450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid Een terugblik op een bijzonder lustrumjaar
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid Een terugblik op een bijzonder lustrumjaar
Programma 450 jaar viering
2 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Vier
jaar rechtenfaculteit met ons!
Februari
September
06
Start facultair lustrum
05
Opening facultair jaar & Leiden Revisited
07
Dies Natalis Universiteit Leiden
13 14
Open Monumentendag
10
450-talk
18 23
Fix je fiets
Maart
Oktober
10
03
Leidens Ontzet
04 05
Weekend van de Wetenschap
27
450-talk
450-talk
April 14
450-talk
21
Start schilderen muurtekening
Mei 12
450-talk
Juni 04
Thorbeckepenning uitreiking / congres
19
Lawlands
November 11
450-talk
25 26
Cleveringa-workshop en Cleveringa-oratie
December 1
450-talk
16
Happy Holidays Borrel
Juli 06
Grachtenconcert Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Leiden
4 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Suzan Stoter Decaan
Voorwoord In 2025 vierde de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden haar 450-jarig bestaan. Een mijlpaal die ons de gelegenheid bood om stil te staan bij onze rijke geschiedenis én onze toekomst. Met dit naslagwerk hebben we mooiste momenten van dit jaar vastgelegd, zodat we hier nog lang en met plezier op terug kunnen kijken. Het thema van het lustrum was het ‘Huis van Thorbecke’. Thorbecke, alumnus en hoogleraar aan onze faculteit, was een visionair die met zijn hervormingen de basis legde voor de parlementaire democratie zoals wij die vandaag kennen. Hij heeft een blijvende impact op onze faculteit, onze waarden en ons onderwijs nagelaten. Het Huis van Thorbecke staat symbool voor een faculteit die zich voortdurend vernieuwt, en ook stevig geworteld blijft in haar intellectuele traditie. Onder het universitaire motto ‘Tijd vooruit’ vierden we daarom niet alleen het verleden, maar ook onze toekomst. Juist in een tijd waarin de verwachtingen vanuit de samenleving aan verandering onderhevig zijn en wetenschap en hoger onderwijs onder druk staan, is het belangrijk hierbij stil te staan. We zijn trots op wat we samen hebben bereikt: generaties juristen en criminologen die hun sporen hebben nagelaten in de maatschappij. In tijden van verandering en bezuinigingen hebben we dit jaar veerkracht laten zien, veerkracht waarmee we de toekomst met vertrouwen en inspiratie tegemoet gaan. Zo hebben we dankzij de inzet van de afdeling Economie geheel nieuwe opleidingen kunnen starten, en bij Rechtsgeleerdheid en Criminologie belangrijke onderwijsherzieningen doorgevoerd. Daarnaast werken we aan facultaire profileringsprogramma’s die onze onderzoeksagenda verder vormgeven en versterken. Maar we lieten ook verbondenheid zien – tussen studenten, medewerkers, alumni en partners. Dit lustrumjaar was een ode aan die verbondenheid. Het programma sloot aan bij onze jaarlijkse tradities en lieten kracht, talenten en expertise binnen onze eigen gemeenschap zien. Het was een viering vóór en dóór ons allen, met steun van betrokken sponsoren. We kijken terug met waardering en vooruit met ambitie. Want onze faculteit is niet alleen een plek van kennisoverdracht, maar ook een huis van ideeën, van debat, van maatschappelijke betrokkenheid – een huis dat, net als Thorbecke’s nalatenschap, blijft inspireren. Suzan Stoter Decaan Faculteit der Rechtsgeleerdheid
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
5
Een liberale universiteit In 1575 werd de Universiteit Leiden opgericht met een feestelijke optocht. De juridische opleiding was bestemd
1575 6 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
‘omme alsoe die universiteyt te vermaerder te doen maecken’. Cornelis de Groot en Cornelis van der Nieuwstadt waren de eerste hoogleraren.
6 februari
Faculteit opent het lustrumjaar Toen medewerkers en studenten aankwamen bij het KOG op 6 februari, was het gebouw versierd met 450-vlaggetjes. Het lustrumjaar van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid kon beginnen! Het eerste event op de agenda? Een goed gesprek. De gerenommeerde rechtsfilosoof en democratiedenker Bonnie Honig was op bezoek, en nam deel aan een paneldiscussie met vooraanstaande Leidse academici, waaronder Ineke Sluiter, Matthew Longo en Jeroen ten Voorde. Onder leiding van Bastiaan Rijpkema werd er diepgaand gediscussieerd over de verdediging van democratie, een thema dat actueler is dan ooit. Bonnie Honig ontving de dag erna tijdens de dies natalis van de Universiteit Leiden een eredoctoraat. Daarna werden de festiviteiten op een smakelijke manier afgetrapt: studenten en medewerkers werden op 6 februari getrakteerd op traditionele Leidse zoete broodjes. De beroemdste jurist uit de beginjaren was Hugues Doneau (Donellus). In 1584 werd de katholieke hoogleraar Thomas Zosius benoemd, tegen de zin van het stadsbestuur maar met instemming van Willem van Oranje. De universiteit bestond voor alle geleerdheid, en niet alleen voor de religie.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
7
8 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Tijdens het aansluitende proostmoment met medewerkers en studenten, hield decaan Suzan Stoter een inspirerende toespraak. Ze benadrukte de trots en verantwoordelijkheid die gepaard gaan met de rijke geschiedenis van de faculteit. In haar toespraak werd eveneens de planning van het facultaire lustrumjaar bekendgemaakt.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
9
7 februari
Universiteit Leiden viert dies natalis: ‘Al 450 jaar de tijd vooruit’ De 450e dies natalis op 7 februari van de Universiteit Leiden was extra bijzonder door een extra groot cortège, een 450-quiz, een science rapper en de aanwezigheid van prinses Beatrix. Ook werd er nadrukkelijk stilgestaan bij de drastische bezuinigingen op onderwijs en onderzoek die zijn voorgesteld door het kabinet aan de Tweede Kamer. Aan diverse universiteitsgebouwen hing de rode protestvlag en veel medewerkers droegen het rode protestsymbool tegen de schadelijke bezuinigingen. Egbert Koops, hoogleraar Rechtsgeschiedenis, gaf de diesoratie. In zijn speech wees hij op schurende kwesties uit de 450-jarige geschiedenis die inspiratie bieden voor het heden, waaronder het feit dat katholieke studenten in de beginjaren niet welkom waren bij de Leidse universiteit. ‘Het verleden biedt inspiratie voor de invulling van academische vrijheid in het hier en nu’, concludeerde de diesorator.
10 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
11
Feministisch en juridisch theoreticus Bonnie Honig kreeg op voordracht van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid een eredoctoraat vanwege haar baanbrekende werk op het gebied van democratische theorie, waarbij zij recht en politieke theorie combineert met literatuur, film en populaire cultuur. Rector magnificus Hester Bijl: ‘Uw werk is een blijvende inspiratie voor wetenschappers uit een breed scala aan disciplines om intolerantie te bestrijden, ons democratisch denken nieuw leven in te blazen en onze hoop op een gedeelde democratische toekomst te behouden.’
Hoogleraar Kinderrechten Ton Liefaard met lokale basisschoolkinderen. Leerlingen kregen een les van Liefaard tijdens Meet the Professor.
12 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Mare liberum
1609
Hugo de Groot studeerde tussen 1594 en 1598 in
Grotius het beginsel van de vrijhandel op zee. Het
Leiden. Juridische colleges volgde hij bij zijn oom, de
maakt deel uit van een groter werk De jure praedae
hoogleraar Cornelis de Groot. De universiteitsdrukker
(‘Over het recht van buit’) waarvan het manuscript
Elzevier gaf in 1609 Mare Liberum uit. In dit boek,
in de Universiteitsbibliotheek ligt.
geschreven in opdracht van de V.O.C., verdedigde
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
13
Egbert Koops Hoogleraar Rechtsgeschiedenis & Diesorator
academische metier de ondergrenzen van recht, moraal en fatsoen te bewaken. Academische vrijheid is niet: absolute vrijheid van onderzoek en onderwijs. Iedere vrijheid wordt beperkt door de legitieme claims van anderen. Academische vrijheid is wel: het weren van niet-academische inmenging
Egbert Koops blikt terug
in onderzoek en onderwijs.
‘Wat kunnen we leren van de 450-jarige geschiedenis van
geweten; en daartoe behoort ook de levensovertuiging.
de universiteit? In de eerste plaats: dat de universiteit in de
Het verleden levert nooit een blauwdruk. De opdracht is
beginjaren niet goed wist wat zij later wilde worden.
en blijft aan ons allen als universitaire gemeenschap uit te
De humanistische levenshouding die wij associëren met het
maken wat academische vrijheid in een concreet geval moet
praesidium libertatis moest zij nog ontwikkelen. Jan van
betekenen. Debat daarover is alleen maar goed, en nog beter
Hout in het bijzonder bracht een geest van tolerantie die
als het intern wordt gevoerd volgens de maatstaven van de
de universiteit aanvankelijk moeilijk zelf kon opbrengen.
wetenschap. We moeten het niet nodeloos eens worden.
In de derde plaats: we leren dat het verleden inspiratie kan bieden voor de invulling van academische vrijheid in het hier en nu. Die vrijheid omvat ten minste de vrijheid van
Misschien is dit een goede gelegenheid om alsnog voor die opvoeding dank te zeggen aan het stadsbestuur.
En in de laatste plaats: we leren dat de toestroom van de studenten en de glorie van de universiteit in de beginjaren
In de tweede plaats: we leren dat er een taak ligt voor
werd gegrond op twee onverbrekelijke fundamenten.
universitaire bestuurders om academici in bescherming te
De bescherming van de vrijheid van geweten en academie;
nemen tegen druk van buitenaf, en ook een taak om in het
en de afschaffing van accijnzen op bier en wijn.’
14 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
8 februari
Diesfestival voor alumni Alumni uit het hele land druppelden op zaterdag 8 februari binnen bij het Kamerlingh Onnes Gebouw (KOG) om het 450-jarige bestaan van hún universiteit te vieren. Het programma stond vol met workshops, rondleidingen, lezingen, muziek, een AI-photobooth, interviews én de lancering van het LUF Kinderfonds. Dit was een bijzonder moment voor Anouk Goemans, bijzonder hoogleraar Jeugdhulp en jeugdbescherming vanuit pedagogisch en juridisch perspectief bij de Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Haar onderzoek is een van de drie projecten die centraal staan in het LUF Kinderfonds. Goemans onderzoekt of een steunfiguur kan helpen kwetsbare kinderen een stem te geven. Goemans: ‘Het is heel eervol en een fantastische kans dat dit onderzoek nu in de schijnwerpers komt te staan. Het gaat over de stem van het kind binnen jeugdbescherming. Een kind moet gehoord worden en heeft vertrouwen nodig.’
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
15
talks Tijdens ons lustrumjaar wilden we ook laten zien wat we allemaal in huis hebben. Daarvoor hebben we een serie van 450-talks georganiseerd. Als rode draad door deze korte lezingen loopt het thema ‘Het huis van Thorbecke’. Johan Rudolph Thorbecke (1798–1872) stond aan de basis van de beroemde Grondwet uit 1848 waardoor we nu inspraak hebben via verkiezingen en een duidelijke verdeling van macht tussen regering en parlement. Het idee van het ‘Huis van Thorbecke’ met de drie bestuurslagen (Rijk, provincie en gemeente) vormt nog steeds de basis van ons bestuur. Bijzondere sprekers van onze faculteit verbinden hun eigen discipline aan een aspect van het Huis van Thorbecke.
16 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
8 februari
Wim Voermans Hoogleraar Staats- en Bestuursrecht en Universiteitshoogleraar Duurzaam Institutioneel Vertrouwen Op maandag 10 februari trapte Wim Voermans de serie 450-talks af door een introductie te geven op een van de meest invloedrijke staatsmannen in de Nederlandse geschiedenis: Johan Rudolph Thorbecke en het ‘Huis van Thorbecke’. ‘Thorbecke was een briljant wetenschapper en een van de eerste empirici in ons vak. Hij stond voor een nieuwe manier van wetenschappelijk onderzoek doen en wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van het Nederlandse staatsrecht.’ ‘Thorbecke slaagde erin het versnipperde Nederland te uniformeren, waardoor de industriële revolutie daadwerkelijk voet aan de grond kon krijgen. Hij ontwierp een bestuursstructuur met drie lagen: Rijk, provincie en gemeente. Dit ontwerp werd later bekend als het ‘Huis van Thorbecke’.’
talk
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
17
10 maart
talk
Vanessa Mak Hoogleraar Burgerlijk Recht Vanessa Mak besteedde haar 450-talk aan de bezuinigingen
‘Met bezuinigingen op het hoger onderwijs snijdt Nederland
van de overheid in het hoger onderwijs. Haar talk viel
zichzelf in de vingers. We hebben een sterke kenniseconomie
samen met de estafettestaking van medewerkers en
en het is essentieel daarin te blijven investeren om onze plaats
studenten van verschillende onderwijsinstellingen.
in Europa en de wereld te behouden.’
18 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
15 april
Egbert Koops
‘De rechtsgeleerde moest worden opgeleid, niet de advocaat.
Hoogleraar Rechtsgeschiedenis
ook als docent werkzaam zijn. Het draaide vooral om doceren.
Die rechtsgeleerde moest als hij in de wetenschap verder ging De geleerde was niet bedoeld als voorman of -vrouw van de
Egbert Koops sprak tijdens zijn 450-talk over
wetenschap, maar als degene die met een heldere methode
Thorbeckes herontwerp van het middelbaar en hoger
een duidelijk verhaal kon presenteren op een algemeen
onderwijs in de 19e eeuw, met name binnen de rechten.
niveau.’
talk
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
19
Lustrumboot Dankzij onze sponsor Rondvaart Leiden kon er het hele lustrumjaar met een speciale lustrumboot gevaren worden. Medewerkers en studenten konden een rondvaart door Leiden maken en de stad vanuit een ander perspectief beleven.
20 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Buitenlandse studenten De Leidse rechtenfaculteit stond in de 17e eeuw aan de wereldtop. Beroemde hoogleraren als Vinnius, Voetius en Noodt legden het fundament voor wat het Rooms-Hollandse recht zou gaan heten. Studenten kwamen van heinde en verre, van de Schotse Sir John Clerk tot de Poolse prins Radzivill.
1650
Ook de leden van het huis Oranje werden in Leiden opgeleid. Tot de buitenlandse studenten behoorde verder John Quincy Adams (1780–1781), de 6e president van de Verenigde Staten.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
21
12 mei
Sigrid van Wingerden Universitair hoofddocent Strafrecht en Criminologie Sigrid van Wingerden vertelde over de geschiedenis van de hervormingen van het Nederlandse gevangeniswezen. ‘Bijna iedereen die in de gevangenis zit komt weer vrij en wordt iemands buurman. Wat wil je dan dat er tijdens detentie is gebeurd? Dat iemand een zo zuur mogelijke tijd heeft gehad of dat er zoveel mogelijk gewerkt is aan een veilige terugkeer in de samenleving?’
talk
22 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Godsdienstvrijheid Gerard Noodt was de belangrijkste vertegenwoordiger van de ‘Elegante School’, die juridisch humanisme koppelde aan praktisch vernuft. Hij was twee keer rector magnificus van de universiteit. Als rector betoogde hij in 1699 dat de soevereiniteit bij het volk lag en niet bij een van God gegeven vorst. Geïnspireerd door het natuurrecht, hield hij in 1706 een principieel pleidooi
1706
voor religieuze tolerantie. Beide geschriften werden in het Frans vertaald en vonden grote weerklank.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
23
20 mei tot 19 juni
Bijzonder kunstwerk voor en door de faculteit In het kader van het versterken van de facultaire community konden studenten en medewerkers hun eigen ontwerpen in zenden voor een kunstwerk in het Kamerlingh Onnes Gebouw. Student Rechtsgeleerdheid Jill Stoelinga won deze wedstrijd met haar ontwerp, maar alle medewerkers en studenten konden samen haar visie tot leven brengen. Dankzij het ‘painting by number’-principe kon namelijk iedereen eenvoudig meehelpen aan het schilderij. Zo gaven we met z’n allen op een creatieve manier vorm aan het lustrumkunstwerk. Er hielpen zo’n 50 medewerkers en studenten mee met inkleuren. Het kunstwerk heeft nu een plekje gekregen op de A-gang op de begane grond in het KOG.
24 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Jill Stoelinga Student Rechtsgeleerdheid ‘Op het kunstwerk zijn verschillende elementen te zien die ieder een aspect van de faculteit vertegenwoordigen. Zo zie je de Leidse sleutels, een karakteristieke molen en de Haagse ooievaar – symbolen die de verbinding met zowel Leiden als Den Haag benadrukken. Een spaarvarken met vallend geld en Vrouwe Justitia vertegenwoordigen de economische en juridische opleidingen. Ook het universiteits- en 450-logo zijn opgenomen om de verjaardag van de universiteit en faculteit te benadrukken. Op de achtergrond zie je het Kamerlingh Onnes Gebouw. Al deze elementen zijn met elkaar verbonden door Assessor Roel Kwast onthulde samen met student Jill Stoelinga het schilderij van haar ontwerp dat de 450-kunstwedstrijd won.
plakbriefjes, die verwijzen naar een detective muur en de studie Criminologie. Op deze manier heb ik geprobeerd alle kenmerkende elementen van de faculteit in het kunstwerk samen te brengen.’
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
25
4 juni
Carla van Baalen wint Thorbeckepenning Bij elk lustrum van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid wordt op 4 juni, de sterfdag van Thorbecke, de Thorbeckepenning uitgereikt aan een wetenschapper die een bijzondere bijdrage heeft geleverd aan rechtswetenschap, staatswetenschap, sociale wetenschap en politieke geschiedenis. Aan deze ereprijs is een geldprijs verbonden van € 10.000. Op 4 juni 2025 ontving Carla van Baalen de Thorbeckepenning. De emeritus-hoogleraar kreeg deze prijs als erkenning voor haar indrukwekkende en veelzijdige oeuvre op het gebied van de parlementaire geschiedenis. Van Baalen publiceerde onder andere over kabinetsformaties, staatskundige vernieuwing en troonredes. De jury: ‘Van Baalen streeft voortdurend naar bruikbare verbindingen tussen de parlementaire geschiedenis en levend staatsrecht.’
26 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
27
19 juni
Studenten en medewerkers staken de handen uit de mouwen voor LAWLANDS 28 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Het jaarlijkse zomerfeest werd door het lustrum extra bijzonder. Op 19 juni transformeerde het KOG (binnen en buiten) naar een waar festivalterrein voor ons zomerfeest: LAWLANDS. Deze spectaculaire editie werd mogelijk gemaakt door de inzet van meer dan 100 medewerkers en studenten en dankzij diverse sponsoren. Er was live muziek, lekkere drankjes en hapjes en leuke activiteiten, maar ook inhoudelijke onderdelen zoals lezingen en quizzen. Meer dan 600 bezoekers gingen zo feestelijk de zomer in.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
29
Elten Kiene
Spoken word ‘Leiden Law Lands Leiden Law Lands vierhonderdvijftig jaar geschiedenis verankerd in boeken gebaren, gebouwen woorden van weleer echoën nog na in deze zomerse lucht maar vandaag vieren we niet alleen wat was we vieren wat wordt wat bruist en wat is gelukt we bouwen geen feest op de schouders van trots alleen we bouwen het samen met blote handen met blije handen met handen die normaal typen nu tappen ze bier handen die weten wat recht is maar ook wat rechtdoen betekent in het klein in het hier. Leiden Law Lands is zowel een plek als een houding een plek waar denken durft te dansen waar leren betekent: niet bang zijn om te twijfelen waar zelfs het recht zichzelf durft te bevragen en wij onszelf soms moeten afvragen: wie willen we zijn niet gisteren, maar morgen? niet afstandelijk, maar betrokken niet wijzen, maar wegen niet weten en toch durven bewegen. Voorwaarts.
Decaan Suzan Stoter sprak de
Want weetje… we komen voort uit grootse denkers toch… We zijn geen standbeelden in toga we zijn mensen in beweging en
aanwezigen toe en verwelkomde
de toekomst vraagt ons niet om perfectie maar om betrokkenheid om
iedereen op LAWLANDS. In haar speech
nieuwsgierigheid om kwetsbaarheid het is makkelijk om te zeggen:
stond ze stil bij de geschiedenis die
kijk hoe goed we zijn maar het is krachtiger om te vragen met vragen
de faculteit heeft geschreven en de
als: hoe kunnen we beter? niet voor de façade maar voor elkaar voor de
geschiedenis die het nog zal schrijven
wereld die brandt voor systemen die kraken en piepen voor stemmen
in de toekomst. Spoken word artist Elten
die fluisteren: ‘zie mij, zie me, verdien me’ voor recht dat meer moet
Kiene gaf een inspirerende voordracht
zijn dan regels dat mag ademen voelen, falen en groeien. En misschien
over de faculteit en het lustrum.
juist daarom is dit feest zo waardevol omdat het niet is ingehuurd maar ingevoeld van binnenuit. Misschien is het een ode aan iedereen een ode aan samen aan studenten die naast docenten staan aan onderzoekers die spelen aan collega’s die elkaar verrassen hier, vandaag aan mogen vieren dat wij als gemeenschap geen eiland zijn maar een archipel van verbinding dat wat ooit begon in 1575 nog steeds doorleeft in wat we vandaag kiezen om te leren om te doen om te delen.’
30 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
31
Bekijk de aftermovie!
32 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
33
19 juni
Hilde Woker talk
Universitair docent Internationaal Publiekrecht Hilde Woker sprak tijdens haar 450-talk op LAWLANDS over de cruciale wisselwerking tussen recht en wetenschap in het zeerecht, een rechtsgebied dat meer dan 70% van het aardoppervlak raakt. ‘Alleen wanneer recht en wetenschap elkaar versterken, kunnen we de oceaan beschermen voor toekomstige generaties.’ Woker schetste hoe het zeerecht, verankerd in het VN-Zeerechtverdrag, vaak de ‘Constitutie van de Oceanen’ genoemd, behoort tot de oudste en meest uitgebreide domeinen van het internationale publiekrecht.
Nationale wetboeken Na de val van Napoleon moesten er nationale wetboeken worden gemaakt ter vervanging van de Franse wetboeken die vanaf 1809 waren ingevoerd. Joan Melchior Kemper maakte in 1816 en 1820 ontwerpen voor het Burgerlijk Wetboek. Leidse hoogleraren kregen vaker deze eer. Modderman ontwierp de Auteurswet en het Wetboek van Strafrecht van 1886. Drucker stond aan de wieg van het arbeidsrecht. Meijers ontwierp het nieuwe Burgerlijk Wetboek, dat na zijn dood werd afgemaakt door onder meer Drion en Schadee.
1809 34 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
19 juni
Philippe van Gruisen Universitair hoofddocent Economie Philippe van Gruisen vertelde in zijn lezing tijdens LAWLANDS over de opvallende connectie tussen Thorbecke en de rommelige totstandkoming van de Europese ‘grondwet’. De universitair hoofddocent schetste twee korte verhalen over de ingewikkelde en rommelige totstandkoming van het Verdrag van Rome, vaak gezien als een soort Europese ‘grondwet’. ‘Net als juristen, zijn er ook veel economen die erg geïnteresseerd zijn in de Grondwet en internationale verdragen.’
talk
Repetitor en privaatdocent De publieke lessen van de hoogleraren werden vanouds niet goed bezocht. Het echte onderwijs werd aan huis gegeven, in pleitcolleges en privatissima. Op die markt waren ook particuliere repetitoren actief, die studenten door het tentamen sleepten. Oudere alumni herinneren zich Witkam. Verder verzorgden daartoe aangestelde privaatdocenten het onderwijs. De beroemdste was de advocaat
1817
en dichter Willem Bilderdijk, die van 1817 tot 1827 vaderlandse geschiedenis en staatsrecht gaf.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
35
6 juli
Leiden licht op tijdens het Leids Grachtenconcert Het Rapenburg in Leiden veranderde op 6 juli in een sfeervol openluchtpodium tijdens de lustrumeditie van het Leids Grachtenconcert. Honderden mensen genoten van deze feestelijke ode aan 450 jaar Universiteit Leiden. Op het drijvende podium stond een uniek orkest van medewerkers, studenten en alumni, samen met Leidse artiesten.
36 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
5 september
Tanja Masson-Zwaan Universitair hoofddocent Internationaal Lucht- en Ruimtevaart en directeur International Institute of Air and Space Law Tijdens de opening van het facultair jaar sprak Tanja Masson-Zwaan over een actueel maatschappelijk probleem: de veiligheid in de ruimte en de juridische vraagstukken die daarmee gepaard gaan: ‘Transparante afspraken en internationale samenwerking zijn cruciaal om onze veiligheid te waarborgen.’
talk
Het Huis van Thorbecke Er werden stoelen bijgezet wanneer Thorbecke in zijn tuinhuis college gaf over de geschiedenis van het staatsrecht. Die colleges waren de grondslag voor zijn Aanteekening op de Grondwet (1839), en voor de liberale grondwet die hij in 1848 opstelde. Thorbecke studeerde in Leiden en was hoogleraar van 1831 tot
1848
1850. Hij leidde drie kabinetten en was de architect van de parlementaire en bestuurlijke indeling van Nederland – het ‘huis van Thorbecke’.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
37
5 september
Een inspirerende start van het facultaire jaar 2025/26 Op vrijdag 5 september vond de opening van het facultaire jaar plaats, wat dit jaar speciaal vanwege het lustrum gecombineerd werd met het alumni-evenement Leiden Revisited. Daarnaast mochten medewerkers hun familie, partner of vrienden dit jaar meenemen. Dit zorgde voor een vol en gezellig KOG!
38 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Decaan Suzan Stoter verwelkomde de aanwezigen, en blikte kort terug op het 450-jarig bestaan van de faculteit. Ook stond de decaan stil bij een inclusievere toekomst van de faculteit: ‘Medewerkers en alumni, we hebben een geweldige reputatie hoog te houden. Aan ons de verantwoordelijkheid om een faculteit met zo’n rijke geschiedenis een goede toekomst te geven. Laten we blijven investeren, vooral ook in elkaar, elkaar de ruimte geven om onszelf te ontwikkelen, mannen, vrouwen, iedereen en in moeilijke situaties proberen dichtbij bij onszelf te blijven, in contact en de juiste keuzes maken.’
Eerste vrouwen In 1901 studeerde Lizzy van Dorp als eerste vrouw af in de rechten. Tijdens haar studie was zij de eerste presidente van de V.V.S.L. Van Dorp werd de eerste vrouwelijke econoom in Nederland en in 1922 lid van de Tweede Kamer. Haar vriendin Adolphine Kok promoveerde in 1903 cum laude en werd de eerste vrouwelijke advocaat. De eerste vrouwelijke hoogleraar in de faculteit liet tot 1970
1901
op zich wachten. Maria Albina Kakebeeke-van der Put werd toen benoemd op de leerstoel Burgerlijk Recht.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
39
Het programma bestond uit een plenaire bijeenkomst in de Cleveringazaal en inhoudelijke kennissessies, vaardighedenworkshops, muziek, activiteiten en rondleidingen. Dit alles werd mogelijk gemaakt door vrijwilligers en verscheidene sponsoren en partners.
40 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Bekijk hier de impressie
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
41
Merchandise en tote bag Voor het lustrum hebben we speciale merchandise laten produceren. En wie wil er nou niet pronken met een trui of T-shirt met ons Kamerlingh Onnes Gebouw achterop? Studenten en medewerkers konden op meerdere momenten in het jaar de merchandise bemachtigen. De truien en shirts werden al snel een vast onderdeel van het modebeeld van de faculteit.
42 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
We hebben onze kleurrijke banners van LAWLANDS omgetoverd tot unieke totebags. Elke tas is handgemaakt: de banners zijn in stukken geknipt, verwarmd in een pizzaoven om soepel te worden en vervolgens met zorg verwerkt tot iets nieuws. Ook hier met oog voor duurzaamheid.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
43
De werkgroep achter 450 Joanne van der Leun was de projectgroepvoorzitter van de 450-werkgroep, een team vol enthousiaste mensen die zich dit lustrumjaar hard ingezet hebben om er een speciaal jaar van te maken.
Joanne van der Leun
tot wetenschappers uit de instituten – hebben we iets
‘We vierden een heel jaar feest voor deze bijzondere
neergezet dat bruist van energie en verbondenheid.
verjaardag van een bruisende faculteit. Wat een ervaring
Ik ben ontzettend trots op het resultaat en dankbaar dat ik
om dit lustrum samen te mogen organiseren en vieren. Met
als voorzitter van de projectgroep onderdeel mocht zijn van
collega’s uit alle hoeken van de faculteit – van stafdiensten
deze feestelijke en betekenisvolle viering.’
44 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
De ‘werkgroep Lustrum 450’ was de stille kracht achter de planning én coördinatie van het facultaire lustrumjaar. Hannah Saberi en Britt Polderman waren twee van zulke stille krachten, en zetten zich met name in voor de organisatie van Lawlands. Ze vertelden ons iets over deelnemen aan de werkgroep.
Britt Polderman
Hannah Saberi
‘De werkgroep is een leuke, enthousiaste groep om
‘Bij praktische zaken steken we zelf de handen
mee samen te werken. Er was direct een goede klik
uit de mouwen; vlaggetjes ophangen, traktaties
en iedereen kwam met hele creatieve ideeën. Bij alle
uitdelen, etc. Voor de 450-kunstwedstrijd riepen we
voorbereidingen van LAWLANDS krijgen we veel
medewerkers en studenten op om een ontwerp in
hulp van de projectgroep, met name van sterspeler
te sturen. Aan het gekozen ontwerp mag iedereen
en gebouwbeheerder, Alexander van Drooge. We
meehelpen met schilderen. Ook tijdens LAWLANDS
hadden vooraf niet verwacht dat we zulke grote
laten we zien wat voor talenten we in eigen huis
activiteiten samen neer konden zetten.’
hebben met een hele verrassende en gevarieerde line-up!’
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
45
Perhimpoenan Indonesia Vanaf 1877 kende Leiden een opleiding tot Indisch ambtenaar. Daar hoorde het recht van Nederlands-Indië bij. Mede door Cornelis van Vollenhoven kwam er aandacht voor het adatrecht. Indische studenten in Leiden verenigden zich in de Perhimpoenan Indonesia, die een verzetshaard werd tegen de koloniale politiek. Ali Sostroamidjojo moest in 1927 zijn juridische proefschrift verdedigen onder politiebewaking, nadat hij
1927 46 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
samen met Mohammed Hatta was opgepakt voor revolutionaire activiteiten. Later werd hij tweemaal minister-president van Indonesië.
13 en 14 september
Deuren open tijdens Monumentendag We stelden op zaterdag 13 en zondag 14 september onze deuren open voor het publiek tijdens de Open Monumentendag 2025. Tijdens dit weekend kon iedereen het Kamerlingh Onnes Gebouw en de Oude Sterrewacht van binnen bewonderen, en meer leren over de geschiedenis, architectuur en functie van deze monumentale panden binnen de universiteit en de stad. Er werden ook speciale rondleidingen verzorgd door vrijwilligers van de Werkgroep Leidse Sterrewacht.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
47
17 & 23 september
Fix je fiets Ter ere van de 450e verjaardag van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid bood EasyFiets in samenwerking met de faculteit een gratis fiets-APK aan voor alle studenten en medewerkers. Zo konden alle studenten weer veilig thuiskomen met hun trouwe tweewieler. Meer dan 100 fietsen werden opgeknapt en wel de weg opgestuurd.
48 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Protest en verzet De decaan van de faculteit Rudolph Cleveringa hield een vlammende protestrede tegen het ontslag van zijn Joodse collega’s op 26 november 1940. Dat gebeurde in nauw overleg met Ben Telders als leider van het universitaire verzet. Cleveringa richtte zich vooral tegen het ontslag van de eminente civilist en rechtshistoricus Eduard Meijers. De rede maakte veel los. Cleveringa en Telders werden geïnterneerd, Meijers werd in 1942 weggevoerd, en de universiteit bleef de hele oorlogstijd gesloten. Telders stierf in 1945 in Bergen-Belsen, maar Meijers en Cleveringa keerden terug.
1940
Cleveringa’s naam leeft voort in de jaarlijkse herdenkingslezingen. De faculteit reikt een Meijerspenning uit voor buitengewone verdiensten.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
49
3 oktober
Leidenaren leren over wetgeving en plasticvervuiling Op vrijdag 3 oktober vierden we Leids Ontzet met de Wetenschapswarenmarkt. Bezoekers konden kennis ophalen over allerlei onderwerpen met infokraampjes, activiteiten en spelletjes. Esther Kentin, docent en leider van het Leiden Advocacy Project on Plastic, vertelde bij haar kraam over plastic, vervuiling en wetgeving. Dit deed ze met een interactief spelletje Petje op, Petje af! Niet alleen zorgde ze hiermee voor meer bewustzijn over milieuvervuiling en wetgeving, ze liet ook zien hoe rechtenstudenten zich inzetten voor dit grote milieuprobleem.
50 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
3 en 4 oktober
Weekend van de Wetenschap Op deze dag ontdekten kinderen en families in Leiden hoe wetenschap werkt, waarom professors iets gaan onderzoeken, en hoe dit bijdraagt aan het oplossen van grote en kleine problemen. Universiteit Leiden bundelde hiervoor haar krachten met de Open Universiteit, TU Delft en Health Campus Den Haag. Marloes van Noorloos, hoogleraar Straf- en strafprocesrecht, organiseerde voor jonge toekomstige advocaten en rechters een bijzondere activiteit: een speelrechtbank waar kinderen meer konden leren over hoe straffen werken.
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
51
27 oktober
Jan van de Streek
talk
Hoogleraar Belastingrecht Jan van de Streek trok een opvallende parallel met
‘Thorbeckes liberale belastingpolitiek draaide om drie
de belastinghervormingen die Thorbecke in de
punten: rechtvaardigheid, eenvoud in de administratieve
negentiende eeuw doorvoerde, en het huidige beleid
uitvoering en het voorkomen van economische
van Donald Trump. Hoe zou Thorbecke tegen het
verstoring.’
huidige belastingstelsel aankijken?
52 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
11 november
Marije Schneider Docent Arbeidsrecht Marije Schneider sprak tijdens haar 450-talk, ‘AI in het juridisch onderwijs’, over de groeiende rol van AI en hoe onderwijsprofessionals zich hierop voor kunnen bereiden. Schneider verwees in haar lezing naar verschillende experts die reflecteren op de rol van AI in het (juridisch) onderwijs. Een van hen is Daniel Susskind, hoogleraar Economie aan de Universiteit van Oxford. Hij benadrukt dat we moeten nadenken waarvoor we opleiden: in welke werelden onze studenten terechtkomen en welke vaardigheden zij daar nodig hebben. ‘Een blik op de toekomst is belangrijk voor de manier hoe wij AI in ons onderwijs omarmen en hoe wij dat doen.’ talk
Eredoctoraten In 1973 kreeg Jean Pictet een eredoctoraat in de rechten, voor zijn bijzondere verdiensten voor het Internationale Rode Kruis en het internationale humanitaire recht. Eerder werden onder meer Rudolph von Jhering (1875) en Tobias Asser (1913) door de faculteit gelauwerd.
1973
De huidige dragers van een juridisch eredoctoraat zijn Graça Machel (2021), Lilian Gonçalves-Ho Kang You (2016), Jan Vranken (2005), en Michiel Scheltema (1998).
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
53
25 november
Cleveringa-hoogleraar Hélène Landemore geeft workshop aan studenten en medewerkers Elk jaar op 26 november reflecteert een aangewezen Cleveringa-hoogleraar op actuele thema’s als oorlog, recht, vrijheid en democratie. Dit jaar werd Hélène Landemore, op voordracht van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid, benoemd.
‘Democratie is niet heilig of magisch: het is een instrument om onze vrijheid te beschermen, ons welzijn te vergroten en collectief problemen op te lossen.’ De workshop werd georganiseerd door Bastiaan Rijpkema en Luísa Pinto e Netto. Bastiaan Rijpkema was degene die Hélène Landemore voor had gedragen als Cleveringahoogleraar: ‘In dit lustrumjaar van onze universiteit en de rechtenfaculteit benadrukt Landemore’s Cleveringaleerstoel – net als het eredoctoraat van politiek filosoof Bonnie Honig eerder dit jaar – onze focus op actuele uitdagingen en interdisciplinaire samenwerking zoals onderzoek naar AI, democratie, en recht en technologie. Landemore is
De dag voor haar Cleveringa-oratie gaf Landemore een
internationaal een van de leidende critici van verkiezingen als
workshop over haar onderzoek naar de ‘open democratie’
dé manier om democratie te organiseren. In haar werk zoekt ze
in het Kamerlingh Onnes Gebouw. Naast expert-
naar manieren om burgers, en niet politici, centraal te stellen
bijdragen van hoogleraren Sarah de Lange (Universiteit
in onze democratieën. Nadat we in oktober voor de tweede
Leiden) en Frank Hendriks (Universiteit Tilburg) was er
keer binnen twee jaar naar de stembus zijn gegaan, biedt
daarbij veel ruimte voor de inbreng van studenten.
Landemore dit najaar een perspectief op hoe het anders kan.’
54 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
26 november
Cleveringa-oratie van Hélène Landemore De oratie van Hélène Landemore begon niet zoals gepland. Door een demonstratie van Students for Palestine werd het Academiegebouw bezet en moest de Cleveringa-oratie naar het KOG verplaatst worden. Landemore toonde begrip voor de situatie (‘Democratie is messy’, verklaarde ze) en de oratie kon gewoon in de Lorentzzaal doorgaan. In haar oratie pleitte Landemore voor burgerberaden via loting. ‘Wie bepaalde groepen uitsluit, veroordeelt zichzelf tot onwetendheid en slecht bestuur.’ Ze refereerde hierbij aan de protestrede van Cleveringa. 85 jaar geleden protesteerde rechtendecaan Rudolph Cleveringa in het Academiegebouw tegen het ontslag van de Joodse hoogleraar Eduard Meijers. Dat herdenkt de universiteit met de jaarlijkse Cleveringaoratie. ‘Net als hij maak ik me zorgen over uitsluiting, al vindt die in mijn verhaal veel verder stroomopwaarts plaats dan het fascisme waartegen hij streed. Ik wil dammen bouwen en onze bestaande systemen versterken tegen de altijd aanwezige gevaren van autoritarisme en democratische achteruitgang.’ Alleen een regime dat werkelijk naar diverse stemmen
‘Wie bepaalde groepen uitsluit, zoals vrouwen, mensen van
luistert, is volgens haar in staat zijn leiders de kennis te
kleur, praktisch opgeleiden of armen, veroordeelt zichzelf tot
verschaffen die zij nodig hebben.
onwetendheid en slecht bestuur.’
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
55
1 december
talk
Sanderien de Jong Alumni relations officer bij FGW Naast haar rol voor de Universiteit Leiden is De Jong ook een achter-achternicht van Lizzy van Dorp, de eerste vrouwelijke rechtenstudent aan onze faculteit. De Jong sprak over het nalatenschap van Lizzy van Dorp en wat we van haar kunnen leren.
‘In haar Leidse dagboek komt Lizzy naar voren als een bijzondere, zeer zelfbewuste vrouw. Nergens bang voor en die zich door niets en niemand tegen laat houden.’
Door meten tot weten De rechtenfaculteit was gehuisvest rondom het Rapenburg. In 1955 kwam daar het Gravensteen bij, en vanaf 1969 twee gebouwen op de Hugo de Grootstraat. In 2004 verhuisde de faculteit naar het voormalig laboratorium van de fysicus Kamerlingh Onnes, de Nobelprijswinnaar van 1913. ‘Door meten tot weten’ was de slagzin van dat laboratorium. Met ca. 750 medewerkers
2004 56 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
en 5.700 studenten (2021) neemt de faculteit een internationale toppositie in: 23e (QS World 2023) resp. 29e (Times Higher Education 2022) van de wereld.
16 december
Happy Holidays Borrel Het lustrumjaar werd feestelijk afgesloten tijdens de Happy Holidays Borrel waar dit naslagwerk gelanceerd werd.
2025
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
57
Dankjewel! Dank aan alle medewerkers, studenten en sponsoren die de viering van ons lustrum mogelijk hebben gemaakt. Voor de organisatie van dit 450e lustrumjaar danken we in het bijzonder de projectgroepleden:
58 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Mijanou Blaauw
Roel Kwast
Geerten Boogaard
Joanne van der Leun
Alexander van Drooge
Britt Polderman
Wouter Geerts
Jikke van der Putte
Rick Hesselink
Hannah Saberi
Loes van der Hulst
David Singh
Egbert Koops
Michiel Smit
Ivar Kuiper
Nicole de Waal
Sponsoren van het lustrum
Evenementsponsoren Colofon Titel: 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid Redactie: Jikke van der Putte, Sanne de Boer, Wouter Geerts, Hannah Saberi Vormgeving en opmaak: Creja Ontwerpen Illustraties / Beeldmateriaal: Monique Shaw, Marc de Haan, Grinta De samenstellers zijn veel dank verschuldigd aan iedereen binnen en buiten de universiteit die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit boek. Contact: communicatie@law.leidenuniv.nl
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
59
Behind the scenes
60 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid
450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid |
61
62 | 450 jaar Faculteit der Rechtsgeleerdheid