LAVA Jaargang 15 | Editie 4

LAVA

magazine van de jonge socialisten in de pvda thema: racisme

1 lava足

voorwoord

inhoud artikelen

politiek correct

Komende maanden kunnen we weer de straat op. Gemeenteraadsverkiezingen met veel jongeren op de lijst. Met goede campagnes kunnen we die jongeren de raad in krijgen. De essentie van een PvdA-raadslid is dat je een volksvertegenwoordiger van een volkspartij bent. Canvassen mag nooit louter een campagne-activiteit zijn. Het moet juist ons ideaal zijn om te luisteren naar hen waar vaak niet naar geluisterd wordt. Is dat populistisch? Ja. Is dat erg? Nee. PvdA’ers moeten weten wat er speelt in hun gemeente en iedereen erbij betrekken. Het verbinden en emanciperen van mensen. Waar de PvdA verschilt van populisme? Dat we wel een eigen mening hebben. Maurice de Hond is niet het duiveltje op onze schouders die onze beslissingen maakt. Populisme moet je wel willen begrijpen, maar je moet het niet nadoen. We staan voor idealen, ook als ‘het volk’ daar anders naar kijkt. Toch vergeten we dat vaak. Met alle goede bedoelingen, vertellen PvdA’ers als Lodewijk Asscher en Martijn van Dam (VK, 11/10/’11) trots hoe kritisch onze partij altijd op migranten is geweest. Dat klopt inhoudelijk wel, maar het is de populistische toon. In de politiek belooft men vaak dingen die ze niet nakomen. Sommige dingen doen we juist zonder ze te benoemen. Cohen (pagina 10) is daar een goed voorbeeld van: hij schreef als staatssecretaris strenge migratiewetten, maar hield altijd aandacht voor migrantengroepen. Tolerantie meet je niet met het aantal migranten dat je toelaat, maar of je de migranten die je binnenlaat wel of niet als migrant behandeldt. Dit land kan zoveel toleranter.

Martijn Otten, hoofdredacteur

4 7 10 16

is de Nederlandse politiek racistisch? Volgens de Raad van Europa moet de Nederlandse politiek beter opkomen voor migranten. Wat is racisme en wat is de rol van de politiek? Een beschouwing met o.a. schrijver Abdelkader Benali. een monument voor Willem Banning De sociaaldemocratie weet vaak niet goed om te gaan met populistische stromingen. Rob Hartmans laat in zijn nieuwe boek zien waarom we veel van Banning kunnen leren. Lava sprak met hem. strengheid en aandacht Job Cohen heeft altijd gezocht naar de balans tussen een streng doch rechtvaardig immigratiebeleid in combinatie met een betrokken en tolerante houding richting migranten. Een interview. racisme en discriminatie in Europa Een debat over racisme wordt niet alleen in Nederland. Lava sprak met Jonge Socialisten uit zes verschillende landen om te vragen naar hun ervaringen met racisme en hun ideeën voor een sociaaldemocratisch antwoord.

rubrieken voorwoord 2 kamervragen 3 marijn 18 factcheck 18 uit de bestuurskamer 19 colofon 19

De Lava is nu ook online! Vind je het ook zo jammer dat de Lava maar vier keer per jaar uitkomt? Zou je ook zelf graag een keer jouw ideeën en artikelen willen delen met andere JS’ers? Wil je meer lezen over wat er in de vereniging gebeurt? Wil je meer inhoudelijke discussies voeren dan alleen op het congres? www.js.nl/lava is de nieuwsbron van en voor de Jonge Socialisten waar artikelen over de JS, over de politiek, recensies over boeken of films en opiniërende artikelen bij elkaar worden gebracht. Hier kan jij lezen wat er in de JS gebeurt en je kan ook zelf meeschrijven. Mocht je geïnteresseerd zijn om een stukje te schrijven, mail dan naar de hoofdredacteur: motten@js.nl. Wil je verder blijven volgen wat er speelt in de JS, volg dan @LavaJS op Twitter of like onze Facebook-pagina. 2 lava

kamervragen: mohammed mohandis De Tweede Kamer der Staten-Generaal telt 150 leden. Lava licht er telkens een uit om te horen wat het Kamerlid te zeggen heeft. In deze aflevering: Mohammed Mohandis van de Partij van de Arbeid. Waar ben je het meest trots op als Kamerlid? Dat ik voortdurend aandacht vraag voor de positie van studenten als het gaat om hun rechten en die ook probeer te versterken via wetgeving. Je ziet dat studenten in het hoger onderwijs vele plichten hebben, maar wat zijn hun rechten? Die rechten kunnen betekenen dat wanneer een opleiding niet levert, je recht hebt op schadevergoeding, je recht hebt op een ‘niet goed, geld terug regeling’. Vraag dus niet alleen veel van studenten, maar geef ze ook instrumenten in handen om goed te kunnen studeren.

het uitgaan en ik kijk er niet meer zo gek van op. Ik denk dat de Ombudsman iets heeft geagendeerd dat al een langere tijd speelt. Hangjongeren in Gouda roepen dat ze niets moeten hebben van de Westerse samenleving, omdat ze toch niet worden geaccepteerd. Ik maak me zorgen over het afkeren van elkaar. Je moet met elkaar juist een paar pijnpunten willen doorlichten om tot elkaar te komen.

Op een schaal van 1 tot 10. Hoe racistisch is Zwarte Piet in het Sinterklaasfeest? Volgens mij hebben we het hier over een schaal van 1 tot 100. Ik vind dat we als Wat is het grappigste moment in je politieke samenleving rekening moeten houden met loopbaan geweest? alle gevoelens, maar ik vind dat je ook alle Niet zo lang geleden was er een voetbaltoernooi hier op het Plein. Het was de aftrap van gevoelens tegen elkaar moet opwegen en afwegen. Het gaat hier om een kinderfeest en het politieke jaar. Ik zat in het Kamerledenwe moeten dus het kind centraal stellen team samen met jongens van Marokkaanse afkomst en we hebben gevoetbald tegen o.a. zonder af te doen aan iemands gevoelens. Wil ik meegaan met de stelling dat Zwarte Fred Teeven die in het bewindsliedenteam Piet racistisch is? Nee, daar wil ik niet in zat. Er kwam een fotograaf op ons aflopen die even een praatje wilde maken en hij dacht meegaan. dat ik ook een van de hangjongeren was. Hij begon met: ‘het is toch geweldig voor jullie dat jullie het voetballen met politici mogen meemaken’ en ik was dan één van de hangjongeren. Hilarisch moment dat je aan het denken zet over het beeld dat mensen in hun hoofd hebben van een politicus. Volgens Alex Brenninkmeijer, de Nationale Ombudsman, is het politieke klimaat van Nederland discriminatoir. Ben jij het daarmee eens? Vaak gaat het om de beleving. Ik ben in mijn leven meer dan vijftig keer geweigerd tijdens

3 lava­

Wat als je geen Kamerlid was geworden? Als jong kind wist ik het niet altijd precies, maar ik zag vaak brandweermannen in actie en dat vond ik dan heel stoer. Afgelopen jaren, wanneer ik kijk naar de problemen in het onderwijs en vooral het vmbo, zou ik leraar zijn geworden voor moeilijke leerlingen. Tekst Mo Sharifi Illustratie Robert Muts

is het politieke klimaat in Nederland racistisch? tekst Guus Christiaans beeld Story Studio

De Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie (ECRI) van de Raad van Europa concludeerde in een onlangs verschenen rapport dat Nederland meer moet doen tegen racisme. Veel Nederlandse politici reageerden onverschillig. De Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer kon zich wel vinden in het rapport en noemde in het televisieprogramma Buitenhof het politieke tij in Nederland ‘racistisch’ en ‘discriminatoir’. Hebben de ECRI en Alex Brenninkmeijer gelijk, en is het politieke klimaat in Nederland racistisch? Of is een dergelijk verwijt te zwaar en werkt het averechts? Lava ging op onderzoek uit.

moet Nederland zich hier ook iets van aantrekken.

Brenninkmeijer noemt het politieke tij in Nederland racistisch. Dan heeft hij het niet over één politieke partij, maar integraal, “de stemming in Den Haag is tegen vreemdelingen”. Als het om discriminatie gaat, zou Nederland op de derde plaats staan in Europa, na Griekenland en Oostenrijk. Als voorbeeld van discriminatie binnen de politiek noemt Brenninkmeijer het Polenmeldpunt van de PVV. Ook wordt volgens de ombudsman het beeld geschetst van Oost-Europeanen en de islam als bedreiging. Hoewel hij vindt dat kritiek op Halverwege oktober verscheen het vierde rapport over migranten geuit moet kunnen worden, “verliezen we de Nederland van de ECRI, een onafhankelijk toezichts- nuance uit het oog”. orgaan voor de mensenrechten dat onderzoek doet naar racisme en onverdraagzaamheid. Hoewel sinds Noem namen en rugnummers het vorige rapport op een aantal gebieden vooruitgang werd geboekt, zijn de bevindingen van het nieuwe rap- Volgens Lodewijk Asscher, minister van Sociale Zaken port niet niks: uitzendkrachten uit Polen worden vaak en Werkgelegenheid namens de PvdA, kun je niet zogediscrimineerd en uitgebuit, rassendiscriminatie in maar zeggen dat de politiek racistisch is. Die typering horecagelegenheden blijft een probleem, evenals an- van Brenninkmeijer is te algemeen en deelt Asscher tisemitische spreekkoren tijdens voetbalwedstrijden. “absoluut niet”, zo zei hij in een interview met het RaOok worden politici en media ervan beschuldigd de ves- dio 1-programma Dit Is De Dag. Dat zou er namelijk toe tiging van Oost-Europeanen en de aanwezigheid van de kunnen leiden dat we bestaande problemen niet meer Islam en moslims af te schilderen als bedreiging voor met elkaar durven te bespreken, uit angst om racistisch Nederland. Verder constateert de ECRI dat racisme tot genoemd te worden. “Juist bij zo’n ernstig verwijt moet op heden in Nederland niet expliciet is aangemerkt als je namen en rugnummers noemen.” verzwarende omstandigheid bij een veroordeling, heeft de commissie twijfels bij de nieuwe eisen van het inbur- De minister trekt zich de kritiek van het ECRI-rapport geringsexamen en maakt het zich zorgen over het kor- wel degelijk aan: “Ja, er bestaat racisme, (…) antisemiten op de financiering van antidiscriminatievoorzie- tisme en discriminatie in Nederland en daar moeten we ningen. De ECRI verzoekt de Nederlandse autoriteiten tegen optreden.” Maar hij vraagt zich ook af of kritiek op om op diverse punten actie te ondernemen. migratie, die volgens hem legitiem is, niet te makkelijk verward wordt met haat tegen vreemdelingen. “Kritiek op elkaar, zolang je elkaar niet kwetst en niet mensen Politiek tij racistisch tegen elkaar opzet, hoort bij een democratisch debat.” Hoewel politici voor de camera van PowNews het rapport veelal bestempelden als ongewenste bemoeienis, Engagement moeten we ons er volgens ombudsman Brenninkmeijer wel degelijk iets van aantrekken: “alleen al om het goede Naar aanleiding van deze uitspraken van Asscher twitvoorbeeld te geven, want de Raad van Europa is ook kri- terde schrijver en presentator Abdelkader Benali: ‘Elke tisch over Rusland”. Als je als land verwacht dat Rusland allochtoon die na dit verhaal (…) nog op de PvdA stemt, zich iets aantrekt van kritiek op de mensenrechten, dan steekt zichzelf een mes in de rug.’ Aan Lava geeft hij 4 lava

5 lava足

tekst en uitleg. Volgens Benali was er meer ruimte voor engagement en was Asscher te voorzichtig: “Zijn, wat mij betreft, enigszins terughoudende - anderen zouden zeggen politiek intelligente - commentaar op de ombudsman en de laatste etnisch getinte incidenten, vond ik niet in overeenstemming met de sociaaldemocratische agenda waar zoveel migranten aansluiting bij vinden.” Volgens Benali heeft Asscher zich inmiddels redelijk hersteld.

te verwijzen naar vermeende onoverbrugbare cultuurverschillen en omdat ze zogenaamd geen kansen zouden hebben in de Nederlandse samenleving”. Om de vijandigheid tegen migranten goed te kunnen bestrijden, is volgens Siebers wetgeving nodig die discriminatie op basis van etniciteit en niet alleen op basis van ras verbiedt. Maar de kans dat dat er komt, acht hij klein.

Uitspreken

teveel mee te denken met de problemen van migranten. We willen elke keer juist benadrukken dat óók wij kritisch zijn op migratie. Juist daarmee dragen we bij aan de verwarring die Asscher wil bestrijden: daadwerkelijk racisme bestrijden en toch kritiek op migratie toestaan. Juist als politici zich vaker uitspreken tegen discriminatie, geef je aan migranten mee dat ook zij thuis horen in Nederland. Dat is geen taboe op kritiek, het is een beroep op tolerantie. ◄

De in Marokko geboren schrijver is ervan overtuigd dat “het maatschappelijke klimaat racistischer is geworden”. Benali ziet een duidelijk verschil met de jaren negentig, doordat dit klimaat doorwerkt op de politiek en door Den Haag eerder wordt aangemoedigd dan afgeremd. Dat wil niet zeggen dat hij er voor is om terug te gaan naar die jaren negentig: “Ik vind het huidige klimaat vruchtbaarder voor een debat rond racisme en burgerschap, omdat we het politiek correcte voorbij zijn.”

Is het politieke klimaat in Nederland nu racistisch of niet? Dat ligt er maar helemaal wat je precies onder racisme verstaat. De één vindt een bepaalde opmerking of maatregel racistisch, de ander niet. Hetzelfde geldt voor het politieke klimaat in Nederland. Het laatste rapport van de ECRI is echter wel het zoveelste in een rij van rapporten van mensenrechtenorganisaties waarin Nederland wordt veroordeeld voor het systematisch schenden van mensenrechten van migranten. Daar zal de Nederlandse politiek en ook voorMigrantenvijandig, al de PvdA zich iets van moeten aantrekken en actie op moeten onderneniet racistisch men, los van de vraag of het hier om Hans Siebers, universitair hoofddo- racisme gaat. Om te beginnen zou cent aan het departement Cultuur- men het strafbaar stellen van illegawetenschappen aan de Tilburg Uni- liteit moeten terugdraaien. versity, schreef op de website van Trouw een opiniestuk over de vraag Het is echter nóg belangrijker dat of de Nederlandse politiek racistisch onze landelijke politiek het goede is. Lava sprak hem hierover. Volgens voorbeeld geeft en uitstraalt naar Siebers is het overheidsbeleid “sinds migranten dat ze hier welkom zijn. de eeuwwisseling onmiskenbaar De opmerking van Asscher dat je migrantvijandig geworden”. Hij niet zomaar de Nederlandse polistelt dat het asielbeleid erop is ge- tiek of maatschappij in zijn geheel richt om asielzoekers te criminali- als racistisch kunt afschilderen, is seren. Asielzoekers zitten vaak vast natuurlijk legitiem. Maar hij geeft in erbarmelijke omstandigheden daarmee wel aan dat kritiek op mien worden soms zelfs tot zelfmoord granten in veel gevallen te rechtgedreven. De toegelaten migranten vaardigen is. Zoals ook Abdelkader worden tot tweederangsburgers ge- Benali aangeeft, is voor veel allochdegradeerd, omdat hun rechten af- tonen discriminatie nog steeds een hankelijk worden gemaakt van het groot probleem en het zou juist helslagen bij een inburgeringsexamen. pen als de politiek laat zien dat zij Ombudsman Brenninkmeijer heeft daar wat aan willen doen. Sinds de volgens Siebers gelijk als hij het po- opkomst van de LPF en later de PVV, litieke tij karakteriseert als migran- lijkt de PvdA echter bang te zijn om tenvijandig en discriminatoir. Daarmee is het nog niet racistisch, aldus Siebers. Uitsluiting van migranten vindt tegenwoordig namelijk niet zozeer plaats op basis van veronderstelde biologische superioriteit, maar op basis van vermeende onoverbrugbare cultuurverschillen. Deze uitsluiting wordt “uitsluitend gerechtvaardigd door

bronnen: ECRI-rapport over Nederland, ECRI, 15 oktober 2013 PowNews, PowNed, 15 oktober 2013 Buitenhof, VPRO/AVRO/VARA, 20 oktober 2013 Is de Nederlandse politiek racistisch?, Hans Siebers op Trouw.nl, 26 oktober 2013 Dit Is De Dag, EO, 11 november 2013

6 lava

een monument voor Willem Banning tekst Frank Bolhuis fotografie Anja Dierx

De opkomst van het populisme heeft de afgelopen jaren gezorgd voor een ware hausse aan publicaties over hedendaagse politiek, het fascisme en de link tussen beiden. Een onderdeel van dit lange debat is het boek dat Rob Hartmans schreef over hoe de SDAP in de jaren dertig reageerde op de opkomst van het fascisme. Nu de storm rondom de opkomst van het moderne populisme is gaan liggen, is het tijd om de balans op te maken wat de afgelopen jaren vol politieke relletjes ons heeft gebracht. Rob Hartmans laat zien waarom de PvdA een hedendaagse Willem Banning nodig heeft.

7 lava­

Beschouwing van het boek ‘Vijandige broeders?’ van Rob Hartmans

De opkomst van de sociaaldemocratie en haar voorlopers vindt haar oorsprong in de jaren 1880. Bevlogen liberalen trokken zich het lot van de verarmde onderklasse in de steden aan. Het is daar waar de basis werd gelegd voor de sociaaldemocratische beweging. Een groepering die lange tijd heeft gestoeld op de tegenstelling tussen parlementair activisme en revolutionaire neigingen. Met vallen en opstaan groeide uiteindelijk de socialistische zuil met een eigen omroep, krant en een politieke partij, de SDAP. De revolutionaire krachten bleven op de achtergrond echter een sterke factor van betekenis; het beste voorbeeld vindt men wellicht in de mislukte poging van Pieter Jelles Troelstra tot een algehele revolutie in 1918. Hartmans legt met dit boek niet de nadruk op de ontstaansgeschiedenis van de SDAP. Het boek focust zich vooral op de stormachtige jaren dertig waarin de sociaaldemocratie vrij plotsklaps werd geconfronteerd met de opkomst van het fascisme in Nederland. Hoewel deze nooit de gigantische aanhang bereikte zoals in Duitsland, leek het wel degelijk een machtsfactor van betekenis te worden. De stormachtige groei die de NSB doormaakte in de periode 1933-1938, maakte de sociaaldemocraten zenuwachtig en leidde tot hevige discussies binnen de eigen gelederen. De kernvraag in die dagen leek vooral te zijn of de SDAP zelf steken had laten vallen.

Willem Banning

kennismaking met ‘hogere cultuur’ als het toneel en de beeldende kunsten, een heel andere houding dan de pragmatische ingestelde wethouders in de grote steden die zich bijvoorbeeld bezighielden met volkshuisvesting, iets dat meer tastbaar was. Terecht stipt Hartmans met dit boek aan dat de invloed van Banning niet onderschat mag worden, daar hij van groot belang is geweest om de sociaaldemocratie door woelige tijden heen te slepen. Zijn beroep op het cultuursocialisme waarin ook ruimere aandacht was voor de noden van mensen die niet behoorden tot de arbeidersklasse is daar het belangrijkste voorbeeld van. Het is dan ook grotendeels op zijn conto te schrijven dat de SDAP zich verbreedde en oog kreeg voor álle lagen van de bevolking. Een herbronning die zich na de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog doorzette en de verheffing van de burger op alle mogelijke terreinen centraal heeft gezet binnen de sociaaldemocratie.

Relevantie Wat het boek relevant maakt, zijn de parallellen die Hartmans trekt met de huidige tijd. Ook nu lijkt de sociaaldemocratie in verwarring door de opkomst van een populistische stroming in de Nederlandse politiek. De auteur toont overtuigend aan dat de PVV geenszins op de NSB lijkt doordat eerstgenoemde niet tegen de parlementaire democratie en de rechtsstaat an sich ageert. Deze twee kenmerken waren essentieel in het gedachtegoed van de NSB en ontbreken vandaag de dag bij de PVV. Toch kan men enige vergelijking niet uit de weg gaan: de PVV speelt net als de NSB toentertijd sterk in op de zogenaamde onderbuik, welke gebruikt wordt om de eigen ideologie onder de aandacht te brengen. Opnieuw lijkt de opvolger van de SDAP, de PvdA, in verwarring door een ideologie die zo haaks op haar eigen gedachtegoed staat. En ook nu krijgt diezelfde beweging de ‘schuld’ van problemen rondom onrust in de samenleving. De partijtop heeft in de woelige jaren rondom het integratiedebat gepoogd om de hand in eigen boezem te steken en met een stevige integratienota te komen die deels toegaf dat de PvdA in het verleden te soft is geweest rondom problemen met de multiculturele samenleving.

Het was vooral Willem Banning die de hand in eigen boezem stak en sprak van de onbetaalde rekening door de sociaaldemocraten. Volgens hem diende men “het fascisme leren te begrijpen om het te beoordelen en te bestrijden, omdat in het fascisme een groot stuk van het lijden door het volk steekt. ” Het zijn woorden die jaren later nog nagalmden, zoals in de jaren zestig toen er discussie ontstond binnen de PvdA over het eigen verleden: had men zich wel genoeg verzet tegen de opkomst van het fascisme? De aandacht voor figuren als Wiardi Beckman en Koos Vorrink was vele malen groter dan voor Willem Banning. Veelal werd zijn naam (onterecht) geassocieerd met een te pragmatische houding, waarbij de socialisten hun gezicht zouden hebben verloren in de De bevlogenheid die een figuur als Banning tentoonjaren voor de Tweede Wereldoorlog. stelde lijkt echter te zijn verdwenen. Meer en meer is ook Willem Banning stelde voorop dat door middel van het het cultuursocialisme waarin de verheffing van het volk zogenaamde cultuursocialisme het fascisme diende te voorop staat, verdwenen. Hartmans pleit voor een reveil worden bestreden. Dit wil zeggen dat hij pleitte voor een van deze cultuur, al was het maar om de PvdA weer een socialisme dat de mens tot ontplooiing wilde brengen zelfverzekerde club te maken met een eigen ideaal. Het door middel van onderwijs en goede sociale voorzienin- is een hartstochtelijk pleidooi voor een meer intellecgen. Bovenal stond voor Banning voorop dat de lijdende tuele manier van politiek bedrijven. De relevantie van arbeidersklasse kon worden opgevoed door middel van dit boek ligt in de lessen die het ons leert over het he8 lava

den. Het herbronnen van de sociaaldemocratische uitgangspunten is al zo oud als de beweging zelf. Maar de intellectuele voelsprieten van een Willem Banning zijn daarvoor noodzakelijk en juist die lijken nu te ontbreken. Banning toonde aan dat men door de tegenstander te leren begrijpen, men de eigen idealen kan versterken. In retrospectief, een groots voorbeeld. Het populisme van nu is moeilijk te vergelijken met de NSB uit de jaren dertig vanwege de grote verschillen in maatschappelijke en politieke verhoudingen. Toch is de verwarring die beide hebben veroorzaakt binnen de sociaaldemocratie groot te noemen. Een monument voor een vergeten intellectueel als Banning is daarom meer dan welkom. Niet als noodzakelijk kwaad, maar als moreel kompas. Rob Hartmans toont ons pagina na pagina op evenwichtige wijze dat kompas, iets waar de sociaaldemocratie van nu lering uit kan trekken. Het is een monument geworden om niet te vergeten. ◄ Rob Hartmans, Vijandige Broeders?, 2012, Ambo Amsterdam 9 lava­

10 lava

aandacht & strengheid tekst Renée van den Kerkhof & Martijn Otten beeld Anja Dierx

In een tijd dat de politiek zich alleen met economische problemen lijkt bezig te houden, voeren sociaal-culturele thema’s de boventoon in de media. Integratie, racisme, Zwarte Piet. Rapporten van de Raad van Europa en van Amnesty. Job Cohen was in zijn vele functies vaak betrokken bij deze thema’s en staat bekend om zijn instelling “de boel bij elkaar houden.” Wij voerden een openhartig gesprek met hem over felle debatten in de Nederlandse politiek en de toekomst van de multiculturele samenleving. “Het is bijna mijn kantoor geworden.” Het Amsterdamse café waarin we tegenover Job Cohen plaats hebben genomen, is een beduidend rustigere werkomgeving dan het Haagse Binnenhof. Cohen vraagt de serveerster beleefd of de radio wat zachter zou kunnen voor het interview. Dezelfde beleefdheid die hem als politiek leider kenmerkte. Maar hij toont ook nog steeds dezelfde betrokkenheid bij discussies over de multiculturele samenleving. “Ik zou hopen dat politici hier ook stelling in nemen en er niet voor weglopen.” In het werk van Job Cohen, als staatssecretaris, burgemeester en partijleider, heeft die multiculturele samenleving altijd een belangrijke rol gespeeld. “Ik ben niet zozeer voor of tegen de multiculturele samenle11 lava­

ving. Hij is er gewoon. Als burgemeester moet je je best doen om het voor iedereen zo aangenaam mogelijk te maken. Waarom komen mensen naar Amsterdam toe? Omdat ze het gevoel hebben dat ze hier hun eigen talent tot ontplooiing kunnen brengen. Amsterdam is een behoorlijk vrije stad. Er kan veel, niet alles, en dat vinden mensen hier hartstikke mooi. Ik vind dat je daar een bijdrage aan moet leveren. Dat heb ik geprobeerd; mensen tot hun recht te laten komen.” “Laat ik je een voorbeeld geven van iemand die ik zeer bewonder: Trudy Coenen. Een paar jaar geleden (2010, red.) is ze lerares van het jaar geweest. Ze is lerares in Amsterdam, op de VMBO-school Montessori College Oost, en dat is wat je noemt een zwarte school. Zij is een ongelofelijk goede lerares en heeft in een boekje veel van haar ervaringen en verhalen opgeschreven, met de mooie titel: Spijbelen doe je maar thuis. Wat daar uit spreekt, is aan de ene kant een grote strengheid; zij laat niet over zich heen lopen. Zij wil dat die kinderen op school komen, dat ze hun huiswerk maken en dat ze alles doen wat nodig is om een diploma te halen. En aan de andere kant beseft ze hoe moeilijk die kinderen het vaak hebben; daar heeft ze grote aandacht voor.” “Die twee dingen vind ik in de samenleving zo van belang. Dat je aandacht geeft, beseft wat mensen meemaken en begrijpt hoe verdomd lastig ze het kunnen hebben. Dat je het inderdaad soms moeilijker hebt als je niet bij de main group hoort. Dat je met een verkeerde naam minder wordt uitgenodigd voor sollicitaties. Dát gevoel aan de ene kant, maar aan de andere kant ook strenge eisen stellen. We leven in een rechtsstaat en die geldt voor iedereen. Die twee dingen: aandacht en strengheid.”

Moreel leiderschap Politici lopen, volgens Cohen, te vaak weg voor deze lastige discussies. Een positieve uitzondering is voor hem zijn opvolger in Amsterdam, Eberhard van der Laan. “Hij heeft in de uit de hand gelopen Zwarte Pietdiscussie laten zien wat de politiek kan. Hij gaat hier in op een hele goede manier voorop en beïnvloedt daarmee mensen. Je kan in deze discussie niet zeggen: “we beslissen dit” of “we beslissen dat”. Dit zijn niet de soort discussies waarin je iets beslist, maar wel waarin je op een gegeven moment moreel leiderschap kan tonen. Ik vind dat hij dat hier heeft gedaan, als één van de weinigen en op een uitstekende manier.” Twee rapporten speelden een hoofdrol in de discussie over racisme in Nederland: een van de Raad van Europa en een van Amnesty International. Het eerste rapport leidde tot de felle uitspraak van Alex Brenninkmeijer, de Nationale Ombudsman, dat de politiek racistisch is. Politici, waaronder Lodewijk Asscher op Radio 1, vonden die uitspraken overdreven en Asscher verweet Brenninkmeijer onder andere dat hij te gemakkelijk het woord racisme gebruikte. “Je moet dat inderdaad niet te gemakkelijk gebruiken, maar je moet de problemen wél onderkennen.”

oncomfortabel bij voelt, dat zou iets moeten zijn waar je óók rekening mee houdt. Dat heeft Van der Laan heel goed gedaan. Dat je aan de ene kant de traditie en alles wat ermee samenhangt, begrijpt en erkent, maar aan de andere kant ook rekening houdt met gevoelens van een bevolkingsgroep die, of je het leuk vindt of niet, zich daardoor gekwetst voelt. Daar moet je dus iets mee, daar kun je niet voor weglopen.” De oplossingen van de Raad van Europa – strenger toezien dat de politiek en de media niet racistisch zijn – genieten niet de voorkeur van Cohen. Voor hem is vooral het – politieke – debat van belang. “Gedragscodes, de pers voorschrijven wat ze moeten gaan doen, dat vind ik niks. Het feit dat de discussie doorgaat in Pauw en Witteman laat zien dat het een issue is. Dat is goed, laat er maar over gepraat worden, daag politici uit om stelling te nemen. Gedragscodes, en dan? Laat het debat gaan en laat iedereen daarin kleur bekennen.”

Meerderheidsopvatting

Cohen vindt wel dat de negatieve kanten van de mulVooral de kwestie rondom Zwarte Piet leidde tot veel ticulturele samenleving te lang niet zijn besproken. felle discussies. “Het feit dat er nu in Nederland door “Voor sommigen geldt dat zij, zoals ik wel vaker gezegd de migratie een bevolkingsgroep is die zich daar heel heb, verhuisd zijn zonder dat ze verhuisd zijn, omdat 12 lava

de buurt om hen heen totaal veranderd is. Daar hebben ze helemaal niet om gevraagd. Je kon eerst gezellig met je buren kletsen, nu kan dat niet meer omdat die een andere taal spreken. Dat soort elementen zijn te lang niet erkend en herkend. Dat daar discussie over plaats heeft kunnen vinden is ongetwijfeld een vooruitgang. Als je het er niet over hebt, weet je zeker dat het niet beter wordt. Dus je móet het erover hebben. Ik vind alleen wel dat die discussie heel hard, wat mij betreft soms te hard, gevoerd wordt.” Die harde discussies in de Tweede Kamer geven daarmee ook een slecht voorbeeld voor de samenleving. “Dat zie je zelfs op het voetbalveld. Profvoetballers die elkaar kapot trappen, dat heeft effect op de F’jes die aan het spelen zijn.” Juist die harde discussies maken dat mensen uit minderheidsgroepen zich minder geaccepteerd voelen in Nederland. Volgens het rapport van de Raad van Europa voelen migranten zich nu minder geaccepteerd dan in 2002. “In de jaren ‘50 en ‘60 van de vorige eeuw, in die verzuilde maatschappij, had je per definitie alleen maar minderheden. Zo werd dat ook gevoeld. Niemand had de meerderheid, je moest wel zien met elkaar tot overeenstemming te komen. Dat betekende dus ook dat je aandacht moest besteden aan die verschillende minderheden. Het is nu veel meer zo dat er een soort 13 lava­

van meerderheidsopvatting is in ons land die zegt: “dit is wat wij vinden in dit land”. Als je dat zo zegt, betekent dat dat je tegen minderheden zegt: “je bent nu in Nederland en dus pas je je aan en doe je zoals wij doen!”. Dat vind ik heel ver gaan, want dat is assimilatie in plaats van integratie.” “Ik ben ontzettend voor integratie maar niet voor assimilatie. Waarom zou je dat willen? Draai het eens om en kijk naar Nederlanders die geëmigreerd zijn naar Canada of naar Australië. Dan zul je zien dat die zich nog steeds een beetje Nederlander voelen. En dat vinden we eigenlijk ook heel erg logisch. “Dat zijn onze roots, nogal logisch dat je dat meeneemt.” Maar omgekeerd roepen wij hier tegen alle Marokkanen en Turken “Je bent nou Nederlander! Je past je maar aan!”. Ik vind dat een volwaardige democratie, een democratie is waarin meerderheden, of mensen die tot grote groepen behoren, zich rekenschap geven van het feit dat er ook minderheden zijn.” Deze negatieve houding richting minderheden gaat Cohen zo aan het hart omdat het raakt aan de basis van de sociaaldemocratie. “Nu zijn minderheden minder in staat om hun talenten tot ontwikkeling te brengen dan anderen. Dat is voor hen en voor de samenleving

De BNN liet in het programma ‘Het Grote Racisme Experiment” (7 november, Ned3) zien hoe racisme werkt en op de loer ligt. “Ik denk dat iedereen die dat geweldige programma ziet, zich op een gegeven moment aangesproken voelt. Of dat nou aan het begin of aan het eind van het programma is, juist vanwege die omkeringen die erin zitten.” Hoe je daar Je mond niet houden het beste mee om kan gaan? “Ik denk dat je je Het tweede rapport dat veel werd besproken, moet realiseren hoe gemakkelijk haast iederwas het rapport van Amnesty International een onderscheid naar groepen maakt. En dat dat er binnen de politie sprake is van ethnic je je daartoe moet verhouden.” profiling. Cohen was als burgemeester verantwoordelijk voor de Amsterdamse politie. Wat hij de JS nog meegeeft? “Dat je bezig bent “Het is op een gegeven ogenblik begonnen met je eigen ideeën om standpunten daarover met het feit dat iedereen een identiteitsbewijs te formuleren, dat is heel goed. Ga daarmee bij zich moest hebben. In de tijd dat Ahmed door, probeer die te verdiepen. Probeer álle Aboutaleb in Amsterdam wethouder was, argumenten een rol te laten spelen. De arguvertelde hij dat zijn zoon met enige regelmaat menten waar je je prettig bij voelt, maar ook werd gevraagd naar dat pasje. Mijn kinderen de argumenten waarvan je denkt “bah, ik vind zijn daar nooit naar gevraagd. Ook bij de poli- het helemaal niks”. En als blijkt dat daar tòch tie hoorde ik wel, als het om preventief fouil- iets in zit, dan moet je ze erkennen en moet je leren ging: “Een omaatje van tachtig hoeven denken “wat doe ik daarmee?” Probeer je zowij niet te fouilleren”. Daarvan heb ik altijd veel mogelijk bij de feiten te houden. “Wat kan gezegd: geen sprake van. Als je op een gege- ik daarmee? Wat geeft mijn hart mij in?” Dat ven ogenblik gaat fouilleren, dan iedereen is tenslotte ook de reden waarom jullie lid zijn en geen enkele uitzondering maken. Ik durf geworden van de JS: omdat je je aangetrokken daar niet van te zeggen dat het vooroordelen voelt tot een bepaald soort gedachten en ideeën. zijn. De politie is niet gek en die weet meestal Die moet je elke keer opnieuw, in de ontwikwel wat voor vlees ze in de kuip hebben. Maar kelingen van de samenleving, proberen aan te scherpen. En vooral je mond niet houden.” ◄ je ziet waar het toe kan leiden.”

natuurlijk slecht. Wat wil je nou als samenleving? Je wilt toch dat iedereen zo goed mogelijk doet waar hij goed in is? Dáár heb je toch het meeste plezier van? Dan moet je mensen niet klein houden. Dan moet je mensen kansen geven.”

14 lava

15 lava足

racisme en discriminatie in Europa tekst Nina Arends & Martijn Otten

Terwijl in Nederland de discussie gevoerd werd over Zwarte Piet en de Raad van Europa, vinden we in andere Europese landen nog veel ergere voorbeelden van racisme. Lava sprak met Jonge Socialisten door heel Europa om hun te vragen naar racisme en discriminatie in hun land. Ook vroegen we hen naar sociaaldemocratische antwoorden op deze problemen. De Franse minister van Justitie, Christiane Taubira, geboren in Frans-Guyana, werd met bananen bekogeld en ‘aap’ genoemd. In Polen is er een beweging opgezet genaamd ‘Ja, voor het uitzetten van zigeuners’. In Ierland werden kinderen van Roma onderzocht omdat het toch wel verdacht was dat ze blond waren. We zien nog steeds vele schokkende voorbeelden van discriminatie in Europa. “Op 11 mei, de Nationale Onafhankelijkheidsdag in Polen, stuurt de overheid brieven naar migranten om ze waarschuwen maar niet naar buiten te gaan vanwege de gewelddadige demonstraties”, vertelt Barbara Man, voorzitter van de Poolse JS-afdeling Malopolska, in het zuiden van Polen waar ook Krakau ligt. 16 lava

Immigratie is een belangrijk maar controversieel onderwerp wat leidt tot veel discussie binnen de Europese Unie. Als je namelijk kijkt naar het aantal migranten per land, zie je dat Spanje en Italië relatief een heel groot aandeel van de migranten moeten opvangen. Van de noordelijke landen zijn België, Zweden en het Verenigd Koninkrijk het meest open voor migranten. In Oostenrijk wordt er al bijna een jaar geprotesteerd door vluchtelingen, maar de overheid inclusief de sociaaldemocraten negeert dit protest. De Jonge Socialisten in Oostenrijk steunen deze vluchtelingen wel en vinden het belachelijk dat ze vaak terug worden gestuurd naar landen, zoals Pakistan of Afghanistan, waar het nog heel gevaarlijk is. Julian Zado, de vice-voorzitter van Jusos in Duitsland, geeft ook aan dat veel migranten meteen worden teruggestuurd zonder een fatsoenlijk proces om te kijken of ze in aanmerking komen voor een asiel. “Mensen wiens ouders uit het buitenland komen, maar zelf zijn geboren en getogen in Duitsland, moeten ook nog steeds kiezen tussen de Duitse nationaliteit en de nationaliteit van het land van hun ouders”, voegt hij toe.

Polenmeldpunt Ook migratie binnen Europa leidt de laatste jaren tot steeds meer ophef en discussie. Zo startte Wilders in februari 2012 een Polenmeldpunt waar mensen anoniem konden klagen over Oost-Europeanen. Małgorzata Gondko, Internationaal Secretaris van de FMS Malopolska, reageerde hierop. “Vaak worden Poolse werknemers die in het buitenland werken gezien als een probleem. Vooral in Nederland, waar veel Polen werken, bedrijfjes beginnen en zelfs gaan wonen. Ik vind het schadelijk dat wij worden gezien als ‘goedkope arbeid’. We komen niet naar jullie toe om de banen in te pikken en jullie economie kapot te maken. We zijn lid van de EU en hebben het recht om in Nederland te komen wonen en werken. We moeten in Europa gaan begrijpen dat iedereen, waar je ook vandaan komt, deel uitmaakt van die Europese gemeenschap. Zolang we dat niet begrijpen, winnen we niet van racisme.”

toch terug aan die beelden. Daarnaast zal het ook veel te maken hebben met onbegrip.” Neil Warner (Ierland) vermoedt dat het ook komt door de crisis van de afgelopen jaren. “Sinds de crisis is de migratie afgenomen, maar alsnog krijgen migranten de schuld van het tekort aan banen.” Daniel Cornalba, de Franse vice-voorzitter van YES (Young European Socialists), trekt het nog breder. “In de jaren ‘80 kwam het neoliberalisme op en zijn we onze sociale zekerheid gaan verkleinen. Je ziet nu dat de steun voor extreemrechts vooral groot is waar veel publieke diensten werden gesloten, zoals op het platteland. Zeker na de crisis van 2008 is extreemrechts groot geworden. Veel van de armste werkers voelen zich in de steek gelaten door de Staat en misleid door de sociaaldemocraten. Front National (de partij van Marine Le Pen, red.) gebruikt die angst om hun agenda door te duwen.” Zado (Duitsland) geeft terecht aan dat je niet kan zeggen dat een ‘heel land’ discrimineert. Maar hij zegt wel: “het antwoord van de conservatieve partijen op de financiële crisis was een strategie die alleen kijkt naar nationale belangen. Dat maakt het wel veel makkelijker voor extreemrechts om haat te zaaien.” Natuurlijk, er zijn vaak wel wetten om discriminatie tegen te gaan. Zo wordt het Franse tijdschrift ‘Le Minute’ die de minister met een aap vergeleek, aangeklaagd. Toch gebeurt er vaak nog erg weinig. Warner (Ierland): “Asielzoekers worden hier heel slecht behandeld, maar er wordt weinig aan gedaan omdat het niet een onderwerp is waar onze politici veel om geven”

Samen sterk in Europa

Wat zouden wij als Jonge Socialisten en als sociaaldemocraten hier in Europa aan kunnen doen? Vanuit verschillende Europese landen worden verschillende ideeën aangedragen, maar over één ding zijn ze het eens. De culturele, etnische verschillen in Europa maken Europa juist mooi, en dat moeten we meer uitdragen. Een andere gedeelde conclusie is dat we samen sterk staan. De migranten die hier wel mogen blijven wonen, worden Cornalba (Frankrijk): “Ons eerste antwoord moet altijd vaak alsnog op verschillende manieren achtergesteld. zijn om samen te werken, want juist dan staan we sterk.” Saartje Vandenbroucke, Internationaal Secretaris van de Jongsocialisten in België, benoemt “dat de parlemen- Zoals Daniel Cornalba ook aangeeft, het gaat niet alleen ten nog steeds gevuld zijn door voornamelijk blanke om het maken van wetten, we moeten het ook politiek gezichten” en dat “ mensen met een allochtone achter- bestrijden. Daarvoor is het vooral belangrijk om weer naam benadeeld worden op de huizenmarkt, ondanks een sterk sociaaldemocratisch verhaal te hebben en te dat ze vaak perfect geïntegreerd zijn”. Deze problemen laten zien dat wij ons inzetten voor de zwaksten in de lijken zich in alle Europese landen voor te doen. samenleving. Warner (Ierland): “Veel mensen zijn boos op het economische en politieke systeem, maar hebben geen progressief alternatief om die frustratie te uiten. 11 September en de De middenpartijen zijn er niet meer voor hen.” Lukas economische crisis Lehner, vice-voorzitter van de JS in Burgenland, OosUit de interviews blijkt dat iedere Jonge Socialist in Euro- tenrijk, voegt toe dat “sociaaldemocraten en socialisten pa wel een vorm van discriminatie of racisme tegenkomt zich weer meer moeten gaan inzetten voor de mensen in zijn land. Rechts-populisme lijkt zich ook over heel die niet profiteren van onderwijshervormingen en gloEuropa uit te spreiden. Dit komt waarschijnlijk door een balisering en zich bedreigd voelen door migratie.” combinatie van oorzaken. Vandenbrouck: “Vooral tegenover moslims hangt een heel grimmige sfeer. Deels valt “De Europese verkiezingen geven ons dé kans om te ladat zeker te wijten aan de gehele terrorismestrijd na 9/11 ten zien waarom we Europa juist nu nodig hebben op die moslims telkens in beeld heeft gebracht als terroris- economische, sociale en duurzaamheidthema’s”, aldus ten. Wanneer we nu een vrouw in boerka zien, denken we Cornalba (Frankrijk). ◄ 17 lava­

marijn

factcheck

In haar column beschrijft Marijn Sikken haar gedachtekronkels.

In Factcheck toetst Lava een aanname aan de werkelijkheid.

Stelling: Nederland behoort tot de top drie meest racistische landen in Europa In het veelbesproken interview in Buitenhof zei de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer: “Als je het aan de OESO vraagt, staat Nederland in Europa op de derde plaats, na Griekenland en Oostenrijk, als het gaat om het discrimineren van mensen.” Is het Nederlandse gedoe rondom Zwarte Piet niet veel onschuldiger dan apengeluiden in voetbalstadia in Polen of de Franse minister die voor aap werd uitgemaakt?

tafelgesprek

A: Wat als er nu verkiezingen zouden komen? B: Moet dit? Ik zit te eten. A: Waar zou je op stemmen? Als het moest, nu. (Korte stilte, B neemt een hap aardappelen) B: Nou, gewoon, op wat ik altijd stem. Ik blijf tenminste bij mijn idealen. Al die zwevende kiezers die maar een beetje met de wind meewaaien. Er is maar één ding erger dan een zwevende kiezer. A: En dat is? B: Een niet-kiezer, iemand die overal een grote mond over heeft maar vervolgens nooit stemt. A: Fair enough, maar je onderschat het belang van de zwevende kiezer in deze tijd. B: O, ja? Hoe zie jij het dan, als zwevendste kiezer van allemaal? A: Laten we eens dieper op de stof ingaan. Ben jij tevreden met je partij? B: Na dat akkefietje met dat vliegtuigje? A (lacht): Oké. Toch houd je stand bij je idealen. Wat als jouw idealen echter worden vertolkt door iemand die je niet volgt, iemand die niet strookt met hoe jij over de wereld denkt? B: Is dat mogelijk, denk je, als diegene aan hoofd staat van de partij die jij steunt? A: Het akkefietje met dat vliegtuig? (Ongemakkelijke pauze) A: Een zwevende kiezer staat als geen ander met beide benen op de grond. In plaats van zich blind te staren op het idee van idealen van oudsher, kiest hij er iedere verkiezingen weer voor om die idealen te herdefiniëren, te kijken wat urgent en van belang is. Mits het een serieuze zwevende kiezer is, zou het zomaar kunnen dat deze zwever beter op de hoogte is van de politieke programma’s dan iemand die, bijvoorbeeld, al veertig jaar rood stemt. B: Dus jij denkt dat iemand die altijd op dezelfde partij stemt zich niet inleest? A: Minder. Omdat je al overtuigt bent van partij A of B, zijn je hersenen gepreoccupeerd. Je zult vooral de dingen dien die je bevestigen in je eigen gelijk, je mist de open blik van iemand die het nog niet weet. B: Er is dus niets mis met twijfel, ik snap je punt. Straks ga je nog pleiten voor het loslaten van standvastigheid. A: Dat zou ik nooit doen. Hoewel, kun je uit liefde voor je eigen partij, stemmen op een ander? B (zucht): Mag ik de appelmoes?

Hoe meet je racisme? De heer Brenninkmeijer weigerde een interview met de Lava en wij waren wel benieuwd waar dat rapport van hem op gebaseerd was. Na uren zoeken was de betreffende statistiek echter nog steeds niet boven tafel. Het onderzoek zal vast wel bestaan, maar er zijn waarschijnlijk nog honderden die net iets anders zeggen. De Lava ging dus op onderzoek uit. Twee dingen zijn relevant: het beleid en de beeldvorming. Staan we open voor migranten en zijn we tolerant voor migranten? Als we kijken naar het immigratiebeleid van Nederland dan vind je gemengde resultaten. Je ziet een sterke afname in het aantal toegelaten migranten en asielzoekers, maar relatief zijn we nog vrij open. Vooral uit Polen komen veel migranten, terwijl juist het aantal niet-westerse migranten heel erg is afgenomen. Interessanter is de beeldvorming over migranten. Omdat dit zo iets subjectiefs is, kun je het beste enquêtes gebruiken. De Washington Post plaatste een statistiek van het percentage dat niet naast ‘mensen van een ander ras’ wilde wonen. Frankrijk was de duidelijke koploper. De Eurobarometer onderzocht hoeveel mensen aangeven dat racisme een probleem is. Zweden aan kop, Nederland redelijk hoog. Tegelijkertijd zijn het juist die landen die aangeven minder moeite te hebben met een ministerpresident met een andere etniciteit. De logische conclusie lijkt dat racisme in West-Europa al veel meer een deel van het publieke debat is geworden. Dat zal komen door het hogere aantal migranten in die landen, maar het kan juist wel een stap richting meer tolerantie zijn. Het is best wel te verdedigen dat Nederland ergens in een lijstje in de top drie staat. En het tegenovergestelde kan je ook verdedigen. Dat is alleen niet belangrijk. We moeten ons niet willen verbeteren ten opzichte van andere landen, maar ten opzichte van onszelf, tien jaar geleden. En daar valt nog genoeg winst te halen. Oordeel: niet waar.

Martijn Otten

18 lava

uit de bestuurskamer Nieuwtjes, mededelingen, oproepen, weetjes en/of meningen uit bestuurlijke hoek.

stop het vertroetelen van de onderbuik

Voordat de meeste van de lezers van dit stukje politiek bewust werden, was kritiek op minderheden direct racisme. Toen kwam Pim Fortuyn en in nog geen vijf jaar draaide het helemaal om. Iedereen die niet voortdurend moslims en andere groepen zwartmaakte was soft en zat fout. De afgelopen maanden hebben we kunnen zien dat we er als Nederland maar niet in slagen een gezonde balans te vinden in de omgang met minderheden. De vaak ronduit racistische verdediging van Zwarte Piet, maar ook de kille asielpolitiek van Teeven, lijken het bewijs dat we doorgeslagen zijn.

De PvdA lijkt ook te ver doorgeschoten in het meegaan met de maatschappelijke onvrede tegen minderheden. Zo is “Zwarte Piet gewoon zwart, punt uit” bij Diederik Samson en horen we voor de rest heel weinig over de belachelijke kansenongelijkheid tussen autochtonen en allochtonen. Ik hoop dat de PvdA niet langer bang meewaait met de gure rechtse wind op die thema’s, maar weer eens duidelijk kleur bekent: strijd voor eerlijke kansen, juist ook voor minderheden. De onderbuik hoeft niet eindeloos gevoed en geaaid te worden, af een toe een stomp brengt de boel in beweging.

Natuurlijk, er moet gediscussieerd kunnen worden over bijvoorbeeld de oververtegenwoordiging van Marokkaanse Nederlanders in criminaliteitsstatistieken. Maar het aankaarten van de stelselmatige marginalisering van iedereen die niet blank en man is in Nederland, zowel economisch als cultureel mag niet in de categorie ‘niet zeuren’ of ‘vaag jaren zeventig-gedoe’ vallen.

Toon Geenen, voorzitter Landelijk Bestuur Jonge Socialisten in de PvdA

foto: Lars Kersten

colofon hoofdredactie: martijn otten / redactie: nina arends, frank bolhuis, guus christiaans, renée van den kerkhof, inge kielen, martijn otten, jordy rutten, marijn sikken, fatima warsame / gastredactie: / eindredactie: renée van den kerkhof, martijn otten, jochem rietjens / fotografie: anja dierx | anjadierx.nl / cartoon: robert muts | mutsillustrations.nl / illustratie: lotte woerde | storystudio.nl / ontwerp & vormgeving: merijn dietvorst | vorstontwerp.nl / bladmanagement: jochem rietjens / druk: control media | controlmedia.eu / uitgever: jonge socialisten in de pvda | js.nl Lava is een uitgave van de Jonge Socialisten in de PvdA (JS). Voor tips en suggesties is de hoofdredactie te bereiken via lava@js.nl. Meer informatie over de JS is te vinden op js.nl. De volgende editie verschijnt in februari. alle rechten voorbehouden © Jonge Socialisten in de PvdA / december 2013

19 lava

20 lava

jaargang 15 – editie 4