Strijdkreet 1

Magazine van het Leger des Heils

Jaargang 128 nr. 1

STEFAN GROOTHUIS

Vallen, opstaan en naar goud schaatsen

redactie

nr. 1

Hoofdredacteur

Majoor Robert Paul Fennema

Eindredacteur Menno de Boer

4

Stefan Groothuis: vallen, opstaan en naar goud schaatsen.’

Redactie | redactie@legerdesheils.nl Jurjen Sietsema Willemijn de Jong Nathan Sudmeier Marko Mellema

Vormgeving

Nathan Sudmeier

Traffic

Arnoud van Roosmalen

Cover

Nathan Sudmeier

reageren & abonnementen LEGER DES HEILS T.A.V. REDACTIE POSTBUS 3006, 1300 EH, ALMERE Redactie | redactie@legerdesheils.nl Abonnement | www.legerdesheils.nl

druk Senefelder Misset BV Mercuriusstraat 35 7006 RK Doetinchem

strijdkreet MAGAZINE VAN HET LEGER DES HEILS Stichter | William Booth Internationaal leider | Generaal André Cox Leider Nederland | Commissioner Hans van Vliet www.legerdesheils.nl | info@legerdesheils.nl © Leger des Heils 2014 Het Leger des Heils is een internationale beweging en behoort tot de universele christelijke kerk.

Zijn boodschap is gebaseerd op de Bijbel. Zijn dienstverlening wordt gestimuleerd door de liefde tot God. Zijn opdracht is het Evangelie van Jezus Christus te prediken en in Zijn naam menselijke nood te lenigen zonder enige vorm van discriminatie.

8

Heeelp, het wordt me teveel!

10

Gebrek aan ontspanning is het probleem

13

De Bijbel: een uitstekend boek voor stressmanagement!

16

Rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en...

18

Charles Groenhuijsen: ‘een kwestie van laatjes dichtdoen’

22

David de Vos: ‘ik heb mijn ziel tot rust gebracht.’

strijdkreet | 3

STEFAN GROOTHUIS

Vallen, opstaan en naar goud schaatsen Weet je het nog? Vorig jaar februari? Met z’n allen lekker relaxt op de bank schaatsen kijken! En onze jongens en meisjes deden het fantastisch tijdens de Olympische Spelen in Sochi! De ene medaille na de andere.

Eén van de mooiste was de gouden plak van Stefan Groothuis, die op 32-jarige leeftijd de 1000 meter won. Hij was allesbehalve relaxt op die woensdag de 12e februari. Hoe ga je op zo’n moment, waar je maar één kans krijgt, om met wedstrijdstress?

TEKST WILLEMIJN DE JONG BEELD LEO VOGELZANG

4 | strijdkreet

strijdkreet | 5

J

e zit aan de zijkant

En als je verliest?

Je bent erg gefocust op

van de baan, nadat je

“Dat ben je veel meer bezig

presteren, je wilt het helemaal

je rit hebt gereden. Zo

met jezelf. Die pijn is dan ook

goed doen. Het rare is, als

hard naar dit moment

veel meer aanwezig. Dat is

ik sprak over het verliezen

toegewerkt en nu moet je

echt veel vervelender.”

van een wedstrijd, kon ik het prima relativeren. Je zegt dan

nog anderen zien rijden

voor je weet of je goud hebt. Dat lijkt

Het is bekend dat je enkele jaren

dingen als: ‘Het is natuurlijk

me zo spannend…

terug in een depressie zat. Had

erg jammer, ik had dit gewoon

“Ja, dat is inderdaad vreselijk!

dat iets te maken met wedstrijden

kunnen winnen, maar zo kan

Bijna onwerkelijk, eigenlijk. Ik

verliezen?

het nu eenmaal gaan. Je weet

had me daar ook helemaal niet

“Nee. Ik zat wel echt minder

dat je kunt verliezen. Volgende

op ingesteld. Je bent natuurlijk

goed in mijn vel doordat ik

keer beter.’ Maar emotioneel

enorm bezig met je eigen rit;

belangrijke wedstrijden niet

krijg je nog steeds een hele

daarop gefocust. En toen ik die

won. Terwijl ik wist dat ik dat

harde klap. Als sporter werk

eenmaal had gereden, bedacht

kon. Maar de druppel was

je een heel jaar toe naar één

ik me pas dat het nog wel even

niet de sport, maar financiële

of twee wedstrijden. Als ik die

ging duren voor ik wist wat ’t

zorgen. Er was iets mis gegaan

dan net niet goed rijd, dan

waard was. Maar de spanning

met de aankoop van ons huis

doet dat persoonlijk heel veel

die je dan voelt, is wel anders dan de stress voor je eigen rit. Op dat moment kun je niets meer veranderen aan je prestatie. Je hebt er geen controle meer over, dus het is beter om te verdragen. En geweldig als je dan uiteindelijk ziet dat je goud hebt, natuurlijk!”

‘Dat ik bleef schaatsen, is ook wel een deel van mijn redding geweest.’

met me.”

Wat deed die depressie met je?

“Het had veel invloed op mij en mijn schaatsen. Dat is eigenlijk nog een understatement. De depressie heeft zo’n impact, dat je daardoor het sporten ook relativeert. Je moet inzien dat er dingen zijn die veel belangrijker zijn dan het sporten. In de sportpers reageren ze dan algauw met de veronderstelling dat je niet

Ze zeggen dat je geen fysieke pijn meer voelt op het moment dat je

en ik kon niet stoppen met

meer kunt presteren als je je

wint, klopt dat?

malen daarover. Ik sliep niet

sport relativeert. Ik denk dat

“Haha, dat klopt niet hoor! Je

meer, omdat ik me zo’n zorgen

dat wel kan. Dat heb ik ook

voelt nog steeds de pijn, je

maakte. En ja, als je niet

wel laten zien. Na die moeilijke

bent zo kort na je rit nog aan

meer slaapt, gaat het vanzelf

periode schaatste ik beter

het herstellen. Maar je beleeft

bergafwaarts.”

dan ooit. Ik wist goed dat

die pijn heel anders. Je moet

6 | strijdkreet

het mis kon gaan, tijdens een

de pers te woord staan, dus je

Het is dan misschien niet de sport

wedstrijd. Voorheen was ik veel

bent met je aandacht ergens

zelf, maar is dat piekeren niet juist

radicaler in mijn sportbeleving,

anders. Dat scheelt. En je hebt

iets voor een topsporter?

nu wist ik dat het niet het

gewonnen, dus het maakt niet

“Hmm ja. Als topsporter ben

einde van de wereld was als ik

zoveel uit.”

je vaak wel een perfectionist.

niet won. Het relativeren hielp

me om met de druk om te

Die prestatiedruk, komt

gaan.”

dat uit jezelf? Of voel je ook verantwoording naar anderen?

‘Als jonge schaatser schaats je nog wel eens voor een ander.’

Trainde je wel toen je je zo slecht

Het ‘Nederlandse volk, ofzo?

voelde?

“Haha, nee hoor! Sorry

“Ik kon nog wel trainen, maar

Nederlands volk, maar daar

was wel veel minder goed.

schaats ik niet voor. Als

Dat ik bleef schaatsen, is ook

jonge schaatser schaats

wel een deel van mijn redding

je nog wel eens voor een

geweest. Ik zat in het team,

ander. Voor je ouders. Of

ik had de verplichting om

om je trainer niet teleur te

te komen. Fysiek stond ik er

stellen. Maar daar groei je

extreem slecht voor, was heel

wel overheen gedurende je

veel afgevallen, sliep bijna

carrière. Op een gegeven

niet. Maar doordat ik toch op

moment doe je het echt voor

belangrijk meer. Er kwam geen

kwam dagen, ben ik er sneller

jezelf. Je stelt voor jezelf een

WK achteraan, dus dan is het

bovenop gekomen, denk ik.”

doel en legt jezelf de druk op.

belangrijkste gewoon geweest.

Dat werkt ook het beste, denk

Ik had het hoogste gehaald.

ik.”

Dat geeft toch een soort rust.”

“Daar zit veel verschil in.

Als je eenmaal goud hebt, is het dan

Wat doe je nu naast schaatsen?

Als ik moet reizen, een druk

gedaan met de prestatiedrang?

“In de zomer heb ik twee halve

schema heb en snel moet

“Toen ging ik even helemaal

dagen per week voor een

inpakken bijvoorbeeld – kan

los, ja. Bij de Spelen had ik dat

bedrijf in Apeldoorn gewerkt.

ik heel slecht met die stress

echt extreem. Ik ontspande

En ik ben meer tijd gaan steken

omgaan. Terwijl wedstrijdstress

ook totaal. Voor een sporter

in een fitnessproduct waar ik

juist heel motiverend werkt.

is dat heel lastig. Je bent

met vrienden aan werk. Nu in

Dat soort stress heb ik juist

na een wedstrijd meestal

de winter staat dat werk wel

nodig om te presteren. Er

weer bezig met de volgende

weer op een laag pitje, maar

zit zo’n verschil tussen die

wedstrijd. Na de 1000 meter

het is goed om ook andere

verschillende soorten stress; ik

probeerde ik het nog wel vast

dingen te beginnen, naast mijn

ben er ook nog niet helemaal

te houden tot de 1500 meter

schaatscarrière.

uit waar dat aan ligt. Misschien

die ik drie dagen later moest

is het omdat sport één groot

schaatsen. Maar dat lukte me

Merk je nu dan het verschil tussen

ding is waar je langere tijd aan

niet helemaal. Je moet dan in

werkdruk en wedstrijddruk?

werkt. Andere stress is vaak

een soort cocon blijven. Het

“Van die halve dagen werken,

op korte termijn en je hebt er

was fijn om dat los te laten en

merk ik niet zo veel stress.

een ander soort controle voor

er helemaal van te genieten.

Bij een wedstrijd is alles op

nodig.”

Als topsporter vier je vaak

één moment gericht, bij een

niet echt je overwinning,

opdracht van mijn werk is dat

maar het is belangrijk dat wel

wel anders. Wat dat laatste

te doen. Na Sochi kwam er

betreft is het een kwestie van

nog een NK Sprint aan, maar

goed plannen. Het is leuk om

dat was voor mij niet zo heel

daarmee bezig te zijn.”

Is stress voor jou iets motiverends of werkt het juist verlammend?

‘Relativeren hielp.’

strijdkreet | 7

Heeeelp, het wordt me te veel!

TEKST WILLEMIJN DE JONG BEELD ALPHA SPIRIT

Stress. Dat hebben we allemaal wel eens. Je moet te veel dingen doen in te weinig tijd. Morgen is de grote dag. Je bent bang dat je je bus niet haalt.

Te veel mensen die iets van je verwachten. Je verwacht te veel van jezelf.

bewijzen, kan dus geen kwaad!

Negatieve stress, de stress die bijvoorbeeld vrijkomt als je te veel (werk)druk ervaart, je partner verliest of wordt ontslagen, heeft vaak een grote impact op je geluk en je gezondheid. Klachten die je kunt krijgen, zijn onder andere: jachtige gevoelens, hoofdpijn,

Maar hoe komt ’t eigenlijk dat we dan in de stress

spierpijn en slaapproblemen. Uiteindelijk kun je er

schieten? Is het gezond of ongezond? En hoe ga je

zelfs depressief van worden of er paniekaanvallen of

goed om met stress?

een burn-out van krijgen.

Hoe je stress krijgt

Hoe je minder stress krijgt

Het onrustige stressgevoel in je buik, piept

Hoe kun je ervoor zorgen dat je wel wordt geactiveerd

tevoorschijn als er iets spannends staat te gebeuren.

door een beetje gezonde spanning, maar niet

Bijvoorbeeld vlak voor je trouwdag of de vakantie. Het

depressief wordt door langdurige druk? Simpelweg

kan vervelend worden als je over een situatie geen

regelmatig ontspannen, kan daarbij helpen. Waar krijg

controle hebt en ook dat onrustige gevoel krijgt.

jij energie van? Een wandeling door de natuur? Een goed boek? Stress wordt verminderd als je regelmatig

Het stofje dat je hersenen afgeven bij controleverlies

beweegt, minstens een half uur aaneensluitend per

heet cortisol. Een beetje van deze stof is niet

dag. Ook nachtrust is heel essentieel. Acht uur slaap

schadelijk. Het zorgt er namelijk voor dat je

per nacht. Maar zeker zo belangrijk: genoeg lachen!

immuunsysteem net iets harder werkt en je geheugen en concentratie beter zijn. Maar als stress langer

Als je stress wordt veroorzaakt doordat je geen

duurt, worden die drie dingen juist slechter. Je

overzicht meer hebt, neem dan tijd om alles op

immuunsysteem gaat slechter functioneren, je

een rijtje te zetten. Opschrijven helpt. Ook om al

geheugen wordt slechter en je kunt je minder goed

die dingen in je hoofd op te ruimen. Zijn er te veel

concentreren.

bezigheden op je lijstje? Bedenk dan wat je af kunt zeggen en doe dat ook! Als je bezig gaat met je to-do

Het onrustige gevoel en je verhoogde hartslag, komen

list, concentreer je dan op één bezigheid tegelijk. Als

door de stofjes adrenaline en noradrenaline. Ze geven

het ordenen, rust nemen of concentreren niet lukt in je

je energie en maken je alerter. Ook deze stofjes zijn op

eentje… Bedenk dan dat het absoluut geen schande

de korte termijn stimulerend, maar op de lange termijn

is om hulp te vragen aan iemand die je vertrouwt.

uitputtend.

Meteen hulp vragen, is minder heftig dan op een later

Wat je van stress krijgt

8 | strijdkreet

moment; als je overspannen bent. En misschien is de beste tip voor rust in je lijf wel deze: praat eens rustig

Van positieve stress ga je vaak beter presteren. Af

met de God die belooft dat Hij rust zal geven als je al

en toe een beetje spanning voordat je jezelf moet

je zorgen aan Hem geeft.

strijdkreet | 9

Gebrek aan ontspanning is het probleem

‘Stresscoach’ Suzan Kuijsten TEKST JURJEN SIETSEMA BEELD WENDY BOS

10 | strijdkreet

Rust en ruimte in je hoofd. Dat wil iedereen. Helaas lukt dat maar weinig mensen. Suzan Kuijsten schreef een boek over hoe je met stress om kunt gaan.

De boodschap: de enige die iets aan je stress kan doen ben je zelf.

gas terugnemen lukte niet, dus

Rust, beweging en voeding.

sleepte ik me voort langs alle

Gevolgd door zaken als

to-do-lijstjes. ‘Het gaat wel

een negatief zelfbeeld,

weer over’, maakte ik mijzelf

perfectionisme (super

wijs. Ik had geen idee dat ik

veeleisend zijn) en een

roofbouw pleegde. Zelfs toen

zogenoemde ‘fixed mindset’

ik instortte, dacht ik dat het

(denken in beperkingen). “Als

allemaal wel meeviel. En het

je gericht met stress aan de

Als iemand weet wat stress

erge was dat iedereen het

slag gaat, leer je zien dat al

is, dan is het Suzan zelf. Het

had zien aankomen, behalve

die factoren in elkaar grijpen.

bezorgde haar twee burn–

ikzelf. Inmiddels heb ik de

Ze zijn allemaal met elkaar

outs. En ze is nog steeds niet

regie weer in handen en doe

verbonden. Een huis met een

stressvrij . “En dat is maar goed

ik een hoop dingen anders

gat in het dak gaat lekken.

ook,” zegt ze. “Want stress

dan voorheen. Mijn leven is

Op allerlei plekken ontstaat

is fantastisch! Het geeft me

daardoor weliswaar minder

vochtschade. Gaandeweg raken

de kracht en energie die ik

flamboyant, maar er heerst wel

hout en andere materialen

nodig heb om topprestaties

een bepaalde rust waardoor ik

aangetast. Je krijgt schimmels,

te leveren. Ik heb er alleen

veel zorgelozer door het leven

die de atmosfeer verzieken,

geen last meer van omdat ik

ga.”

houtrot, beestjes enzovoort.

voldoende ontspan. En dat is weleens anders geweest.”

Het wordt stukje bij beetje

Tot je erbij neervalt…

onbewoonbaar. Krakend

Stress op zich is niet het

en piepend gaat het steeds

Roofbouw

probleem meent Suzan. “Het

sneller gebukt onder nieuwe

“Toen ik zelf eenmaal ‘goed

is het gebrek aan ontspanning.

regenbuien en stormen. Op

draaide’ als zelfstandig

Ongezonde stress wordt

termijn zakt het scheef en stort

professional vond ik het leven

slecht herkend. Veel mensen

het in. Had je het dak op tijd

één groot feest. De leuke

werken tot ze er letterlijk bij

gedicht, dan was dat allemaal

opdrachten stroomden binnen

neervallen.” Mensen die met

niet gebeurd. Met je lijf is het

en mijn agenda barstte uit

extreem veel stress te maken

niet anders. Kleine schades

elkaar. Ik kon alles, mocht alles,

hebben, trappen het gas het

moet je repareren. Grote

deed alles en genoot overal

liefst nog wat verder in. Een

natuurlijk ook. Je moet je huis

van. Op den duur hielden mijn

tijdje geleden stond er in de

onderhouden. Anders krijg je

lijf en mijn hoofd de grote

krant dat voetbaltrainer Marco

het onnodig zwaar.”

hoeveelheid activiteiten echter

van Basten een stapje terug

niet meer bij en kreeg ik last

heeft gedaan als hoofdtrainer

Zelf de regie nemen

van allerlei vage klachten.

van AZ. Dat is voor veel

“Vaak hebben we het gevoel

Wat begon met af en toe

mensen ondenkbaar. Die gaan

dat we door moeten hollen en

wat draaierigheid en lichte

door tot ze uitgeput thuis

dat we daar geen invloed op

hoofdpijn, mondde uit in een

zitten.

hebben. Stress is bovendien

klachtenlijst die nauwelijks

nog steeds taboe in Nederland.

op een behangrol paste. Ik

Veel oorzaken

Veel mensen denken dat het

kreeg steeds minder zin in de

In haar boek onderscheidt

aan de foute baas ligt, die

dingen. De dag leek alsmaar

Suzan 14 stressfactoren.

irritante collega, onmogelijke

vroeger te beginnen met een

‘Hofleveranciers van stress’

schooltijden enzovoort. Maar

hoop gepieker over alles wat

noemt ze ze. Met stip op

de meeste stress veroorzaken

er nog moest gebeuren. Maar

nummer 1: slecht onderhoud.

ze zelf door de manier waarop

strijdkreet | 11

Wij moeten zelf de regie over ons leven in handen nemen en leren onze grenzen aan te geven.

ze met die baas, collega of de schooltijden

afkomen, levert alleen maar meer stress op. Ik

omgaan. Als ze aangeven dat ze het allemaal

heb geprobeerd een boek te schrijven dat alle

niet meer trekken, voelen de meeste mensen

factoren die van invloed zijn bij stress, op een

zich zwak of ze denken dat iemand anders dat

laagdrempelige en leuke manier te verzamelen

wel van ze zal vinden. De reactie is dat ze er nog

en te verbinden. Ik tref in mijn werk namelijk veel

een schepje bovenop doen om koste wat kost

mensen die vreselijk tobben met stress. En dat

hun taken af te krijgen. Begrijpelijk misschien,

is volgens mij niet nodig. Zelf heb ik ontdekt dat

maar zo houd je met zijn allen wel iets in stand.

het kan, stress een plek in je leven geven zolang

Wij moeten zelf de regie over ons leven in

er maar voldoende ontspanning tegenover staat.

handen nemen en leren onze grenzen aan te

We hebben het tenslotte ook gewoon nodig.

geven. Die verantwoordelijkheid kun je niet bij

Leven zonder stress is onmogelijk. Het is een

iemand anders neerleggen.”

overlevingsmechanisme. Maar we kunnen het wel leren hanteren. En daarmee beziggaan, is

Stress een plek geven

ontzettend leuk en geeft je de rust waar je naar

‘Hollend voor je stress uit. Wegwijzer voor rust

op zoek bent. Je zult zien dat je er gelukkiger

en ruimte in je hoofd.’ Zo heet het boek van

van wordt.”

Suzan. Ze begeeft zich ermee op een overvolle markt van ‘stress goeroes’. Zelf vindt ze dat ze dat niet is en het ook niet wil zijn. “De meeste boeken over stress focussen maar op één of twee dingen. Ze zijn saai om te lezen en je wordt er niet blij van. Op die manier van je stress

12 | strijdkreet

Suzan Kuijsten: Hollend voor je stress uit.

Wegwijzer voor rust en ruimte in je hoofd.

Uitgeverij: Gibbon. ISBN 9789 4913 6335 1 vekrijgbaar via bol.com

Pastoraal counselor Dirk Lemmens:

‘De Bijbel is een uitstekend boek voor stressmanagement’ Kan de Bijbel een rol spelen bij

leven zonder stress werkt niet.

wordt, gaat het vaak fout. Te veel

het leren omgaan met stress?

Sommige mensen hebben meer

negatieve stress kan funest zijn voor

Interkerkelijk pastoraal

stress nodig dan anderen. Je hebt

een mens. Ook voor een christen.”

counselor Dirk Lemmens vindt

mensen die dingen altijd tot het

van wel. “Sterker nog, de Bijbel is

allerlaatste moment uitstellen

Profeet Elia had stress

dé basis voor minder stress.”

omdat ze die druk nodig hebben om

“In de Bijbel staat een aantal prima

het goed te kunnen doen. Anderen

voorbeelden van stressmanagement.

“Stress is niet verkeerd,” zegt Dirk.

raken al gestrest bij de gedachte

Waarmee je ervoor kunt zorgen

“We hebben stress zelfs nodig om

dat ze niet genoeg tijd hebben om

dat je de stressreactie niet langer

goed te kunnen functioneren. Een

iets te doen. Pas als stress te zwaar

negatief, maar positief ervaart.

strijdkreet | 13

Vaak kun je de externe stressfactor

klachten en wilde zelfs een eind

prioriteiten. Omgaan met stress

niet beïnvloeden, maar de interne

aan zijn leven maken.”

heeft te maken met het stellen van

(hoe jij ertegenaan kijkt) wel.

prioriteiten op basis van de vraag

Zo’n voorbeeld uit de Bijbel

Gevangen in de situatie

‘Wat wil God dat ik doe met mijn

is de profeet Elia. Je kunt zijn

“De meest opvallende verandering

leven?’ Wat mag ik laten liggen,

verhaal lezen in het Bijbelboek

in het leven van Elia ligt echter

wat hoef ik niet te doen? Ik geloof

1 Koningen. Hij leefde in een

in zijn relatie met God. Lange

dat de relatie die christenen met

stressvolle tijd voor profeten

tijd vertrouwt hij erop dat God

God hebben wezenlijk is om te

(boodschappers van God uit de

door hem het onmogelijke kan

beslissen wat we wel en niet doen

Bijbel). De koning die toen op de

doen en is hij in staat om voor

en hoe we daar mee omgaan. Heel

troon zat, heette Achab. Hij was

zijn Heer bovenmenselijke

veel stress wordt ook veroorzaakt

getrouwd met Izebel. Een vrouw

inspanningen te leveren. Maar

door allerlei verwachtingen van

uit een andere cultuur, met een

zelfs de gedachte dat God door

mensen, maatstaven, eisen die

andere godsdienst. Ze had zelf 450

hem heen kan werken, wordt hem

aan ons worden gesteld en die

profeten in dienst en een gloeiende

op een gegeven moment te veel.

mensen aan zichzelf stellen. God

hekel aan profeten van andere

Hij verliest daarbij de grote dingen

gebruikt andere maatstaven. God

goden. Ze deed er alles aan om

die hij van God gezien heeft, en

zegt: ‘Je kunt wel veel presteren,

ze uit te roeien. Daarom liep het

zelfs God zelf, uit het oog. De

maar daardoor word je niet beter.

leven van Elia constant gevaar. En

dreiging van de situatie blokkeert

Je waarde ligt in het gegeven dat

laat God (de God van Elia) hem nu

de relatie met God. Elia raakt

Jezus voor je gestorven is. En dat

ook nog eens de opdracht geven

gevangen in de situatie: jarenlang

neemt heel veel prestatiedruk

om aan koning Achab te vertellen

heeft hij bij het vervullen van

weg. Hoe zie ik eruit? Hoe grappig

dat God een droogteperiode van

Gods opdracht onder een

ben ik? Hoe rijk ben ik? Hoeveel

drie en een half jaar voor het land

stressniveau gefunctioneerd dat

presteer ik? Hoeveel geld heb

in petto heeft.”

het uiterste van zijn krachten

ik?’ Al die dingen die de wereld

vergde. Daarna wordt hij echter

belangrijk vindt, daar kijkt God

Burn-out

met een crisis geconfronteerd, die

anders tegenaan.”

“Je kunt je voorstellen dat deze

het stressniveau voor een kortere

boodschap Elia niet populair

periode nog opvoert. Zo lang

Zoek God in je stress

maakte bij de koning. Hij moest

de crisis aanhoudt, weet hij nog

“Daarom is het belangrijk om

onderduiken. Na verloop van tijd

de kracht te vinden om goed te

op zoek te gaan naar een relatie

stuurt God hem opnieuw naar de

functioneren, maar wanneer ze

met God, zodat je leert zien dat

koning en komt het uiteindelijk

tot een oplossing komt, klapt hij

stress geen negatief effect op je

tot een confrontatie met de 450

totaal in.”

leven hoeft te hebben. Ook al heb

profeten van de koningin. Hoe

je het gevoel dat alles je boven je

die afloopt? (Lees de Bijbel erop

God geeft nieuwe prioriteiten

hoofd groeit, God geeft je nieuwe

na in het boek 1 Koningen, de

“Maar God laat Elia niet vallen.

prioriteiten. Dat verandert de

hoofdstukken 18 en 19). Het is

Hij pakt het probleem meteen

situatie misschien niet, maar wel

een spannend verhaal, waarin je

aan en vraagt Elia om Hem te

hoe je zelf in die situatie staat

kunt lezen dat Elia bijna onder

ontmoeten. Elia interpreteert dit

en hoe je vervolgens met stress

de stress bezweek. Hij vertoonde

als een verwijt maar God gaat niet

omgaat. Wat dat betreft, is de

symptomen van een burn-out. Hij

in discussie met Elia. Hij geeft

Bijbel een uitstekend boek voor

voelde zich hulpeloos en bedreigd

hem precies wat hij nodig heeft

stressmanagement. Vol verhalen

en maakte dat hij wegkwam om

om het probleem van zijn burn-

van mensen die onder grote druk

zijn leven te redden, hij meed

out fundamenteel op te lossen: een

hun vertrouwen op God stellen en

sociaal contact, had depressieve

ontmoeting met God en nieuwe

niet bedrogen uitkomen.”

14 | strijdkreet

Je kunt wel veel presteren, maar daardoor word je niet beter.

Het verhaal van de burn-out van Elia en hoe God die aanpakt, is uitgebreid uitgewerkt in het boek ‘Omzien naar elkaar’ dat Dirk Lemmens samen met Jef de Vriese schreef in 2007.

Het is verkrijgbaar via het CPC (Centrum voor Pastorale Counseling). www.pastoralecounseling.org

strijdkreet | 15

We moeten

rennenspringenvliegen duikenvallenopstaan en...

TEKST MENNO DE BOER BEELD RAWPIXEL

...weer doorgaan. We kunnen nu niet blijven, we kunnen nu niet langer blijven staan. Een

H

andere keer misschien. erman van Veen zong het al in 1979.

En na 35 jaar hoor je deze liedregels nog altijd via de radio of uit de mond van een haastige collega die weinig tijd voor je heeft. Je wordt al moe als je het liedje hoort. Ben

om de gunst van de vermoeide

jij ook weleens moe en gestrest? En dan bedoel

medemens: Kom bij ons, dan kom je zo

ik niet die vermoeidheid na drie verdiepingen

lekker tot rust! Een paar voorbeelden:

traplopen omdat de lift kapot is, of na een sportwedstrijd, of na het rennen naar de winkel

De rust die het koloniale herenhuis van het XYZ Resort

en het uitpakken van de boodschappen. Nee ik

uitstraalt, zorgt ervoor dat uw vakantie in Verweggistan

bedoel die moeheid in je hoofd, die er al kan zijn

al in het hotel begint…

als je ’s morgens opstaat. ‘Nee hè, ben ik weer zo moe. En ik dacht dat ik goed geslapen had. Ik

‘Breathe ABC. Come visit our Island and get a taste of the

word zooo moe van dat moe zijn…’

best place to celebrate a relaxed live’...

Vaak hoor ik om me heen: ‘Jaaa, ff weekendje Parijs; helemaal tot rust komen’. Of: ‘Even m’n

Als u op vakantie gaat, doet u dat natuurlijk om te

kop leegmaken in het weekend; lekker uitwaaien

ontspannen. Niets moet en alles mag. Alle zorgen laat u

op het strand’. En: ‘Ik ga met vriendinnen

achter zich wanneer u van huis vertrekt…

een wellness arrangementje pakken; ben zo

16 | strijdkreet

afgepeigerd’. Het lijkt soms wel alsof iedereen

Vroeger kroop je thuis met een kop koffie en

moe is. Moe van het werk, moe van je kinderen,

een goed boek op de bank. Ik kon me dan

moe van je partner, moe van je familie, je

ook helemaal afsluiten van de wereld om me

collega’s, het gezeur op de sportvereniging… en

heen. Alleen ik, mijn boek en mijn koffie. Dat

wat doen we dan? We rennen naar Parijs, het

lukt me niet meer zo vaak. Er is altijd wel wat.

bos, het strand, de beautysalons, het voetbalveld.

Kids helpen met huiswerk, de was, het eten,

Tegenwoordig schreeuwt iedereen het hardst

de tuin, collecte lopen, vergaderingetje hier,

afstemmingsdingetje daar. En wanneer is er dan rust? Als de kids op bed liggen. Zo rond tien uur, half elf komt er rust in huize De Boer.

vermoeid en belast bent en Ik zal je rust geven’.

Je vindt dat in het boek Mattheüs, hoofdstuk 11, vers 28.

En eigenlijk zou je dan je nest in moeten kruipen, maar nee: nog ff de samenvattingen van de

Okee, ik wil rust, maar hoe kom ik dan bij Hem?

champions league zien, het laatste nieuws, het

Iemand gaf mij laatst een waardevolle tip: “Je

einde van die film (die ik al vier keer gezien

moet je ogen sluiten, die tekst een paar keer in

heb) toch nog maar ff bekijken. Te laat naar bed

gedachten opzeggen en je dan concentreren op

uiteindelijk en ’s ochtends weer moe. Vooral

wat God tegen jou zegt.” Ik heb dat gedaan en

de combinatie met zaken waar je je zorgen om

niet dat het meteen al mijn problemen oploste,

maakt, maken me moe. Dingen die in je kop

maar ik werd er wel rustiger van. En hoe meer

gaan zitten. Gedachten over je werk, problemen

ruimte ik aan God geef, hoe meer rust er komt.

met andere mensen, zorgen over financiën, de

En tegelijk groeit het vertrouwen dat God mij

opvoeding van de kinderen, de omgang met

helpt, rust geeft en uitkomst biedt als het moeilijk

collega’s, wat je moet vinden, wat je moet doen,

is. Misschien ook iets voor jou? In de Bijbel staat

wat je niet moet doen… En dan word je moe.

de volgende tekst: “Werp je bekommernis op

En dan blijf je moe. Rennen, springen, vliegen,

Hem, Hij zal voor je zorgen.” (Psalm 55 vers 23 en

duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan… Je

1 Petrus 5 vers 7).

hoofd zit vol, je agenda ook. Waar vind je rust?

Je mag je zorgen dus bij Hem laten. Hij zorgt

In de Bijbel zegt Jezus ‘Kom bij Mij, als je

voor je. Wat een rust!

strijdkreet | 17

Charles Groenhuijsen

Een kwestie van laatjes dicht doen TEKST WILLEMIJN DE JONG BEELD FRANK RUITER/ ROGIER VELDMAN

18 | strijdkreet

“Noem eens een bekende journalist?” Grote kans dat je die vraag met de naam van Charles Groenhuijsen beantwoordt.

Charles werkte jarenlang als correspondent in Amerika. Hij was te zien op tv en schreef voor grote kranten en tijdschriften, heeft zeven boektitels op zijn naam en presenteert momenteel WNL op Zondag. Op elk artikel, elke column en ieder boek dat hij schreef, zat een deadline. Voor televisie werken, levert ook de nodige tijdsdruk op. Hoe gaat Charles om met deadlinestress?

ervaring; ik maak natuurlijk al

Voorbereiding en ervaring

dertig jaar televisie.” Geen greintje

Wat is er precies anders aan een

spanning als het rode lampje gaat

deadline van een nieuwsbericht

branden van de camera? “Ik ben

dan aan het rode lampje van

er vrij zeker van dat mijn hartslag

de camera? “Bij live televisie

niet omhoog gaat. Ik merk dus

is de deadline het rode lampje

lichamelijk geen spanning. Ik loop

van de camera. Zoveel verschil

vijf minuten voor het rode lampje

is er verder niet. Uiteindelijk

brandt wel een rondje om mijn

is voorbereiding altijd het

hoofd leeg te maken. Ik moet niet

belangrijkste. Vooraf aan de

meer denken aan de vuilnis die

talkshow moet ik genoeg

ik morgen buiten moet zetten. Ik

weten over mijn gasten en

maak mijn hoofd dan leeg, zodat

het onderwerp. Als je een

ik volledig geconcentreerd de

artikel schrijft, moet je ook

uitzending in kan gaan.”

genoeg informatie hebben.

Niesbui voor de camera

achtergrondverhaal is net als

“Televisie veroorzaakt de

“Je kunt tijdens opnames zo

leren voor een tentamen. Heel

meeste werkdruk. Omdat tv het

geconcentreerd zijn, dat je zelfs

veel lezen en leren over het

ingewikkeldste is. Het is live, dus

je lichamelijke ongemakken

onderwerp. Aanstaande zondag

alles móet op dat moment goed

niet meer voelt. Als je last van

maak ik twee uur live televisie.

gaan. En als je iets verkeerd doet,

je darmen hebt vlak voor de

Twee keer vier gasten; dat is best

kun je niet terug. Het is anders

uitzending, ben je natuurlijk

een hoop voorbereidingswerk.

dan bijvoorbeeld op de radio of

bang dat je tijdens de uitzending

Maar als je het goed voorbereidt,

bij het schrijven van een boek. Op

opeens naar het toilet moet. Toch

kan er niet zoveel gebeuren.

de radio maakt het niet uit hoe ik

gebeurt dat niet. Ik heb zelfs

Dan hoef je dus ook niet

eruit zie. En als ik een boek schrijf,

een heel specifiek lichamelijk

zenuwachtig te zijn. En doordat

kan ik best tussendoor even een

ongemak: ik heb al mijn hele

ik zoveel ervaring heb, weet

interview geven. Bij televisie

leven één of twee keer per dag

ik wel dat ik niet zal stilvallen

moet je alles tegelijk goed doen.

een niesbui. Ik was altijd bang

of een black-out krijg. Mensen

Je kunt op elk moment in beeld

dat ik die bui precies tijdens een

krijgen op tv een black-out als

komen tijdens de opname. Nu

uitzending zou krijgen. Maar

ze overgeconcentreerd zijn. Of

ik WNL op Zondag presenteer,

dat is nooit gebeurd. Terwijl dat

als je je tekst uit je hoofd leert.

moet ik opletten dat ik alle gasten

statistisch gezien echt wel een

Dan ben je alleen maar bezig met

aan het woord laat, het gesprek

keer live had moeten gebeuren.

‘wat moest ik hierna ook alweer

leid en ondertussen luister naar

Dat ik geen niesbui krijg, niet naar

zeggen’.”

de stem in m’n oortje die zegt:

het toilet hoef en geen storende

‘nog twee minuten’.”

gedachten in mijn hoofd heb

Scenario-denken

tijdens een opname, komt door

“Bij goed voorbereiden, hoort

Niet denken aan de vuilnis

een soort hyperfocus. Op dat

ook een goede organisatie. Als

Charles vindt televisie ook het

moment ben je alleen bezig met

je ziek bent, dondert je schema

leukste om te doen. “Het is leuk

tv maken. Het is alsof je lichaam

natuurlijk in elkaar. Maar verder

omdat het moeilijk is. Ik ben ook

dat aanvoelt. Het is niet per se

gaat het bij mij niet zomaar mis.

niet zenuwachtig vlak voor de

spanning of stress, maar wel een

Ik heb in mijn hoofd een to-do-

uitzending. Maar dat is misschien

bepaalde staat van alertheid.”

list. Zo weet ik dat mijn boek in

Research doen voor een

strijdkreet | 19

20 | strijdkreet

‘Als er iets met je kind gebeurt, bijvoorbeeld. Ik heb een trage polsslag, maar dan bonkt ook mijn hart in mijn keel.’ het voorjaar uit moet komen.

klopte. Dat trek je dan later weer

laatje, dus daar ben ik nu niet

Dan moet ik half maart klaar

recht – dat is een beetje inherent

mee bezig in mijn hoofd.”

zijn. Op basis daarvan kan ik wel

aan nieuws brengen. Maar als je

Laatjes dichtdoen is niet de

inschatten of ik ver genoeg ben.

een dag hebt om een artikel te

enige eigenschap die handig

Bij het nieuws heb je vaak

schrijven, kun je het niet maken

is voor een journalist. Toen

onverwachte deadlines. Maar

om een fout te maken.”

Charles correspondent was in

als je als journalist genoeg

Amerika, had hij altijd een groot

op de hoogte blijft van alle

Laatjes

tijdsverschil met Nederland. “Ik

ontwikkelingen, dan weet je altijd

Natuurlijk ervaart Charles weleens

trok dat door veel dutjes te doen.

wel wat je moet zeggen.”

stress. Maar dat gebeurt pas bij

Ik werkte vaak op rare tijden.

dingen waar hij geen controle

Het achtuurjournaal was bij mij

“Stel dat je maar tien minuten

over heeft. “Ongeprogrammeerde

om twee uur ‘s middags. Het

hebt om een nieuwsbericht te

dingen. Als er iets met je kind

ochtendjournaal om één uur ‘s

schrijven, dan helpt het ook om

gebeurt, bijvoorbeeld. Ik heb

nachts. Ik had hele rare gebroken

te ‘scenario-denken’. Dat is een

een trage polsslag, maar dan

dagen. Dus deed ik regelmatig

vorm van organiseren in je hoofd.

bonkt ook mijn hart in mijn

korte dutjes tussendoor. En

Als je maar tien minuten hebt, kun

keel, hoor. Televisie is juist erg

dat kan ik nu nog steeds. Stoel

je je niet grondig voorbereiden.

geprogrammeerd. Zolang je

achterover, oogmasker op en

Dat betekent dat je de hoofdlijn

dan al het andere in je hoofd

laatjes in mijn hoofd dicht. Soms

moet weten en daarbij een leuk

uit kunt zetten, gaat het wel

vraag ik aan een assistent of

citaat of speciale anekdote moet

goed. Ze noemen dat ook wel

stagiaire om me na vijf minuten

zoeken. Je vraagt jezelf: wat moet

compartimentalisatie. Ik zie het

weer wakker te maken. En als ik

ik in ieder geval weten? Zolang je

zo: ik heb allerlei laatjes in mijn

ergens een kwartier te vroeg ben,

niet in paniek raakt, is het prima

hoofd. Als het televisie-laatje

doe ik ook nog gauw een dutje.

te doen.”

open gaat, gaan de andere laatjes

Voor mij is slaap geen heftige

dicht. Alles heeft zijn eigen laatje.

onderbreking. Als ik iets moet

“En je doet het met de informatie

En je moet maar een of twee

schrijven, maak ik ’s avonds de

die je op dat moment hebt.

laatjes tegelijk open doen. Nu ik

conceptversie. Als ik de volgende

Rondom 9/11 heb ik ook wel

met jou praat, weet ik wel dat ik

ochtend wakker word en de

wat dingen op televisie gezegd

vandaag nog meer dingen moet

laptop openklap, is het alsof ik

waarvan later bleek dat het niet

doen. Maar die zitten in een ander

niet weg ben geweest.”

strijdkreet | 21

David de Vos:

‘Ik heb mijn ziel tot rust gebracht’ TEKST JURJEN SIETSEMA BEELD RED MATTERS

Evangelist David de Vos (31) wil zijn hele leven al één

bed en brak ik. Ik kreeg een enorme jankbui en zei: ‘ik

ding: zoveel mogelijk mensen vertellen over Jezus.

kan het niet meer’.” Na deze gebeurtenis neemt David

Dat je daarbij flink over je grenzen kunt gaan, leert

twee weken rust. “Ik dacht dat het daarna wel weer

hij als hij een burn-out krijgt. Hij schrijft er een

over zou zijn. Maar dat bleek een veel te optimistische

openhartig boek over waarin hij de lezer uitdaagt

inschatting. Toen ging het pas echt bergafwaarts. Ik

om, net als hij, Jezus steeds meer in zijn karakter te

kreeg allerlei geestelijke en lichamelijke klachten en

laten groeien.

wist: dit is mis. Vanaf dat moment gingen ook bij anderen de alarmbellen rinkelen. Spreekbeurten en

Hij voelt zich een grote loser als hij, door zijn burn-out,

afspraken werden afgezegd en het stichtingsbestuur

spreekbeurten en afspraken moet afzeggen en moet

is op zoek gegaan naar mensen die mijn taken konden

erkennen dat hij niet meer verder kan. In de periode

overnemen. Ik werkte voor drie of vier man tegelijk en

daarvoor loopt hij zich het vuur uit de sloffen om alles

dat ging gewoon niet.”

wat hij moet doen, gedaan te krijgen. “Ik dacht, dit is mijn roeping en ik moet het zelf allemaal voor elkaar

Diep gaan

boksen. Als ik in een weekend vijf keer moest spreken,

Het gevoel gefaald te hebben, een loser te zijn, gaat

dan deed ik dat met veel passie en liefde. Ik vond dat

David niet in de koude kleren zitten. “Ik dacht, kijk

geen probleem.”

mij nou eens. Alles gegeven in dienst van God en hier zit ik, muurvast.” De periode die volgt, is een zware.

Alles zelf doen

“Ik ben echt diep gegaan en heb professionele hulp

David erkent dat er in zijn karakter elementen zitten

gezocht om er weer bovenop te komen. Het haalde

die zijn grenzeloosheid hebben veroorzaakt. “Ik wilde

mij uit mijn isolement. Dat betekende wel dat ik mijn

graag alles zelf doen en vroeg eigenlijk nooit om hulp.

‘huiswerk’ moest maken. Niet meer alles zelf willen

We vormden een kleine stichting. Mijn vrouw deed de

doen, betekent dat je keuzes moet maken en je koers

administratie, er was nog een medewerker en ik zo’n

moet bepalen. Gelukkig had ik de juiste mensen om

beetje alles daaromheen. Toen we een nieuw gebouw

mij heen. Zij hielpen mij om verder te kijken dan de

kochten en er verbouwd moest worden, wilde ik zelf de

hopeloosheid.”

financiering regelen en stond ik zelf bij de bouwmarkt om alles wat er nodig was, te kopen.”

Wie bepaalt jouw waarde?

“Tegelijkertijd ging ik ging zoeken naar wie God en

22 | strijdkreet

‘Ik kreeg een enorme jankbui’

Jezus in mij waren. De maatschappij bepaalt onze

In die periode verandert er iets in Davids leven. “Ik

‘waarde’ aan de hand van wat anderen over ons zeggen,

merkte dat ik mijn plezier verloor in de dingen die

van wat we doen of wat we hebben. De maatschappij

ik altijd zo leuk vond. Ik ging met tegenzin naar

bepaalt hoe populair je bent en die maatstaf drukt een

spreekbeurten en begon tegen de eenvoudigste dingen

stempel op je. Maar, wordt onze waarde echt bepaald

op te zien. Zo kende ik mijzelf niet.” Maar daar blijft

door wat anderen van ons vinden? Of laten we het

het niet bij. “Op een avond lag ik bij mijn vrouw in

misschien zelf zover komen? Ik ontdekte dat echte

waarde niet zit in populariteit, maar in kwaliteit en identiteit. Wanneer je jezelf constant vergelijkt met anderen, dan word je daar vroeg of laat op afgerekend.

Wanneer je waarde ligt in jouw unieke vingerafdruk en je intieme relatie met God, dan kun je in alle rust zoveel vrienden of volgers hebben als je zelf wilt. Het gaat dus om ‘Jezus in jou’. Vanaf mijn burn-out ben ik hier steeds meer over gaan nadenken en het heeft ervoor gezorgd dat mijn ‘ik’ steeds verder naar de achtergrond verdwijnt en Jezus steeds duidelijker zichtbaar wordt in mij. Hoef ik dan zelf niets meer te doen? Integendeel! De dingen die ik doe en waarover ik spreek, worden steeds meer gekleurd door Jezus’ karakter in mij. Ik verander steeds meer en ben in staat om Jezus’ voorbeeld gestalte te geven in hoe ik zelf ben.”

Mijn ziel tot rust gebracht “Hoe meer ruimte ik voor Jezus maak in mijn leven, hoe meer anderen Hem in mij kunnen zien en hoe meer ik zelf van Hem ga ervaren. Soms hoor ik christenen klagen dat ze nooit iets met God of Jezus beleven. Dan vraag ik, hoeveel ruimte geef je Hem dan? Hoe vaak ben je bezig met dingen van God? Ik heb mijn boek geschreven voor mensen die het moeilijk hebben, die door bange of benauwde tijden heen gaan, maar ook voor mensen die ziek zijn. Hoe ellendig zij zich ook voelen of hoe ziek ze ook zijn, Jezus woont in hun lichaam. Je kunt twee dingen doen: je focussen op je ellende en bij de pakken neer gaan zitten of je richten op Hem en zeggen: ‘Heer, hoe moeilijk ik het ook vind, ik zal hier samen met U doorheen komen’. Dat heb ik ook zelf moeten ontdekken en nu kan ik zeggen: ik ben stil geworden, ik heb mijn ziel tot rust gebracht. Als een kind op de arm van zijn moeder, als een kind is mijn ziel in mij. En dat gun ik iedereen.”

strijdkreet | 23

Kom tot Mij als je vermoeid en belast bent.

Ik zal je rust geven.

Uit de Bijbel, Matteus hoofdstuk 11 vers 28

doen wat we geloven