Ode aan de kleinste musea van Nederland

ODE AAN DE KLEINSTE MUSEA VAN NEDERLAND

(en de m die ze m maken)

mensen mogelijk ) MAARTJE TER HORST

MET EEN ESSAY VAN JAN BEUVING LECTURIS

Verzamelaars Ingeklemd tussen de Koningsweg en de sporen van het baanvak Utrecht-Arnhem en Utrecht-Den Bosch ligt begraafplaats Kovelswade. Recht achter de Intratuin – handig als je niet met lege handen aan wilt komen. Er is geen begraafplaats waar ik zo vaak langs ben gefietst. ’s Nachts zie je het kleine schijnsel van de waxinelichtjes op batterijen, overdag zwijgen de zerken tussen de wilgentakken. En ooit hoorde ik er een groep Afrikaanse mensen zingen rondom een graf. Vrolijk en intens droevig tegelijk.

Komend vanaf de Uithof, achter stadion Galgenwaard langs, reed ik onder de

Waterlinieweg door, en dan gelijk links omhoog de Laan van Kovelswade op, een fietspad dat over het spoor gaat, samen met de vierbaans autoweg één viaduct vormend. Een kort, steil klimmetje, waar je even op de trappers danst om een licht gevoel in de benen te houden. Bovenop heb je een prachtig uitzicht over de sporen die zich naar Utrecht Centraal toe strekken, als de vingers van plat op de aarde gelegde handen. In de loop van de jaren is station Vaartsche Rijn in de skyline van de stad gebouwd, tussen de watertoren van Tolsteeg links, en rechts, verder weg maar hoger, de Dom.

Regelmatig stond daar, op het fietspad, een man te kijken naar het spoor.

Licht kalend, geen pet. Hij stond tegen de reling zoals alleen mannen van bepaalde lengte tegen een hek kunnen leunen. Langs voetbalvelden kun je ze ook zien: de grond en het hek als twee rechthoekszijden, en het korte lijf als hypotenusa om de driehoek af te maken. De man had steevast een schriftje bij zich, waar hij met potlood cijfertjes in schreef. Na een aantal keer groeten stopte ik op een dag zonder haast om een praatje te maken.

De pagina’s in zijn schrift hadden twee kolommen: ‘Van’ en ‘Naar’. In elk van

de kolommen stonden stations genoteerd, met daarachter een getal. Nijmegen 0, Tiel +2, Rhenen -1. Hij liet me een pagina zien waar Frankfurt +43 op stond. ‘Een zwaar vertraagde ICE. Ik had hem al niet meer verwacht.’ Als de trein uitviel, noteerde hij een streepje. Hij stond er altijd precies een uur; dan was de dienstre-

6

ODE

AAN

DE

KLEINSTE

MUSEA

VAN

NEDERLAND

geling weer rond, en liep hij terug naar huis. Ik vroeg hem of hij ook wel eens aan de westkant van Centraal ging staan. ‘Nee, daar ken ik de precieze tijden niet, en bovendien: hier kan ik even naar mijn vrouw zwaaien. Die ligt daar.’ Hij knikte even in de richting van Kovelswade. ‘Borstkanker. Tegenwoordig kunnen ze van alles voor je doen, maar 25 jaar geleden ging je er gewoon dood aan.’ Een dubbeldekker reed links onder ons door. ‘Keurig op tijd.’ Eindhoven 0.

Als er een klein museum voor grote menselijkheid bestond, zou dat schriftje een van de pronkstukken zijn. Een man die week na week, op gezette en ongezette tijden, constateert hoe de tijd verstrijkt. Een verzamelaar van plussen en minnen, waarvan de optelsom steeds weer is dat hij een uur dichter bij zijn vrouw is.

Het jagen hebben we in de loop van de geschiedenis een beetje afgeleerd, maar de mens verzamelt nog altijd. Postzegels. Buisradio’s. Bierviltjes. Boerenbont. Bij voorkeur dingen die niet eindig zijn. Je kunt ook voetbalplaatjes in een album plakken, maar zo’n album is een keer vol. Dat is geen verzamelen, dat is sparen.

Verzamelen dient een hoger doel: het ordent het verlangen van de mens om een stukje van de wereld te begrijpen. In de wiskunde is de verzamelingenleer een vakgebied van liefhebbers. Prachtige taal is er ook op te tekenen: welordeningsprincipe, venndiagram, en mijn favoriete woord: complement.

Als je een verzameling hebt, bijvoorbeeld alle natuurlijke getallen (1, 2, 3, ... –

alle gehele getallen strikt groter dan 0), dan kun je van die verzameling ook een deelverzameling maken. Alle even getallen bijvoorbeeld (2, 4, 6, ...). Het complement van die deelverzameling is precies de verzameling van alles wat wel in de hoofdverzameling zit, maar niet in de deelverzameling. In het voorbeeld bestaat het complement van alle even getallen uit alle oneven getallen (1, 3, 5, ...).

In de zestiende en zeventiende eeuw was Nederland een van de wereldgrootmachten op het gebied van de wiskunde. In die tijd was er een puristische stroming die erop hamerde dat de wetenschap in de landstaal beoefend moest worden (en niet in het Latijn), en de allerfanatieksten vonden dat er zelfs geen leenwoorden uit het Latijn mochten worden gebruikt. We hebben er bijvoorbeeld het woord wiskunde aan te danken, dat komt van wiskonst, de konst (kunst) van

7

14

4

7 13 8

3

15

6

1 20

12

17

16 19

18 22 10

11 5

9 21

2

1

8

/

/

/

MUSEUM ELECTRORADIO NOSTALGIE

HENNY HUISMAN MUSEUM

MUSEUM VAN ZUILEN

H A NS EN OLGA JU TST R A

W IM VA N SCH A RENBURG

HOOGEVEEN (DREN T HE)

U T RECH T (U T RECH T)

HENK DE GROOT HENGELO (OVERIJSSEL) /

16

/

/

74 — 81

140 — 147

9

17

14 — 23

2

/

MINOX MUSEUM

/

MAC’S HAPPY TOYS MUSEUM CLIM SUPPLIE OHÉ EN L A A K (LIM BURG)

HENK HO M M ERS Z A A M SL AG (ZEEL A ND) / 82 — 89

/

/

JANNIE’S KOEIENMUSEUM JA NNIE VER W OERD PA PEKOP (U T RECH T) / 148 — 155

24 — 31

10 3

/

AMSTERDAM PIPE MUSEUM

HUISMUSEUM DE KLEINE HEILIGE GEEST

BENEDICT GOES

DINY KUIJPERS-RU T T EN

A M ST ERDA M (NOORD-HOLL A ND)

GROESBEEK (GELDERL A ND)

/

/

/

32 —

39

90 — 97

4

11

/

/

GRONINGS ORANJE MUSEUM

NEDERLANDS DAKPANNEN MUSEUM

18 /

SCHILDERS MUSEUM CULEMBORG JA N KEIZER CULE M BORG (GELDERL A ND) \ 156 — 161

19 /

KLAVER VIER – EEKHOORN- EN KOEKPLANKENMUSEUM

A LBERT W IERENGA EN PIE T ER W IN T ER

HUUB M O M BERS

GRONINGEN (GRONINGEN)

A LE M (GELDERL A ND)

T HEO EN RIA JA NSEN

/

/

T ERBORG (GELDERL A ND)

40 — 51

98 — 107

/ 162 — 169

5

12

20

/

/

JUKEBOXENMUSEUM

DE BOMMELZOLDER

/

CHRIST BOELENS

PIM OOST ERHEERT

ZANDLOPERMUSEUM

SIN T-OEDENRODE (NOORD-BR A BA N T)

ZOE T ER W OUDE (ZUID-HOLL A ND)

HENNIE BIJKERK

/

/

GL A NERBRUG (ENSCHEDE, OVERIJSSEL)

52 — 59

108 — 115

/ 170 — 175

6

13

/

/

KLEIN BARBIE MUSEUM

APPLE MUSEUM NEDERLAND

LIESBE T H DE W EERD

M ONIEK H A NKO

E M ST (GELDERL A ND)

ORVELT E (NU: W EST ERBORK) (DREN T HE)

/

/

60 — 65

116 — 123

7

14

/

/

HET EERSTE FRIESE SCHAATSMUSEUM

POLITIEPETTENMUSEUM

PIE T ER BOOTS M A HINDELOOPEN (FRIESL A ND) / 66 — 73

BERT HULSHOF SLOCH T EREN (GRONINGEN) / 124 — 129

15 /

MARITIEM TREFPUNT JA N NIEROP A L M ERE (FLEVOL A ND) / 130 — 139

21 /

SCHELPEN MUSEUM GERRIT DE ZEEU W Z A A M SL AG (ZEEL A ND) / 176 — 187

22 /

JLO MUSEUM CLE M ENS JA NSEN SCHOONHOVEN (ZUID-HOLL A ND) / 188 — 195

ELECTRO-RADIO NOSTALGIE MUSEUM HENGELO

/

OVERIJSSEL

Even voorstellen: Henk de Groot, 88 jaar oud en directeur van het Electro-Radio Nostalgie Museum in Hengelo. Als kind was Henk al bezig met het knutselen aan oude apparatuur – een hobby die een kwarteeuw geleden culmineerde in zijn eigen radiomuseum. Het is moeilijk om niet vrolijk te worden van de oude man, die voortdurend grijnst van oor tot oor. “Toen ik in de vijftig was, schatten mensen me altijd ouder. Tegenwoordig denken ze dat ik jonger ben. Dat komt echt door het museum. Dit museum is mijn leven.” Wie langs wil komen moet vooraf wel even bellen. “Vanmiddag kon het nog wel eens druk worden, er hebben zich in elk geval al twee mensen aangemeld voor een rondleiding.”

ODE AAN DE KLEINSTE MUSEA VAN NEDERLAND / 14

—

15

ELECTRO -RADIO NOSTALGIE MUSEUM / 16 — 17

MAC’S

HAPPY TOYS MUSEUM

OHÉ

EN

LAAK

/

LIMBURG

In het midden van Limburg, tussen Sittard en Weert, ligt het kleine dorpje Ohé en Laak. Eén van de zevenhonderd inwoners is Clim Supplie, een vrouw met een wel heel bijzondere passie. Om met de deur in huis te vallen: Clim heeft alle Happy Meal-speeltjes van McDonald’s. En dan ook echt allemaal. Alle speeltjes die ooit zijn uitgekomen, waar ook ter wereld, sinds McDonald’s in juni 1979 de eerste Happy Meal verkocht.

“En elke drieënhalve week komen er overal weer nieuwe speeltjes uit, dus het is hier altijd een komen en gaan van dozen.”

In de afgelopen decennia heeft Clim een enorm ruilprogramma opgezet met mensen van over de hele wereld, van Nieuw-Zeeland tot Taiwan, van Hong Kong tot Libanon. Samen met een Canadees beheert ze maar liefst zestien Facebookgroepen. “Met een aantal is het contact ook veel persoonlijker geworden; het gaat allang niet meer alleen over de speeltjes. Die mensen komen hier ook wel eens op bezoek.” Via dit internationale netwerk vindt Clim steeds weer nieuwe aanwinsten voor haar verzameling.

“Als ik moet gokken dan heb ik nu zo’n 60.000 McDonald’s-voorwerpen”, vertelt Clim. “En het gekke is, als ik het nu allemaal opnieuw zou moeten doen, dan zou ik er echt niet aan beginnen. Het is zoveel werk! Maar ik ben nu zover... en toen het een tijd niet goed ging met mijn gezondheid hield deze verzameling me wel echt op de been.” →

ODE AAN DE KLEINSTE MUSEA VAN NEDERLAND / 24

—

25

M A C’S HAPPY TOYS MUSEUM / 26 — 27

Het Mac’s Happy Toys Museum krijgt niet zoveel bezoekers, maar dat is niet omdat er geen interesse is. Clim heeft geen bord in de tuin gezet. “Ik vind het echt leuk als mensen komen kijken, maar ik vind het ook wel spannend. Er ligt hier zoveel waardevols en je weet niet altijd precies wie je naar binnen laat, het is toch je huis.”

Maar via haar website en Facebookpagina houdt Clim haar trouwe fans goed op de hoogte van de nieuwste aanwinsten. En als je een aardig mailtje stuurt, dan ben je vast welkom in hét Happy Meal Toys-museum van Nederland.

AMSTERDAM PIPE MUSEUM AMSTERDAM

(NOORD-HOLLAND)

Welkom in misschien wel het meest stijlvolle museum van Nederland. Benedict Goes is geschoold als kunsthistoricus en raakte al in de jaren tachtig betrokken bij het museum. Tegenwoordig is hij de oppervrijwilliger en vier dagen per week te vinden in het historische pand aan de Prinsengracht. Nieuwe vrijwilligers krijgen een gedegen opleiding van Benedict, voordat ze aan de slag mogen. En laat er geen misverstand over bestaan. “Ons museum heeft beslist niet tot doel het roken te bevorderen”, zo vertelde Benedict jaren geleden al aan het Reformatorisch Dagblad. ‘Wij zorgen ervoor dat een stukje rokersgeschiedenis behouden blijft.”

ODE AAN DE KLEINSTE MUSEA VAN NEDERLAND / 32

—

33

GRONINGS ORANJE MUSEUM GRONINGEN

/

GRONINGEN

Op een dag, hij moet een jaar of acht zijn geweest, was Albert Wierenga met zijn neefje aan het spelen op de zolder van de winkel van zijn oom en tante. Toen gebeurde het. “We vonden daar twee stoffige portretfoto’s. Eén van een jonge prins Bernhard en één van een jonge prinses Juliana.”

De kleine Albert was meteen verkocht. Van zijn oom en tante mocht hij Bernhard houden, terwijl zijn neefje Juliana kreeg. Maar toen Albert een paar jaar later bij zijn neefje logeerde, bleek dat Juliana weer op zolder lag te verpieteren. “Majesteitsschennis!” Gelukkig mocht Albert nu ook Juliana mee naar huis nemen. “Dus toen had ik twee portretten, en dan heb je een verzameling. Zo is het begonnen.”

Albert besmette zijn man Pieter Winter met het Oranjevirus en samen hebben ze de collectie inmiddels flink uitgebreid. Hun Gronings Oranjemuseum ging open op 12 september 2012, de dag van de Tweede Kamerverkiezingen. Vijftig meter

meteen tientallen bezoekers over de vloer. De overbuurman vond het zo leuk, die

ODE AAN DE KLEINSTE MUSEA VAN NEDERLAND

heeft de pers gebeld. Vervolgens stonden TV Noord en het Dagblad van het Noor-

/

verderop zat een stembureau en dus kwamen er heel wat mensen langs. Albert: “We hadden een bord buiten gezet met ‘Open Dag Museum’ erop. Hadden we

den hier op de stoep. Nou dat was geen slechte eerste dag, haha.” →

40

—

41

GRONINGS ORANJE MUSEUM / 46 — 47