Reportage legerdesheils

REPORTAGE

HOOP VOOR DE

GESTRANDE ZIELEN VAN

HET LEGER

HET LEGER DES HEILS heeft door het hele land 50|50 werkplaatsen, projecten en winkels voor mensen met een grote ’afstand tot de arbeidsmarkt’. Ex-junkies, daklozen, psychisch verwarden en slachtoffers van vrouwenhandel worden er begeleid door inspirerende jongelui. “Het Leger zegt niet wat je moet doen, ze gaan naast je staan.”

TEKST MYLÈNE DE LA HAYE, FOTO’S HÉLÈNE WIESENHAAN

PANORAMA

/ NR44 2016 • 31

Mariëlle Koster, tussen Joost en Vanessa: “Ik wil helpen zonder reddingsdrang.”

met God. Maar ik vind het nog steeds moeilijk te accepteren dat ik homo ben.”

“I

k heb 23 jaar drugs gebruikt.

Nancy, een collega van Vanessa, grapt: glazen besteld en de Rabobank vijftig.

Eerst omdat ik het lekker vond, “Hoe weet je dat hij er niet in had geplast?” Wie had gedacht dat we ooit zulke daarna om me normaal te voelen Iedereen lacht, Vanessa ook. “Nee joh, opdrachtgevers zouden hebben?” Vanesen uiteindelijk omdat ik niet volgens mij niet. Maar sinds ik bekeerd sa merkt op: “We recyclen niet. We meer kon functioneren zonder. ben gaat het goed met me. Sommigen upcyclen. Veel beter. Ook supergoed Als je zo verslaafd bent, doe je destrucgaan hardlopen, anderen mediteren en ik voor het milieu.” tieve dingen, slechte dingen. Op een dag ging op m’n knieën om te bidden.” liep ik bij een kerk naar binnen en kreeg Uit het niets zegt Nancy: “Sorry!” En na Ook Kendrick, een Antilliaanse jongen een briefje in m’n hand gedrukt waarop een korte stilte: “Sorry dat ik zo’n stom met een lach die de poolkappen doet stond ’Jezus houdt van jou’. Ik heb het in grapje maakte daarnet, van dat plassen.” smelten, heeft z’n eigen tokootje binnen m’n zak gestopt en het thuis opgehangen. Vanessa lacht en legt een hand op Nancy’s deze 50|50 store. Hij verkoopt onder Weggooien kon ik het niet. Elke dag schouder. “Schat, dat was een onschuldig andere honing en bijenpollen (superkeek ik ernaar en praatte ik ertegen. geintje.” Nancy schudt haar hoofd, vol food) van het sociaal-maatschappelijke Nou ja, praten, meer foeteren. O ja? Hou zelfverwijt: “Nee, het was niet respectvol bedrijf De Werkbij in Rhenen (waar een jij van mij? Je kent me toch helemaal en ik had het niet moeten zeggen.” kwetsbare doelgroep opgeleid kan worniet? Hoezo hou jij van mij? Ik merk er den tot imker). Wervend vertelt hij hoe Zware psychose anders helemaal niks van, van die liefde gezond zijn koopwaar is. “Ik doe alles van jou. Maar er was een zaadje geplant. Vanessa en Nancy hebben een beetje een zelf, ook de administratie.”

Jaren daarna, nu bijna twee jaar geleden, vergelijkbare achtergrond. Ze zijn allebei Voor Kendrick zou dat gesneden koek raakte ik zwanger. In dat beschadigde en hard onderuitgegaan door drugsgebruik, moeten zijn, want ooit studeerde hij international businessmanagement. “Ik hield hebben zich beiden eigenhandig eruit vergiftigde lichaam van mij groeide met heel mijn hart van God,” vertelt hij, geknokt en maken nu dankbaar gebruik nieuw leven. Ik weet nog dat ik omhoog van de hulp van ’het Leger’. Binnen deze “en ben streng religieus opgevoed. Dat ik keek en zei: Jezus, wat ben jij een grapop jongens val werd een innerlijke strijd winkel beheren ze hun eigen project, jas! Ik kon het niet bevatten. Maar ik Rebottled, het bewerdacht wel: als God mij op dit moment ken van gebruikte dit kind toevertrouwt, dan gelooft hij in flessen tot asbakken, mij. Dan moet ik ook weer in mezelf glazen of kaarsengaan geloven. Vanaf dat moment heb ik houders. “We hebben mijn leven radicaal omgegooid.”

Aan het woord is Vanessa, werknemer bij al hartstikke veel opdrachten,” zegt de 50|50 store van het Leger des Heils in Nancy enthousiast.

Utrecht. Eén van de vele initiatieven van “De ICM (een opleihet Leger des Heils om gestrande zielen dingsinstituut in te helpen aan een zinvolle dagbesteding Utrecht) heeft tachtig of (alleen als ze dat zelf willen) klaar te stomen voor de arbeidsmarkt. “Toen ik zwanger werd heb ik me bekeerd tot het christendom,” vervolgt Vanessa, “en me laten dopen. Bij een pastoor thuis, hij Vanessa (links) en had een vijvertje in z’n achtertuin, LekNancy: apentrots op hun Rebottled project. ker koppie onder.”

32 • PANORAMA

/ NR44 2016

Glaasjes te veel

Verkoper Kendrick in actie: “Mijn honing is de beste.”

waarin ik mezelf helemaal kwijtraakte met een zware psychose tot gevolg. Tien jaar lang had ik een relatie met een jongen, maar allebei hadden we daarnaast ook een meisje om onze geaardheid te verbergen. Ik hoopte dat God me zou verlossen, kleedde me alleen nog in wit, luisterde alleen nog naar gospelmuziek, las dag en nacht de Bijbel, schreeuwde wanhopig om Jezus, verwierp alles wat modern was, elektriciteit, computers, omdat ik in de tijd van Christus wilde leven. Ik wilde de homo in mij wegduwen omdat mensen homo’s vies vinden. Ik werd gedwongen opgenomen, zat echt tussen de gekken, het was zo heftig. Men wilde dat ik weer ging meedraaien in de maatschappij. Ik moest bewijzen dat ik niet gek was en dat voelde bij mij alsof ik God moest verraden, verloochenen.. Ik kreeg medicijnen en heel langzaam werd ik beter en ontdekte ik dat ik God niet meer nodig had. Ik ben nu helemaal klaar

Aan de koffietafel zit coördinerend werkbegeleider Mariëlle Koster (een mooie, spontane meid en de beheerder van deze 50|50 store) te keuvelen met Joost, een pienter kijkende, ietwat smoezelige, langharige vijftiger die al de hele morgen uiterst tevreden koffie zit te drinken in z’n hoekje tegen de muur.

Joost is een hyperintelligente spraakwaterval die in een chronische psychose lijkt te zijn blijven hangen, althans, zijn wereld en werkelijkheid lijken niet al te veel te maken te hebben met dé werkelijkheid (als je tenminste van één werkelijkheid kunt praten, want je wordt behoorlijk filosofisch tussen deze mensen). In het universum van Joost is hij journalist die in het verleden uitgebreid heeft staan keuvelen met collega’s in perscentrum Nieuwspoort in Den Haag.

“Daar heb ik wel wat glaasjes te veel gedronken,” zegt hij ernstig, “alcoholisme is journalisten niet vreemd, zoals je weet.” Tijdens z’n studie aan de School voor Journalistiek heeft hij, zo zegt hij, ooit een goede baan bij Philips afgesla-

gen omdat journalistiek nu eenmaal zijn roeping is. Tegenwoordig schrijft hij voor immigrantenblaadjes. In dé werkelijkheid heeft Joost jarenlang op straat geleefd, woont hij nu onder toezicht van het Leger des Heils, is hij een behoorlijk eigenwijze verzamelaar die z’n buren nogal wat overlast bezorgd en heeft niemand echt vat op hem.

Op Mariëlle Koster na dan. “Hij zit hier elke dag,” zegt ze trots. “Hij voelt zich hier op z’n gemak en dat gebeurt niet snel.

Soms flyert hij voor ons en hij is de meest toegewijde flyeraar die ik ken. Hij kan ook heel enthousiast mensen naar binnen praten. Een soort propper, maar dan netjes. Hij is een aanwinst.” Nancy is ook gek op Joost en ontfermt zich over hem: “We hebben samen in de daklozenopvang gezeten,” zegt ze. “Hij liep hier een keer langs en toen zag hij mij, een vertrouwd gezicht, en daardoor kwam hij naar binnen. Hij is nooit meer weggegaan.”

Mariëlle Koster (nog hartstikke jong, maar wijsheid blijkt wederom geen moer met leeftijd te maken te hebben) verwoordt heel mooi wat haar drijft bij het Leger des Heils en vat in een paar woorden hun ideologie samen: “Ik wil deze mensen graag helpen zonder reddingsdrang. Vanuit hun eigen kracht.

Sommigen van mijn 23 werknemers hebben een contract voor maar twee uur per week. Anderen voor drie dagen. Het gaat erom wat zij aankunnen en wat ze willen. Ze mogen, al gebeurt dat zelden, ook best thuis blijven als ze een slechte dag hebben. We laten ze dan wel weten dat we ze missen. Ze vinden het fijn om gemist te worden. Sommige mensen horen niet in onze maatschappij thuis, zijn gelukkiger daarbuiten. Dat moeten we accepteren en respecteren.”

Joost is een voorbeeld van iemand die wel geholpen maar niet gered wil worden. “Het gaat nu eigenlijk heel erg goed met Joost,” zegt Mariëlle. “Zo nu en dan proppen we wat eten bij hem naar bin- ➜

‘SOMMIGE MENSEN HOREN NIET IN ONZE MAATSCHAPPIJ THUIS, ZIJN GELUKKIGER DAARBUITEN. DAT MOETEN WE ACCEPTEREN EN RESPECTEREN’ PANORAMA

/ NR44 2016 • 33

Zegt Vanessa tegen Kendrick: “Wil je je alsjeblieft nooit schamen voor jezelf.”

te veel beschadigd om het leven nog aan te kunnen. Ze leed onder zware psychoses en haar kinderen worden nu door hun vader opgevoed.

Janice heeft chronische depressies aan haar gevangenschap en misbruik overgehouden.

Dom en barbaars

Terwijl we lekkernijen van de Turkse toko eten “Ik moet klaargestoomd worden praat Vanessa over hoe dankbaar ze is. voor de maatschappij.”

“Ik ben medisch onderzocht toen ik zwanger raakte. Na 23 jaar drugsgebruik heb ik nog een prima lever en dito nienen. En als hij te veel vervuilt, trekken ren.” Stralend zegt ze: “Hoe is het mógewe hem schone kleren aan op voorwaarlijk, hè? Deze tweede kans.” En dan, vande dat we de oude mogen weggooien. uit haar tenen: “Ik ben gelukkig.” De Iedereen blij.” positieve energie die deze vrouw uitNancy wil daar nog aan toevoegen: “Het straalt maakt haar soms bijna lichtgeLeger zegt niet wat je móet doen, het Leger gaat naast je staan. Ze focussen op vend. God doet haar goed.

Een ambulant medewerker van het je kracht, op wat je kan.” Mariëlle: “Met Leger des Heils, Nancy ging het heel snel heel goed. Wat Peter, wipt even zei je ook weer zo mooi toen je hier net binnen en komt bij was?” Nancy denkt na: “Dat ik het gevoel van leven hier terug heb gekregen. ons aan tafel zitten.

Joost staat op, verIk voelde me gewenst.” laat zonder boe of Seksuele slavernij bah te zeggen de Tijdens de lunch schuift Janice (gefintafel en beent geerde naam en niet op de foto’s te zien voortvarend de vanwege haar kwetsbaarheid) aan tafel. winkel uit. “Dat Jarenlang is ze in handen geweest van vrouwenhandelaars. Janice zegt weinig, beweegt traag en kijkt intens triest. Toen ze na jaren van seksuele slavernij door de Houtbewerker Jan is vader van haar kinderen uit de handen helemaal klaar voor van haar uitbuiters werd gered, bleek ze een echte baan.

34 • PANORAMA

/ NR44 2016

HET LEGER DES HEILS

komt door Peter,” glimlacht Mariëlle.

Peter houdt sociale misstanden in deze wijk in de gaten en sinds kort heeft hij Joost ‘overgenomen’. “Ik probeer met hem afspraken te maken over z’n verzamelwoede en de bijbehorende overlast,” legt Peter uit. “Dat vindt hij niet altijd even prettig.”

Aan het eind van ons bezoek zijn we nog getuige van een hartverscheurend moment. Kendrick komt onzeker naar Nancy en Vanessa toe: “Is het eigenlijk wel verstandig als ik in Panorama zeg dat ik homo ben?” Hij staat handenwrijvend voor ons. Vanessa schiet bijna vol: “Lieve mooie perfecte man, wil jij je alsjeblieft nooit schamen voor wie jij bent? Ik kan hier wel om janken weet je dat? Dat zo’n mooi mens zo twijfelt over zichzelf.”

Kendrick lacht. Nancy zegt: “Toen ik je voor het eerst zag dacht ik wow, ik ga hem versieren. Maar ja, je valt op jongens. Vette pech voor de vrouwen.”

Kendrick vraagt: “Maar gaan mensen die dit verhaal lezen het niet naar vinden om over een homo te lezen?” We moeten echt alle zeilen bijzetten om Kendrick ervan te overtuigen dat er helemaal niets mis is met hem en dat heel veel mensen onze mening delen en dat degenen die dat niet doen dom en barbaars zijn.

Gelukkig dringen we enigszins tot hem door. Trots poseert hij daarna voor de camera en laat weten dat hij zijn verhaal graag in Panorama wil. God laat vandaag twee gezichten zien. Hij openbaart zich in deze mensenlevens als een helende en reddende kracht, maar ook als een

wraakzuchtige en destructieve. Ze doen niet voor elkaar onder.

We verlaten met gepaste tegenzin Mariëlles winkel en vertrekken naar de energieke Tristan van der Geest die een 50|50 werkplaats leidt waar het Leger cliënten begeleidt in hout bewerken en meubels maken. Acht mannen zijn aan het werk en moeten er duidelijk even aan wennen dat er ineens twee vrouwen rondlopen. Gelukkig worden de stiltes opgevuld door Tristan, die uitlegt dat de mannen hier in opdracht meubels en houten voorwerpen maken en dat de opbrengst daarvan, samen met het budget dat ze van de gemeente krijgen, wordt gebruikt om dit soort projecten zichzelf te laten bedruipen. “Ze krijgen hier werkervaring, leren een vak en Jan (hij wijst naar een man met blond sluik haar die heeft aangegeven niet op de foto te willen) gaat ons zelfs volgende week verlaten omdat hij een baan heeft gevonden. We zullen hem enorm missen maar het is wel wat hij wil. Zelf geld verdienen en uit de bijstand.”

Aan één van de tafels staat een gezette veertiger met een bril een vogelhuisje te maken. “Relatieproblemen en daarna het verkeerde pad opgegaan. Ik was een stoute jongen maar zeg niet wat ik op m’n kerfstok heb, want ik val nog onder een bepaalde instelling (waarmee hij waarschijnlijk de reclassering bedoelt).” Terwijl hij handig balkjes aan elkaar schroeft vertelt hij: “In het begin was ik sceptisch.

In Nederland is het Leger des Heils een kerk, een kledinginzamelaar en een zorgorganisaties. Jaarlijks helpen ze 35.000 mensen met professionele zorg en begeleiding. Bij hun 50|50 werkbedrijven krijgen mensen structuur, leren ze een vak, doen ze werkervaring op en kunnen ze doorstromen naar een betaalde baan. Meer informatie www.legerdesheils.nl en www.5050-workcenter.nl

Ik had echt geen zin in vrijwilligerswerk, je krijgt er maar zo weinig voor. Maar ik moet m’n goede wil tonen en klaargestoomd worden voor de maatschappij. En het is best fijn om bezig te zijn.”

’Die vreselijke uitkering’ Aan een andere werktafel staat Gerald, een Surinaamse man met een wollen muts op, planken te schuren. Eerst gaat het over z’n werk en laat hij me in het magazijn trots een bed zien dat hij gisteren heeft gemaakt. “Kijk, die uitsparingen daaronder, daar komen kratjes in.

Voor je ondergoed, je sokken, je T-shirts.

Nu ben ik een schoolbord aan het maken.”

Uit Geralds woorden is de destilleren dat ook hij een heftig gevecht heeft geleverd tegen drugs. “Je doet het zelf, hè?” zegt hij. “Jij neemt die beslissing om het wel of niet te doen. Elke dag besluit ik nu om het niet te doen. Ik heb zoveel kapot gemaakt en ik was zo destructief.

Niets kon me meer schelen. Als ik nu zo’n bui krijg, trek ik m’n jas en schoenen aan en ga ik lopen. Vier, vijf uur achter elkaar. Daar krijg je een stofje van dat helpt.”

Een stofje dat hij ook krijgt als hij zo’n mooi bed maakt? “Ja, en van m’n kinde-

ren. Ik heb er drie. Ze zijn alles voor me.

Ik heb goed contact met ze. En ik heb ook al kleinkinderen. Mijn enige doel nu is dat ik m’n kleinkinderen kan zien opgroeien. Daar leef ik voor. En dit helpt me daarbij.”

Voor sommige mannen is werken in deze werkplaats puur bedoeld als dagbesteding, maar de meesten, zoals de cameraschuwe Jan, willen niets liever dan doorstromen naar een echte baan met echt salaris. “Eindelijk kom ik dan eens van die vreselijke bijstandsuitkering af,” zegt hij. “Gek word ik daarvan.

Alles willen ze van je weten, alles moet je bijhouden. Ik wil niet meer afhankelijk van die instelling zijn. M’n eigen geld verdienen. Maar ik kom hier wel nog vaak koffiedrinken hoor.”

Tristan lacht en zegt dat Jan altijd welkom is. Uiteindelijk besluit Jan dat hij toch op de foto wil en laat hij zich door Hélène vereeuwigen terwijl hij een zelfgemaakte tafel in de beits zet. “Ach ja,” zegt hij bloedserieus, “dan zal er misschien van die 16 miljoen mensen die in dit land wonen ooit eens iemand tegen me zeggen: Hé, heb ik jou niet in Panorama zien staan? En dan zal ik moeten toegeven dat ik dat was. Zo erg is dat toch ook weer niet?” ■

‘EINDELIJK KOM IK EENS VAN DIE VRESELIJKE BIJSTANDSUITKERING AF. GEK WORD IK DAARVAN. ALLES WILLEN ZE VAN JE WETEN...’

PANORAMA

/ NR44 2016 • 35