша премєра Україньского народного театру в Пряшові – „Ой не ходи, Грицю, та й на вечорниці“ Михайла Старицького. В 1956-ім році

театер быв реорґанізованый. Оперетный ансамбель театру быв переформованый на Піддукляньскый україньскый народный ансамбель, котрый зістав частьов театру і мав шпеціфічны задачі. Другый колектів быв драматічный, без орхестра і без балету. Перед пару роками ПУЛЬС одокремив ся, але так, як драматічный колектів, так і ПУЛЬС суть надале професіоналны русиньскы колектівы. В 1951-ім році в Міклошівцях - Войводина, Сербія народила ся Агнета Бучко. Є то лавреатка Премії Духновіча з карпатьскым бронзовым медвідьом за літературу. Пише поезію. Штудовала на Філозофічній факулті в Новім Саді. Журналістка „руской“ редакції радія в Новім саді.

10

70 років ТАД – 60 років ПУЛС

Ч. 4 2016

iнфо РУСИН

Мої пережыты рокы з нашов културов (9) (Продовжіня з попереднього чісла ІР)

Андрій Гнат, Заслуженый працовник културы Фото: архів автора

ПУЛЬСАЦИ у Вашінґтоні Планованый одход колектіву до Вашінґтону, головного міста Америкы, быв такой на 27-го новембра 1972 р. Вечур сьме мали мати выступліня у імпозантнім „Джон Ф. Кеннедi - центрі.“ По 5-ох годинах дорогы перед півночов пришли сьме до Вашінґтоньского „Готела Стратфорд“, наскоро ся уквартельовали, а ту пан Нюмен мі приніс одказ од конзула чеськословеньской амбасады, жебы сьме рано на 9-ту годину выбрали 10 членів нашого ансамблю і 2 членів з америцького штабу, же нас прийме вельвысланець і же по нас до готелу приде културный аташе з мікробусом. Так ся і стало, приготовленых 12 людей нас чекало на рецепції готела і точно о 9-ій годині пришов хлоп і поздравкав „Добре рано“ і просить ся по словеньскы: „Ste všetci?, tak môžeme ísť.“ Насіли сьме і одвіз нас до гоносной будовы чсл. амбасады. Вельвысланець нас привітав, говорили сьме о нашім путованю, успіхах і проблемах, якы нас застигли (умертя пана Штястного, крадеж у Чікаґу), подяковав за прикладну репрезентацію чсл. културы. Коло пылзеньского пива ся говорило і о перевозі урны, з попілом Штясного, котра уж там была, же буде доручена родині усопшого до Пряшова. Дале ся выбавльовали наградны пасы про Ю. Ватащіна і Я. Еліяша. Пожелали нам вшытко добре і великый успіх у Вашінґтоні, же ся на нас вечур вшыткы тішать. Выужыли сьме час і на навщіву дакотрых міст як наприклад: Білый дом, будову Конґресу, гріб Дж. Ф. Кенедія на Арлінґтоньскім народнім цінтерю. Ходив з нами културный аташе, так нам было легше ся всяды зорьєнтовати. Але вечур ся неупросні приближовав і требало ся зберати на вечірій концерт. Парадна будова тот вашінґтоньскый центер културы, то треба видіти – 3 салы: театер, опера і концертна сала, котра мать 2.750 сідадел. Уж перед осьмов годинов зачав ся народ горнути і за пару минут были вшыткы місця обсаджены, невіроятный інтерес о славяньску народну културу, о наш фолклор і кідь тісно перед нами там выступала московска Берёзка. Наш колектів мав і так величезный успіх. Шеф Културного центра по концерті перед ансамбльом нашому амбасадорови повів: „Теперь вы ту не сам посол, ту сьте вшыткы послы Ческословеньска і його културы.“ Рано 28-го новембра 1972 р. сьме ся розлучіли із Вашінґтоном, выпровадили нас конзул і културный заступця ческословеньского вельвысланецтва .

З велькоміста до найменшого штату Кідьже уж сьме были у найвекшім америцькім штаті Каліфорнії, теперь нас аутобусы везли і до того найменшого на северовыход до штату Род Айленд, то є малый островный штат, главне місто є Провіденце, де сьме мали выступліня у „Даріо

Театрі.“ По 7-ох годинах драгы - 400 кілометрів нам барз добрі было уквартельовати ся в „Балтіморе Готел“ і дакус одпочінути. Місто не было велике, но театер быв прекрасный. По заслуженім одпочінку, головно танечників, 29.-го вечур о 8.00 годині цілый ансамбель наступив з Овертуров на сцену перед скоро 2000-чну публіку. Было знати, же така култура там часто не ходить, што нам і самы містны говорили. Проґрам ся їм міцно любив, з отвореныма устами слідовали красоту, яку іщі у своїм місті не мали. Кажда пісня і танець были про них великов атракційов. На другый день рано сьме в новинках „Провіденце Журнал“ з пера Едвіна Саффорда перечітали: „Дукла україніан із ЧССР свойов красотов у красных і милых костімах цілый вечур забавляла навщівників у Даріо Палаце Театрі.“

Стріча з бывшов колеґыньов Конець новембра 30-го нас автобусы везуть дале на север до штату Месечусец, до його головного міста Бостону. По годині драгы были сьме на місці серед мракодрапами на березі Атлантіцького океану. Вышковый квадрат „Комплі Сґуаре Готел“ нас притулив до своїх утроб на два дні, бо уж 1-го децембра сьме мали своїм проґрамом веселити Бостончанів у Меморіал авдіторії Ворчестер і Сімфоні Гал. На Бостон ся ансамбель тішыв і зато, же ту жыла бывша колеґыня танечніця ПУНА Марія Чуванова, котра ся оддала за П. Р. Маґочія, професора Гарвардськой універзіты. По куртім одпочінку іде ся на першый концерт. Сала про 2500 людей ся тыж заповнила до посліднього місця. Може і зато, же добру рекламу нам зробили Маґочійовці. Успіх як всяды, цілый проґрам быв приїманый міморядні сердечні з потлесками по каждім чіслі. Маґочійовы по скінчіню пришли за колектівом із подякованьом і ґратулаційов, а Маша із слызами на твари. Договорили ся із пані Нємцовов, же по концерті позывають цілый ансамбель на мале посиджіня до свойой резіденції. Так ся і стало. Пан Гюрок дав на то згоду і так по концерті автобусы колектів одвезли до Маґочійовых. Посиділи сьме поговорили, поспоминали, дашто перекусили, выпили і подяковали за гостину. На другый день уж быв децембер, час, коли ся помалы треба ріхтовати на дорогу домів, бо тото довге одлучіня уж із дакотрыма робило „своє.“ Знова повна бостоньска сала, фантастічне приятя проґраму, неконечный аплавз, дякованя і розлучка із нашов Машов і Бобом Маґочійовыма. Рано о 9.оо год. одход до Ню Йорку, бо вечур у Ґолден Аудіторію Флашінґ нас чекало пяте нюйорьске выступліня. Бывати сьме ішли на стары місця до готелу Велинґтон a ту єм забыв припомянути, же у тім готелі на каждій ізбі быв телевізор, але вшыткы суть привязаны такым ланцьом якым, бы ся дало і коло на возі гамовати. Але ідеме собі дакус одпочінути, або і дашто на драгу домів купити, бо помалы знова зачінать далша, але уж передпослідня „фушка.“ А знова заповнена сала молодыма людми, як кебы штудентами із близкой універзіты. Повторуючі успіх, было видно же, молодым ся

тот умелецько-фолклорный жанер любить і кідь были жывшы і так то была мила і добра публіка. На другый день сьме нашу путь і довгу місію русиньской културы по североамерицькім контіненті по Канаді і Америці завершыти. Іші єдно выступліня, а то у штаті, у котрім сьме іші не были, у Пенсілванії, де жыє найвеце нашых краянів, а то до міста Філаделфія. А хвалабогу, же то неє із НєвЙорку аж так далеко лем дас 100 кілометрів а і выступліня было плановане на пополідне о 3-тій годині, у „Академі оф Музік.“ Але і тот послідній день нам даяк не жычів.На одход до Філаделфії нам не пришла наша екстерна гуслістка Янка, чекали сьме на ню, а як єй довше не было, ішли сьме з директором Фельбабом і пані Нємцовов назад до готелу посмотріти на єй ізбу ці не заспала. Але єй на ізбі не было, лем пуздро од гусель, ташочка із жувачками і дрібными сувенірами і папірь, на котрім было написано: „же она оставать і з нами домів не піде а просить, жебы єй вшыткы пробачіли, же зробила такый крок до незнама і просить, жебы сьме ся за ню молили.“ Нич ся не дало веце робити, бо до Філаделфії уж, уж требало іти на вуступіня. Каждый быв із того заскоченый, але што наробиш? На концерт у Філаделфії до 2500 містной салы ся насходило повно народа, дакотры іщі зганяли листкы і по зачатку. Успіх і ту быв величезный, бо много в салі было і нашых краянів а было то знати і подля реакцій і ляпканю по каждім чіслі. Но нашы професіоналы не дали на собі знати нич о нашых проблемах. До великого выкону їх гнала думка, же завтра „ідеме домів.“ Із добрым чувством сьме ся вернули назад до Ню Йорку до готела Велінґтон на остатню ніч. І так рано 4-го децембра 1972 року настав тот довго чеканый день, день навертаня ся домів. Наскоро іщі дашто покупити, даякы дарункы нашым милым домів, котры нас істо нетерпезливо чекають. Перед обідом пришов і пан Сол Гюрок із Семеном Семеновым, котры закликали веджіня ансамблю на обід і на дяковну бісіду до недалекой руськой рештаврації близко леґендарной „Карнеґі Гал.“ Дакотры члены ансамблю ся іщі остатній раз роз-

Ч. 4 2016 бігли по „Великім Ябку“, бо коло 16-ой годины быв планованый одход автобусів і цілый ансамбель на Кенедійове летіско.

Навертаня домів Придружыв ся ку нам і директор ЧСА про Америку пан Ладіслав, котрый нас ішов выпровадити на дорогу домів. А добрі же пришов, бо і ту ся зъявив малый проблем. Директор театру Йосиф Фельбаба не мав „спяточну летенку“, Словконцерт му єй може забыв дати, і так го захранив заступця чсл. Аероліній, бо му выбавив міс-

це в аероплані. Аеро Іл 62 уж быв приставленый, праві накладали колектівну батожіну 80 куфрів і пару беднях. Приходило іщі наложыти особны куфры, ташкы і так ся розлучіти із нашым америцькым орґанізачно-технічным штабом, головно з манажером паном Нюменом і милов незабытнов душов цілого турне ґардеробєрков-дозерательков пані Штефанійов Черетун. А так сьме весело і дакус смутно могли наступити до Ілюшина ЧСА на лет до Монтреалу, Прагы і Братіславы. При нашім наступованю шефпілот літадла пан Андрей Костік сконштатовав, же іщі тівко выходнярів ниґда не віз із Америкы домів. Намісто о 19.40 годины вылетіли сьме із Ню Йорку о годину пізніше, бо на одліт сьме мусили найти свою одлітову драгу і в довгім шорі чекати. У канадьскім Монтреалі было меджіпристаня, де наступили далшы пасажіры а одты на Прагу. Лет пробігав спокійні без проблемів, шефпілот нам повів, же нас одвезуть аж до Братіславы. Но не стало ся. Перед полідньом літадло пристало на Рузіньскім летіску у Празі, а нас вшыткых высадили. Были сьме з того заскочены, бо пілот нам повів штось інше. Ту засягла якбач друга міць, бо пустити таке літадло до Братіславы і назад бы вельо стояло, хоць то было паном Гюроком заплачене. Ту нас привітав заступця міністра загранічных справ ЧССР наш любитель Іван Гуменик. Пересунули нас на пообідню лінку на ІЛ 18, з котрой перенесли вшыткых назлощеных, што на ню мали купены летенкы, аж на вечірній спой. І так коло 16-той годины нас нове літадло привезло на братіславське летіско, де нас чекали словеньскы цолници з припоминков: „Та мы ту на вас чекаме цілый день а вы цло зохабили братам у Празі.“ Офіціално нас у Братіславі привітав міністер културы Мірослав Валек, його намістник Василь Хома, першый секретарь ЦК КСУТ Михал Данко і многы далшы. Міністер М. Валек прияв ансамбель і гостей у рештаврації летіска на рецепції, подяковав цілому колектіву ПУЛС, особно пані Меланії Нємцовій за достойну репрезентацію

iнфо РУСИН

70 років ТАД – 60 років ПУЛС

нашой народной културы на америцькім контіненті. По короткім освіжіню і подякованю насіли сьме уж до своїх домашніх автобусів, котры нас одвезли на нічліг до готела Карпаты в Тырнаві. Повечеряли, поспали а рано довго очеканого дня 6-го децембра 1972 сьме ся пустили на остатню драгу славного турне, до домашнього Пряшова. Драга была спокійна із радісным чувством на стрічу з близкыма і приятелями.

Вітаня з родинов і приятелями Перед Пряшовом нашы шоферы запли світла і клаксоны автобусів наповно, жебы нашы Пряшівчане чули і виділи, же їх милый ПУЛС ся вертать із далекой і успішной културной місії. Яркова уліця, будова УНТ, людей было як коло церькви, котры нетерпезливо чекали своїх. Выходиме з автобусів, велика радость, але і радісный плач. Обниманям, поцілункам не было кінця. Ансамбель ту привітав шеф културы КНК в Кошыцях і бывшый директор УНТ Іван Пиханіч із заступниками КСУТ. Члены ансамблю розбігли ся ку своїм родным а по краснім привітаню автобусы нас порозвожали домів. І так ся скінчів найдалекішый, найдовшый, найтяжшый, але і найуспішнішый заязд Піддуклянців до світа. Ансамбель тым заяздом доказав, же є єдным із найліпшых і найпопуларнішых фолклорных умелецькых тілес на світі. На такій дорозі по североамерицькім контіненті не быв ани єден народный ансамбель із нашой теперішньой і бывшой републікы. Многы редакторы ся ня просили, же як то в часі твердой тоталіты ся 80 людей од нас дістало на такый довгый час до „западного світа.“ Моя одповідь была: „Мусиш быти добрый, а кідь єсь добрый а хочеш, дістанеш ся всяды.“ Ту треба высловити подяку і глубокый поклон бывшій шефці ПУНА пані Меланії Нємцовій і вшыткым тодышнім членам – тогдышні твердохотячій ґенерації ансамблю, бо вытримати таке турне фізічно, псіхічно і колектівно, то хоцьяка ґрупа людей не докаже. Така была тогдышня ґенерація. Але верниме ся іщі ку сухым чіслам: На заязді было цалком 80 членів, з дому были одлучены повных 81 днів. Колектів походив по 22-ох канадьскых і америцькых штатах, выступовали сьме у 35-ох містах. Догромады у тых містах ансамбель выступив 60 раз. У каждім місті із нашых проґрамів были роблены телевізны шоты, котры ся денно высылали в телевізії, што помагало при нашій пропаґації, може і зато нашы проґрамы виділо до 180 тісяч Америчанів і Канадянів, а кілько кілометрів сьме автобусами і літадлами перешли, думам, же тото ся ани не дасть пораховати. Было то прекрасне, было то успішне, але і тяжке, тверде і смутне. Споминам собі на єден фестівал із 60-ых років ту дома в Леґнаві, на котрім і ПУЛС выступав. Коло станку з пивом стояли двоми порядны хлописка, а нашы хлопці - танечници як раз скакали розножкы у танці Гопак і ту єден другому говорить:„Хлопе, радше до пензії буду в лісі дрыва рубати, як бы єм мав так танцьовати.“ І тото было велике узнаня твердой роботы і шыковности цілому нашому ансамблю. Продовжіня в далшім чіслі.

11

ТАД приготовлює Єрофеєвову Москву – Петушкы На 11-го марца 2016-го року у своїй юбілейній 70-тій сезоні єдиный на світі професіоналный русиньскый театер – Театер Александра Духновіча приготовлює свою третю премєру в сезоні. Режія є знова в руках Светозара Спрушаньского, і театер знова сягнув по російскім авторови. Тот раз то є Венедікт Єрофеєв і його прославленый твор Москва – Петушкы. Пробы зачали кінцьом януара.

-пемВенедікт Єрофеєв (24-тый октобер 1938 р. – 11-тый май 1990 р.) быв російскый прозаік, драматік і есеіста. Быв єднов із навызначнішых особностей російского андерґравнду. Єрофеєв не вытворив россягом велике діло, а і хоць його творы выникали мімо близшого контакту з офіціалныма або дісідентьскыма літературныма кругами, є важнов частьов російской літературы. Твор Москва – Петушкы є часто означованый як роман-поема, і бере ся за ключовый твор російской постмодерны. Як пише режісер Светозар Спрушаньскый, „історія є барз проста: Венечка ся зобудить скоро рано по перепитой ночі на ґарадічах московского панелаку, напитый у весмірных параметрах. Но вырішыть, же навщівить свою любов в Петушках, містечку далекім дакілько годин влаком. Почекать, покля одкрыють першы склепы, накупить деякы предметы котры треба ку пережытю (або скоріше ку непережытю) той драгы… І іде ку желізнічній штації. Наступить до влаку і… Дійде до ціля свойой драгы? Не дійде? То вже не повіме…“ На сцені творцьове обіцяють комедію, сторгуючу метафору делірія нашой реалности і безнадійности жывота чоловіка. Грубо гуморну, а і поетічну драматізацію найзнанішого твору новодобой російской літературы. Головну роль дістав Василь Русиняк і вєдно з ним на сцені увидите Йосифа Пантлікаша, Володиміра Чему, Михала Ільканіна і Михала Куцера.

12

Погляды

Археолоґія языка Кідь археолоґове з часу на час найдуть даякы стары папірусы, ці холем їх фраґменты, не є то лем потіха про історіків, котры занимають ся тым котрым народом і його історійов і културов. Хосен з того можуть мати і языкознателі, котры такыма знаходками годны реконштруовати язык – його подобу в данім періоді. Петро Медвідь Таков малов археолоґійов языка є і спознаваня фолклору. Він быв все і формов передаваня языка з ґенерації на ґенерацію. В старых співанках є укрыте богатство языка, мож там найти слова, на котры сьме вже позабыли, но як раз коло тексту співанкы собі на них можеме спомянути, або там можеме найти і слова, котры сьме нияк під впливом асімілації і мішаня языка з языком майоріты уж не знали. Дякуючі такым текстам можеме тоты слова і вертати до жывого языка. Штефан Смолей, русиньскый писатель, лавреат Премії Александра Духновіча за русиньску літературу, на членьскій громаді Сполку русиньскых писателів Словеньска обдарив ня книжками, котры выдав у 2015-ім році. Аж дома єм пришов на то, яке цінне діло тот його подарунок обсяговав. На веце як 180-ох сторінках Смолей выдав „Народны співанкы“ зо свойой лабірьской долины, котрых є коло 400. Суть то стародавны співанкы, котры сам по нашых людях зберав, упорядкованы подля нагод, коло котрых ся співали, із котрых знам лем малокотру. Тото „звічніня“ в книжній формі, яке зробив Смолей, хоць як сам пише, было бы іщі того вельо, што бы ся дало зозберати, є барз важне. Оно то не є важне лем в тім, же є то якбач остатній час таке дашто робити, покля ту іщі хтось з нашой старой ґенерації на тім

Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku s finančnou podporou Úradu vlády SR - program Kultúra národnostných menšín 2016.

Ч. 4 2016

iнфо РУСИН

світі є. Є то важне і про нас, бо в співанках можеме найти слова, о котрых собі думаме, же в русиньскім языку не існують, а головно, є то важне про ґенерації по нас, котры і вдяка такым документам бу-

дуть мати образ o языку Русинів, о його чістоті і красі в данім періоді. На Словакії в остатнім часі є барз популарне грати русиньску музику. Найоб-

любеніше то є міджі різныма „самограйковыма модерныма“ свадбляныма ґрупами, котрых основу творять холем два електронічны сінтетізаторы, якы мають заступати цілый орхестер плус холем пять козмічных звуків з іншых планет. Дакотры суть творены Русинами, дакотры Словаками, котры інштінктівно насіли на трендову вовну, котра їм може здобыти популаріту і грошы з граня, ці продая дісків. Тоты, котры суть творены Русинами, як бонус не переробляють лем нашы народны співанкы, але де-ту ся появить і даяка властна творчость. Но і єдны і другы ґрупы мають дашто сполочне. Є то многораз катастрофалный язык. Нелем в новых співанках, котры вытворили самы, і в котрых то мож оправдати як наслідство асімілації і словакізації, но і в тых старых – народных. Якось каждый знать, же як хоче співати по анґліцькы, мусить по анґліцькы добрі знати і кібы быв з Монґолії. Сміх выкликать уж лем планый акцент, не бісідую уж о тім, яку ганьбу бы собі чоловік наробив, кібы слова калічів так, же бы то уж не быв ани анґліцькый язык, але лем „вольны варіації“ на тот язык. Є смутне, же кідь хтось уж хоче схосновати тот тренд популаріты русиньскых співанок, не чує таку саму одповідность, же в тім языку мусить співати добрі, же мусить текст досправды знати, не лем так, як ся му видить, же бы тото слово могло звучати. А што є іщі гірше, же так, як бы быв про людей чоловік, котрый бы співав спотвореным анґліцькым языком, смішным, ґрупы, котры співають спотвореным языком нашы стары співанкы, никому не перешкаджають і суть на максімумі популаріты. Жычу, най ся вшыткым ґрупам добрі веде. І каждому дожычу, най слухать тото, што ся му любить. Но єдно знам істо. Кідь о дакілько сто років бы мали прийти даякы археолоґове досліджати на теріторії, де колись жыли Русины, барз бы-м хотів, жебы выкопали зо земли книжку Штефана Смолея, не авдіодіск нашых сучасных ґруп. Іншак ся будуть барз вельо мусити языкознателі на основі найдженого задумовати над тым, што то быв за пречудесный язык, тот наш, русиньскый.

IČO vydavateľa: IČO 17 151 074, sídlo vydavateľa: Štefániková 18, Humenné, dátum vydania periodickej tlače: 4. marec 2016

Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku a výlučne zodpovedá za obsah projektu. Realizované s finančnou podporou Úradu vlády SR. Evidenčné číslo: EV 1739/08. Šéfredaktor: Mgr. Peter Medviď Jazyková úprava: Mgr. Anna Kuzmiaková. Výroba: Tlačiareň Svidnícka, s.r.o. Adresa redakcie a administrácie: Rusínska obroda na Slovensku, redakcia Info Rusín, Štefánikova 18, 066 01, Humenné. Tel.: Peter Medviď +421 907 291 591. E-mail: Peter Medviď: peter.medvid@gmail.com. Inzeráty, reklamy, sponzoring preberáme po dohode s povereným vedením redakcie na adrese sídla ROS v Humennom. Číslo účtu pre predplatné: 2155073158/0200. Predplatné na rok: Slovensko: 10,50 Є, Európske štáty: 15,96 Є, mimoeurópske štáty: 21 Є. Neobjednané rukopisy a fotografie nevraciame! Publikujeme i názory, s ktorými nie vždy súhlasíme. Za obsah príspevku zodpovedá autor. Redakcia si vyhradzuje právo na krátenie a štylistickú úpravu textov! Príspevky v slovenskom jazyku nehonorujeme.

Rusínska obroda na Slovensku redakcia Info Rusín Štefánikova 18 066 01 Humenné RaZ Platené v hotovosti 089 01 Svidník