iнфоРУСИН ч. 1-2 2016

чісло 1-2 2016 | рiчник хiIi.

70

сезон Театру Александра Духновіча

русин

iнфо

Iнформачный двотыжденник Русинiв Словеньска ‫ ׀‬цiна 0,50 €  факты ‫ ׀‬култура ‫ ׀‬історія актуалны iнформацїї о Русинах а не лем про Русинiв

Карпатьска Русь

Нашы особности

Нашы села

Будитель із „нашой“ Україны під Карпатами

Умер Іван Петровцій

Чом мам рад Камюнку

8

10

14

ОСРС робить на леґіслатівнім замірі. Підпорує єпіскопа про Русинів

Отець Франтішек Крайняк дожыв ся 60 років

В суботу 16-го януара 2016 р. проходило в Пряшові 17-те засіданя Округлого стола Русинів Словеньска (ОСРС). В рамках проґраму была прочітана і офіціална позіція Ґрекокатолицькой архієпархії в Пряшові о можливостях зряджіня русиньской єпархії на теріторії Словакії з погляду Кодекса канонів выходных церьквей – канонічного права выходных католицькых церьквей.

В януарі дожыв ся своїх 60-тых народенин Франтішек Крайняк, ґрекокатолицькый священик, перекладатель, публіціста і културный діятель русиньского руху на Словакії.

Петро Медвідь

Як ся у выголошіню архієпіскопства, котре про ОСРС написав Любомір Петрик, пише, із погляду Кодекса канонів выходных церьквей не є можливе у выходных католицькых церьквах вытворіня персоналной єпархії ці екзархату, і вшыткы церьковны єдиніці суть творены лем теріторіално. Зато не є можливе ани вытворіня такой єпархії, котра бы была лем про Русинів, кідьже Русины на Словакії не жыють на неперерываній теріторії. Із той причіны ОСРС буде підтримовати рішіня вопросу Русинів ґрекокатолицького віроісповіданя способом выменованя єпіскопа помічника в сучасній Пряшівскій архієпархії, котрый бы мав на старости і душпастырьство Русинів. Мілан Піліп інформовав о конференції ку приготовленій пропозіції народностного закона, на котрій робив ОСРС під веджіньом ґаранта Андрія Ліґы. Конференція проходила в Братіславі і были на ній участны і представителі далшых народностных меншын. По конзултаціях з далшыма меншынами ОСРС запрацує пожадавкы тых меншын до приготовленой пропозіції. Так само є подля фаховців на леґіслатіву найперше потрібне вытворіня леґіслатівного заміру закона, кідьже ОСРС має лем параґрафову верзію закона. Выпрацованьом леґіслатівного заміру, де буде обще пописане то, што вшытко бы мав закон рішыти, ОСРС повірив Владиміра Мінчіча, правника і высокошкольского педаґоґа, котрый вже має скушености із леґіслатівным процесом на Словакії. Мінчіч буде так само кандідовати в доповнюючій вольбі до Выбору про народностны меншыны і етнічны ґрупы на місце заступника члена за русиньску народностну меншыну. Місце заступника зістало вольне по тім, што

с. 2 ◢

-пемНародив ся отець Франтішек Крайняк 4-го януара 1956 року в Пряшові – Соливарі. По закінчіню середньой школы в Пряшові штудовав в рр. 1976 – 1981 на Римокатолицькій кірілометодьскій богословскій факулті Універзіты Коменьского в Братіславі, кідьже в тім часі Ґрекокатолицька церьков в Чехословакії не мала властной семінарії і богословы зо Словакії в державов контрольованій кількости могли штудовати лем на факулті в Братіславі. У 1999 році здобыв тітул ліценціата теолоґії. У 1981 році быв высвяченый на священика і короткый час служыв на парафії в Рокытові коло Гуменного. Од 1985 року веце як дві десятьлітя служыв на парaфії в Міджілабірцях, остатні рокы є парохом в русиньскім селі Камюнка, старолюбовняньского окресу. У 1983 році отець Крайняк сформoвав ґрупу священиків і віруючіх, котра собі дала задачу перетлумачіти реліґійны і богослужебны тексты із церьковнославяньского языка на язык русиньскый. Треба підкреслити, же їх робота зачала іщі в часі тоталіты, коли офіціално не было Русинів і коли не было кодіфікованого языка. Вдяка той роботі были выданы наприклад: Євангеліє од святого Йоана, Молитвенник святого Ружанця, Євангеліє і Апостолы на неділі і свята цілого року, Малый ґрекокатолицькый катехізм про русиньскы діти, Акафіст священомученикови Павлови Петрови Ґойдічови, Требник, Крестна дорога, ці капітална публікація Тетраєвангеліє – од Мафтея, Марка, Лукы і Йоана. Далшы тексты чекають на выданя. І вдяка той роботі, за котров стоїть і отець Крайняк, Русины с. 3 ◢

2

Актуално

ся Мілан Піліп став рядным членом выбору по абдікації Мілана Мнягончака. У выборі є рядным членом за Русинів іщі Ян Ліпіньскый і застуником Петро Медвідь. До кінця януара мають членове ОСРС передкладати свої пропозіції пріоріт про підпору русиньской културы на 2016 р. О тых пріорітах ся буде голосовати „per rollam“ в місяці фебруар. Резултаты голосованя будуть передложены як рекомендація дотачній комісії Уряду влады Словацькой републікы. ОСРС буде рекомендовати дотачній комісії, жебы підпоровала такы фестівалы і події, котры жадають підпору із русиньскых грошей, де є найвекша кількость проґраму присвячена презентованю русиньской културы. На найблизшім засіданю ОСРС собі русиньцка платформа знова по році буде выберати нову презідію.

с. 1 ◢

Скінчіли Інтернетовы новинкы АРКСР Як на сайті Інтернетовых новинок Академії русиньской културы в Словеньскій републіці інформує шефредактор Александер Зозуляк, новинкы ку кінцю рока 2015 скінчіли свою діяльность. Выходили од 2009-го рока. -пемЗозуляк пише, же рік 2015 быв про редакцію інтернетовых новинок АРКСР дотеперь єдным із найтяжшых на їх приправу і выробу, главно односно мізерной штатной дотації. „В новім році уж інтернетовы новинкы Академії русиньской културы в СР не будуть выходити. Намісто того будеме дале продовжовати у розвитку нашой вебовой сторінкы під таков самов назвов, вкладаньом до окремых єй рубрік найінтереснішых і найважнішых справ з історії і сучасного културно-сполоченьского жывота Русинів. Самособов, то є наш план, але ці досправды будеме продовжовати у розвитку нашой вебовой сторінкы www. rusynacademy.sk, то буде залежати на схваліню і запропонованю належной штатной дотації фаховов комісійов про русиньску народностну меншыну при Уряді уповномоченого про народностны меншыны Влады Словацькой републікы, як і на рішіню спомянутого уряду,“ інформує далше Александер Зозуляк. АРКСР взникла у 2005-ім році в рамках Світовой академії русиньской култлуры, котру у 2002-ім році засновав Штефан Чепа як академічну і харітатівну інштітуцію із цільом стімулації новой роботы і всокочіня богатства на хосен цілого людства. Інтернетовы новинкы зачала АРКСР выдавати у 2009-ім році як тыжденник. На початку мали новинкы три языковы мутації. Выходили в русиньскім, словацькім і анґліцькім языках. Із причіны все низшой державной дотації поступно словацька і анґліцька языковы мутації перестали выходити і зістала лем русиньска верзія, де з часу на час появили ся статі по словацькы. Остатня дотація на 2015 рік про Інтернетовы новинкы АРКСР была у вышці 1000 €. Академія жадала про фунґованя новинок суму 4860 €. Рік передтым были новинкы підпорены лем сумов 500 €, причім было жаданых 5700 €.

iнфо РУСИН

Ч. 1-2 2016

В музею Варгола мож видіти далшы унікаты Як сьме вас інформовали і в нашых новинках, 11-го децембра 2015 р. проходила в єднинім в Европі і другім на світі Музею модерного уменя Енді Варгола в Міджілабірцях інавґурація далшых 26-ох унікатных творів в цілім світі знамого умелця, котрого мено має і музей. Дакотры із них суть на теріторії середньой Европы першыраз. Петро Медвідь В музею суть по інавґурації выставлены образовы серії і індівідуалны образы. Тоты походжають із дакілько ґалерійных і пріватных збірок і представителі музею інформовали, же бы могли в Міджілабірцях быти выставлены аж пять років. Высоку вартость має і то, же образы, котры творять серії, мають індентічны чісла. В музею мож теперь видіти серію Свята Аполонія, дві серії, котры походжають із цікла Владарькы – портрет недерландьской кральовной Беатрікс і свазійской кральовной Ніомбі Твала. Тоты три серії мають по штири образы. Остатня серія, котра обсягує вісем образів, є творена Варголовыма творами із цікла Квітя (чорно-біла). В музею мож видіти і портрет гокейовой леґенды, в тім часі молодой гокейовой звізды, Вейна Ґрецького. Ексклузівітіов є на тім портреті тото, же портрет має гокеїстово сіґно-

ваня. Портрет Едворда Кенедія є доповненый о додаток „de luxe“, бо на портреті є діамантовый порох. Найціннішыма з нововыставльованых творів суть портет другой жены колишнього нюйорьского ґувернера Нелзона Алдріха Рокефелера – Марґареты „Happy“ Рокефелер, но і єден із двох образів унікатной серії Кральовна Елізавета ІІ. Унікатность образу є в тім, же другый із серії счезнув. Музей модерного уменя Енді Варгола выникнув в Міджілабірцях зачатком 90-тых років 20-го столітя. Моментално музей выставлює 170 творів Варгола.

Вышла книжка о вызначнім світовім фізікови – Русинови

Недавно вышла на Словакії у выдавництві Perfekt книжка під назвов Професор Діоніз Ільковіч – Світова особность модерной фізікы (оріґ. Profesor Dionýz Ilkovič – Svetová osobnosť modernej fyziky) од авторів Станіслава Дубнічкы і Владиміра Ільковіча. Петро Медвідь Професор Діоніз Ільковіч быв Русином із днешньой Словакії, быв другым сыном священика Гіларіона Ільковіча, значіть, походив зо старого ґрекокатолицького священьского рода Ільковічовых. Народив ся 18-го януара 1907-го року у Шарішскым Щавнику. Його брат, Алексій Ільковіч, быв вызначным русиньскым журналістом (у 2014-ім році із пера його сына Владиміра Ільковіча вышла книжка Русиньскый новинарь, котру выдав Сполок русиньскых писателів Словеньска). Діоніз Ільковіч і в часах комуністічного режіму зістав необломным, справедливым чоловіком. Быв науковцьом світового мена, співосновав Словацьку академію наук, быв деканом Факулты природных наук в Братіславі. Ільковіч штудовав в Чехословакії, но і у фанцузькім Паріжу, де виділи його способности і рекомендовали му габілітовати ся. Ільковіч быв великаном, котрый пояснив вынятковый природный яв і дефіновав го як Закон полароґрафії. Тот закон увів і до жывота. Вышколив цілу ґенерацію науковців і дав великый влкад нелем до словацькой, но і світовой наукы. Діоніз Ільковіч окрім іншого стояв при зроджіню трьох основных фізікалных інштітутів на Словакії: Інштітуту технічной фізікы Словацькой высокой школы технічной, Фізікалного інштітуту Природознавчой факулты

С л о в а ц ь к о й універзіты і Фізікалного інштітуту Словацькой академії наук. Із тых інштітуцій ся практічно вывинулы вшыткы далшы фізікалны інштітуції на Словакії. Окремов капітолов Ільковічового діятельства быв першый словацькый высокошкольскый учебник фізікы, котрый в рр. 1957 – 1971 вышов у пятьох выданях і довєдна было выдрукованых 40 000 фалатків. Быв то модерный учебник фізікы. Ільковіч пішов до пензії у 1976-ім році. Но і потім інтересовав ся о діяня у фізіці на катедрі і в цілій фізікалній комуніті. Умер 3-го авґуста 1980-го року. О два рокы пізніше, у 1982-ім році, презідія Словацькой академії наук зрядила Честну плакету Діоніза Ільковіча за заслугы у фізікално-хімічных науках. Перед дакілько роками выникла Фундація Діоніза Ільковіча на підпору талантливых штудентів. В Братіславі є по Діонізови Ільковічови названа і уліця на теріторії „академічного містечка“. У 2008-ім році в будові Хімічного інштітуту быв святочно одкрытый рельєф тому основательови словацькой фізікы.

Ч. 1-2 2016 на словакіії годны хосновати русиньскый язык і як літурґічный язык. Отець Крайняк є єден із тых актівных русиньскых священиків, котры домагають ся єпіскопа про русинів на словакії. Отець Крайняк підкріпив русиньске сумліня і гордость віруючіх в храмах, де служыв і служыть. Коло нього на одправі все співають малы канторы, мініштранты, з котрыма нераз ходить до природы і заучать їх до скавтьского жывота і охраны природы. Вєдно з далшыма священиками і авторами выдавать часопис Артос, Ґрекокатолицькый русиньскый календарь, часто помагать в школах, де учіть ся русиньскый язык, бере участь в жывоті села або міста, де служыть. Кодіфікованый русиньскый язык вжывать як літурґічный язык у згоді з церьковныма і світьскыма законами, і так помагать ставляти охранный мур перед все веце аґресівнішов асімілаційов, з яков русины мусять бойовати як на церьковнім полю так і в цівілнім жывоті. Отець Франтішек Крайняк часто у своїх проповідях кличе вірників розвивати почате діло, любити родну бісіду і културу, спознавати історію свого народа, родного краю. Дякує Богу за силу і любов, котры му наділив. В Міджілабірцях выбудовав міцный душпастырьсконародностный русиньскый фундамент, теперь будує го в старолюбовняньскім реґіоні.

с. 1 ◢

стовпчік Петро Медвідь В днешнім выданю нашых новинок приносиме смутну вість о тім, же 1-го януара умер русиньскый поет, писатель, тлумач, вызначный діятель із Підкарпатя Іван Петровцій. Все, кідь єм із колеґом з радіа lem.fm ішов на Підкарпатя, будьяка причіна была нашой драгы і будьшто сьме в данім часі хотіли навщівити або видіти, єдно было істе: перше наше заставліня было в ужгороді в „Бовті – Файні книжкы“ Івана Петровція. Тот нас все з радостьов привитав, такой заперав свій склеп, не інтересовав го в тім моменті бізніс, і пішов з нами десь посидіти, жебы сьме обговорили што маєме нове, што ся діє у русиньскім русі, яка є сітуація на україні... Были то і цілы годины діскузій. радо єм там ку ньому ходив. Задекламовав нам дашто із його творів, одходили сьме все з даякыма русиньскыма книжками. Він з його „бовтом“, то быв такый єден із мала такых центрів русинства в ужгороді, котрого ся може чоловік реално дотулити, реално зажыти. Зато сьме тот пункт ниґда не обышли. Кідь умре чоловік, у людей, котры го знали, зіставать по нім якесь порожнє місце в душі. Так є то і в припаді Івана Петровція, з котрым кідь єм ся стрітнув, одходив єм із порційов новой енерґії, ентузіазну, радости до роботы – бо тото вшытко мі все на стрічі з ним передав. но в припаді Івана Петровція зіставать і єдно порожнє місце в русиньскім русі, в літературі. А зіставать і єдно порожнє місце в ужгороді. Його „бовт“, котрый не быв лем склепом, а про многых людей єдным із мала островів досправдового русинства. Вічна Вам память, пане Іване! І вдяка за вшытку Вашу роботу і за кажду єдну стрічу.

Актуално

iнфо РУСИН

Порождественне задуманя Через тогорічны рождественны свята єм ся тішыв нелем з дарунків але і з того, же ся зышла ціла родина. Окрем задумів над жывотом мойой родины єм ся задумав над роботов в русиньскім народнім руху. радость єм мав з релації, котру приготовив Андрій Кандрач зо станом Балажом. Іван Бандуріч, Бардейов

релація в рамках народностно-етнічного высыланя з Кошыць была одвысылана в неділю 27-го децембра 2015 р. в нічных годинах на тему Колядкы, народны звыкы і традіції русинів. Выступліня людей із села снаків в Бардейовскім окресі під веджіньом п. сливковой, бывшой учітелькы в тім селі, мі зробило велику радость. І з того місця хочу высловити велике подякованя тым двом панам – А. Кандрачови і с. Балажови, але і пані сливковій, а тыж співакам із снакова. Думам собі, же А. Кандрач є великым приносом при розвитку і утримованю духовного і културного діятельства русинів на словакії. Шкода, же не є сістематічным робітником кошыцького розгласу. Такого анґажованого чоловіка в шыріню русиньской културы і утримованю русиньскых традіцій собі треба нелем цінити, але і підпоровати в його роботі. При моїй радости із спомянутой релації ня зармутив факт, же чом така добра релація была высылана у такім нескорім вечірнім часі, кідь уж люди в переважній мірі сплять. Практікы словеньского розгласу – высыланя про русиньску народностну меншыну, поважую не за поміч, але скоре ся мі тото явить як трест, а не знам чом. І на януар 2016 рік недільный проґрам кошыцького розгласу ся мать высылати по 22-ій годині вечур. нашы люди – русины, котры жыють у веце як 250 селах, але і містах, собі заслужать векшу почливость і старостливость з боку веджіня словеньского розгласу уж і зато, же при зрахованю у 2011 році ся приголосили ку своїй русиньскій народности, а то у вшыткых окресах нелем на северовыході словакії, але в рамках цілой републікы. Треба повісти, же русинів бы істо барз потішыло, кебы народностне высыланя про русинів могли слухати вшыткы русины в рамках цілой державы – то значіть і тоты русины, котры жыють десь в Братіславі, Пезінку, Голічі, Баньскій Быстріці, Жіліні і в далшых містах на словакії, нелем на выході. Шкода, же в розгласовій раді словеньского розгласу не суть люди зналы проблематіку народностных меншын або холем єден член русиньской народности. не є хто за нас выдобывати пpава русинів у словеньскім розгласі. русины у своїй історії уж зазнали многы кривды, вшелиякы страшіня, маніпулації. Аж по 1989 році настав час, коли і мы, русины, бы сьме могли мати такы права, котры нам ґарантує і устава словацькой републікы, европскы і меджінародны правны документы. З той причіны рекомендую нашым членам у выборі рады влады ср про народностны меншыны, актівніше бойовати за дотримованя споминаных документів в одношіню ку нашій русиньскій народности.

3

Перед 65-ма роками проходив процес із владыком Ґойдічом Выконштруованый процес із трьома „велездрадныма“ католицькыма єпіскопами, міджі котрыма быв і ґрекокатолицькый пряшівскый єпарха Павел Петро Ґойдіч, зачав 10-го януара 1951-го року і скінчів 13-го януара. Вердікт суду одзвучав 15-го януара. Головне їднаня суду было дня 11-го януара. Петро Медвідь

суд із римокатольцкыма єпіскопами Яном Войташшаком, Михалом Бузалков, і ґрекокатолиьцкым єпіскопом Павлом Петром Ґойдічом проходив перед сенатом Державного суду в Братіславі. Тот процес быв частьов протицерьковной політікы, котра была орґанізована втогдышніма комуністічныма властями, якы ся пучом дістали ку моці в Чехословакії у фебруарі 1948-го року. Єпіскопы были обвинены із злочінів воєньской зрады, велезрады, і далшых выдуманых злочінів. Бузалкови і Ґойдічови навеце приписали шпіонаж, котра мала быти проти союзу совітьскых соціалістічных републік. Трьох єпіскопів заарештовали вже у 1950 році, дакілько тыжднів їх фізічно і псіхічно мордовали, жебы їх так „приготовити“ на монстерпроцес, в котрім было допереду ясно, же будуть одсуджены. Процес быв докінця высыланый Чехословацькым радіом по цілій републіці. Войташшак быв одсудженый на 24 років арешту, конфішкацію маєтку і фінанчну кару 500 тісяч Корун чехословацькых. у 1963-ім році му была решта кары одпущена і умер в 1965-ім році. Бузалка і Ґойдіч дістали дожывотны кары, конфішкацію маєтку, фінанчну кару 200 тісяч Корун чехословацькых. Бузалкови із здравотных причін у 1956 році перервали кару і жыв у інтернації в Чехії, де умер і 1961-ім році. Днесь вже блаженый священомученик Павел Петро Ґойдіч умер 17-го юла 1960-го року, в день своїх народенин, у арешті в Леополдові. Там быв і похороненый міджі вязнями, аж пізніше подарило ся го ексгумовати і перевезти до Пряшова – до кріпты під Ґрекокатолицькым катедралным собором св. Йоана Крестителя. Вшыткы трьоми были одсуджены на страту гражданьскых прав. Ґойдіч ся не дожыв обновліня Ґрекокатолицькой церькви в Чехословакії, котра была од 1950 року ілеґална. Тото досягнув аж його єпіскоп помічник, котрый так само быв одсудженый і сидів у арешті, днесь тыж блаженый, Василь Гопко, котрый вєдно із священиками схосновав вольнішый період у 1968-ім році, почас такзваной Празькой яри. Ґойдіч окрім вызначной душпастырьской роботы записав ся до історії і тым, же русинів напоминав, жебы были горды на свій народ, і жебы голосили ся при переписах населіня так, як нас назвав отець Александер Духновіч – за русинів. Окрім того, же є про ґрекокатоликів днесь блаженым єпіскопом, мож го брати як великого будителя русинів першой половины 20-го столітя.

4

Інформачный сервіс

Iнформачный сервіс З домова і зо світа ◼◼ Ад: Пастырьску гру записав Чертіжнян в Америці У посліднім чіслі нашых новинок сьме на ст. 4, в рубріці Інформачный сервіс з домова і зо світа, надруковали матеріал під назвов „Пастырьску гру записав Чертіжнян в Америці“, котрый сьме перебрали з денника Корзар. На основі реакції на дану статю Анны Реґрутовой публікуєме: Приходить ся мі оправдати шырокій чітательскій громаді новинок Інфо Русина за тото, же не мойов винов была в Корзарі подана неправдива інформація, же я з колектівами приготовила Пастытрьску гру в Чертіжнім, приготовив єй мій дідо, а пізніше мій нянько (до Габуры Пастырьску гру приніс Осиф Ґуба з Няґова, котрый ся переселив до Габуры і тоту гру нацвічів з молодшыма хлопцями – Габурчанами і довгы рокы ходив колядовати як главный пастырь, пізніше приготовив тоту гру з молодшыма хлопцями і до днешнього дня ся тота гра в Габурі утримала, котру із Габурчанами готують манжеле Осиф і Емілія Ґубовы). Я у Няґові нацвічіла Няґівску свадьбу, даякый рік єм приправовала з колектівом Заруба в Няґові проґрамы на конкурзы і выступліня (співацька ґрупа Заруба уж не єствує, шкода, бо были там добры співаци і співачкы, а мали великы успіхы). У Выдрані Пастырьску гру (вшыткы суть подобны тій чертіжняньскій) готує молодый і талентованый співак Роланд Ґуба (лавреат цілословеньского конкурзу Співы мого роду і Маковіцькой струны). Є то скромный і покірный хлопець, котрый співать і у Выдраньскій православній церькви і інде. Єм рада, же з тым молодым співаком сполупрацую уж од 2005 року. Но уж три рокы ку ньому прибыли і братря Зятіковы з Меджілаборець (родаци з Чертіжного), котры таксамо мають за собов красны успіхы із споминаных конкурзів. Найновше выступили і в Габурі на недавній Рождественній події з колядками із Пастырьской чертіжняньской коляды – Мы три царі, мы ідеме. Наконець заспівали і новорічный вінш, котрый єм їм написала. І з колектівом Краснобрідчанка, котрій єм умелецьков ведучов, сценарістков і режісерков, єм приготовила проґрам Свята вечеря. Анна Реґрутова, Меджілабірці

◼◼ Стропків оцінює і планує Стропківскый пріматор О. Брендза означів свій першый рік у функції за консолідачный. Подля його слов, подарило ся стабілізовати містьскы фірмы. За найвекшы минулорічны успіхы поважує реконштрукцію містьского освітліня за помочі державной дотації веце як 700 000 евр. Місто выбудовало нове і оправило уж єствуючі гріска. Докінчіло розбігнуты проєкты реконштрукції културного центра. Но трапить го стара правота, головно кавза промыслового парку, в котрій ся Стропків судить із пряшівсков фірмов ПКБ Інвест. „Єдным з нашых головных цілів была реконштрукція містьского поднику Служба, вдяка чому ся зліпшыла старостливость о містны драгы, природне оточіня і вывожаня смітя. Поступно обновляме цінтері і дом смутку, зліпшыв ся ход зимушнього штадіона і подникательскы службы. Немало силы нас стоїть рішіня проблемів з містьсков каналізаційов, з котров суть споєны роботы з драгов і ходниками, якы бы мали быти готовы до мая т.р. “ – повів пріматор. У першім кварталі бы хотіло місто дати до ужываня 30 містьскых бытів, росшырити місця на паркованя і іншы зміны в орґанізованю транспорту. Самосправа готує і реформу фінанцованя шпорту і културы. Змінами перейдуть містьскы наряджіня управлюючі хованя псів, погребных служб, містны дані і іншы поплаткы. Місто хоче із своїма жытелями у тім році діскутовати і на тему переоцініня кількости посланців і волебных обводів. Korzár

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

◼◼ Дочекають ся обновліня влаків? В тых днях завершує ся акція за обновліня влаків на желізніці Попрад – Плавеч – Липяны. Єй підпорователі завершують петіцію. Споминане влакове споїня штат зліквідовав од сістематічного ходу перед высше 4-ома роками. Актівістів за його обновліня нич не одрадило, дале вірять, же компетентны свій крок переоцінять. За обнову влаків підписало петіцію коло 3600 людей. „Очекуєме, же ся зыйдеме з директором штатной Желізнічной сполочности Словакія, з Павлом Ґабором. Хочеме, жебы з веджіня желізніць была тота наша намага прията як позітівный факт“ – повів П. Пчолка, ініціатор петіції. Додав, же люди з реґіону очекують і підпору Пряшівского сапосправного краю. Korzár

◼◼ Сучастьов лосованя і Мілан Хаутур Найвекше місто Земпліна у фебруарі того року стане ся центром европского шампіонату священиків у галовім фотбалі. Десятый річник конкурзу свойов участьов обогатить аж 16 країн. О зачленіню команд до окремых ґруп вырішыло лосованя, котре ся одбыло день перед зачатком нового рока, по одправліню святой літурґії у Храмі Зосланя Святого Духа в Михалівцях. Міджі лосуючіма быв окрем іншых і кошыцькый ґрекокатолицькый єпарха Мілан Хаутур, походжіньом із сниньской долины. Кебы сьте о тот інтересный шампіонат мали інтерес, одбуде ся од 1-го до 5-го фебруара 2016 р. у просторах містьской шпортовой галы і Хемкостав арены. Podvihorlatské noviny

◼◼ Штатна охрана природы – словеньско-україньскый проєкт Іде о охрану природы нашого Народного парку Полонины, котру підпорив Норскый фінанчный механізмус і штатный розрахунок. Проєкт быв недавно презентованый на конференції в Гуменнім, на котрій брали участь україньскы і норскы партнеры. Природный реґіоналный розвиток ся дотулять нелем Полонин з нашого боку, але і Ужаньского народного природного парку на Україні. Його головным цільом є підпора турістікы. Подля манажера проєкту Йозефа Балка з ШОП піде о презентованя цінной природы. „Выбудують ся обєкты інтересной турістікы, выроблять десяткы триязычных табліць, стовкы інформачных матеріалів про екотурістіку, села того мікрореґіону і много іншого“ - повів. Заміром є і утримованя ціклоходників і турістічных путей. В рамках того проєкту планують вышколити партнерів і варташів природы зо Словакії і Україны, причім зхоснують одборны зналости з розвитку екотурістікы і ековыхованя од норскых партнерів. Окрем іншого, в рамках споминаного проєкту, нукають ся ту і робочі можности – додав староста Збоя Ладіслав Ладоміряк і председа Сполоченства сел мікрореґіону Улічской долины. Партнерами проєкту суть Норскый інштітут про біоекономічный выскум, Народный парк Варанґер, Ужаньскый народный природный парк, Фонд розвитку екотурістікы в Ужаньскій долині, Міністерство жывотного оточіня СР, Выскумный інштітут высокогірьской біолоґії Жіліньской універзіты і Надація на охрану біодіверзіты Карпат. Дорогоцінну природну теріторію Словакії в рамках проєкту репрезентує головно НП Полонины. Вєдно з приляглыма народныма парками в Польщі і на Україні є сучастьов тристоронной Міджінародной біосферічной резервації Выходны Карпаты. Проєкт потырвать до апріля 2017 р. Підпору скоро 900 000 евр здобыв із Норского фінанчного механізму і словеньского державного розрахунку. Korzár

◼◼ Колядници в Тополі Рождественны свята в Тополі, роднім селі русиньского будителя Александра Духновіча, вызерали і минулого року як і за старых часів. Жытелі села собі свої традіції натілько цінять і утримують, же з дому до дому ходили колядници колядовати. А то в точно в такых кроях ці облечіню і з такыма колядами як їх давны предкове. Може ся тота традіція стане і маґнетом про турістів, котры хотять зажыти неповторителны, оправдивы Рождественны свята в обнятю прекрасной природы Полонин. Slovenský východ

◼◼ Пряшівскый край – веце пінязі на школяря Од 1-го януара 2016 р. звышыв Пряшівскый самосправный край приспевкы на єдного школяря. Іде о такзваный норматівный приспевок про школы і школьскы заряджіня в його компетенції, тото таксамо ся односить на пріватны або церьковны ці основны умелецькы і языковы школы. Вырішыли о тім крайскы посланці на своїм недавнім засіданю. Про школьскый інтернат без огляду на зряджователя, дотеперішній річный приспевок 950 евр ся звышыть на 1000 евр, про школьскый клуб дітей з 280 на 310 евр, языковы школы дістануть на єдного школяря o 10 евр веце (80€), про школьску їдалню буде новый приспевок на главне їдло 1 евро a на додаткове 20 центів, на школу в природі край по новому придасть 6,50 евр, а на школьске господаріня 420 евр (было 380€). Oд 1-го януара 2016 буде приспевок про пріватны і церьковны основны умелецькы школы залежати од віку школяря. На штудента до 25 років, котрый штудує індівідуалный одбор, ся приспевок звышыть з 422 нa 440 евр, про штудента в ґрупі то буде 275 опроти бывшым 262 еврам. Штудентам над 25 років придасть край на індівідуалну форму выукы 80 евр, в ґрупі 40 евр. Із остатніх выховно-освітніх заряджінь ся звышыть приспевок про центер шпеціалнопедаґоґічного порадництва (з 95 нa110 евр), центры волного часу, школьскы інтернаты із шпеціалныма выховно-освітніма потребами, реедукачны центры і школьскы клубы дітей із шпеціалныма выховноосвітніма потребами оставать як дотеперь. Korzár

Свідник і Ґорліці – на підпору турістікы Місто Свідник ся залучіло до проєкту вєдно з польскым містом Ґорліці, котрым хоче здобыти фінанції на выбудованя ціклістічных ходників і далшых актівностей на підпору турістікы. Цільом того проєкту є вытворіня черезгранічных продуктів, черьпаня з културной дідовизны пригранічных областей і указованя на єй природну красоту. Інформовала о тім К. Тхірова, говоркыня міста Свідник. Повіла, же іде о проєкт, котрый хоче здобыти підпору в рамках вызвы черезгранічной сполупраці „Інтереґ В-A ПольщаСловакія“. Черьпать із єствуючой Драгы выходного фронту першой світовой войны, котра ся тягать через вісем войводств в Польщі. В рамках проєкту тота путь ся передовжыть і загорне до нього і теріторію Словакії, таков формов выникнуть приступовы браны, котры будуть добудованы місцями на паркованя і многыма інформаціями про турістів. Проєкт загортать у собі і вытворіня автомобілового округу першой світовой войны, тзв. Автомобілову часову oсь, котра соєдинять найвызначнішы історічны місця пригранічных областей „Trzcinica – Biecz – Bardejov – Spišská Nová Ves“, автомобіловый округ обєктів УНЕСКО і великый ціклістічный округ Низкых Бескидів, котрый веде по природно цінній теріторії. Головным партнером проєкту є окрес Ґорліці, але ку ньому ся прилучіли і окресы Ясло і Коросно, місто Свідник і мікрореґіоны Маковіця і Долина смерти. Споминаны партнеры декларовали на-

Ч. 1-2 2016 магу утриманя, охрану, підпору і розвиток природной і културной дідовизны. Як увела Тхірова, польско-словацьке приграніча є богате на вызначны културны і природны цінности. Є то історічна теріторія Лемків, Русинів, але і Жыдів. Находять ся ту обєкты записаны до списку УНЕСКО, історічны місця, воєньскы цінтері, церькви і деревяны церьковці, сканзены, водяны перегороды, купелі, ліжарьскы центры, хоронены области Низкых Бескидів, Маґурьскый народный парк і Карпатьска Троя, Дорога карпатьскых храмів і Нафтова дорога. Наперек тому мать тота область іщі великы резервы у выужытю турістічного потенціалу. Проблемом є і высока безробітность. Проєкт перешов оціночнов комісійов у Кракові і мать надію быти успішным. Його схваліньом бы ся подарило зреалізовати новы можности многых містных подій і зліпшыти економічну сітуацію жытелів споминаных областей. Korzár

Червеный дом - на продай Вігорлатьскый освітній центер в Гуменнім ся уж перед часом злучів із Вігорлатьскым музейом і його робітници перешли до каштеля. Теперь є будинок, Гуменчане го называють Червеный дом, на продай. Злучіня тых двох орґанізацій, котры належать під Пряшівскый самосправный край (ПСК), є в платности од 1-го юла 2015 р. Вігорлатьскый освітній центер заник, а Вігорлатьскый музей ся став правным наступцьом, на котрого перешли права і обовязкы. Причінов злучіня мала быти раціоналізація. Посланці ПСК на своїм посліднім засіданю одклепли обходный громадьскый конкурз, через котрый ся буде глядати новый властник того, про край, непотребного будинку. Як ся пише в узнесіню із засіданя, ціна маєтку была установлена на 385 000 евр. З того частку 86 872 евр творять парцелы. HU-24

◼◼ Пошырять водарню у Стащіні Планована ціна роботы на 20 місяців є 30,1 міліона евр без ДПГ. Выходословеньска водарьска сполочность, а. с. із центром в Кошыцях выголосила конкурз на інтензіфікацію обєктів водарні у Стащіні, в окресі Снина. Проєкт бы мав быти фінанцованый Европсков унійов в рамках Операчного проґраму Якость жывотного оточіня 2014 - 2020. Тоты субєкты, котры мають інтерес о дану проблематіку, можуть свої понукы предкладати до 22-го фебруара 2016 р. Мусять превказати, же в попередніх пятьох роках зреалізовали холем єдну ставбу або реконштрукцію управляня питной воды із накладами мінімално 30 міліонів евр без ДПГ. Управляня воды в Стащіні є найвекшов на Словакії. До ньой притікать вода із водяной перегороды Старина на вышнім току Цірохы у знамім Народнім парку Полонины. SITA

Моноґрафія о Свіднику На Містьскім уряді у Свіднику ся кінцьом минулого рока одбыло робоче засіданя о вытворіню моноґрафії о місті Свідник. Наше місто є єдиным, котре не мать таку публікацію, котра бы одзеркальовала історію і розвиток міста. О Свіднику вышло дакілько барз красных книжок, котры были переважно фотоґрафічнов документаційов розвитку міста, але моноґрафію іщі Свідник не мать. О покровительство над тов научнов роботов пожадав Ян Голодняк, пріматор Свідника, професора Пряшівской універзіты Петра Шворца, котрый діє на Інштітуті історії і є творительом уж многых моноґрафій. У найближшім часі буде установленый список кандідатів, котры ся будуть поділяти на творіню моноґрафії. Podduklianske novinky

iнфо РУСИН

РУСИНЬСКЫЙ ПРОҐРАМ РОЗГЛАСУ НА ФЕБРУАР 2016 1.2.2016 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 3.2.2016 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Клуб особности: Ш. Штець 5.2.2016 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 6.2.2016 14.00 – 15.00 20.00 – 20.30 20.30 – 21.00 21.00 – 22.00 22.00 – 23.00

СУБОТА Музичны поздравы Літературна релація. З творчости Ю. Панька Гітпарада – укр. Народностный калейдоскоп З розгласового архіву

7.2.2016 НЕДІЛЯ 21.00 – 22.00 Клуб особности: Ш. Штець, репр. 22.00 – 22.30 Музика народности, репр. 8.2.2016 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 10.2.2016 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Дзвоны над країнов: Miроля 12.2.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 13.2.2016 14.00 – 15.00 20.00 – 20.30 20.30 – 21.00 21.00 – 22.00 22.00 – 23.00

СУБОТА Музичны поздравы Подобы жывота: Не зламав їх Талергоф ани Акція Вісла Гітпарада - русиньска Народностный калейдоскоп, репр. З розгласового архіву

14.2.2016 09.00 – 10.00 21.00 – 22.00 22.00 – 22.30 22.30 – 23.00

НЕДІЛЯ Літурґія ПЦ Дзвоны над країнов: Miроля, репр. Музика народности, репр. Літературна релація: A.Галґашова, репр.

15.2.2016 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 17.2.2016 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Клуб особности: M.Mушінка 19.2.2016 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 20.2.2016 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 19.00 – 20.00 Маґазін, укр. 20.00 – 20.30 Коріня 20.30 – 21.00 Музика народности 21.00 – 22.00 Народностный лалейдоскоп 22.00 – 23.00 З розгласового архіву 21.2.2016 21.00 – 22.00 22.00 – 22.30 22.30 – 23.00

НЕДІЛЯ Клуб особности: M.Mушінка, репр. Гітпарада – укр., репр. Літературна релація: Ю. Панько, репр.

22.2.2016 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 24.2.2016 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 19.00 – 20.00 Дзвоны над країнов: Убля 26.2.2016 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 27.2.2016 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 20.00 – 20.30 Літературна релація: П. Медвідь 20.30 – 21.00 Музика народности 21.00 – 22.00 Народностный калейдоскоп, репр. 22.00 – 23.00 З розгласового архіву 28.2.2016 21.00 – 22.00 22.00 – 22.30 22.30– 23.00

НЕДІЛЯ Дзвоны над країнов: Убля, репр. Гітпарада - русиньска, репр. Подобы жывота, репр.

29.2.2016 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины

Інформачный сервіс

5

Проґрам Театру Александра Духновіча в Пряшові на місяць фебруар 2016 3-го фебруара 2016 „Сезон полювання на мисливця“ (Велика сцена, 19.00 год., пєса є в україньскім языку) Каждый, хто ся намагать одкрыти двері до чуджого жывота, ріскує, же за тыма дверями зістане навсе. Фотокорешпондентка популарного журналу вырішыла зничіти таємный світ чуджой таємніці. Но не зничіть тота таємніця світ самой дівкы? Одповідь на тото звіданя – то путь смішных і несподіваных перетворінь, котрыма перейде геройка, жебы наконець зрозуміла ціну польованя на радість… 10-го фебруара 2016 Тяпаковці (Велика сцена, 19.00 год.) Дія славной драматізації прозаічной предлогы вызначной словацькой писателькы з епохы крітічного реалізму Божены Сланчіковой – Тімравы вас перенесе до минулости, на село, до дому великой родины Тяпаковців, котра є прославлена тым, же є лінива і не має дяку будьшто робити. Інсценація жыво, з легкостьов, забавно але з ідеовов глубков підкреслює потребу освободити ся од наносів минулости в проспіх будучности, котра ся основать на старых пілірах, но не сміє їх зохабити цалком спустнути. Жывот ся мусить жыти! 13-го фебруара 2016 Фантазія (Велика сцена, 19.00 год.) Пруткова Фантазія є легоньков комедійов зо співанками. Публіка ся буде коло позераня на ню файно забавляти. А нелем тото! Козьма Прутков (леґенда, но вєдно з тым выдумка і фікція) – в реалности Алексей Толстой і Алексей Жемчужников, написали „vaudeville“ Фантазія із ясным заміром: пародованьом того жанру высміяти ся туньому смаку втогдышньой сполочности. Криве дзеркало того твору і днешній публіці вказує то, што денно конзумує. Річі і творы, котры єй вже ани не бавлять або бы єй бавити не мали. Бо іде о бесцінну забаву і ґіч. Пєса такы творы нелем зосмішнює, але ся односно них і крітічно вставлять. Кладе вопросы: У якім світі то днесь жыєме? У світі досправдовых вартостей або повсякденной поверьхности? Існує іщі уменя, або лем його карікатура? Обколесує нас ґіч – в чінах і думаню? На чім ся іщі (або вже лем?!) в театрі докажеме забавляти? І о тім є кекешна, делікатно себепародічна, но все іронічна театрална комедія із пера російского класіка. 14-го фебруара 2016 Капітан Кыянка (Велика сцена, 16.00 год.) Приповідка о справедливім кральови і його трьох дівках. О бідакови дракови, котрый даремно пришов о свої головы. Приповідка зо вшыткым, што ку тому належыть – авантурoв, співанками, великым весільом і щастливым кінцьом, досправды заінтересує дітячу і дорослу публіку. 17-го фебруара 2016 О двох ґенералох (Мала сцена, 19.00 год.) О двох ґенералох є пєса на мотівы оповіданя Михаила Салтыкова-Щедрина. Герої той інсценації перекрачують помыслену лінію міджі реалітов і выдумков. І то способом ласкавым: наднесенов фантазійов. Двоми пензійонованы ґенералы привитають публіку в хыжці з адекватнов порційов мужского скаржіня, взаємным добераньом ся. З властныма снами, ці незвычайныма представами. Ґенералы ся несподівано знайдуть на пустім острові в середині моря. Їх єдиным партнером є великый їдаленьскый стіл. І публіка. І несподіваня. Чекать на вас файна театрална забава. 24-го фебруара 2016 Васса (Велика сцена, 19.00 год.) Унікатностьов пєсы Максіма Ґорького є силне росповіданя о жені і родині, котру ся она усилує выратовати. Тота форма гры Максіма Горького є з року 1910 із підтітулом Матірь. Пізніше Горькій на просьбу Сталіна написав другу верзію гры Васса Железновова із року 1935, яка є уж позначена потребами соціалістічного реалізму і комуністічной пропаґанды. Є то гра о родині, котра страдать од паралізы роскладаня. Запричінює то мамон і наганяня ся за маєтком. Тота перша верзія ся не могла ани грати. В колишнім Чеськословеньску єй дотеперь нихто не грав. Аж теперь в Пряшові. А в чудеснім герецькім выконаню. 27-го фебруара 2016 Гавай (Велика сцена, 19.00 год.) Гавай є дебутом молодой пряшівской драматічкы Михаелы Закутяньской. Траґікомедія з русиньского села із характерістічнов назвов Гавай – то є оповіданя о гляданю самого себе на періферії Европы і в кругу не цалком тіпічной родины.

6

З домова

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Православным віруючім ся вернув страченый артефакт На Земплін ся вернув по 75 роках незвычайный церьковный артефакт. Є ним букове дрывно зображуюче православный хрест. Іщі в часі 2-ой світовой войны го сконфішковала тогдышня державна міць і довго ся поважовав за страченый. Його гляданя наконець принесло щастя містному історікови М. Старякови. TASR, переклад АК

Інтересна пригода В януарі 1941 р. вдова з колишнього села Крашок (днесь сучасть Земпліньской Шырокой) собі обїднала дерево на паліня з Вігорлатьскых верьхів. Єден із двох хлопів, котрый у ньой робив, натрафив на дрывно, котре не міг ани по довшій намазі розрубати. Клатик подля устной традіції ся росщіпив пізніше цалком іншым напрямом, як наражала сокыра. Жена, в тім часі іщі ґрекокатоличка, тото незвычайне дрывно однесла кураторови православного храму в Ребріні, котра пізніше із Крашком ся злучіла до села Земпліньска Шырока. Дрывно з хрестом потім выставили про віруючіх. Кідь ку ньому зачали ходити люди нелем з близкой але і шырокой околіці, зачала ся о артефакт інтересовати і тогдышня державна міць.

Остала лем єдна фотоґрафія "За Словеньского штату зачало тото выкликовати планы догады, бо вшытко, што было повязане з православнов віров і азбуков, было споєне із Совітьскым союзом. Словеньскый штат быв сучастьов коаліції з гітлерівскым Німецьком. Православных тогды мали за совітьскых шпіонів. Шандарі дас по тыжденнім зґрупованю людей хреsт взяли," інформовав Марек Ґубік, сучасный справця православ-

ной парохії в З. Шырокій з тым, же довгы десятьріча ся о ним нич не знало. Віруючім як памятка остала лем єдна фотофрафія.

Інтерес о артефакт „Тота пригода ня фасціновала уж од моїх ґімназіалных штудій в 90-ых роках. Як чоловіка, котрый хотів штудовати історію і професіонално ся ньов заподівати, інтересовали ня річі повязаны з окремыма загадами тіпу - стратило ся, не нашло ся, сліды ся десь поділи...“ - повів Старяк. Інфомації о дрывні зачав зганяти найперше в архівах, но успіх пришов аж пізніше. Своїм способом помогла нагода. „Пришло мі на мысель опубліковати інзерат на інтернет, же куплю зображіня православного хреста в буковім дрывні. Довгый час ся нич не діяло, аж єдного дня ня контактовав єден чоловік. Увів лем тото, же є з выходной Словакії. Артефакт єм потім од нього купив за дакілько стовок евр,“ высвітлив Старяк з тым, же дрывно потім передав одборникови на зрештаврованя і конзервацію.

Ділу природы не вірить Выображіня хреста істо не буде ділом природы. „Я собі думам, же го до буково-

го дрывна дахто вложыв, або ся бояв, або го потребовав скрыти. Може тот хрест до дерева бука дахто нароком вложыв, жебы в ним заріс і жебы, як ся по часі зрубать, обявило ся зображіня хреста“ – высвітлив Старяк. Спомянутый церьковный сімбол міг подля нього дахто вложыти до дерева іщі десяткы років перед 2-ов світовов войнов.

Буде на двох місцях Артефакт буде про людей приступный на двох місцях. В місяцях септембер аж фебруар тот знак хреста буде уложеный в православнім Храмі Народжіня Пресвятой Богородічкы у селі Земплиньска Шырока, в місяцях марец аж авґуст буде в православнім катедралнім Храмі святых Кіріла і Методія в Михалівцях.

Ладижіньскый є русиньсков особностьов рока 2015 Як інформує сайт rusyn.sk, Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска (ЗІРС) зорґанізовало 16-го децембра 2015 р. в Братіславі під покровительством Мірослава Лайчака, підпредседы влады і міністра загранічных діл і европскых справ Словацькой републікы подію, на котру быв закликаный і юбілуючій Піддукляньскый умелецькый народный ансамбель (ПУЛС). Довєдна ся припоминала 90-та річніця Штефана Ладижіньского, 70 років існованя Театру Александра Духновіча, 60 років ПУЛС, 20 років ЗІРС і 5 років колектіву Рутенія. Петро Медвідь В рамках події была передана і премія „Русиньска особность рока“. Тота ся передавала уж по пятый раз. Журі в складі Владимір Лихварь, Янко Ліпіньскый і Михал Штеньо рішала, же тот рік за ціложывотный особный і тырвалый вклад про розвиток русиньской културы премію уділить Штефанови Ладижіньскому. Премія дотеперь была уділена Марії Мачошковій, Маркови Шкопови, Михалови Штеньови і Федорови Віцови. Нагородженый діставать і зменшену пластіку скулптуры „Медова баба“ од скулптатора Марека Жітняна, котрой деревяный оріґінал находить ся над селом Новоселиця і має сімболізовати робітность русиньского народа. Народив ся Штефан Ладижіньскый 7-го марца 1925 в русиньскім селі Матісова в окресі Стара Любовня. Є діріґентом, комозітором і културным діятельом. Закінчів ґімназію в Баньскій Быстріці, музичну освіту здобыв у Пряшові, діріґовав музично-

співацькы колектівы у Пряшові і Братіславі. Быв єдным із основателів Воєньского колектіву капітана Налепкы, быв його діріґентом і драматурґом. Діріґовав і армадный умелецькый колектів Войтєха Неєдлого в Празі. Быв умелецькым шефом втогдышного ПУНА (днесь ПУЛС) коло Україньского націоналного театру (днесь Театер Александра Духновіча) в Пряшові, де про вісем пєс драматічного колектіву театру скомпоновав музику. Засновав і вів театер „Štúdio S“ в Братіславі, быв драматурґом Словацького людового умелецького колектіву (Slovenský ľudový umelecký kolektív), директором умелецькой сцены Словконцерту. Приготовив коло 70 сценарів про естрады. Быв так само діріґентом церьковного хору Kyrillomethodeon коло ґрекокатолицькой церькви в Братіславі, зновотовав Божественну літурґію св. Йоана Златоустаго, коляды, выдав казет у церьковославяньскых співів із Божественной літурґії св. Йоана Златоустаго під назвов Тебе поєм. Быв співзасновательом ЗІРС

у 1995 році в Братіславі, председом Русиньской оброды на Словеньску у рр. 1999 – 2001. Выдав збірник русиньскых пісень під назвов Русиньскы перлы трьома голосами. Жыє у Братіславі – Русовцях. Нагороду за Штефана Ладижіньского перевзяла його дівка Катарина Паштекова, котра в мені нагородженого юбіланта прочітала поздравне писмо, в котрім подяковав орґанізаторам за признаня резултатів його ціложывотной творчости, інформує далше портал rusyn.sk.

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

З домова

7

Міджінародна літня школа русиньского языка і културы – 7. річник Пряшівска універзіта в Пряшові є єдинов універзітов у Словацькій републіці, котра реалізує навчаня акредітованого бакаларьского, маґістерьского і докторьского штудійного проґраму русиньскый язык і література, ґестором котрого є Інштітут русиньского языка і културы. Вдяка його 3-тыжденному едукачному проєкту Studium Carpato-Ruthenorum – Міджінародна літня школа русиньского языка і културы Пряшівска універзіта є сучасно єдинов універзітов на світі, котра зареаґовала на інтерес o таку форму навчаня русиньского языка з боку домашніх і загранічных адептів і в сучасности рихтує семый річник того міджінародного проєкту. ІРЯК ПУ Міджінародна літня школа русиньского языка і културы є про: каждого, хто ся хоче учіти русиньскый язык і спознати історію і културу карпатьскых Русинів, штудентів середніх і высокых школ, особы над 18 років. Цільом проєкту є здобыти або росшырити языковы компетенції в русиньскім літературнім языку і проглубити знаня з области карпаторусиньской історії, културы, літературы, етноґрафії.

ПЕДАҐОҐІЧНЫЙ ПРОЦЕС Педаґоґічный процес на літній школі проходить в просторах Пряшівской універзіты, ул. 17. новембра ч. 15. Навчаня ведуть высокошкольскы професоры, фундованы славісты і шпеціалісты в области карпаторусиністікы зо Словакії, Україны, США і Канады. Педаґоґічный процес творить інтензівный курз русиньского языка (уровни А, Б, Ц) і історії карпатьскых Русинів, котрый i на тім річнику буде росшыреный о історію русиньской літературы і културы і о мінікурз етноґрафії карпатьскых Русинів. В цілім педаґоґічный процес обсягує: 20 годин русиньской історії в анґліцькім і русиньскім языку (враховано історії русиньской літературы і културы), т. є. 2 годины каждый день, од 09.00 дo 11.00 год., 30 годин русиньского языка в анґліцькім і русиньскім языку, т. є. 2 годины каждый день, од 14.00 дo 16.00 год. (теорія і конверзація), 10 годин етноґрафії Русинів в анґліцькім і русиньскім языку, годины конверзації в неформалных просторах, ґрупах і сітуаціях, т. є. мімо універзітных клас. Абсолвенты здобудуть Цертіфікат о абсолвованю Studium CarpatoRuthenorum 2016.

КУРЗ ІСТОРІЇ КАРПАТЬСКЫХ РУСИНІВ Лекторы: Проф. Др. Павел Роберт Маґочій, Торонтьска універзіта, Канада, Мґр. Валерій Падяк, к. н., Научный центер карпатістікы в Ужгороді, Україна Курз є заміряный на історію Карпатьской Руси і карпатьскых Русинів од найстаршых часів аж по сучасность. Буде росшыреный о лекції з історії русиньской літературы і културы.

КУРЗ РУСИНЬСКОГО ЯЗЫКА Лекторы: Асіст. Проф. Др. Елена Будовская, Джорджтавньска штатна універзіта), Вошінґтон, D. С., США, ПгДр. Кветослава Копорова, ПгД., Пряшівска універзіта, Словакія, Мґр. Марек Ґай, екстерный сполупрацовник Інштітуту русиньского языка і културы Пряшівской універзіты, Словакія

Курз є заміряный на здобытя і росшыріня языковых компетенцій в русиньскім літературнім языку. Має теоретічну і практічну часть. Теоретічна часть є заміряна на здобытя знань з области сістемной штруктуры русиньского языка. Цільом практічной части є навчіти ся бісідовати по русиньскы і писати. Курз буде росшыреный о годины конверзації в неформалных просторах, ґрупах і сітуаціях, т. є. мімо універзітных клас.

МІНІКУРЗ РУСИНЬСКОЙ ЕТНОҐРАФІЇ Лекторы: Асіст. Проф. Др. Елена Будовская, Джорджтавньска штатна універзіта), Вошінґтон, D. С., США, Проф. ПгДр. Микола Мушинка, др. н., екстерный сполупрацовник Інштітуту русиньского языка і културы Пряшівской універзіты, Словакія Мінікурз є заміряный на дакотры области етноґрафії карпатьскых Русинів: народны співанкы, музику, звыкы, традіції... СУПРОВОДНЫ АКЦІЇ Інтеґралнов частьов літньой школы є супроводный проґрам, котрый ся реалізує все в пообідніх годинах і через вікенды. Є заміряный на: презентацію русиньскых традіцій, фолклору і културно-сполоченьского жывота Русинів на Словеньску (фолклорный фестівал у Свіднику і русиньскы културны інштітуції в Пряшові), презентацію русиньской народной архітектуры і културы, културно-історічных памяток (музеї, сканзены, деревяны храмы), вечур русиньской літературы споєный з передаваньом каждорічной Премії Александра Духновіча за літературу, выступліня театру і філмовы вечоры, творивы ділні (крашіня яєць, спів, танець), екскурзії по Пряшові і його околіці і до реґіонів северовыходной Словакії, де жыють Русины.

УКВАРТЕЛЬОВАНЯ І СТРАВОВАНЯ Участници літньой школы будуть уквартельованы в штандардных двойпостільовых ізбах з припоїньом на інтернет высокошкольского інтернату на ул. 17. новембра ч. 11 в Пряшові, недалеко высокошкольского ареалу. Стравовати ся будуть в їдални высокошкольского інтернату на ул. 17. новембра ч. 13. Штуденты будуть мати к діспозіції сполочну інтернатну кухню з леднічков і прачков. Недалеко высокошкольского ареалу ся находять обходы з потравинами, дроґеріов, рештавранты, інтернетовы кавярні, книжковы обходы, кіоскы, апатыка, заставка автобуса.

ЦІНА І АДМІНІСТРАТІВНЫЙ ПОПЛАТОК Ціна за 3-тыждньове перебываня на літній школі є становена на 1 200 €, респ. 1 310 USD. В ціні є загорнутый педаґоґічный процес, уквартельованя, стравованя (фрыштик, обід, вечеря), транспорт і выклад почас екскурзій, тікеты до музеїв, сканзенів, деревяных церьквей, театру, на фестівал. Повинностьов будучіх штудентів літньой школы є в становленім терміні заплатити адміністратівный поплаток (котрый ся не вертать) в сумі 100 €, респ. 110 USD. Транспорт на літню школу, т. є. дорогу до Пряшова і назад, каждый участник собі платить сам. Штуденты, котры планують абсолвовати цілый проґрам літньой школы, можуть пожадати од орґанізатора штіпендію.

ВАЖНЫ ТЕРМІНЫ Приглашкы на Studium CarpatoRuthenorum 2016 ся приймають он-лайн найпізніше до 1. апріля 2016 на адресі urjk@ unipo.sk, респ. на поштовій адресі: Prešovská univerzita Ústav rusínskeho jazyka a kultúry, Ul. 17. novembra 15, 080 01 Prešov, Slovenská republika. Адміністратівный поплаток (100 €, респ. 110 USD) треба заплатити найпізнiше до 15. апріля 2016. Решту становленой сумы (т. є. 1 100 €, респ. 1 200 USD) треба заплатити найпізнiше до 15. мая 2016.

ПОТРІБНЫ КОНТАКТЫ Приглашку на Studium CarpatoRuthenorum 2016 і комплетный проґрам найдете на http://www.unipo.sk/pracoviska/ urjk/1/LS7; www.c-rs.org. Контактны особы про штудентів зо Словакії: Мґр. Тімеа Верешова, ПгД., тел. +421 915 412 917, і-мейл: vtimika@freemail.hu; Мґр. Аліца Вєтошевова, тел.: +421 (51) 756 31 89, +421 907 385 301, і-мейл: urjk@unipo.sk. Контактнa особa про загранічных штудентів: Асоц. Проф. Др. Патріція А. Крафчік, krafcikp@evergreen. edu. Заплатити мож банковым шеком адресованым на: Prešovská univerzita v Prešove, p. Katarína Sabolová, Ul. 17. novembra 15, 080 01 Prešov, Slovenská republika або банковым трансфером: Назва рахунку (учту): Bežný účet Prešovská univerzita Prešov Чісло рахунку: 7000066503/8180, BIC - SWIFT: SUBA SKBX, IBAN: SK15 8180 0000 0070 0006 6503, Назва банкы: Štátna pokladnica Адреса банкы: Radlinského 32, 810 05 Bratislava 15, Варіабілный сімбол: 1780 Тiшыме ся на вас на Studium CarpatoRuthenorum 2016 – 7. річнику Міджінародной літньой школы русиньского языка і културы на Пряшівскій універзіті в Пряшові.

8

Карпатьска Русь

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Будитель із „нашой“ Україны під Карпатами: Київскы власти заказують комуністів, но їх практікы перебератюь Статя Яна Ріхетского під назвов Buditel z „naší“ Ukrajiny pod Karpaty: Kyjevská vláda zakazuje komunisty, ale jejich praktiky přebírá. Nacionalisté jdou po menšinách, hlásají „Ukrajina pro Ukrajince“ была публікована на порталі Parlamentní listy (Парламентны листы). Автор статі дав згоду на повне тлумачіня і публікованя статі в русиньскім языку. Із чеського языка протлумачів Петро Медвідь. В тлумачіню не было нич змінено. патьской Україны, СССР і Україны. Властно вже в пятьох державах. Коли Чехословакія роспала ся, мав єм девять років,“ пояснює і властно розоберать, як днешньов україньсков Закарпатьсков областьов проходила історія.

Понуріня до історії

Оповіданя Політіка головно із Львова, значіть Україна про Українців, не є барз здрава. Україна заказує комуністічну партію, но ідеї комунізма перевзяла. Так говорить довгорічный педаґоґ і лінґвіста Михайло Івановіч Алмашій. Як раз він є такым новодобым русиньскым Йозефом Юнґманом і Парламентным листам окрім іншого росповів, як то ходить у Закарпатьскій области Україны. „Нашы одпорцьове на Україні бісідують о тім, же Русины не были, не суть і не будуть. Катеґорічно то одмітам і маю про своє тверджіня доказы,“ розъїдать ся Михайло Івановіч Алмашій, котрый цілы десятьлітя зберать документы о існованю народа Русинів і його языку. Написав множество книжок і намагать ся о міджінародне признаня русиньского языка як самобытного. Парламентны листы го навщівили в Ужгороді, де жыє.

Русином навсе Од православной церькви в Ужгороді є то дакілько штацій автобусом. В передмістькій части в темрявій ходбі на сподку єдного із блоків забринкам. Отворить старшый пан і скоро ня втягне до квартелю. Видіти, же має із навщівы страх. Перед україньскыма націоналістами собі ту вшыткы давають позір. Його мала приємна працовня є повна книжок. Дакілько із них написав сам. Довгорічный заслуженый учітель Михайло Івановіч Алмашій є такым новодобым Йозефом Юнґманом. Так само є честным председом областного Общества Александра Духновіча, котрый быв русиньскым народным будительом, якый жыв у 19-тім столітю на Словакії. „Політіка головно із Львова, значіть Україна про Українців, не є здравов. Єм Русином неполітічным. Глубокій політіці не розумію. Чістой політікы в нас ніт, і я люблю чістоту. В домі, на уліці, в одношінях міджі людми. Як граждан Україны єм Українець, але народностьов єм Русин. Русинофобам одкрыто говорю, же єм досправдовым Русином. Они на тото, же проти такых Русинів нич не мають, а суть проти політічных Русинів, проти сепаратістів. Жыв єм коло Чехословакії, Мадярьска, незалежной Кар-

Як сам бісідує, дав собі просту задачу. Хоче доказати, же култура, язык і історія Русинів доказують, же іде о окремый народ і не лем часть Українців. „Присвячам свою наукову роботу потверджіню русинства. Много років єм робив у школстві і чув позначкы, як суть Русины безґрамотны. Зачав єм глубоко проникати до історії і дізнавав ся, як фалошна є тота позіція. Русины дали світу много вызначных особностей. Много є академіків, котры вышли із нашых школ і потім робили на академіях наук в Румунії, Мадярьску, Росії, Чехословакії і так далше. Із тотых знань єм списав Русиньску педаґоґічну енціклопедію,“ доповнює. Подля нього у Европі, на Україні, ани в Росії много о Русинах люди не знають. „У 1874-ім році ту были вже стовкы русиньскых школ. Нихто не годен быв ся подобнов концентраційов хвалити. Най потім нихто не бісідує, же сьме аналфабеты, же Русины не были, не суть і не будуть ці, же сьме выдумана народность. У документах із шістьнадцятого столітя ся ту в переписі жытелів приголосило 100 000 людей ку русиньскій народности. Зробив єм аналізу вшыткых бібліоґрафічных документів і нашов єм коло 4000 научных робот, де ся писало о Русинах. Вышла із того книжка Русиньска бібліоґрафія. Днесь їх мам вже коло 5000. І потім, же Русины не існовали,“ розъїдать ся Алмашій.

Языковы творы Русиньскый язык не є діалектом україньского, а самобытным языком. На тоту тему написав далшый шорик книжок. „Іде о комплекс штирьох матеріалів і на пятім роблю. На ґраматіці русиньского літературного языка єм співпрацовав. Так само єм зробив Русиньско-російско-україньсколатиньскый словник лінґвістічных термінів. Бо ку ґраматіці было потрібне вытворити термінолоґію. Точно так, як кідь будуєте дім. Наперед мусите привезти цеглы, дерево, пісок і так далше. Потім робите малту і почнете давати цеглу ку цеглі,“ говорить і вказує так само властны Правила русиньского правопису. Тадь вже швайчарьскый едукачный реформатор Йоган Гайнріх Песталоці, котрый умер у 1827-ім році, выголосив, же діти на школах мали бы ся навчати властный, значіть народный язык. Ку тому прихылив ся і російскый теоретік педаґоґікы україньского походжіня Константін Дмитрієвіч Ушіньскый. Просто дітям бы мала як роди-

на, та і школа заскіпати властный язык. За тоты намагы потім завзяли ся своїма актівностями членове Народного комісаріята внутрішніх справ (НКВД), кідь ся Підкарпатьска Русь дістала під фактічну надвладу СССР. „Нараз быв русиньскый язык заказаный. Ґімназії і середні школы были заперты, і намісто них выникли совітьскы обще-освітні середні школы. На Україні о Русинах не мож было говорити. Вшытку русиньску літературу членове НКВД зничіли. Сам єм быв у 1945-ім році свідком того, як ся у пецах палила русиньска література.“

Як за комунізму Подля нього Україна по роспаді СССР в тім огляді перевзяла його манеры: Україна і власти в ній заказують комуністічну партію, но ідеї комунізму перевзяла. Окрім іншого НКВД писав, же Чехы і Словаци суть частьов великого україньского народа.“ Наконець Михайло Івановіч Алмашій вкаже величезну синю книжку: Русиньскославяньскый лексікон. На сімдесятьох сторінках спередслова ся у ній окрім іншого операть і о тверджіня чеського славісты і антрополоґа Лубора Нідерлего. В каждім припаді іде о словник, де суть окремы терміны із русиньского языка порівньованы з термінами вшыткых головных славяньскых языків. „У каждім селі на Підкарпатю бісідує ся по русиньскы. Учітелі на школах учать по україньскы, а діти міджі собов бісідують по русиньскы. До єдного села недавно пришов телевізный штаб із причіны даякой епідемії на школі. Репортеры ся звідали дітей, што їли, а одповідям не розуміли. Та собі выжадали русиньского тлумача,“ підкреслює. Іщі перед десятьома роками быв головным методіком недільных русиньскых школ на Підкарпатю. До року 2004 быв председом Общества Александра Духновіча. Із причін здравя і часу быв із функції увольненый і став ся його честным председом. Но доднесь вєдно із Духновічом говорить: „Я Русин был, есмь и буду, Я родился Русином, Честный мой род не забуду, Останусь его сыном.“ За облаком працовні обложеной книжками помаленькы приходить темрява.

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Карпатьска Русь

9

Стародавна Підкарпатьска Русь онлайн В днешній добі музеї і бібліотекы по цілім світі діґіталізують свої збіркы, жебы так уможнити людям по цілім світі приступ і ку такому културному богатству, котре бы сьте іншак може ниґда не могли особно видіти. В рамках бібліотек публікують ся такым способом книжкы, котрым вже пропали авторьскы права. не уменя Підкарпатьской Руси). В діґіталній подобі можете посмотрити собі анґліцьку верзію книжкы выдану у Празі у 1926 році під назвов Peasant art of Subcarpathian Russia. Сто чорнобілых і десять фаребных цілосторінковых якостных добовых фотоґрафій із супроводным текстом прекрасно і інтересно пописує окремы области русиньского народного уменя, вказує облечіня, архітектуру, але і много далшого зо жывота Русинів на Підкарпатьскій Руси на зачатку 20-го столітя. Інтересну фотоґрафічну книжку, котра в чеській верзії была перевыдана у 2009-ім році в Ужгороді, собі можете посмотрити на сайті бібліотекы.

Петро Медвідь Діґіталізацію робить і Нюйорьска публічна бібліотека (The New York Public Library), котра дотеперь дала приступ ку 670 000 наскенованым образкам. В рамках того суть публікованы скены тісячох рукописів, мап, фотоґрафій, нотовых записів, карток і далшых іншых цінных матеріалів. В рамках публічно доступных матеріалів можете собі теперь посмотрити і наскеновану копію книжкы од автора Серґея Константіновіча Маковского, котра вышла наперед у 1925 році у выдавництві Plamja Praha під назвов Lidové umění Podkarpatské Rusi (Народ-

Святкованя Дня Русинів у Сербії За інформаціями аґентуры Рутенпрес у Сербії святковали День Русинів, котрый быв про Сербію схваленый на 17-тый януар. -пем-

День Русинів Сербії є встановленый на 17-тый януар із нагоды припоминаня собі дня, коли у 1751-ім році радця Марії Терезії і адміністратор Кральовско-державного Бачского діштрікту в Зомборі Франц Йозеф де Редл підписав першый урядный документ – Контракт о насельованю 200 русиньскых ґрекокатолицькых родин зо Земпліна до втогдышнього Великого Керестура. Тот день бере ся за день насельованя Русинів на тоты теріторії. Датум Дня Русинів Сербії прияв ся у 2007-ім році і першыраз святковав ся у 2008-ім році. 15-го януара, зачінали святкованя у Суботіці, Шіді, так само в Коцурі і в Новім Саді. В суботу святковало ся у Вербасі і в неділю, коли быв точный датум Дня Русинів, святкованя проходили у Дюрдьові, Ґосподінцях, Новім Орахові і Бікічу. Свята закінчіли ся в понедільок, 18-го януара, в Руськім Керестурі в просторах Дому културы.

На Підкарпатю будуть рештавровати замкы Як інформує протал „Новини Закарпаття“, Закарпатьска областна рада вырішыла в рамках розвитку турістічного руху на Підкарпатю приділити фінанції на рештаврованя історічных замків в тій области. -пемНа засіданю областной рады быв потвердженый Комплексный проґрам всокочіня і хоснованя памяток културной дідовизны Закарпатя на рокы 2016 – 2020. Цілково ся в тых роках має в рамках проґраму інвестовати 53 міліонів гривень, што є коло 2,1 міліона евр. До списку пріорітных памяток, котры потребують рештаврованя дістало ся 9 замків. Головно іде о замок в селі Середнє із 12-го столітя, далше Невицькый замок із 12-го аж 13-го столітя, мукачівскый Паланок із 14-го аж 17-го столітя, Чинадієвскый

замок із 14-го аж 15-го столітя, Квасівскый замок із 12-го аж 13-го столітя, замок Нялаб у селі Королево із 12-го аж 17-го столітя, Канков у Виноградові із 12-го аж 14го столітя, Хустьскый замок із 11-го аж 12-го столітя і Ужгородьскый замок, котрый ся датує на 11-те аж 14-те столітя. Як перше має ся теперь вытворити проєктова документація, потім буде слідовати рештаврованя памяток. В рамках проєкту суть приділены грошы і на вытворіня електронічной датабазы тых памяток. Першы грошы на проєкт спомянутого проґраму підуть у 2016 році і буде то конкретно 7,2 міліона гривень, што є коло 285 тісяч евр.

10

Нашы особности

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Умер Іван Петровцій

Як інформує портал “Дзеркало Закарпаття”, 1-го януара 2016 р. вмер єден з найвызначнішых русиньскых писателів, выдавателів, тлумачів і сполоченьскых русиньскых діятелів. За свої погляды быв переслідованый україньскыма властями. Боґдан Ґамбаль, lem.fm На початку писав в україньскім языку. По україньскы выдав міджі іншыма: поетічны томы „Знак весни” (1979), „Карпатське літо” (1984), „Жовтень – осені свічадо” (1988), стишкы про діти „Софійка і весна” (1986). Як співавтор з Валентінов Петровцій написав крімінално-детектівну повість – „Мануміссіо, або ж Хроніка урмезійовських убивств” (1991). Тлумачів на україньскый язык творы світовой літературы, головно поезію. Быв членом Общества писателів Україны (скорше Совітьского Союза). З огляду на публічне голошіня ся за Русина быв Обществом україньскых писателів вышмареный із общества у 2008 році. Члены (в тім чіслі тоты загранічны) україньского общества пояснили – за “участь у русинстві, яке є антіукраїньскым”. Пак, за признаваня ся до русиньской ідентічности, быв переслідованый україньсков беспеков. Іван Петровцій од початку девятьдесятых років публіковав лем по русиньскы, робив так само многы переклады творів світовой класікы на русиньскый язык. Навеце перевыдавав малодоступны класічны творы русиньской літературы. Список выданых Іваном Петровційом репрінтів русинськой класікы обсягує такы выданя як: Євменій Сабов „Христоматія церковно-славянских и угрорусских литературных памятников с прибавлением угро-русских народных сказок на подлинных наречиях”, Иван Гарайда „Грамматика руського языка”, Анна Микита „Книга варенія для сельских карпаторусских женщин”, Александер Духнович „Я – русин”, Алексан-

дер Павлович „Благословеніє русинам”, Федор Потушняк, Іван Петровцій „Ворожкы осüйськых босоркань”. Поет выдав таксамо зобраны фолклорны творы як – „Давні русинські слова“, „Давні русинські спüванкы“ ці „Днишнї мої спüванкы“. Мож спомянути і далшы творы Петровція в русиньскім языку: „Дїалектарій, авать Мила книжочка русинської бисїды у віршах”, 1993р., „Наші спüванкы: русинська поезия”, 1996р., „Наші и нинаші спüванкы”, 1998р., „Битангüські спüванкы”, 2001р., „Послїднї спüванкы”, 2004р., „Cпüванкы”, 2006р. – Другоє уданя: 2015р. Далше як редактор выдав – „Антолоґію днешньой русинськой літературы: стихы, тлумачіня, малюнкы, анекдоты, пословиці, приговоры, примовкы, проклятя, заклятя, лайкы“, „Сто двадцять два стихы”, „Бумбурішкы. Русинськоє читаня”. Окрем того, выдавав русиньскы календарі. Іван Петровцій быв довгы рокы журналістом. Выдав 15 чісел авторьского часопису: „Русинська бисїда”. Два тыждні перед смертьов поет плано ся чув, пак пішов до сестры, жыючой в роднім селі Осій. Од того часу быв прикутый ку постелі. Похорон поеты проходив в суботу 2-го януара 2016 р., о 12.00 год. за містным часом в його роднім селі Осій – іршавского району, в Храмі св. Великомученика Ґеорґія. Вічна память Іванови Петровційови!

Іван Петровцій: Спüванка прощална Смертный вітер на мене війнув – З тїла утекла держача сила: На два мийтры в земну глыбину Йде тото, што йсю зимлю любило. Мої крови послїднї габы Бють у тихнучый мозок звідаво: Тко я быв ? Дїла чого я быв !?.. Для родины ?.. Для славы державы !?.. Де суть мої врагы !?.. Цїмборы ?!.. Де – мüй Нянько ?! И де – моя Мати !?… Дниська цїмбор мüй грüб сись сырый – До пришестя бы в ньому лежати. Туй лежати я буду вікы. Я ?! Ци, може, лем памнять за мене, Ош, кой жив, та быв иппен такый, Ги вд овечкы ягнятко смиренне… Но, та – ньит: я ягнятьом ни быв – Жив им так, ги ми сужено было: Я державу русинську творив, Я русинськым словам давав крыла ! Я ни дав смерти свої душі – Свою душу – дар Господа Бога – Я вдыхнув у русинські вірші: В них – мüй спокüй, в них – моя трывога !.. Я для вас, русины мої, жив, И для вас я уддав свої силы: Кой ни мав уже нич – на послїдньüв межи ! – Сам спокüйно зыйшов у могилу. (Стих публікованый в оріґіналній редакції підкарпатьской варіанты русиньского языка Івана Петровція.)

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Із нашой історії

11

Анатолій Кралицькый – русиньскый фотоґраф В місяці фебруар собі припомянеме єдну із вызначных особностей Русинів – Анатолія Кралицького, бо буде річніця його смерти. Анатолій Кралицькый (світьскым меном Александер Кралицькый, псевдонімы: І. Васильевічъ, Асколдъ, Иванъ Нодь) ся народив 12. фебруара 1835 року в селі Чабины, котре ся днесь находить на теріторії Словакії, тогдышнє Угорьске кральовство. Быв то монах василіяньского чіну, педаґоґ, писатель історік і етноґраф, фолклоріста на Підкарпатьскій Руси. А. Кралицькый учів теолоґію в монастырьскых школах при Краснобродьскім і Маріяповчаньскім василіяньскых монастырях. По тім, што быв высвяченый за ґрекокатолицького священика (1858 р.) учів у школі Маріяповчаньского монастыря. Од 1869 року быв іґуменом Мукачівського монастыря св. Миколая, котрым зістав аж до смерти. Петро Медвідь

леґендарного князя Лаборця, яка была опублікована в русофільскім журналі „Галичанинъ“ в 1863 році і котра ся пак выдала іщі многораз. Умер 11. фебруара 1894 року в Мукачеві, днешня Україна, тогдышнє Угорьске кральовство. У своїм роднім селі, в Чабинах, має свій памятник а перша школа з русиньскым навчалным языком на Словакії, котра выникла якраз в Чабинах, є присвячена тому вызначному родакови. Малохто знать, же окрім вшыткого, што сьме спомянули, быв Анатолій Кралицькый і фотоґрафом. Професор Франтішек Тіхі, котрый занимать ся Кралицькым говорить, же дня 10. юна 1924 быв з нагоды оправы турні церькви св. Миколая при мукачівськім монастырю найдженый гарок папіря, на котрім была в середині першой сторінкы наліплена фотоґрафія Русина в гуцульскім крої і з обох сторінок написаный тот текст:

Памятноє Всім по нас живущимъ на вічну памятку, Мерцелъ Васілія приношу на гадку. Кралицькый быв учньом Александра Духновіча. Як народный будитель періоду пізного романтізму пропаґовав ідею панславяньской єдности, в чім видів можливость выратованя Русинів од мадярізації і народной асімілації. Зохабив по собі того много. Повісті, оповіданя, публіцістічны статі, переклады, етноґрафічны досліджіня але і популарны освітні брожуры. Мав і богату корешпонденцію з іншыма представителями русиньского народного возроджіня. Звернути увагу треба і на його серію короткых статей з історії різных русиньскых монастырів Угорьского кральовства (1863 – 1890), ці на ґеоґрафічны досліджіня о Русинах на север од Карпат. Але написав і біоґрафічны матеріалы о вызначных діятелях русиньского народного возроджіня 19. столітя. Анатолій Кралицькый намагав ся писати російскым языком і векшость його творів была публікована в русофільскых журналах і новинках Підкарпатьской Руси і Галичіны. Міджі його прозаічны творы належыть і серія оповідань, з котрых многы писав під псевдонімом, і котры занимають ся сельскым „підкарпатьскым“ або „угроруськым“ жывотом. Написав і дакілько історічных повістей, з котрых найзнаміша є епічна повість зо жывота

Иже нижайшаго сословия бывше єстєственый разумъ получівше съ выше. Не уміющъ чести ниже рисовати, а став ся художникъ зъ Божой благодати. Зодчеству при отцу учілся од мала, теперъ гді ділаєтъ, везді єго хвала. Сія тоже вежа руковъ его діло, наньже токмо зріти всімъ русиномъ мило. Рожденъ въ Марамороши у Липши глласящей а при Надь Акъ ріки недалеко сущей. Тутъ єго родичи какъ Німці приспили, въ восточномъ обряді крестити веліли.

А такъ Василь въ руськомъ обряді ховался і въ ношіню одеждь все уподоблялся. Се зді зрімый образъ фотоґрафомъ знятый, єгоже достойно въ памяти держати. А то вже въ трицатомъ житя свого году сию сооружилъ всімъ нам на выгоду. Тот текст поясньовав, хто є на фотоґрафії. Дізнаваме ся, же то ставитель Василь Мерцел, котрый ся народив в селі Липча, в Мараморошскій жупі. Має 30 років і збудовав неєдну будову. Збудовав і церьков коло котрой є на фотці. Під фотоґрафійов є написане, же єй зробив отець Анатолій Кралицькый. Документ є без датуму і походить із 70-тых аж 80тых рр. 19. столітя. Фотоґрафія ся нажаль не всокотила. Але вопросом є, як міг быти Кралицькый, простый монах, скушеным фотоґрафом. 60-ты рокы 19. столітя были періодом першых фотоґрафій. На Підкарпатю быв втогды професіоналный фотоґраф лем в Ужгороді. Із Корешпонденції Кралицького з 1866 року ся але можеме дізнати, же досправды быв фотоґрафом а знав і сам зробити знимкы. 13-го фебруара Й. Ф. Головацькый, професор Львівской універзіты, просив Кралицького, жебы зробив дакілько фотоґрафій людей в народнім крої про його збірник. І написав: „Попросив ня бібліотекарь в Санкт-Петербурзі, жебы єм му загнав фотоґрафії зображаючі Русинів в народнім крої.“ 19-го мая Головацькый в писмі православному священикови у Відню М. Ф Раєвському пише тото: „Анатолій Кралицькый мі обіцяв фотоґрафії ґрупы Русинів. На нього ся можеш обернути – він сам присвячать ся фотоґрафованю.“ 26-го юна Анатолій пише писмо М. Ф. Раєвському: „Маю честь загнати Вашому высокопреосвященьству на етноґрафічну выставку, мнов зроблену фотоґрафію хлопа – Русина з Марамороша. Фоткы з мойой околіці пішлю пізніше.“ Нажаль, не всокотила ся жадна фотоґрафія, котру зробив Кралицькый. Не знаме повісти, якый быв ровень його професіоналіты. Але можеме сміло повісти, же то быв єден із першых міджі Русинами, кідь не першый, котрый ся тов новотов занимав. І так міджі вшыткыма талентами, котры Кралицькый мав і роботов котру про Русинів зробив, можеме выздвигнути і тот мало знаный факт.

12

70 років ТАД – 60 років ПУЛС

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Мої пережыты рокы з нашов културов (7) (Продовжіня з попереднього чісла ІР)

Андрій Гнат, Заслуженый працовник културы, Фото: архів автора

ПУЛС на пути по сонячній Каліфорнії Може дас девять годин тримала скоро 500-кілометрова дорога з ореґоньского Корвалісу до Сакрамента, головного міста сонячной Каліфорнії. А то быв уж 16-ый октобер 1972 р. Часть той дорогы автобусы переходили по автостраді, котра вела понад Тихый океан. І тото было про каждого з нас незабытным зажытком. По приході до міста нас уквартельовали до парадного турістічного мотела Караван Ін, а ку тому іщі із двома базенами. По выпакованю куфрів векшына нашых членів колектіву, головно балету, такой поскакали до тых базенів, бо у Каліфорнії, хоць уж быв місяць октобер, было прекрасні і тепло, але і вода там была зогрівана. Приємным про „пульсаків“ было і тото, же тот вечур быв вольный - без выступліня. Быв то барз приємный вечур одпочіваня і лічіня меншых болячок з нашой довжезной дорогы. На другый день рано дакотры нашы членове были зведавы на главне місто того найвекшого штату Америкы. А так вшыткы „гура“ до його центра. Красне місто, котре мать многы історічны будовы і модерны інштітуції, універзіты, театры і културны центры. У єднім із такых културных центрів і мы мали вечур выступляти, але заурядовала менша смола. Двоми членове колектіву – танечнна пара - дівка і паробок - переходжали в місті через уліцю на зеленый семафор і як раз там до них набуряла жена з автом. Нащастя, не была то велика гаварія, але обоє были так побиты, же в тот день у вшыткых танцях не могли выступляти. Iщі добрі, же они не были на причіні той гаварії, виновата была шоферка. Была до того заанґажована і поліція, але шоферка собі вину признала, но шкодного ся поранены і так не дочекали, бо в Америці бы собі мусили наяти адвоката і зостати в Сакраменті хтознать доколи. І зато на тот вечур ся до дакотрых танців мусили за них зробити заскокы, но умелецьку уровень проґраму тото не пошкодило. До другого дня ся з того хвалабогу „вылизали“. Але і так наш проґрам жытелі міста у тритісячовій салі „Меморіал Авдіторії“ прияли з великым скандованьом і аплавзами. І ту найвекшый успіх мали пісні допроводы нашых бандурісток, але таксамо Марька Мачошкова з Рудом Смотером і Йожком Пригодом, а то головно із нашыма русиньскыма співанками і танці Хоровод, Черяна і Гопак. На другый день в містьсых новинках хвалам нашого колектіву не было кінця. Сакраменто зробило на нас великый доєм, аж на тоту неприємну колізію із автом. Цілый колектів ся уж тішыв до далшого наjвекшого міста Каліфорнії - Сан Франціска, до котрого із Сакрамента было лем коло сто кіломатрів. За нецілы дві годины уж сьме здалека увиділи, правда, окрем высокых мракодрапів, і славный Ґолден Ґате Брідґе – „Міст Златой Браны“ , якый быв поставленый у 30-ых роках бывшого столітя і споює Сан Франціско із Тихым океаном - понад Паціфічну затоку. Його довжка мірять 2.737 метрів, шырокый є 27 метрів а высокый 227 метрів. Наш приход до того прекрасного міста быв як раз через тот чудесный міст. План нам указовав, же у Сан Франціску ся стримеме цілый тыждень - од 18-го до 25-го октобра 1972 р. і же ансамбeль у місті і його околіці выступить 6 раз. Уквартельовали нас в центрі міста - в параднім готелі - Кантенбурі. Дакотры нашы членове іщі стигли посмотрити холем дашто з того чудесного міста, бо вечур уж быв першый концерт у „Флінт Центер Купертіно“. Його величезна сала прияла 3.000 людей і успіх быв аж нечеканый, публіка аплавдовала при вшыткых чіслах проґраму так, же кажде далше чісло ішло до аплавзу попереднього танця або співанкы. Уж на другый день рано в новинках „Сан Хосе Нювс“ редактор Ґайл Таґашіра написав: „Проґрам ниякого україньского ансамблю бы не быв комплетный без

знамого танця Гопак. Танечници Дуклі указали Гопак у прекрасній компонованій хореоґрафії Меланії Нємцовой. Немалу увагу собі заслужыть і такый факт, же в ансамблі робило много танечників, котры і без великой намагы доказали зробити аж вісем горізонталных розножок за собов, котры суть характерістічны головно про танець Гопак. На хвалу ансамблю было і тото, же окрем україньского проґраму приніс до Америкы і свій властный і богатый автентічный русиньскый фолклор, а ку тому іщі нелем у формі нашых тіпічных співанок, танців, соловых співів, але і в подобі прекрасных і розмаїтых русиньскых народных кроїв з різных областей нашого русиньского реґіону. Далшы концерты ся одбывали в другій части Сан Франціска, а то у „Масонік Авдіторії“ , котра пояла до свойой концертной салы іщі веце участників. Дізнали сьме ся, же місто „Фреско„ мать 800 тісяч жытелів, а інтерес о листкы на наш концерт быв барз великый. У волнім часі - через день - членове ансамблю ходили обзерати місто, його атрактівности, як наприклад уж споминаный Златый міст, або кабелову електричку, котра є світовов рарітов, чіньску часть із торгом, величезный пристав, а дакотры і знамый арешт „Алкатрас“.

Смерть нашого члена Пригодила ся нам і тота найнещастливіша пригода. В орхестрі сьме мали грача віолісту, старшого пана Антона Штястного, котрый мав 62 років, уж дома – у Пряшові - сьме знали, же мать здравотны проблемы. Директор театру Йосиф Фельбаба не быв согласный із його участьов на такый довгый заязд. Але пан Штястный барз хотів іти на тото турне і так собі у свого лікаря выжадав потверджіня, же може з нами путовати. Директор тот папірь перечітав, замкнув до шуфлаткы і дав му згоду на заязд до Канады і Америкы. А ту нараз 22-го октобра 1972 р. перед выступліньом хлопці з орхестра повідали, же панови Штястному є якось плано, же бы требало штось робити, бо він не є способный грати. Закликав єм таксі і одвіз єм пана Антона на готел із вопросом „ці бы радше не треба было іти до шпыталю“. Але він о шпыталю не хотів ани чути, же то нич не є і же то перейде. Я з ним зостав в контакті у готелі і кажду півгодину єм ішов на контролю. Одповідь была все єднака, же є му ліпше, што ня успокойовало. Спокійны сьме были і по концерті, кідь го навщівив шеф орхестра пан Покорни, побісідовали з тым, же то буде добрі. Другый день быв вольный – без выступліня. Манажер Курт Нюмен нам зорґанізовав екскурзію до недалекого Йосемітьского народного парку, ішли сьме єдным автобусом. Быв єм мило заскоченый, же пан Штястни быв меджі першыма при наступі до автобуса, а кідь єм ся го опросив як му є, одповів: „Выборні, я собі взяв і плавкы же може ся підеме купати до моря, єм фіт не бійте ся“. І так нас заспокоїв. На далшый день выступліня было недалеко Сан Франціска у меншім містечку Гайварді. Ішов єм скорше із технічным автом посмотрити, якы суть там просторы на концерт. Кідь пришли остатні, такой єм глядав пана Штястного, одповідь была, же остав на готелі, бо му дакус недобрі. І прошу ся пані Нємцовой, ці дахто остав з ним – повіла, же нихто. Так тото є зле. А тот неспокій ня пронаслідовав цілый вечур. Хоць наш проґрам і ту быв за участи при повній салі „Чабот Колідж“ быв неочековано успішный. Пришли сьме до „Фріска“ - до готела і такой сьме утікали до ізбы пана Штястного. Двері были замкнуты. Бухаме і чуєме лем неясны звукы. Закликали сьме рецепчного, жебы нам отворив двері з наградным ключом. Так ся і стало. Панови Штястному было барз плано, так сьме го хотіли одвезти до шпыталю. Але кідь сьме попросили рецепчного готела, жебы закликав захранку, одповів нам: „Радше вам закличу таксі, бо ту захранкы ся так скоро не дочекате, ту уж вельо людей на нашу помалу захранку шкаредо доплатило.“ Так сьме зробили - закликав нам таксі, хлопці нам помогли попід пазухы знести пана Штястного вытягом на рецепцію а потім і на уліцю перед готел і усадити до авта. До шпыталя з ним пішов наш манажер

пан Нюмен, шеф орхестра Ярослав Покорни і наша добра Штефанія Черетун. А пару з нас зостало на уліці перед готелом і чекали сьме на приход таксіка. Было уж по півночі 2-го октобра 1972. І дочекали сьме ся, але... Пришла про нас страшно смутна справа. Шеф орхестра Ярослав Покорни вышов з таксіка, повів „амінь“ і перехристив ся, значіть, же наш пан Штястни умер. А то такой в часі, як го шпытальска служба перевзяла до своїх рук. Про членів ансамблю то было штось неувірительне, то быв про вшыткых членів колектіву величезный шок. А так нам приходило думати в тім чуджім світі што і як дале. Дакотры під дверями його ізбы позапальовали і малы свічочкы. По готеловых ходбах ся розлігав плач нашых дівок. Но про мене тото быв найвекшый проблем, што і як дале робити, што собі почати... У моменті єм вырішым, же треба скоро приступити ку конкретным і потребным крокам. Выглядав єм собі телефонны чісла нашых інштітуцій в США і кличу на чеськословеньску місію ОСН до Ню Йорку. Кедь єм ся представив і повів їм, што ся нам стало і о што ся їднать, одказали ня на чеськословеньске вельвысланецтво до Вашінґтону, же то є у їх компетенції. І так кличу знова до Вашінґтону, а ту нащастя ся мі озвав наш конзул, охотно ня выслухав і повів мі, же: „Take něco jsme tady ještě neměli, аlе musíme konаt.“ Повів мі тото, же такой закличе Містерство загранічных справ у Празі, а тоты ся споять з родинов небогого пана Штястного у Пряшові і з нима ся договорять на конкретных потребах, што треба неодкладно зробити і выбавити. Іщі ня попросив, жебы єм му рано знова закликав, же мі дадуть конкретну інформацію як дале в тім нещастливім процесі поступовати. Так і было. По короткім і неспокійнім спаню, може ліпше повіджено лем дриманю, рано єм знова кликав амбасаду у Вашінґтоні. Пан конзул уж чекав на мій телефон і повів мі выслідок. Міністерство загранічных справ у Празі ся договорило з родинов у Пряшові, жебы сьме дали тіло небіжчіка Штястного на кремацію – спопілнити в Сан Франціску. І так довєдна із нашым манажером паном Нюменом сьме обышли уряды і інштітуції, зарядили потрібне і дотягли їх до „успішного“ і правоплатного кінця. Хвала Богу, же тоты урядны „формаліты“ подарило ся нам начас успішно выбавити.

Успіхы колектіву по смерти єдного члена Уж у тот день 25-го октобра 1972 р. нас чекало далше каліфорньске представліня у місті Фресно. Америка не пустить, їх план є неупросный. По 200 кілометровій дорозі нас вітало невелике місто Фресно. хоць сьме вшыткы были дакус смутнішы, уквартельовали нас у вышковім готелі Дел Вебс Товне Гаусе. Місто Фресно є знаме і як місто славного музиканта і композітора Ґеорґа Ґершвіна, што нас холем дакус потішыло. Концерт ся успішно одбыв у може тритісячовій салі Конвенціон Центра. Быв і ту звычайный успіх, як всяды перед тым, бо членове ансамблю н дали на собі знати свій жаль і смуток за небіжчіком, своїм келеґом. Сентіменталность мусила іти боком, домінантнов ту была колектівна професіоналность. І так не цалком щастливо, але головно успішно наш ПУЛС, в Америці называный Дукля, закінчіла свою першу часть Каліфорньского турне. Ту бы єм хотів дакус ся позаставити і повісти, же на успіху Дуклі ся в значній мірі поділяла добра

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

70 років ТАД – 60 років ПУЛС

Пульсаци в салі Оскарів і на уліці Звізд

пропаґація. Быв выдрукованый проґрамовый білтен, котрый быв прекрасный - фаребный і обогаченый многыма фотоґрафіями з многых проґрамів і выступлінь колектіву і з описом окремых конкретных проґрамовых чісел. А нелем тото, была там, окрем іншого, надрукована і богата історія Русинів і Українців в Чехословакії. Окрем того вшыткого, была там і велика і прекрасна фотоґрафія деревяной церькви з іконостасом із русиньского села ЛуковВенеція, в Бардейовскім окресі. Тот матеріал до такзваного „Сувенір Проґраму“ приготовив тогдышній і теперішній приятель Русинів Проф. Др.Павел Р. Маґочій із Гарвардьской універзіты, котрый тото зробив може і зато, же ся оженив із нашов танечніцьов ПУЛС-у. пані Чувановов. Тот парадный Сувенір - Проґрам ся продавав на каждім выступліню за 1.25 таляря. А ту треба повісти, же пан Проф. Роберт Маґочій мать і великы заслугы на успіхах Дуклі в Канаді, в Америці, але і на пропаґації нашого русиньского краю за морьом.

ПУЛС автострадов до Лос Анджеліс Теперь ся уж можеме навернути назад на каліфорньскы автострады, а то нелем на хоцьяку, але на высше 200-кілометрову дорогу із Фресна до нетерпезливо очекованого міста Лос Анджеліс. Уж здалека было видно маґічный напис величезныма буквами „Hollyvood“. Ани мы самы сьме не знали, же нашы автобусы і нас везуть до готела точно такой самой назвы „Голівуд Рузвелт Готел“, котрый ся находитв у самім центрі Голівуду і тот самый Голівуд є і містськов частьов міста Лос Анджеліс. Но в тот день, т. є. 26-го октобра 1972 р., не было вельо часу на даяку векшу навщіву міста, бо уж за недовго было потрібно понагляти ся на выступліня до недалекого, мож повісти „сателітного“ міста Сан Бернардіна. По короткім уквартельованю ся у фантастічнім голівудьскім „супер готелі“ і маленькім одпочінку уж сьме сідали знова до автобусів. По приближно годиновій дорозі уж сьме были на місці перед Сан Бернардіньскым чудесным културным центром „Свінґ Авдіторійов“. Ту было про нас приємным неочекованьом тото, же перед споминаным центром на нас чекало повно зведавых участників о білеты на наш концерт, котры нашых членів ансамблю уж допереду вітали аплавзами і красныма букетами квітів. А тото вшытко было іщі лем в часі, кідь нашы членове колектіву выходжали із автобусів. Были то векшынов молоды люди, штуденты із містной універзіты, што значіло, же є ту великый інтерес о нашу „пульсацьку“ Дуклю і же тота тритісячова сала Свінґу буде досправды цалком заповнена. А треба потвердити, же і была. Дізнали сьме ся і таке, же перед нашым приходом ту была велика демонштрація проти войні у Вєтнамі. Прекрасна і велика сала ся за пару минут заповнила до посліднього містечка. Навщівници нашого проґраму были рады, же можуть змінити своє депрімуюче думаня на вєтнамску аґресію своїх вояків, на про них фантастічно-міровый погляд проґраму - співу і танця колектіву Дукля із Чехословакії, котрый богато обдаровали своїм неконечным скандованьом. Є то аж неувірительне, же перед пару місяцями ся як раз ту в Сан Бернaрдіні стало велике терорістічне нещастя. Із великым чувством спокою і по далшім великім успіху, вертаме ся до голивудьского готела до „Міста Ангелів“ як Лос Анджеліс говорять його жытелі.

Уж по выступліню у Сан Бернардіно нам наш пан манажер Нюмен высвітлив, што нас у місті америцького філмового промыслу чекать: же будеме у найшумнішій салі США – „Дороти Чендлер Павілон“. А там сьме мали мати аж 5 выступлінь. Як раз тота, у цілім світі славна сала, служыть на цілосвотово знаме передаваня філмовых Оскарів. Капаціта той салы была 3.197 місць. Три выступліня были вечур а 2 пополідне. Але, же на тых 5 концертів, будеме мати лем 3 дні, тото сьме не чекали. Многы собі повіли, же то буде порядна „фушка“. А треба одкрыто повісти, же і была, бо скоро на нич не было часу. І так перше выступліня 2-го октобра 1972 р. было аж вечур, а так через день, хто хотів, міг собі посмотрити місто і його атрактівности. Першый інтерес быв перейти ся по „пішнику - уліці Звізд“, на котрій вшыткы „оскаровы“ целебріты мають свої властны звізды із своїма менами – красне, цінне і інтересне місце. Цалком недалеко од нашого готела быв і „Чіньскый театер“, котрый быв інтересный і свойов архітектуров, але і фаребныма слідами долоней рук або ступляїв ног таксамо вызначных філмовых творців ці знамых особ. Немалу увагу собі заслужыв і горбок „ЛИ“ із суґестівным написом „Голівуд“, котрый сьме многы хотіли видіти і хотіли іти посмотрити, як тото місце з того бережка вызерать. На місці сьме ся пересвідчіли, же тоты буквы суть высокы 14 метрів і цілый напис мать довжку аж 110 метрів. Погляд на філмовы штудії і вілы целебріт быв про нас вшыткых незабытный. Перед вечером 26-го октобра 1972 р. нас автобусы привезли ку найкрасшому културному центру в Америці. Приходячі навщівници помалы зачінали заповняти тоту чудесну „оскарову“ 4-балконово-штокову галу з 3.197 сідадлами. Надіяли сьме ся, же ту будеме мати великый успіх. Нашы очекованя ся нелем наповнили, але можу сміло повісти, же наш успіх быв може іщі векшый, як при величезній славі передаваня прославленых Оскарів. Повторяням і довгым потлескам, а тото вшытко за стояня вшыткых участників, не было кінця-края. Красота...

Всягды найдеш нашого чоловіка Як ся звыкне гварити, „може на тій нашій земли може ани не є місця на земли, де бы єсь не стрітнув нашого чоловіка з краю“ По концерті, кідь сьме із колеґом Нюменом перед выходом слідовали усмятых і веселых навщівників нашого концерту, нараз єм зачув женьскый голос: „Позерай Андрій Гнатів.“ Обернув єм ся і виджу нашу Радванчанку - пані Гелену Йозефовічову, котра у тій копі людей ня спознала. Пообнимали сьме ся, звитали. Але она мала коло себе іщі єдного мойого родака Радванчана пана Теодора Вайсберґера, котрый перед войнов мав у Радвані склеп і дом, у котрім жыли із свойов родинов. А він мене спознав і зато, же мы од себе бывали цалком недалеко. Окрем того, же ся їм наш проґрам міцно любив, мі повіли же пришли на наш проґрам на основі рекламы, бо на „афішах“ виділи, же прийде ту Дукля із Пряшова, та были собі істы, же лем дакого знамого із краю ту істо стрітнуть і же увидять і учують дакус і свойой бывшой народной културы. А так ся і стало. Зышли сьме ся і на другый день, на довшій бісіді і споминаня на нашу родну Радвань, на їх сусідів, на пригоды і о тім, што нового є в нашім і їх бывшім краю. І так наш колектів цілы 3 дні у тім „ангельскім місті“ і його чудесній салі твердо роздавав нашу прекрасну народну културу 16-тісячовій публіці того красного міста на другім кінці світа. І хоць нерады, але 30-го октобра 1972 р. сьме ся розлучіли із Лос Анджеліс і його Голівудом.

На выступ до Сан Дієґа, пак до Арізоны Автобусы нас одвозили до посліднього каліфорньского міста - Сан Дієґа - скоро аж на граніцю з Мексіком. Барз інтересне місто, котре є позначене уж своїм тіпічным натурелом Мексіка, жывотом і його людми. По уквартельованю у „У.С.Ґранд-готелі“ скоро цілый колектів ся розбігнув до того незвычайно інтересного міста, де было того на позераня дость вельо: велике Сафарі Сан Дієґо-ЗОО з екзотічныма звірятами, пахнячій торг

13

із тіпічныма мексічныма добротами. Але вечур нас чекало выступліня у „Містьскім Цівік театрі“. У 2-тісячовій повній салі была фантастічна, мож повісти така традічна мексічна атмосфера. Было добрі видно, же тота публіка приїмать наш фолклор по свойому, щіро але і порядні голосніше із своїм тіпічным южаньскым темпераментом. По нашім выступліню нас выпроваджали аж до автобусів із щірым дякованьом за прекрасный вечур. По посліднім каліфорньскім выступліню сьме вступили до другой половины нашого турне, наша загранічна путь ся обернула із западу на выход Америкы – ближе ґу нашій родній домовині. І так 31-го октобра 1972 р. автобусы нас везли по автостраді коло мексічных граніць із Сан Дієґа до далшого америцького штату Арізона - до міста Туксон. На сім годиновій і 400 кілометровій дорозі сьме могли видіти і часть Невадьской пустыні із кактусовов флоров, де дакотры кактусы досягають аж 10 метрову вышку. При вступі до штату Арізона, до його першых міст збачіли сьме на стріхах дакотрых домів атрапы конів. Дізнали сьме ся, же суть там зато, бо Арізона є знама своїм ковбойством, хованьом такых конів, котрых выужывають і до ковбойскых філмів. А тоты філмы ся накручають у філмовім штудіу „ОЛД Туксон Арізона“. Бываня сьме достали у ексклузівнім готелі „Піонір Інтернаціонал“. зачудованьом про нас было, же на каждій ізбі на столі быв ковбойскый калап повный домашньой арізоньской овоціны із візітков маїтеля готелу. Тот день 31-ый октобер 1972 р. быв без выступліня, бо 7-годинова дорога ся раховала як путовный день. В Арізоні на югу было тепло як у літі. А так было дость часу спознати місто, увидіти докінця і філмовы ковбойскы ательєры, котры суть означены як „Олд Музеум Туксон“. Місяць новембер ся про ансамбель зачав як раз в Туксоні двома выступлінями у 2.500-містній салі „Універзітной Авдіторії“. 1. новембра. Інтересна южаньско-мексічна архітектура многых заінтересовала, але і цілковый характер міста быв особистый. Многы люди, ці уж в готелі, або і на уліці давали нам наяво, же ся тішать на нашы концерты. Знова повна сала, великый успіх. Якый, то сьме ся дізнали на другый рано по перечітаню рецензії на наш выступ у новинках „Туксон Даіли Цітізен“ у котрых редакторка Мішеліне Кеатінґ написала і тото: „Дукля є ростомилый і силный ансамбель, міморядно досконалый у своїй натуралній народній културі. Зложіня проґраму є дуже елеґантне і мать свій характерный смак. Колектів Дукля мать вельо сполочного із многыма фолклорныма ансамблями, но головно із славным Московскым ансамбльом Іґора Мойсеєва i його віртуозітов. Но Дукля мать і такы свої характеровы черты, котры запальовали понад 2.500 членну публіку. Тота в дакотрых моментах апловдовала так міцно, же не было чути ани музику орхестра. А танці ансамблю свідчіль о тім, же пані Меланія Нємцова мать силный модерный колектів, котрый соєдинять автентічность фолклору і його модерну штілізацію. Танці сіяли велилков свіжостьов, окремо в танці-хороводі Біла фантазія.“ Тото ся одогравало і на другый день. На концерт пришло посмотрити і пару Словаків і Булгарів, котры там робили як науковці у весмірнім центрі НАСА. І другый концерт в Туксоні быв успішный у переповненій салі. В Арізоні іщі нас чекало єдно выступліня, а то у його главнім місті Феніксі, де сьме ся выбрали аж коло обіду, бо то не было далеко. Бывати нас дали до„Вествард Готелу“, ту наскоро ся требало уквартельовати і наобідовати, бо выступліня было наплановане як „Еве„ што значіть же уж перед вечаром у ареалі далшой Арізоньской Темпе Універзіты. Фантастічный ареал мімо міста, котрый несе назву „Ґради Ґамаґе Меморіал Авдіторіум“. 3-тісячова сала ся за пару минут заповнила головно штудентами але і обывателями міста Фенікс. Успіх быв великый захопльовали вшыткы танці, солоспівы і співы хору із бандурами. Уж на початку Овертура достала нечеканый аплавс а то главні образ цілого ансамблю в кройох. Інтересно было слідовати реакції молодых людей, котры такый тіп проґраму виділи першыраз – так говорили на сцені по посліднім кланяню і по Гопаку, кедь дяковали ансамблю за красный зажыток. По концерті нас 4-го новембра 1972 р. чекав пересун літадлом до далшого штату. Продовжіня в далшім чіслі.

14

Нашы села

iнфо РУСИН

Ч. 1-2 2016

Чом мам рад Камюнку Є аж неувірительне як тот час скоро летить. Моє родне село Камюнка собі минулого року припомянуло 700 років од єствованя свойого першого писомного документу. А то є пригодный час, жебы сьме ся могли дакус заставити і холем у дакотрых споминанях обернути ся на пережыте. Є то село, котре ся може гордо попозерати до минулости і з великым оптімізмом і до будучности. Миколай Митник, Камюнка

▲▲ Писатель М. Ксеняк.

Ні, не хочу робити рахунок того, што ся вытворило про розвиток села у вшыткых сферах його жывота. Зробило ся того досправды вельо, але на тото оціньованя суть поволанішы і компетентнішы іншы люди. Так ся уж і стало на славностнім одкрытім засіданю Сельского заступительства, котре ся одбыло 18-го децембра 2015 р. в Камюнці, де выступили высоко ерудованы люди із своїма лекціями, як наш родак проф. Осиф Сіпко з Пряшівской універзіты, наш священик Тг.Ліц. о. Франтішек Крайняк, ПгДр. Далібор Мікулік, директор Любовняньского музея і далшый наш родак ПгДр. Миколай Ксеняк, русиньскый писатель і байкарь. Каждый з них подав обшырный выклад о нашім селі і інтереснов формов своїх особных ці жывотных скушеностей і зажытків. А можу досправды повісти, же было што слухати. Подля моїх зналостей село готує і далшы акції, котры будуть присвячены тому вызначному юбілею. Завершіньом ослав буде 23-ій апріль 2016 р., котрый є Сельскым заступительством выголошеный за День села Камюнка. Буде то день на даня подякы вшыткым тым, котры творили і творять про наше село – нашым польногосподарям, дружстевникам, ремеселникам, учітелям - педаґоґам, подникателям, робітникам, фолклорістам, шпортовцям і іншым людям з нашого села, камюньскым орґанізаціям і сполкам, котры ся поділяють на творіню цінных вартостей у нашім селі. Вшыткым тым, котры шырили і дале шырять добре мено Камюнкы і причінили ся о тото, же нашому селу приналежыть красне місце в културній сфері, в педаґоґічній роботі, ремеслах, шпорі, економіці і в многых іншых областях жывота села. Село Камюнка є про мене все на першім місці. Є то найкрасше і про векшыну Камюнчанів найдоргше село. Ту єм ся народив і зодер неєдны топанкы. Ту, в нашій основній школі єм здобывав першы зналости од своїх добрых учітелів вєдно із своїма сокласниками, на котрых доднесь барз рад споминам. Тото село є і буде про мене ідеалным місцьом про жывот. Єм гордый

на тото, же і мої діти выростали у тім прекраснім просторі о ходили ту до нашой камюньской школы. Все, як посмотрю на Страшку, Глиник, Пыд щаву, Сосник, Оленец, Пыд вырыс, Капустиска, Вельку гору, Барвінкову, Чертежы і многы іншы части хотаря – виджу перед собов красны горы, лукы, лісы, долины, потік, ярочкы і студенкы. Вынуряють ся мі мої споминаня на безстаростны рокы дітинства і часы прекрасной молодости. Барз собі розумлю, головно з того людьского тяжко ся дасть словами описати тоту пребоку. Мам ту своїх приятелів, камаратів, красну природну красоту, котру можеме свою родину, людей, котры ся голосять ку своїма очами каждый день видіти. свому роду, многых людей, котры прихоЖыли і жыють ту люди, котры каждого дили і дале приходять ку своїм близкым, все привітали милым людьскым словом і знамым і суть горды на своє родне село. отвореным сердцьом. Люди чесны, котры Хтось мудрый повів, же „Хто не познать собі глубоко цінили своє славяньске посвою минулость, мусить єй собі споминаходжіня. Уж в давных часах то были люди ньом повторити“. Минулость то суть зналы того, же так, як зерно не выросне пережыты дні і рокы многых зажытків і на скалі, стромы не заквітнуть в тріскучіх пригод, котры уж змінити не докажеме. морозах, так они не могли выжыти лем з Будучность перед нами є неіста, не знаме, мозолів своїх рук, зо земли, на котрій тяжшто і як буде. Але подьме допереду, дуко доробляли хліб, але і одходили далеко майме позітівно, не бійме ся проблемів, што за роботов до шырого світа. Ішли за занам принесе доба, спойме свої силы, жебы робком на дротарьку до далекых країв, на ся наша Камюнка дале розвивала до роботы до ліса, але і інде, де доказали свої красоты і до далшого радостного сполочспособности. І з того далекого світа приного жывота. носили іншу културу, іншы обычаї, котры Не присвоюю собі ани не мам право, обогатили і нашы камюньскы звыкы. Нераз жебы єм описовав цілый розвиток села. На зажывали жаль і понижованя. Але спознамного з того, і кідь нерад, бы єм міг забыти. ли на властных робітных руках, ногах і Доволю ся высловити так, же мої слова очах іншый хліб, інакшы обычаї, научіли ся то є лем мала часть з того, чом мам рад чуджі языкы. Принесли дому дашто з іншой Камюнку. З цілого сердця собі желам, жебы културы, інакшы способы жывота, але свою ся наше село надале успішно розвивало і родну реч і обычаї не забыли. Многых з утримовало свої традіції, свою ґрекокатоних, як і мене мерзить і сучасне одходжалицьку віру із прекрасным русиньскым слоня молодых людей за роботов і жывотом вом, церьковнославяньскым обрядом, зназа граніці. Припоминать мі то минулы часы, лостями і цінныма културныма традіціями кідь люди мусили іти од родины на зароі добрыма людьскыма одношінями. бок, жебы ужывити родину. До далшой 700 річніці жычу нашій КаАле верну ся ку тому, што єм мав за мюнці спокійны рокы, жебы ся в ній каждый головну тему той статі. І в днешніх днях, чув добрі, приємні і жебы никому не хыбив як пишу тоты рядкы, помыселно чую звукы хліб на столі. На многая і благая літа, Какіньскых копыт, пекоту кутя з ковальской мюнко! ділні, рад собі споминам на зажыткы з дітинства, тепло родинного гнізда, вытворене нашыма родічами, чую їх поучны слова, споминам на оправдивы і щіры сусідьскы одношіня. Споминам на лапаня рыб і раків у прекраснім чістім потоку, купаня, на вшелиякы бітаньства, на зимушні вечуркы по хыжах. Єм рад, же єм ту до того часу міг жыти, помагати при розвитку села, котре так люблю і не дав бы єм го за нич на світі. Жыють ту люди, з котрыма ▲▲ Славны Камюнчане: Караш, Єдинак, Сіпко.

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Погляды

15

Нівелізуючій придавник Боґдан Ґамбаль

шов до ньой… Анна собі спокійно лежыть. Панахіды не треба…

Два

Раз Політічна коректность є часто стрічаный яв у дакотрых людей, союзів, ці цілых орґанізацій, а особливо політічных партій. Прінціпом політічной коректности є невтрална позіція - ани правду не повідати, ани не циґанити. Тым прінціпом є маніпулація з фактами і словотоком, вельо порожніх слів, неолоґізмів, котры нич ясного не приносять. В Комісії Спільній Уряду і Меншын слухав єм довгы приговоры представителя єдной із меншын, котрый без труду бравурно росповідав вельократні зложены речіня і николи не попутав тых підрядно зложеных із прирядныма, але наконець николи єм не знав, што тот хлоп повів. Коректно-політічный поступ росповіданя - то збераня опису до слов, котры не поясняють факт так, якым він досправды є, лем оповіданя, котре хоснує вельозначны формулації, гладку новоросповідь, нич не означуючі терміны, або слова о так шырокім значіню, же чоловік не в силі ся додумати, о што авторови іде. Вельо з того не пояснить. Не вкаже чорне на білім покрыты тайны, невыгідны факты і з циґанства выдерту реалность. Невтралным прикладом такого зманіпулованого опису є речіня, в котрім дахто повість, же ся переміщать. Не знаме тогды, ці входить, ці выходить, або ці іде, путує, везуть го, носять на руках, ці в тот час го як раз вышмарили з корчмы? Новоросповіді і маніпулачны технікы были все присутні в соспільных одношінях, але найуспішніше были роками розвиваны в тоталітарных державах. За голошіня правды могли грозити важны консеквенції, а за крачаня дорогов конформізму, котров ішли вышпеціалізованы пропаґандісты, а за нима діятелі і конюнктуралісты, мож было дістати метал, ґрамоту, функцію, або інше оцініня. Но коректны описователі не повідали обычайны циґанства. Они лем не бісідовали цілу правду. Што їм дорікати? Правду повіли, а же не цілу, і же не щіру, то уж є друга справа. Люде легше пролыґнуть монотонну полоправду, омного легше як одкрыту, неприємну, тверду, колячу і чісту правду. В оповіданю Антона Чехова «Дипломат» є наведена і пригода полковника Пискарєва, посланого до тітуларного совітника Петровича, з цільом переказати му вість о смерти його жены. Наголовковый діпломат не быв в силі повісти знамому, з чім приходить. Не рубнув просто з моста, же полковникова жена Анна іспустила дух. Зачав діпломатічно од того, же небога плано ся почула, жебы одразу перейти до величаня кавалерьского жытя… Поясніня, же оно є ліпше як тото родинне, особливо тогды, коли ся трафить жена просто з пекла. Іщі веце неспокійный совітник наконець ся звідав, ці з його женов вшытко в порядку? Посланець, же вшытко добрі. За-

Яцко Федоровіч, польскый актор і сатірік, у вісемдесятых роках ХХ-го ст,. на порозумліня коректно-політічныма комуністами хоснованы описы світа, придумав термін – нівелізуючі придавникы. Такый придавник, доданый до назывника, абсолутно нівелізовав, выоначав і мінив основне значіня того назывника, при котрім стояв. Нівелізуючі придавникы хосновали (і доднесь хоснують) різны особы, котрых задачов є таке очарованя слухачів, ряджіня їх думками і емоціями, жебы уж самы не знали, о што в тім вшыткім іде? Федоровіч на конкретных прикладах поясньовав фунґованя сістему нівелізації. Возьме, наприклад, таке слово – демокрація. Вшыткы знаме, же демокрація то сістем урядів і утримованя властей, котрых жрідлом суть рішіня векшыны жытелів зреалізованы в слободных вольбах. Спробуйме теперь додати до того назывника придавник і пояснити значіня терміну соціалістічна демокрація. Люде жыючі в комунізмі одразу знали, што то значіть. Скушености їм підповідали. Тот назывник довєдна з придавником, то лем обычайный – брак демокрації. Як і далшы зложіня назывника з придавником: (демо)людова справедливость, то несправедливость, або беззаконность, соціалістічне выхованя - то комуністічна індоктрінація ітд. Доднесь лем не знам пояснити термін соціалістічна родина, за комунізму быв популарный, але як тогды і днесь, родина означать лем тото саме. Хоснованя нівелізуючого придавника мало змінити сенс, смысел, ці выоначіти цілу фразу. Послужыло реторічным пописам, котры мали допомочі ідеолоґічным цілям. Днесь, они служать веце бізнісовым кшефтам. Дайме собі приклад: хтось дав оголошіня, же хоче дати до аренды «камералне бываня» – тото означать кісну кліточку, «до одсвіжіня» – знищену руіну, тиха околіця – то періферії на кінці світа, добра комунікація – гук од автострады. Міджі рядками треба знати чітати. Тото учать давно зажыты події. Само жытя.

Три Журналістічнов повинностьов є приносити новости, обєктівно інформовати о фактах, подіях і хвілі. Очівидно, каждый новинарь має своє самоусвідомліня, свої погляды і преференції. Має свої заінтересованя і фобії. Лем етіка наказує одділити новости і опис фактів од оціньованя, поглядів і коментарів. То суть основны прінціпы журналістікы. Єден із діятелів при першій стрічі мі поясньовав, же він, коли ся дізнав, же лемківскый центер не діє в згоді і не іде в єднім напрямі, то наказав (sic!) у себе зліквідовати кружок Стоваришыня Лемків і Объєднаня Лемків, жебы не было звады на націоналнім полю. Дале заложыв співацькый колектів і на основі «лемківской културы» соєдинив Лемків, Русинів із Українцями. А до того, як бы дакому было мало, і ґрекокатоликів із православныма. Кідь єм му повів, же му ґратулую, але не вірю в такы єднаня. То быв початок і конець нашой знаємости. А чом? Што таке плане єм му по-

вів? Ці лем не тото, же єм поуказав на його політічну коректность? Анн Сенклер, вызначна журналістка, рокы робила на своїй телевізній популарности. Робила інтервю з різныма світовыма політіками і мала хыр обєктівной коментаторкы. Не мож было знати, якы суть єй особисты погляды на даны темы, і котры старать ся все вытягнути од звідованых вызначных політіків. Перед єдныма вольбами несподівано зрезіґновала з телевізной каръєры. Вказало ся, же єй муж дістав вызначну функцію, а жена журналістка мала бы проблем з далшым утримованьом обєктівности. Мужом Анн Сенклер быв соціаліста – Домінік Штрос-Кан, котрый быв найперше міністром фінанцій, потім представительом Меджнінародного валутового фонду, а наконець обвиненым. Журналістка поглядів не мала. За ню ясны погляды презентовав єй муж. Подакотры знали, хто є мужом мадам Сенклер, лем такых было мало. Ансамбель і радіо з Лугів поглядів не мають. Погляды має головный ідеолоґ з їх орґанізації. Многораз їм дав доказ і в писмах, монтованю коаліцій, доносах до міністерства і веденых двох змасованых воєнных офензівах. По його атаках і тых «културных ділах» не оставають ниякы неясности, што до політічного, націоналного і конфесійного боку, хоць бы они не знам чім їх нівелізовали. Лем, кідь бы што, кружок Стоваришыня Лемків казав розвязати. Добераня выкладовців, подій, выступів, камаратів з коаліції, фейсбучных лайків, позваных з выступами до себе і спис концертів про аґресівно антілемківскых українізачных центрів вшытко пояснять. Або рыбка, або піпка. Само жытя. Од професіоналных журналістів треба вымагати назывникы правилно называти, такыма – якыма они досправды суть. В ціні повинно быти бісідовати правду, а не мыдлити очі політічно коректныма трафаретами. Найвысший час, жебы вкінці дотерла тота правда до Лемків, і тых з Ґожова. Бо політічна коректность, то лем обычайне шахрайство, котре сотворює мылну реалність. Наконець, кідь Лемкы не будуть ся їмати на гачок утопічных выповідей сфруструваных псевдофілозофів, котры презентують, же голосять гесла неполітічного і екуменічного змісту. Неполітічного, то якый? Хто наконець одотне їх од можливости голошіня своїх недоречных, самоубиваючіх і антінародных теорій? Стоваришыня Лемків уж ні, кружок наказно розвязати. Лож не може быти політічно коректна, циґанство остане циґанством, і без ниякых придавників. У Кракові мож купити в склепах лемкіске масло, лемківску верьхнину і лемківскій сыр. Што в них таке «лемківске»? Нич. Днесь, названя дачого лемківскым повинно у Лемків, Русинів в Польщы і по світі запальовати червене світло. Придавник, котрый ся творить од етноніму Лемко, остав досправды позбавленый значіня, здевалвонаный і зубоженый, а може і звулґарізованый і збабраный, позбавленый глубкы і однаціоналізованый. Днесь понятя «лемківскый» остало нівелізуючім придавником. Хотів бы єм го нагородити іншым, може адъєктівом – «русиньскый». Лем ся бою тото пропоновати, бо зясь може быти знеужытый політічно коректным током аґресівного бізнісового екуменізму. Так, як скорше придавник «бізнісовый» справды знівелізовав назывник – екуменія.

16

Погляды

Нещастна премія Перед двома роками была першыраз передана в Ужгороді Премія Михаіла Лучкая, русиньского священика, історіка, языкознателя і народного будителя. По двох роках, кідьже такый быв встановленый період передаваня, єй 13-го януара 2016 р., єпарха Мукачівской ґрекокатолицькой єпархії владыка Мілан Шашік передавав по другый раз. Петро Медвідь Михаіл Лучкай, властным меном Михаіл Поп, є вызначнов особностьов русиньской історії. Із його ціложывотной хосенной роботы бізовно треба спомянути, же быв автором нашой ґраматікы, яку написав у 1830-ім році по латиньскы, і же написав так само і Історію карпатьскых Русинів. По русиньскы выдав проповіді. В Історії карпатьскых Русинів мав Лучкай ясно в тім, же Русины суть автохтонным населіньом карпатьского реґіону, і же хрістіанство Русины приняли у 860-тых роках од свв. Кіріла і Методія. Назвати даяку премію по вызначнім чоловікови, то серьйозна справа. Выбераня лавреатів на таку премію бы потім не мало быти лем о тім, ці має чоловік даякы вынятково културны, науковы ці будьякы заслугы, а мало бы быти і о тім, ці є достойный быти нагородженый премійов з меном той вызначной особности. Іншак ся може вартость той премії і головно мено особности, по котрій є премія названа, легко і неґатівно девалвовати. Може то быти аж ображіньом. Так, як собі тяжко представити, же премію за еколоґію дістане якась нафтова компанія, о то веце собі не знам представити, жебы будьякый, хоць і добрый, автор або културный діятель быв нагородженый даяков премійов названов по словацькім будительови Людовітови Штурови, кідь при вшыткій своїй професіоналности бы быв знамый і тым, же має протисловацькы позіції. Што не є можиливе при менах особностей іншых народів, є можливе при русиньскых особностях. Того року была передана Премія Михаіла Лучкая ґрекокатолицькым єпархом в Ужгороді двом лавреатам. Єдным із тых лавреатів є Олександр Гаврош. Не знам, но як раз тот чоловік бы міг зо вшытков почливостьов дістати Премію Авґустіна

Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku s finančnou podporou Úradu vlády SR - program Kultúra národnostných menšín 2016.

Ч. 1-2 2016

iнфо РУСИН

Волошина, кібы така была, но не премію названу по Лучкайови. Гаврош довгый час є знамый тым, же стоїть на дословно протирусиньскых позіціях. Кібы стояв на україньскых, было бы пів біды, лемже його позіції суть протирусиньскы. Є то знамый молоток на Русинів, котрый не знать нич інше, як без реалных доказів обвиньовати Русинів зо сепаратізма, называти Русинів, же то суть лем „політічны Русины“, но досправды суть то подля нього вшыткы Українці і так далше. Кідь быв Лучкай вызначным історіком, Гаврош є точным антонімом, бо є то фалзіфікатор історії, фалзіфікатор сучасности і маніпулатор з тым вшыткым повязаных фактів. В його, думам, остатнім каментарі на сайті україньской редакції Радіа Свобода, де собі з часу на час радо копне до Русинів, писав о 25ох роках „політічного русинства“, котре подля нього стоїть на місці і нич не доказало. Якось забыв Олександр Гаврош написати, же Русины за 25 років кодіфіковали язык, же выбудовали професіоналны інштітуції – театер, ансамбель, музей, інштітуції на універзітах, же выбудовали властны медії, же їх кількость при переписах наростать… Як раз при медіах маніпуловав найліпше, кідь писав, же на сайт Світового конґреса Русинів, котрый быв довгодобо дякуючі веджіню конґреса в коматі, і теперь є уж якбач неіснуючій, ходить по пару десяток людей. Но не написав нич о тім, же існує наприклад портал lem.fm, де денно входить холем на єдну статю міджі 700 аж 800 людей – значіть 700 аж 800 оріґіналных IП адрес із цілого світа. Но і могли бы сьме продовжовати… Кідь Мукачівска ґрекокатолицька єпархія під веджіньом владыкы Мілана Шаші-

ка вырішыла, же буде передавати премію названу по Михаілови Лучкайови, мало бы ся ку тій премії приступати з боку єпархії серьйозно. Владыка і священици бы мали знати, же їх єпархія была заснована і творена Русинами, же є тота єпархія доднесь в Римі записана як „русиньска церьков“, і же Михаіл Лучкай, быв вызначнов особностьов Русинів, котра о Русинах писала як о автохтоннім народі в Карпатах. Выбераня лавреатів той премії бы тому мало зодповідати. Нагороджіня Олександра Гаворша, протирусиньского журналісты, премійов, яка несе мено Лучкая, є девалваційов мена Михаіла Лучкая, є то высміх Русинам і важне ображіня Русинів. Таку премію, нажаль, уж не можу брати серьйозно. Звыкне ся бісідовати, кідь дахто дашто неправилне зробить, же хтось, хто є уж по смерти ся мусить в гробі обертати. Кідь бы дашто таке было можливе, же ся мож в гробі обернути, потім не знам, ці вчера в Ужгороді не было чути чудны звукы коло Преображеньского храму, де є Лучкай похороненый.

IČO vydavateľa: IČO 17 151 074, sídlo vydavateľa: Štefániková 18, Humenné, dátum vydania periodickej tlače: 26. januára 2016

Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku a výlučne zodpovedá za obsah projektu. Realizované s finančnou podporou Úradu vlády SR. Evidenčné číslo: EV 1739/08. Šéfredaktor: Mgr. Peter Medviď Jazyková úprava: Mgr. Anna Kuzmiaková. Výroba: Tlačiareň Svidnícka, s.r.o. Adresa redakcie a administrácie: Rusínska obroda na Slovensku, redakcia Info Rusín, Štefánikova 18, 066 01, Humenné. Tel.: Peter Medviď +421 907 291 591. E-mail: Peter Medviď: peter.medvid@gmail.com. Inzeráty, reklamy, sponzoring preberáme po dohode s povereným vedením redakcie na adrese sídla ROS v Humennom. Číslo účtu pre predplatné: 2155073158/0200. Predplatné na rok: Slovensko: 10,50 Є, Európske štáty: 15,96 Є, mimoeurópske štáty: 21 Є. Neobjednané rukopisy a fotografie nevraciame! Publikujeme i názory, s ktorými nie vždy súhlasíme. Za obsah príspevku zodpovedá autor. Redakcia si vyhradzuje právo na krátenie a štylistickú úpravu textov! Príspevky v slovenskom jazyku nehonorujeme.

Rusínska obroda na Slovensku redakcia Info Rusín Štefánikova 18 066 01 Humenné RaZ Platené v hotovosti 089 01 Svidník