muziek in de familie
Bertus
Jan
Christine
Renie
Ruud
Marie-JosĂŠ
Berdien
Harrie
Peter
Gelukkig hebben mijn broers & zussen en tante Emmy mij geholpen dit verhaal te vertellen. _Bertus
MUZIEK IN DE FAMILIE
inhoud Augmented Reality Voorwoord
6 11
DEEL EEN 1.1 de Engelsen komen er aan 1.2 dans, de oorlog is voorbij 1.3 melodie op een blokje hout 1.4 met een trommel over de hofpad
12 14 19 23 26
DEEL TWEE 2.1 de grote componisten 2.2 amateurs en professionals 2.3 van koper naar hout 2.4 rock-’n-roll voor mijn neus
28 30 37 44 50
DEEL DRIE 3.1 leven in het weekend 3.2 een tevreden rookwolkje 3.3 vinyl - het zwarte goud 3.4 de zomer van 1967 3.5 de jeugd - die heeft nog nooit gedeugd
56 58 65 75 77 79
DEEL VIER 4.1 stil in huis 4.2 spirit uit een stopcontact 4.3 de school legt het af tegen een Novanex 4.4 multitracken op de grond
88 90 97 110 121
DEEL VIJF 5.1 de laatste vloek 5.2 oud huis - nieuw huis 5.3 terug in De Kempen 5.4 een piepklein viooltje
130 132 146 148 154
DEEL ZES 6.1 de prijs van de Zusters van Liefde 6.2 iedereen is wel eens jarig - hoera 6.3 de huiskamer is niet meer wat het geweest is 6.4 Peer komt binnen
162 165 173 182 194
DEEL ZEVEN 7.1 de accordeon van ome Wim 7.2 als vrouwen zingen 7.3 de foto 7.4 volgend jaar maar weer
206 208 218 224 242
Dank 255
4
5
6
7
Beleef de Augmented Reality toepassing en download de app: ‘Effenaar experiences’. Open deze op een smartphone of tablet, scroll in menu NEW naar BORGERS - muziek in de familie. Tik onderaan op DOWNLOAD dan op START EXPERIENCE. Overal in het boek, waar je dit icoon ziet - zit een AR beleving verstopt. Richt je camera op de afbeelding en de bladzijde gaat leven!
DEEL EEN
MUZIEK IN DE FAMILIE
14
1.1 de Engelsen komen er aan De foto van de versierde platte wagen is een van de belangrijkste foto’s uit ons archief. Het is tekenend voor de veerkracht die muziek aan de familie geeft. Tussen de takken zie ik de gezichten van Oom Adriaan en Oom Wim, rechts herken ik mijn opa, Bert Borgers, die het paard ment. Aan de voorkant van de kar is een groot plakaat bevestigd met daarop goed leesbaar: ORKEST de DUIKERO’S De tekst daaronder is moeilijk leesbaar. Tante Emmy zag deze foto en toen ik haar vroeg wat er op het affiche stond, zong zij het lied:
15
‘na veertien maanden onder water zijn wij er eindelijk bovenop en kunnen wij muziek gaan maken de landwacht zit nu in ‘t cachot’ en ze ging meteen door met het refrein:
‘de Duikero’s brengen u een liedje vol levenslust en vol plezier wij hopen dat het zal bevallen nu dansen maar, nu zijn wij hier En ze vertelde het verhaal. Het is september 1944. De familieboerderij van opa Borgers lag hemelsbreed nog geen twee kilometer van vliegveld Welschap vandaan. Het vliegveld werd gebombardeerd, de Engelsen kwamen er aan. De Duitse soldaten vluchtten vanaf Welschap recht door het veld en renden over het erf. De Kempen werd bevrijd! Veertien maanden daarvóór waren Ome Wim en Ome Adriaan de bossen ingevlucht toen de Duitsers een razzia hielden op de boerderijen. Mijn Pa, als oudste, mocht op de boerderij blijven om de kost te verdienen, Ome Cor was nog te jong maar ‘der Wim und der Adriaan’, die moesten ze hebben voor hun fabrieken in het Ruhrgebied.
MUZIEK IN DE FAMILIE
De boerenzonen vluchtten de bossen in, kwamen terug toen de kust weer veilig was, namen een paar schoppen mee en groeven een ondergrondse schuilplaats. Ze kregen al snel gezelschap van hun vriend Gerrit Arends die met dezelfde problemen zat. Geregeld kwamen ze in het donker naar huis om iets te eten en om in het warme hooi te slapen. Soms brachten ze een konijntje of een fazant mee, bedreven stropers als ze waren en er waren zelfs avonden dat ze ergens muziek gingen maken. ‘Ge snapt nie dat ze da durfden, mi de accordeon achter op de fiets nar un brulloft. As de Dutsers ze gevat han waren ze dood geschoten! En de Dutsers kwamen elke keer terug want ze wisten dat de jongens ergens moesten blijven. Gelukkig werden we elke keer getipt door veldwachter Mennen vóórdat de Dutsers kwamen. ‘Zurg da ze weg zèn’ zee hij tegen ons moeder, mar ze waren al weg en as diejen lelijke en akelig gemene hoofdman met zunne gouden tand an ons moeder vroeg ‘wo sind der Wim und der Adriaan’ dan riep ze nijdig: ‘die zèn hier nie, die zèn nar de meid!’ Bij de gedachte aan de Duitser met de gouden tand siddert Tante Emmy nog na, om dan giechelend verder te gaan met haar rol in het voor de gek houden van de Duitsers. Want als de jongens niet naar huis durfden komen en Oma vond dat ze toch iets hartigs moesten eten, dan gaf ze haar jongste dochter, tien jaar oud, een goed gevulde pan mee. Kleine Emmy kreeg de opdracht die pan op een afgesproken plek in het bos te zetten. Oma keek eerst of de kust veilig was. Zij dekte de pan toe met een handdoek en zei ‘neem je springtouw mee en oefen maar flink als je terug komt”. Ze wist dat dit een normaal beeld zou opleveren voor toevallig passerende Duitsers. Half september 1944 kwamen de mannen boven de grond, ongeschoren, gezond en wel. De baard ging er af, Wim zocht zijn accordeon op, Adriaan stelde als tamboer een improvisatorisch drumstel samen, mijn Pa en Cor hadden een trompet en een bügel van de harmonie, zij regelden een altsax voor Gerrit Arends en het in de haast samengestelde orkestje kon meteen spelen op de eerste feestavond van de bevrijding. In de stoet van platte boerenwagens die versierd waren met takken en bloemen reden ze voorop met een groot plakkaat waarmee het optreden werd aangekondigd. Met een tekst die kon worden gezongen op de herkenningsmelodie van het orkestje. De naam van het orkestje van ondergedoken mannen was snel gekozen. Met enig gevoel voor showbizz kondigden zij zichzelf aan als ‘De Duikero’s’.
16
17
TANTE EMMY ZINGT IN HAAR KEUKEN, RUUD OP GITAAR. VESSEM 2019.
MUZIEK IN DE FAMILIE
Muziek op zondagmiddag bij de familieboerderij. Oerle, 1952 V.l.n.r. Oom Cor, Tante Toos, Tante Emmy, Oom Wim.
FOTOGRAFIE
MARTIEN COPPENS
Ruud en Bertus in hun voorstelling ‘de Blues kleeft aan mij’ , Reusel 2019.
FOTOGRAFIE
MUZIEK IN DE FAMILIE
80
FRANS BERNDSEN
Dirty Underwear in de Poort van Kleef met Jack op drums, Willem Jansen op bas. Geheel rechts nog een stukje van Hans Sanders en helemaal links Wim Langenhof die namens New Electric met piep- en kraakdozen tekeer ging.
81
Ook ons Christientje zag een aanbod om een instrument van de harmonie te gaan bespelen aankomen. Zij heeft het talent om de beren op haar pad al van verre op te merken en sloeg het aanbod bij voorbaat af. ‘Ik hield van onze Pa en ik had het misschien best leuk gevonden, maar het idee dat ik dan in de keuken met hem zou zitten en dat hij dan begon met z’n mi-rust fa-rust sol-rust kijk-naar-m’n-hand!…ik moet er niet aan denken.’ Er ging nog steeds geen feestje in huis voorbij of mijn Pa zette zijn trompet aan de lippen voor een hele rits eeuwige melodieën. Soms nam ik een altsax mee met Kerst of bij een verjaardag om weer net als vroeger een tweede stem te zoeken onder de stevige toon waarmee hij de dansmuziek van net ná de oorlog weer voor even liet leven. Hij hield nog steeds van muziekmaken, actief in het Veldhovens Muziek Korps en met veel inzet één van de voormannen van de boerenkapel De Gendergalm. En natuurlijk volgde hij mijn carrière. Hij waagde zich niet meer aan commentaar op mijn muziek sinds ik mijn eerste album met The Mister Albert Show had uitgebracht. Alleen moest ik nog met enige regelmaat zijn preek aanhoren dat ik beter éérst ‘gewone’ muziek kon gaan maken en als ik dan genoeg geld verdiend had, dàn pas de muziek waar ik zèlf zin in had. Anders zou ik geen droog brood meer kunnen kopen tegen de tijd dat ik dertig was… het ging bij mij oor-in-oor-uit.
MUZIEK IN DE FAMILIE
Een jamsessie in een soos in Stratum met soulzanger Wally Rijks. Eindhoven,1966.
82
Jan, hier in de buurt van Gelsenkirchen (Dld), werd geen priester maar ging als enige van ons in militaire dienst.
BRENDY WIJDEVEN FOTOGRAFIE Ruud en Christine, Eindhoven 2018.
DEEL VIER
MUZIEK IN DE FAMILIE
90
Petrus Adrianus Borgers en Maria Soetens. Vessem, 24 juni 1946.
4.1 stil in huis
91
Op 17 november 1972 stierf ons Mam. Totaal onverwacht, aan een embolie na een operatie in het Binnenziekenhuis in Eindhoven. Toen we daar aankwamen zat ze half hangend nog in de stoel waarin de verpleegster haar had neergezet zodat het bed verschoond kon worden. Ik moest m’n Pa tegenhouden want hij zocht een schuldige om op te timmeren. Er viel een schaduw over ons huis, over ons leven. Mijn Pa werd in een uur tijd een zombie die geen licht meer kon zien. Wij zwegen en huilden zacht voor onszelf omdat we het ook niet wisten. Zij regelde alles in huis, zij stond ook na vijfentwintig jaar nog met hem te vrijen bij de deur als hij moest gaan werken. En al die liefde was in één klap weg. De platen met opwindende muziek bleven in de kast. Niemand voelde voor opwinding, dans of erotiek. De bluesplaten bleven ook staan want ze waren tè confronterend. We durfden onze Pa niet alleen te laten want in de zware stilte die in huis hing, gingen zijn gedachten vanzelf regelrecht richting verdoemenis. Hoe kon dit gebeuren? Wie of wat heeft dit op zijn geweten? Hij gaf het ziekenhuis de schuld maar die hadden zwaar betaalde advocaten waar niet tegen te vechten was. Het jaar 1968 kreeg de schuld omdat in dat jaar drie van ons moesten trouwen en die schande zou mijn moeder niet meer te boven zijn gekomen. Maar zij hield van ons, van onze partners en vooral van de kinderen die we mee brachten naar huis. Dan krijgt als laatste, God de schuld. Mijn Pa vervloekte de pas-toor, de paus en al het wijwater van de hele wereld en gebood ons om niet meer naar de kerk te gaan. Daar kunnen we vandaag nog om lachen omdat die wanhopige maatregel zo komiek en grotesk overkwam van iemand die zich nooit met religie had beziggehouden. Religie was het domein van ons moeder, iedereen respecteerde dat. Het ergste was dat hij geen zin meer had om muziek te maken. Zijn trompet bleef in de koffer en hij ging niet meer naar de wekelijkse repetities. Marie-José, het jongste meisje, ging altijd met hem mee omdat zij ondertussen in het rijtje met jeugdige klarinettisten terecht was gekomen. Zij bleef ook thuis. Ze was al een tijdje aan het twijfelen of ze wel door wilde gaan met ‘de harmonie’. De muziek inspireerde haar niet meer en het vervelendste was dat haar een uniform was aangemeten. Een rok. Daar hield ze helemaal niet van. Ze wilde niet in een rok over straat paraderen. Dat mijn Pa niet meer ging, dat was de druppel. Ze leverde haar instrument in. Zo werd het stil in huis.
FOTOGRAFIE
KOOS BREUKEL Bertus en Sander, familieshow op de Cultuurboerderij Westelbeers, 2017.
104
105
MUZIEK IN DE FAMILIE
Peter, al jong allergisch voor sissy-stuff.
106
Bertus en Jan. Eindhoven 2014.
FOTOGRAFIE
KOOS BREUKEL
MUZIEK IN DE FAMILIE
Er kwamen niet alleen mensen bij in het huis, er gingen er ook weg. Christine vond dat haar taak als huishoudster er op zat nu er een andere vrouw in huis kwam en vertrok. Jan was altijd de stabiele factor geweest in het hele rouwproces dat mijn Pa doormaakte en de steun en toeverlaat voor de jongere kinderen die nog op school zaten. Hij was stug doorgegaan met het verzamelen van LP’s en had een cassettedeck aangeschaft om voor de anderen LP’s te kopiëren of lekkere muziek van de radio op te nemen. Ooit was hij de jongen die voorbestemd was om priester te worden. Het was gebruikelijk dat in grote gezinnen in onze streek één van de jongens ‘uitverkoren’ werd om later een gewijd ambt in dienst van de Heilige Drie-Eenheid te gaan vervullen. Maar op een dag kwam Jan op eigen houtje van het seminarie terug naar huis en wilde er niet meer over praten. Hij maakte een paar jaar HBS af, nam een kantoorbaan bij V&D en ging, als enige jongen van ons, in militaire dienst. Toen het huis te klein werd met al die nieuwe mensen en met onze Pa die verliefd was op een nieuwe vrouw, nam Jan het grootste gedeelte van zijn platen mee en ging op een flatje in Eindhoven wonen. Tot op de dag van vandaag is hij de conservator en administrateur van onze muziek, een kalme verzamelaar en uitdeler. In mijn auto ligt een usb-stick waarop talloze albums van Afrikaanse artiesten staan, door hem geselecteerd voor mijn lange ritten.
108
13 februarie 1972, Mam wordt 50 jaar. Pa gooit zich nog eens in het repertoire van vroeger. helemaal links, achter ome Toon Dieker zit Bertus halfverscholen mee te spelen op altsax. De man rechtsonder is Oom Adriaan, de drummer van de Duikero’s.
Scan de cover! Download de app effenaar experiences, open deze op een smartphone of tablet. Scroll in menu NEW naar BORGERS - muziek in de familie en tik onderaan op DOWNLOAD. Vervolgens op START EXPERIENCE. Richt je camera op de voorkant van het boek en de cover gaat leven!
Als oudste van negen kinderen, vertel ik uit eerste hand hoe ‘de muziek’ in ons Brabants gezin overeind bleef, vanaf het einde van de oorlog tot vandaag de dag. Ontkerkelijking, generatiekloven, de urgentie tot emancipatie en zelfs de overgang van akoestische naar elektrisch aangedreven muziek, het samen spelen zorgde steeds voor veerkracht en samenhang zodat het muziekmaken in onze familie springlevend is geland in het digitale tijdperk. Gaandeweg het schrijven kwamen de foto’s mij van alle kanten aanwaaien. Zij geven mijn verhaal het juiste decor. En het mooie is dat een aantal van die foto’s d.m.v. augmented reality gekoppeld is aan muziek en beeld op internet, waardoor dit boek een transmediaal karakter krijgt. Schroom niet en probeer het! Scan de voorkant van dit boek en u hoort de melodie die mijn Pa speelde bij de bevrijding van De Brabantse Kempen in september 1944.