LAVA
magazine van de jonge socialisten in de pvda
werken in de 21e eeuw
1 lava足
voorwoord
inhoud artikelen 4 Uber, Airbnb en sociaaldemocratie Innovatieve bedrijven als Uber en Airbnb veroveren momenteel de wereld en hun populariteit zal de komende jaren alleen maar toenemen. Zij zetten sectoren als de taximarkt en vakantieverhuur geheel op hun kop. LAVA-redacteur Guus Christiaans bespreekt de gevolgen voor de werkgelegenheid en de frictie tussen technologische ontwikkelingen en sociaaldemocratische waarden.
Weg met het verliezerssocialisme
Hoofdredacteur Casper Gelderblom ging in gesprek met schrijver en historicus Rutger Bregman, overtuigd pleitbezorger van het basisinkomen. Aan bod komen de betekenis van ‘arbeid’, de toekomst van de arbeidsmarkt en de staat van links als politiek discours.
Partij van de Arbeidsbetrekking
De arbeidsmarkt in het jaar 2050
JS’er Stijn Kloosterboer won de essaycompetitie van de zomerschool die de Jonge Socialisten samen met WBS Jong organiseerde. Zijn prijs: publicatie in de LAVA! In zijn essay beschrijft Stijn de toestand van de Nederlandse arbeidsmarkt in het jaar 2050.
We zijn er misschien niet altijd even trots op, maar we zijn het wel: Jonge Socialisten in de PvdA. Al bijna 70 jaar draagt onze moederpartij die naam: Partij van de Arbeid. Sinds de oprichting van de partij in 1946 is er veel veranderd in Nederland. Nederland werd, dankzij de PvdA, een degelijke verzorgingsstaat, de verzuilde samenleving brokkelde af, het opleidingsniveau steeg, Dries Roelvink werd geboren en internet zette onze wereld op z’n kop – om maar een paar relevante ontwikkelingen te noemen. Eén van de dingen die al die jaren hetzelfde is gebleven, is die naam: de Partij van de Arbeid.
Samen strijden voor onze toekomst
Gastredactrice van deze LAVA is FNV Jong voorzitster Esther Crabbendam. Esther schrijft vanuit vakbondsperspectief de toekomst van jongeren op de arbeidsmarkt. Samen, betoogt ze, kunnen van die toekomst iets heel moois maken.
Maar wat is dat eigenlijk, arbeid? Wat doe je als je arbeidt? De antwoorden op die vragen luiden anno 2015 anders dan in 1946. Arbeid in 1946 was lange dagen betaald werken met, meestal, een vast contract bij één en dezelfde werkgever. De typische arbeider in 1946 werkte bijvoorbeeld in een fabriek of op een scheepswerf. In de afgelopen 70 jaar is dat type arbeider steeds meer een zeldzaamheid geworden en is arbeid radicaal veranderd. Veel mensen werken in deeltijd, doen hun werk thuis met een laptop op schoot en switchen in hun carrière meerdere keren of zelfs voortdurend van werkgever. Sommige mensen, mantelzorgers bijvoorbeeld, geven hun betaalde werk op om onbetaald werk te gaan doen.
rubrieken 3 agenda 10 ons nieuwste lid 19 uit de bestuurskamer 19 colofon
Toch lijkt het soms alsof de PvdA moeite heeft de veranderde realiteit te bevatten. Eerder dit jaar zorgde wetgeving van onder andere de Partij van de Arbeid ervoor dat een man in Almelo zonder betaald werk 240 uur werkstraf kreeg voor het doen van onbetaald werk, namelijk als vrijwilliger. Waanzin, natuurlijk. Deze man had misschien geen arbeidsbetrekking, hij arbeidde wél. Een arbeider, dus. Juist de PvdA moet zich er hard voor maken dat ook arbeid zonder arbeidsbetrekking gewaardeerd en niet bestraft wordt. Want inderdaad, haar naam is nog steeds Partij van de Arbeid – niet van de Arbeidsbetrekking.
Casper Gelderblom, hoofdredacteur 2 lava
De arbeider van de 21e eeuw Tekst: Nassim Jarir
In het weekend van 21 tot en met 23 augustus organiseerden de Jonge Socialisten in de PvdA in samenwerking met Jong WBS een zomerschool met als thema ‘De Arbeider van de 21ste Eeuw’. Nadat alle deelnemers een essay te hebben geschreven om zich te verdiepen in het thema kon het weekend van zon, zee en sociaaldemocratie beginnen. De deelnemers werden in verschillende themagroepen ingedeeld om aan de slag te gaan met deelonderwerpen om samen met een idee te komen. Een weekend lang dachten de themagroepen aan een idee om sommige arbeidsstukken proberen op te lossen. Uiteindelijk werden de ideeën voorgelegd aan een jury bestaande uit Tanja Jadnanansing en Marith Rebel. Uiteindelijk werd het themagroep ‘waardering voor werk’ gekozen tot winnaar. Natuurlijk mag al het harde werk niet verloren gaan. Wat we hebben geleerd tijdens de zomerschool moet omgezet worden in actie. Want werken aan een fatsoenlijke arbeidsmarkt is ook in de 21e eeuw één van de belangrijkste opdrachten voor jonge socialisten.
Agenda De komende tijd staan er weer veel activiteiten op de planning, ook gerelateerd aan het thema van deze LAVA! 15 oktober: TTIP bijeenkomst met Agnes Jongerius, Den Haag 16-18 oktober: Nieuwe Ledenweekend van de JS, Vierhouten 20 oktober: Stoomcursus Sociaaldemocratie: Solidariteit, Den Haag 15-22 november: Internationaal seminar over politiek activisme van jongeren, Berlijn Meer weten? Houd www.js.nl in de gaten voor updates over deze en andere activiteiten, of neem contact op met de redactie.
3 lava
Uber, Airbnb en sociaaldemocratie
4 lava
Tekst: Guus Christiaans Illustraties: Renée van den Kerkhof Innovatieve bedrijven als Uber en Airbnb veroveren momenteel de wereld en hun populariteit zal de komende jaren alleen maar toenemen. Zij zetten sectoren als de taximarkt en vakantieverhuur geheel op hun kop. Wetgevers lopen veelal achter de ontwikkelingen aan. Onlangs stuurde minister Henk Kamp (VVD, Economische zaken) een brief naar de Tweede kamer waarin hij aangeeft innovatieve bedrijven meer ruimte te willen geven. Waarom roepen deze bedrijven veel weerstand op? En hoe verhoudt hun bedrijfsvoering tot onze sociaaldemocratische waarden? Een ‘taxi’ pakken was nog nooit zo makkelijk en goedkoop; je download de Uber-app, geeft aan van waar je waarheen wilt reizen, vervolgens zoekt de app een chauffeur die binnen mum van tijd op de stoep staat om je voordelig naar je bestemming te brengen. De betaling verloopt via de Uber-app, waarbij een deel van het geld naar het bedrijf gaat die de dienst faciliteert. Afhankelijk van de Uber variant – van simpel/goedkoop tot luxe/ duur – waar je gebruik van wilt maken en beschikbaar is in je omgeving, is de chauffeur geen professioneel taxichauffeur maar een particulier met zijn eigen auto. Airbnb, een website voor de tijdelijke verhuur van woningen, werkt via een vergelijkbaar principe dat ook wel de deeleconomie wordt genoemd. Iedereen kan op de website van Airbnb (een deel van) zijn of haar woning te huur aanbieden, waar met name toeristen gebruik van maken. Vandaag de dag worden er bij Airbnb 4,2 miljoen overnachtingen per jaar geboekt, over drie jaar ligt dat aantal naar schatting op 10 miljoen, zo blijkt uit onderzoek van ING. Ook Uber heeft behoorlijk indrukwek-
5 lava
kende cijfers; de internetonderneming die pas in 2009 is blijkt dat 40 procent van de hoteliers concurrentie onopgericht is actief in 58 landen en wordt door investeer- dervind van particuliere verhuur zoals wordt aangeboden op Airbnb. Veel hoteliers klagen over oneerlijke conders gewaardeerd op vijftig miljard dollar. currentie. Terwijl hotels zich moeten houden aan Hoewel de bedrijven succesvol te noemen zijn, is er ook strenge regels met betrekking tot bijvoorbeeld brandveel weerstand bij medewerkers, in de sector en bij over- veiligheid, hoeft een particuliere verhuurder die zijn heden. In Amerika loopt er een rechtszaak tegen Uber woning verhuurd via Airbnb zich van weinig aan te die is ingediend door een groep van duizenden chauf- trekken. Afgelopen tijd heeft Aibnb meer toenadering feurs die voor Uber rijden. Uber ziet de chauffeurs niet gezocht tot lokale autoriteiten. Zo betaalt Airbnb in als werknemers, maar als zzp’ers die gebruik maken van Amsterdam sinds kort toeristenbelasting. hun digitale platform. Dit heeft grote invloed op de sociale rechten van de chauffeurs, zo hebben zij bijvoorbeeld Veel (lokale) overheden weten niet goed hoe ze moeten geen recht op een ontslagvergoeding en zijn ze niet ver- omgaan met innovatieve ondernemingen die regels aan zekerd bij ziekte. Volgens de chauffeurs die de rechts- hun laars lappen. Niet alleen het innovatieve karakter zaak hebben aangespannen zou Uber hen gewoon als van deze beginnende ondernemingen zorgt ervoor dat ze regelmatig in aanvaring komen met de wet, het is werknemers moeten zien.
Niet alleen is er ontevredenheid onder de eigen chauffeurs, er is ook veel woede onder de traditionele taxichauffeurs die aan strenge eisen van de Taxiwet moeten voldoen en door de komst van Uber hun beschermde markt in rook zien opgaan. Afgelopen zomer waren onder meer in Nederland, Duitsland en Spanje protesten tegen Uber, waarbij geweld niet werd geschuwd en Uber chauffeurs het moesten ontzien. Hoewel een Nederlandse rechter vanwege het overtreden van de Taxiwet de Uber-variant Uberpop heeft verboden, is de dienst nog steeds beschikbaar in Nederland. Het aanbod van deze variant is wel sterk teruggenomen door het afschrikkende effect voor de chauffeurs vanwege de kans op een strafblad. Iets vergelijkbaar speelt in de (vakantie)woningverhuur door de komst van Airbnb. Uit onderzoek van KPMG
vaak ook onderdeel van de strategie om de wet bewust te overtreden. Ondernemingen hebben hier dikwijls een groot commercieel belang bij. Een bedrijf kan zo eerder een groot netwerk creĂŤren ten opzichte van concurrenten die zich wel aan de regels houden, zie Uber als voorbeeld. Volgens de Amerikaanse bedrijfskundige Benjamin Edelman, die over deze bedrijfsstrategie schreef, is dit niet gewenst omdat ondernemingen die zich meteen aan de wet houden hiervoor gestraft worden. In de politiek wordt er verschillend over innovatieve bedrijven als Uber en Airbnb gedacht. Volgens veel liberale politici en denkers zijn deze ondernemingen de redders van de arbeidsmarkt en moeten we hen de vrije hand geven (lees: deregulering). In een opiniestuk in NRC Handelsblad (21 april 2015) met de titel Wees niet bang voor Uber schrijven de liberale politici Guy Verhofstadt en
6 lava
Marietje Schaake dat innovatieve apps en diensten miljoenen banen zullen creëren en dat verzet misplaatst is. Linkse politici en denkers zijn veelal kritischer over deze bedrijven, onder meer over de negatieve gevolgen wat betreft de arbeidsvoorwaarden. Zo is de kritiek dat door de komst van Uber taxichauffeurs nog flexibeler en goedkoper moeten gaan werken.
twee manieren waarop de deeleconomie ongelijkheid vergroot: ‘Ten eerste zijn het de durfinvesteerders die er goed aan verdienen. Daarnaast profiteren voornamelijk mensen die het al goed voor elkaar hebben. (…) Tegelijkertijd worstelen mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt om rond te komen binnen diezelfde deeleconomie.’
De bedrijfsvoering van deze innovatie bedrijven, met name van Uber, lijken dan ook te botsen met belangrijke sociaaldemocratische waarden als fatsoenlijk loon, bestaanszekerheid en het streven naar gelijkheid. Een ritje met de UberX-variant kost gemiddeld 35% minder dan een ritje met een ‘normale’ taxi, wat wil zeggen dat een chauffeur veel minder krijgt betaald. Om rond te kunnen komen moeten chauffeurs veel meer uren maken,
De gevolgen van de opkomst van deze innovatieve bedrijven in de deeleconomie zijn groot voor de (toekomstige) arbeidsmarkt en werk in het algemeen. Het aantal banen dat deze innovatie ondernemingen creëren is groot en zal in de toekomst waarschijnlijk alleen maar toenemen. Op dit moment ontbreekt het echter aan maatgevende en rechtvaardige regelgeving, waardoor arbeiders tussen wal en schip vallen en zijn overgelaten aan de grillen van
de markt. Als sociaaldemocraat moet je niet willen dat een chauffeur zo weinig sociale rechten heeft en dat sectoren geheel in handen komen van grootbedrijven die het voor het zeggen hebben. Daarom is het zo van belang dat de politiek – landelijk, maar ook op Europees niveau – met gepaste en eerlijke regelgeving komt en deze ook in de toekomst waar nodig aanpast. Dan pas zijn deze vormen van Een ander negatief gevolg vanuit sociaaldemocratisch deeleconomie een verantwoord alternatief voor de ‘tradioogpunt is de toenemende ongelijkheid door de komst tionele’ economie. ◄ van bedrijven als Uber en Airbnb. Doordat grote bedrijven de platformen voor de deeleconomie gaan domineren eisen zij een aanzienlijk deel van de winst op en dicteren ze alle voorwaarden, dat stelt de Amerikaanse hoogleraar Juliet Schor. Wat garandeert bijvoorbeeld een chauffeur dat Uber niet het tarief fors verlaagt? In een interview met De Volkskrant (9 juni 2015) noemt ze zo’n 58 uur in de week blijkt uit onderzoek van financieel journalist Felix Salmon. Daarbij krijgt een Uber chauffeur niet betaald als hij wacht, bouwt hij als zzp’er geen pensioen op en is hij niet verzekerd bij ziekte. Er is met andere woorden vrijwel geen sprake van sociale zekerheid.
7 lava
“Als we mensen zouden belonen op basis van hun bijdrage, zouden bankiers een negatief salaris moeten krijgen.� - Rutger Bregman
8 lava
“Weg met het verliezerssocialisme” Tekst: Casper Gelderblom Beeld: Maria van der Heyden Historicus en schrijver Rutger Bregman maakte de afgelopen jaren furore als pleitbezorger van een universeel basisinkomen. Zijn boek ‘Gratis geld voor iedereen’, dat een jaar geleden verscheen, bracht een landelijke discussie op gang die uiteindelijk leidde tot verschillende gemeentelijke experimenten met basisinkomens. In gesprek met de LAVA weidt Bregman uit over zijn ideeën over arbeid, de arbeidsmarkt, de rol van de overheid en de toekomst van links. Gevraagd naar zijn inschatting van de Nederlandse arbeidsmarkt in het jaar 2050, denkt Bregman even na. “Ik denk dat we een andere vraag moeten stellen voordat we daarover na kunnen denken,” zegt hij dan. “Namelijk: wat is arbeid precies? We gaan toe naar een wereld waarin betaald werk steeds minder belangrijk wordt, terwijl onbetaald werk juist steeds belangrijker wordt. In onze manier van denken over de arbeidsmarkt vormen 20eeeuwse dogma’s in de sfeer van “gij zult werken voor uw geld” nog altijd de basis. We zien de arbeidsmarkt als het ware als de alfa en omega van onze samenleving.” Onterecht, vindt hij. Achterhaald bovendien. “In een wereld waarin technologische ontwikkelingen als automatisering en robotisering dat soort dogma’s onder druk zetten, moeten we wel anders gaan nadenken over arbeid, en dus ook over onze arbeidsmarkt. Bovendien, en dat is erg belangrijk, willen we met zijn allen ook steeds meer tijd besteden aan dingen als onderwijs, zorg voor elkaar, en kunst en cultuur. Uit dit soort ontwikkelingen moeten we conclusies trekken. De arbeidsmarkt als belangrijkste generator van welvaart in een samenleving kan misschien niet meer. Dat betekent dat we ook over nieuwe herverdelingsmodellen moeten nadenken. Het basisinkomen is daar een voorbeeld van. Vandaar mijn pleidooi.”
Rutger Bregman 26 April 1988: Geboren te Westerschouwen 2000 – 2006: vwo Oranje Nassau College, Zoetermeer 2006 – 2007: propedeuse Geschiedenis, Universiteit Leiden 2007 – 2009: bachelor Geschiedenis, Universiteit Utrecht 2009 – 2011: assistent-docent en assistent onderzoeker Universiteit Utrecht. 2011: onderzoeker en student Geschiedenis aan de University of California, Los Angeles (UCLA). 2011 – 2012: schrijver van artikelen in o.a. NRC Handelsblad, De Volkskrant, en De Groene Amsterdammer. 2010 – 2012: master Geschiedenis, cum laude, Universiteit Utrecht. 2012 – 2013: redacteur bij De Volkskrant. 2013 – heden: correspondent bij De Correspondent.
Het simpele idee achter het basisinkomen is dat iedereen in Nederland in principe iedere maand hetzelfde bedrag op zijn of haar rekening gestort krijgt. Het enige criterium, zoals Bregman zelf zegt, is het hebben van een hartslag. De mogelijke voordelen zijn voor de volgers van het publieke debat inmiddels welbekend: mensen zullen meer tijd krijgen voor dingen die ze écht belangrijk vinden, armoede kan worden uitgebannen en het bestaande ‘toeslagencircus’ kan worden opgedoekt. 9 lava
“Links is vanaf de jaren ’90 veel te veel meegegaan in standpunten van haar tegenstanders.”
Maar kleven er niet ook grote nadelen en onzekerheden aan het concept? Als inkomen onvoorwaardelijk wordt, ondermijnen we dan niet het sociale contract waar onze welvaartsstaat op gebouwd is? Dit soort vragen zijn Bregman bepaald niet vreemd. “Oh zeker,” reageert hij. “Ik ontmoet niet voor niets veel weerstand. Maar er is tegelijkertijd iets heel raars aan de hand. Een tijdje geleden vroeg YouGov, een Brits onderzoeksbureau, aan mensen of ze dachten dat hun baan nuttig was, op enigerlei wijze iets toevoegde aan de wereld. Liefst 37% antwoordde met ‘nee’. Dat zijn dus mensen met banen die de Amerikaanse antropoloog David Graeber “bullshit jobs” noemt: banen waarvan mensen zelf zeggen dat ze eigenlijk geen doel dienen. 37% is een hele grote groep mensen, en het zijn, interessant genoeg, vaak hoogopgeleide mensen als fiscalisten en accountants. Dat zoveel mensen schijnbaar een in wezen nutteloze baan hebben is eigenlijk een schande, zeker als je bedenkt dat de belofte van het kapitalisme is dat het afrekent met overbodige ballast. Dat als we alles aan de markt overlaten, geld als vanzelf efficiënt gealloceerd wordt.” We doen op dit moment dus iets helemaal verkeerd, is zijn conclusie. Het goede nieuws: als samenleving kunnen we zelf bepalen hoe we arbeid definiëren en onze arbeidsmarkt inrichten. “Je moet bedenken dat de arbeidsmarkt niet iets natuurlijks is. Er zijn bijvoorbeeld mooie studies gedaan over de financiële sector in de VS, die enorm gegroeid is door actief beleid, namelijk door de belastingverlagingen die Reagan heeft doorgevoerd. Zo’n ontwikkeling kun je met beleid dus ook weer de kop in drukken! De Nederlandse financiële sector heeft op dit moment een omvang van 250% van het bruto nationaal product, terwijl we uit onderzoek weten dat als de financiële sector in een land groter is dan 100% dan gaat die sector een economie groei kosten. Dus als we mensen zouden belonen op basis van hun bijdrage, zouden bankiers een negatief salaris moeten krijgen. Maar dat we doen dus helemaal niet, we belonen niet op basis van bijdrage. Want, inderdaad, de arbeidsmarkt is niet iets natuurlijks. Ze wordt gevormd door politieke keuzes.”
illustreren, gebruikt Bregman een exotische analogie. “Ik denk bij zo’n ondernemende overheid altijd aan de regering van de Amerikaanse president John F. Kennedy, die iedereen een missie voorhield: er moest een man op de maan. Kennedy zei er niet bij hoe dat precies zou moeten, maar door er op aan te sturen en allerlei mensen aan het werk te zetten, kwam er enorm veel innovatie op gang die “de markt” uit zichzelf nooit had ontwikkeld. Op dezelfde manier vind ik dat de overheid, in plaats van mensen aan te moedigen fiscalist te worden, de maatschappij een werkelijk belangrijk vergezicht voor zou moeten houden en mensen aan zou moeten moedigen dat vergezicht te realiseren.
“We leven in een wereld waarin de private sector door automatisering steeds efficiënter wordt. Dat betekent dat we steeds meer aandacht kunnen besteden aan het goede leven, en dus ook meer tijd besteden aan dingen die je niet “efficiënter” zou moeten willen maken. Denk aan onderwijs en zorg. Goed onderwijs is gepersonaliseerd onderwijs, en dat is per definitie inefficiënt. Goede zorg is zorg met veel aandacht voor het individu, ook per definitie inefficiënt. Als je tegelijkertijd vindt dat iedereen gelijke toegang moet hebben tot dit soort zaken, dan betekent dat automatisch dat we een toekomst tegemoet gaan met een grote overheid. Economen noemen dat de ziekte van Baumol: naarmate het private deel van een economie efficiënter wordt, wordt het publieke deel En als je dat bedenkt, is het huidige politieke debat over duurder en gaat de overheid groeien. Ik noem het de zede arbeidsmarkt wat Bregman betreft verontrustend be- gen van Baumol, want volgens mij is er helemaal niets perkt. “Laatst vroeg staatssecretaris van Onderwijs San- mis mee. Integendeel!” der Dekker in een nationale brainstorm: hoe moeten onze kinderen in 2030 hun geld gaan verdienen? Het In theorie zouden linkse partijen, traditioneel voorstanantwoord was, kijkend naar onze arbeidsmarkt op dit der van een grote en actieve overheid, zich volledig achmoment: word fiscalist. Dat slaat natuurlijk nergens op. ter deze analyse moeten scharen. Toch is dat geen vanVolgens mij staat ons een reeks van enorme uitdagingen zelfsprekendheid gebleken. Hoe kan dat? “Links is vanaf te wachten in de komende eeuw, denk alleen al aan kli- de jaren ‘90 veel te veel meegegaan in standpunten van maatverandering. Om die aan te kunnen, hebben we zo- haar tegenstanders. Cruciaal daarbij was dat allerlei veel mogelijk talent nodig. Dat betekent dat we niet zit- processen, globalisering, opmars van de technologie, de ten te wachten op jongens en meisjes die financiële ontwikkeling van de EU, als onvermijdelijk werden gerapporten heen en weer schuiven. We moeten die talen- portretteerd. “We kunnen niet anders dan er in meeten aanwenden om werkelijk belangrijke zaken aan te gaan,” leek de dominante overtuiging. Ik noem dat verpakken. En dat gaat niet vanzelf, de overheid moet een liezerssocialisme: je accepteert het hele discours van de leidende rol nemen in het aanwenden van die talenten, tegenstander -Jeroen Dijsselbloem is hier een prachtig voorbeeld van- en capituleert volledig voor rechts, neoliook als dat niet direct efficiënt is.” beralisme, hoe je het ook wil noemen, en probeert dat Refererend aan de bekende metafoor van de Schotse ver- alleen nog maar een beetje te verzachten.” lichtingsfilosoof Adam Smith, grondlegger van de moderne economische wetenschap: “We hebben niet een Wat Bregman betreft zou de belangrijkste vraag voor onzichtbare hand nodig, maar een zichtbare.” Om dat te linkse partijen op dit moment moeten zijn: hoe kunnen 10 lava
we, gegeven de vergaande automatisering waar me mee te maken hebben, in de toekomst welvaart herverdelen als dat niet meer op basis van arbeid kan? “Maar op die vraag is links helemáál niet voorbereid. Lees een gemiddeld interview met iemand als Dijsselbloem, die gelooft dat begrotingsdiscipline het toppunt van sociaaldemocratie is. Links zit helemaal vast in het frame dat een grote overheid slecht zou zijn. En dat is onterecht: de Italiaanse econome Mariana Masucatto heeft een boek geschreven waarin ze laat zien dat een grote, actieve overheid helemaal niet slecht is, zeker niet voor de economie. De technologieën die de iPhone, een enorm commercieel succes, bijvoorbeeld mogelijk hebben gemaakt, zijn allemaal ontwikkeld door onderzoekers die op de loonlijst van overheden stonden. We moeten dus anders leren praten over de publieke zaak en over de overheid om uit dat achterhaalde frame te breken.”
Volgens Bregman zitten sociaaldemocraten eigenlijk op een goudmijn. “Sociaaldemocraten kunnen wat dit betreft teruggrijpen op een rijke traditie, waarin het grootkapitaal er altijd flink van langs kreeg.” Maar hoe kunnen wie historische goudmijn te gelde maken in de 21e eeuw? “Kijk maar naar wat Bernie Sanders doet in de Verenigde Staten. Dat is toch fantastisch? Je moet geloven dat je de geschiedenis aan je kant hebt en strijdbaar zijn. Weg met het verliezerssocialisme, dus.”◄
Is het basisinkomen dan hét idee aan de hand waarvan links het rechte pad weer kan vinden? “Kijk, ik ben geen profeet die honderd procent zeker weet dat dit de juiste richting in het leven is. Ik haal altijd graag John Maynard Keynes aan, die ooit heeft gezegd: “Wanneer de feiten veranderen, verander ik mijn mening.” Wel denk ik denk dat er veel bewijs is dat dit een goede denkrichting is.”
“Je moet geloven dat je de geschiedenis aan je kant hebt en strijdbaar zijn.”
Dat het linkse politieke kamp iets moet veranderen, staat wat Bregman in ieder geval als een paal boven water. “Zoals (de Amerikaanse sociaaldemocratische intellectueel, red.) Tony Judt in zijn laatste boek schreef: het grootste probleem van links is discursief. Volledige werkgelegenheid als ideaal moet de prullenbak in. Een grotere overheid is wat we nodig hebben. Een ondernemende staat is the way to go, durfkapitalisten zijn fout. Met andere woorden, het hele linkse discours moet omgeschopt worden. Links moet anders gaan denken en andere woorden gebruiken.”
11 lava
Ons nieuwste lid…
Iris Smokers! Tekst: Mikal Tseggai Beeld: Maria van der Heyden
Waarom ben je lid geworden van de JS? “Lid worden van de JS was eigenlijk een impulsieve beslissing. Ik wilde wel al langer lid worden van een politieke (jongeren)partij, maar twijfelde tussen de JS en DWARS. Toen ik de JS echter zag staan op de introductiemarkt van de Nijmeegse Universiteit, besloot ik lid te worden. Ik vind het ook belangrijk lid te zijn van een grote politieke partij, omdat ik denk dat die meer gedaan krijgt dan een kleine partij. Ook vind ik dat het politieke landschap in Nederland te versplinterd is.” Ben je van plan om actief te worden bij de vereniging? Hoe? “Ik heb me nog niet verdiept in de mogelijkheden binnen de JS en PvdA, maar ik hoop vooral deel te nemen aan activiteiten van de JS die me helpen een eigen mening te vormen en meer kennis op te doen over bepaalde onderwerpen.”
dag aan het politieke roer mocht staan? “Het belangrijkste vind ik dat er beslissingen gemaakt worden die in het belang zijn voor de hele maatschappij en niet alleen voor bepaalde groepen in de samenleving. Ook vind ik dat het asielbeleid veel humaner kan, het duurt nu nog wel eens te lang voor mensen een beslissing krijgen over hun verblijfsvergunning en ook wordt er te weinig begeleiding geboden om te kijken hoe vluchtelingen het beste kunnen landen in Nederland. Verder heb ik soms het gevoel dat de verzorgingsstaat steeds meer uitgekleed wordt en zou ik dat ook tegen gaan als ik het voor het zeggen zou hebben.”
Hoe kijk je aan tegen het beleid van het huidige kabinet? “Het is jammer dat er zoveel concessies gedaan moeten worden door beide partijen, aangezien er soms hele tegenstrijdige idealen spelen bij een besluit. Ik denk dat je daardoor moeilijk verder komt. Ik denk dat voor sommige problemen meer radicale oplossingen veel beter werken dan oplossingen die bestaan uit compromissen.” Wat zou je veranderen als je een
12 lava
13 lava足
14 lava
De arbeidsmarkt in het jaar 2050 Tekst: Stijn Kloosterboer
Het is het jaar 2050. Na een worsteling van een aantal decennia met de vergrijzingsproblematiek leeft de wereld inmiddels alweer een decennium met een banenoverschot. Door exponentiële groei in de technologische sector zijn vele traditionele banen verdwenen, grotendeels door automatisering. Het banenoverschot bestaat dan ook voornamelijk uit vacatures voor hoger opgeleiden en technologisch onderlegde werknemers. De Verenigde Staten is sinds 10 jaar actief aan het rekruteren in het buitenland. Haar immigratiebeleid is 180 graden gedraaid en hoger opgeleiden in zowel westerse als niet-westerse landen worden gestimuleerd naar de VS te emigreren door middel van hoge salarissen en grote belasting voordelen. Dit heeft geleid tot zogenaamde “braindrain” in Europa waardoor er ook in Nederland een ernstig tekort aan werknemers met de juiste vaardigheden voor arbeid in de 21e eeuw is ontstaan.
tussen burger en overheid en de roep om een door de staat gegarandeerd bestaansminimum kan niet langer onbeantwoord blijven. De Nederlandse overheid reageert hierop door een minimum inkomen te garanderen aan iedere burger, mits deze burger zich beschikbaar stelt voor het verrichten van werkzaamheden. Dit zal in één klap een grote bron van arbeid voor de publieke sector creëren waardoor de overheid, die onder invloed van Europese bezuinigingspolitiek is geslonken tot een schim van het orgaan dat zij in het vorige millennium was, opbloeit en uitgroeit tot een omvang die vele malen groter is dan ooit tevoren. De burgers die reeds in het bezit waren van een baan zullen het basisinkomen terugbetalen middels extra belastingen - naar maatstaven van proportionaliteit. De burgers die niet in het bezit waren van een baan krijgen de kans zichzelf opnieuw uit te vinden en zich te ontplooien binnen de publieke sector die zich razendsnel uitbreidt in vele sectoren. De overheid ontwikkeld met name veel werkgelegenheid in educatie. Het volgen van opleidingen wordt gratis en burgers worden gestimuleerd opleidingen in deeltijd te volgen door daar een volledig basissalaris tegenover te stellen. Vanaf de basisschool krijgen kinderen veel meer aandacht omdat er per 5 tot 10 studenten een leraar beschikbaar is. Lesprogramma’s zullen al veel eerder het schrijven van code incorporeren, zoals ze ook de studenten zal onderwijzen in de basis van techniek.
Door de afwezigheid van een gezonde poule aan gekwalificeerde werknemers wordt het ondernemers schier onmogelijk gemaakt hun onderneming in Nederland te laten groeien. Steeds vaker kiezen ondernemers er voor hun onderneming naar de VS te verhuizen, aangezien hun producten veelal digitaal worden gedistribueerd of in lagere lonenlanden worden geproduceerd en een standplaats in Nederland dus geen specifieke geografische voordelen biedt. De gefragmenteerde Europese Unie weet geen vuist te maken tegen de geleidelijke verschraling van de economie. Alhoewel de werkgelegenheid flink is toegenomen weet men geen kandidaten te Ergens halverwege de tweede helft van de 21e eeuw bevinden die met hun ervaring de trend stuiten en de Eu- staat er in Nederland weer een brede technologisch geropese economie weer laten floreren. schoolde poule aan werknemers. Ondernemers vinden “the right man for the job” weer in eigen achtertuin en 2050 is een moeilijk jaar voor Nederland en des te meer middels emulatie en private en publieke investeringen voor het deel van de bevolking dat geen gedegen oplei- wordt de technologische achterstand op de VS langzaam ding heeft genoten. Onder druk van de vergrijzing in ingehaald. Belangrijker is dat de Nederlandse burger zeeerdere decennia is er een aanzienlijke hap uit het soci- kerheid van bestaan kent en zich veilig voelt. De publieale zekerheidsstelsel gegeten en dit gat is in de daarop- ke sector bloeit op door de toegenomen productiviteit, volgende decennia niet meer gedicht. De gevolgen voor omdat ze over zoveel handen beschikt dat de 40-urige deze klasse zijn catastrofaal. Een groot deel van de Ne- werkweek een begrip uit het verleden is. Het werk wordt derlandse bevolking leeft onder de armoedegrens, kent eerlijk verdeeld over de beschikbare groep en steeds vagrote bestaansonzekerheid en beschikt niet over midde- ker lukt het individuen om een baan in de private sector te bemachtigen of parttime bij te verdienen in de private len om zichzelf uit deze malaise te manoeuvreren. sector. ◄ Door technologische vooruitgang is het leven wel goedkoper geworden. Transportkosten van zowel personen als goederen zijn sterk gedaald evenals de kosten voor productie. Het jaar 2050 markeert echter de omslag waarin de balans tussen een goedkoper leven en de inkrimping van bestaansmiddelen wordt scheefgetrokken. Er breken op grote schaal protesten en rellen uit 15 lava
Samen strijden voor onze toekomst
16 lava
Tekst: Esther Crabbendam Beeld: Maria van der Heyden De arbeidsmarkt van de 21e eeuw is klaar voor jongeren! Heb je een ondernemersgeest? Dan begin je zo met je vrienden een eigen webwinkel, nieuwe app of bedrijfje. Gek op facebook en twitter? Een baan als community manager is geknipt voor jou. Steeds meer bedrijven stappen over op digitale middelen: winkels worden webwinkels, dienstverlening gaat via de sociale media en zelfs in de zorg lijken steeds meer technische snufjes het werk makkelijker te maken. Dit vraagt om werknemers voor wie het bewegen door de digitale wereld een tweede natuur is. Die opgegroeid zijn met internet en smartphones.
vooral ook het soort banen dat er in de toekomst zal bestaan. Door werk een andere vorm in ons leven te geven zullen we ons hier op aan kunnen passen, maar dat zal samen moeten gaan met bijvoorbeeld grote veranderingen in ons onderwijs en de manier waarop we naar werk kijken. Gelukkig zijn dit allemaal dingen waar we iets aan kunnen veranderen of positief aan kunnen bijdragen. Besluiten over deze zaken worden genomen door werkgevers, grote bedrijven en politici, maar ook door ons! Juist onze generatie moet meedoen aan het vormgeven van de arbeidsmarkt van de toekomst. Maar we zijn in veel dingen goed, alleen nog niet zo in onszelf organiseren. Juist de komende tijd moeten we met veel meer jonge mensen in actie komen, het heft in eigen handen nemen en iets aan onze situatie veranderen!
Hartstikke goed dus, dat er door de toenemende digitalisering steeds meer banen bijkomen waar jongeren om staan te trappelen. Die ‘nieuwe’ banen sluiten immers aan bij de wereld waarin wij zijn opgegroeid. Helaas brengt de 21e eeuw ook een hoop uitdagingen met zich mee, waarvan het waarschijnlijk is dat juist wij jongeren Als voorzitter van FNV Jong kom ik nu op veel plekken in als werknemers in deze eeuw daar het meest last van de polder. En daar zitten nauwelijks jongeren aan tafel. De leeftijd van politici valt nog enigszins mee, maar van gaan hebben. alle andere vertegenwoordigingen haal ik de gemiddelZo worden jongeren nu al steeds vaker aangenomen met de leeftijd tientallen jaren omlaag zodra ik de kamer een flexcontract, waarmee we geen uitzicht hebben op binnenkom. Dat is zonde. Het gaat namelijk wel vaak en de zekerheden die bij een vast contract horen. Flexibel veel over dingen die ons aangaan. Er wordt veel over ons werken kan natuurlijk prima zijn; met je laptopje hoef je gepraat, maar nog te weinig met ons. niet ‘ouderwets’ de hele dag op kantoor te zitten, en af en toe ’s avonds werken is, mits daar extra vergoeding te- En juist in een tijd waarin er waarschijnlijk veel voor ons genover staat, ook geen probleem; als dat bij je past, is gaat veranderen is het belangrijk dat we ons goed uit dat fantastisch! Maar een flexcontract is iets heel anders spreken. Dat we niet alleen lid worden van een studendan een ‘flexplek’. Zo’n contract zorgt voor onzekerheid tenvereniging of sportclub, maar dat we ons ook binnen over het aantal uren dat je kunt werken, hoe lang je er- politieke partijen en de vakbond organiseren. gens kunt blijven werken en of je straks wel een huis kunt kopen. Dat zijn onzekerheden die een grote aanslag Dat laatste is belangrijk omdat veel ontwikkelingen op kunnen doen op je toekomst, en het opbouwen ervan. het gebied van werk één specifieke partij of ideologie We moeten voorkomen we onze onzekere start op de ar- overstijgen. Een goed voorbeeld is de afschaffing van het beidsmarkt niet de rest van onze loopbaan meedragen. jeugdloon. Een groot deel van de partijen, links en rechts, heeft inmiddels zijn steun uitgesproken voor een Daarnaast brengen de snelle technologische ontwikke- voorstel om iets te veranderen aan de manier waarop wij lingen een ander gevaar met zich mee voor het werk in de het werk van jongvolwassenen waarderen in Nederland. 21e eeuw. Je hoort vaak verhalen over robots die al ons Op dit moment is het nog zo dat je als 18-jarige slechts werk gaan overnemen. Of het zo ver zal komen weet ik 45% van het loon krijgt dat een 23-jarige ontvangt voor niet. Toch zal een deel van het werk dat we nu doen waar- precies hetzelfde werk. Sowieso zijn, zeker bij grote beschijnlijk in de toekomst efficiënter en misschien in drijven, de verschillen enorm tussen wat jij verdient en sommige gevallen inderdaad door robots gedaan kun- wat de directeur aan salaris binnen harkt. Wist je bijnen worden. Dit zal gevolgen hebben voor het aantal en voorbeeld dat je als 19-jarige vakkenvuller 299 jaar moet 17 lava
Werken in de 21e eeuw is voor mij dan ook onlosmakelijk verbonden met een sterke vertegenwoordiging van de jongeren van nu en de werknemers van de toekomst. Want ja, de 21e eeuw brengt een hoop uitdagingen met zich mee, maar als we met z’n allen bereid zijn om probleOmdat inmiddels duizenden jongeren zich hebben aan- men aan te kaarten, oplossingen aan te dragen en in actie gesloten bij de strijd van de vakbond om een einde te ma- te komen, dan gaat het een geweldige tijd worden! ◄ ken aan deze oneerlijke situatie, overtuigen we steeds meer politici en werkgevers om hier mee te stoppen. Steeds meer jongeren proberen ook zelf met hun baas in gesprek te gaan over de waardering die er tegenover hun werk staat. Maar door de handen ineen te slaan kunnen we niet alleen op kleine schaal, maar ook op hele grote schaal iets veranderen. In de loop van dit jaar komt minister Asscher met een voorstel om het minimumloongrens aan te passen en als het aan ons ligt te verlagen naar 18- jaar. werken om even veel te verdienen als je baas in één jaar? De graai- en bonuscultuur in de top van het Nederlandse bedrijfsleven maakt de karige beloning van jongeren nog schandaliger dan ze al is.
Dit laat zien hoe belangrijke een sterke jongerenstem is. We kunnen echt iets veranderen. Maar dan moeten we dit ook in de toekomst blijven volhouden. Werkende jongeren hebben andere problemen dan werkende ouderen, die we ook apart van elkaar moeten kunnen aankaarten. Maar vaak genoeg gaat het ook om leeftijd overstijgende problemen, en die moeten we met samen aan kunnen pakken!
18 lava
uit de bestuurskamer Nieuwtjes, mededelingen, oproepen, weetjes en/of meningen uit bestuurlijke hoek.
Je eigen domme schuld?
Als jij één van de pakweg 170.000 jongeren zonder baan bent, heeft minister Asscher helaas een bittere boodschap voor je: het is je eigen domme schuld. Ik chargeer natuurlijk een beetje, maar deze boodschap wordt impliciet uitgedragen door de laatste maatregel die uit de koker van minister Asscher kwam gerold. 14 miljoen euro wordt er uitgetrokken om de grote groep jonge werklozen – een zeldzaam hoogopgeleide generatie werklozen overigens – te leren solliciteren. Met ongetwijfeld de allerbeste bedoelingen geeft Asscher een volstrekt verkeerd signaal af. Hij had ervoor kunnen kiezen zich te verzetten tegen het rechtse beeld van werkloosheid. Het beeld dat zegt dat het je eigen schuld is
als je geen werk hebt, dat je waarschijnlijk een loser bent die geen sollicitatiebrief kan schrijven of onverzorgd op gesprek verschijnt. Ik zet er met tegenzin een –helaas- reëler beeld tegenover. Het beeld dat er te weinig banen zijn voor jongeren, dat niet het aanbod van arbeid maar de vraag ernaar momenteel tekort schiet. Dat vraagt om een andere aanpak, om een overheid die met zelfvertrouwen de strijd tegen jeugdwerkloosheid aangaat, omdat ze een rol heeft in het creëren van meer banen voor jongeren. Tekst: Bart van Bruggen
foto: Lars Kersten
colofon redactie: Guus Christiaans, Casper Gelderblom, Nassim Jarir, Stijn Kloosterboer, Mikal Tseggai / gastredactie: Esther Crabbendam / hoofdredactie: Casper Gelderblom / cover: Freek Kilsdonk | fkgo.nl / fotografie: Maria van der Heyden | mariavanderheyden. com / illustratie: Lotte Woerde | storystudio.nl, Renée van den Kerkhof | neetje.nl / ontwerp & vormgeving: Merijn Dietvorst | vorstontwerp.nl / druk: control media | controlmedia.eu / uitgever: Jonge Socialisten in de PvdA | js.nl Lava is een uitgave van de Jonge Socialisten in de PvdA (JS). Voor tips en suggesties is de hoofdredactie te bereiken via lava@js.nl. Meer informatie over de JS is te vinden op js.nl. alle rechten voorbehouden © Jonge Socialisten in de PvdA / oktober 2015
19 lava
Ook meeschrijven? Kijk op js.nl/lava
20 lava
jaargang 17 – editie 3