LAVA Jaargang 18 | Editie 2

LAVA

magazine van de jonge socialisten in de pvda

religie en politiek

1 lava­

voorwoord

inhoud artikelen 4

De nieuwe doorbraak?

7

Religie, politiek en humanisme

Anders dan de twee andere grote politieke stromingen in Nederland, het liberalisme en de christendemocratie, lukt het de sociaaldemocratie niet een mensbeeld te formuleren van waaruit we het debat over religie aan kunnen gaan, schrijft Lucas Roorda. We moeten daarom werken aan een sociaaldemocratisch levensbeschouwelijk ideaal dat de toetssteen vormt voor wat we in sociaal-cultureel opzicht wel en niet acceptabel vinden.

Een pijnlijke spagaat

Gastredacteur Boris van der Ham, voormalig D66kamerlid en huidig voorzitter van het Humanistisch Verbond, adresseert vanuit zijn humanistische perspectief vijf prangende vragen over de rol van religie in de politiek.

De scheidslijn tussen religie en politiek is altijd vaag, ook in Nederland. Ons land kent in theorie een scheiding van kerk en staat, maar in de praktijk is die scheiding niet absoluut. Hoewel er van de ooit vanzelfsprekende dominantie van confessionele partijen anno 2016 weinig over is, beschouwt een kleine meerderheid van de huidige Tweede Kamer zich nog altijd als religieus. Aan de linkerflank van het politieke spectrum is religie een bijzonder ingewikkeld onderwerp. Zoals Lucas Roorda in een scherpe bijdrage aan deze LAVA beargumenteert, dwingt het onderwerp sociaaldemocraten tot een pijnlijke spagaat. Een agressieve nadruk op progressieve waarden gaat moeilijk samen met religieuze vrijheid en speelt bovendien xenofobe bewegingen in de kaart. Onvoorwaardelijke steun voor religieuze minderheden, echter, dwingt progressieve denkers tot bondgenootschappen met zeer conservatieve figuren. Ironisch genoeg kan goedbedoelde steun voor minderheden op die manier leiden tot het schaden van minderheden binnen minderheden, zoals LGBTQIA’ers, feministen en religieuze dissidenten. Een moeilijke kwestie, dus. Er is niet één ‘juiste’ benadering, dat moeten we ons realiseren. Om tot een goede afweging te komen, is het verstandig om eerst eens te luisteren naar wat gelovigen zelf te zeggen hebben. Het hoofdartikel van deze LAVA draait dan ook om drie religieuze Jonge Socialisten die vertellen over hun geloof. Tegelijkertijd hebben we kritische perspectieven van outsiders nodig, waar de voorzitter van het Humanistisch Verbond, Boris van der Ham, ons in deze editie bij helpt. Hoe sociaaldemocraten om kunnen gaan met de invloed van religie in de politiek wordt inzichtelijk gemaakt door een interview met het Willy Brandt Center in Jeruzalem, dat gerund wordt door onze Duitse kameraden van Jusos. Na deze beschouwende woorden wil ik dit voorwoord graag afsluiten met een stijlbreuk: een gepeperde mening. De ambivalente houding van sociaaldemocraten ten aanzien van religie is wat mij betreft niet alleen pijnlijk, ze is ook onhoudbaar. We moeten durven kiezen. Voor mij is het duidelijk. Mijn sociaaldemocratie beschouwt homofobe Jehova’s en misogyne imams niet als bondgenoten. Mijn sociaaldemocratie strijdt zij aan zij met andersdenkenden, met feministen, en met de LGBTQIAgemeenschap. Blinde bescherming van religieuze minderheden of strijd voor progressieve waarden? Optie 2, alstublieft.

12 Jonge Socialisten en religie

Jonge Socialisten Shirodj, Rico en Hassan vertellen over hun religies -het hindoeïsme, christendom en de islam-, over de plaats van religie in de politiek en over de invloed van hun geloofsovertuiging op hun politieke opvattingen.

16 “Met God kun je niet discussiëren, maar met mensen wel”

De Duitse Jonge Socialisten runnen een vredescentrum in Jeruzalem, een heilige stad voor zowel Joden als Moslims. Hoe gaan onze Duitse kameraden om met de tegengestelde perspectieven van Palestijnen en Israëliërs, en wat leren hun ervaringen ons over de rol van religie in de politiek? JS’er Edwin van ’t Pad gaat in gesprek met coördinator Christopher Paesen.

rubrieken 3 agenda 10 ons nieuwste lid 19 uit de bestuurskamer 19 colofon

Casper Gelderblom, hoofdredacteur 2 lava

Religie en politiek gaan ze samen? Tekst: Setar Rostam Onlangs organiseerde de JS Brabant een activiteit met als veelzeggende titel “Geloven? Dat is achterhaald, of toch niet?” De activiteit begon met een rondleiding door de El-Feth moskee in Tilburg. Het huidige gebouw wordt gehuurd van de universiteit en ziet er dus niet echt uit als een moskee. Plannen voor een nieuw, eigen gebouw stuiten echter op veel verzet vanuit de buurt. Naast een openhartig gesprek over dat verzet, hebben we gesproken over de vertaling van de gebedsoproep en kreeg iedereen een Nederlandse vertaling van de Koran mee.

Een belangrijke vraag die aan de orde kwam, was de volgende: “Moeten we religie uit de politiek halen en houden?” Als groep werden we het uiteindelijk eens: “Nee, want als we religieuze partijen buiten de politiek houden, betekent dit ook dat we veel mensen politiek dakloos maken.” Het is belangrijk dat we naar iedereen luisteren en dat we met zijn allen meedenken over hoe we onze samenleving inrichten. Iedereen in Nederland is onderdeel van de Nederlandse samenleving. Daarom moeten alle stemmen, inclusief de religieuze, gehoord worden. Tegelijkertijd moeten we Na de lunch gingen we in gesprek ook erkennen dat de eigenaren van met Jan Seeleman van de Banning die stem ook verantwoordelijkheid Vereniging, de organisatie die zich dragen voor de samenleving. bezig houdt met snijvlak van levensovertuiging, religie en soci- Dus, gaan religie en politiek samen? aaldemocratie. Met hem hebben we Terugkijkend op onze ervaringen gesproken over het begin van het in Tilburg, denk ik dat ik voor mesocialisme, de kerk en (de ethiek zelf een antwoord heb gevonden. Ja, van) het bankensysteem. We heb- religie en politiek kunnen zeker saben ook gediscussieerd over wat de men gaan - zolang we niet vergeten drie grote monotheïstische geloven dat elk mens de vrijheid moet hebverbindt en welke overeenkomsten ben te zijn wie hij of zij wil zijn. ze delen.

3 lava­

Agenda De komende tijd staan er weer veel activiteiten op de planning! Een greep uit de agenda: 18-19 juni: JS Voorjaarscongres, Amsterdam 22 juni: Mokums Iftar, Amsterdam 23 juni: Uitreiking Fair Politician of the Year Award, Den Haag 25 juni: Afsluiting Politiek Seizoen en Sportdag, Groningen 27 juni: “Rijksbegroting voor dummies” met Jeroen Dijsselbloem, Arnhem Meer weten? Houd www.js.nl in de gaten voor updates over deze en andere activiteiten, of neem contact op met de redactie.

De nieuwe doorbraak? Een pleidooi voor een nieuwe levensbeschouwing voor sociaaldemocraten Tekst: Lucas Roorda Beeld: RenĂŠe van den Kerkhof

4 lava

Op het moment van het verschijnen van deze LAVA is het transferseizoen weer volop in gang. Ja, de voetbaltransfers, maar zeker ook de politieke transfers; het ene na het andere Kamerlid probeert voor zichzelf een plekje op de lijst veilig te stellen, of juist een leuke baan te ritselen voor na maart 2017. Dat laat ruimte voor politieke nieuwkomers, en de opvallendste verschijning op dat front was ex-TMF VJ en activiste Sylvana Simons als nieuw gezicht van de partij DENK.

Zonder al te veel in te gaan op het specifieke debat tussen Asscher en DENK, laat het mijns inziens wel een probleem van de PvdA anno 2016 zien: in weerwil van ons mooie verhaal over de boel bij elkaar houden, vinden we het ontzettend moeilijk om met de rol van religie om te gaan, en het concurrerende waardenpatroon dat het tegenover politieke instituties zet. Daarbij zitten sociaaldemocraten als vanouds tussen twee vuren. Aan de ene kant willen we ons verzetten tegen het uitgekauwde verhaal dat religie per definitie een probleem is. Aan de andere kant zijn sommige conservatieve elementen uit de islam, of welke andere religie dan ook, moeilijk te rijmen met het sociaaldemocratische emancipatieverhaal. Dat laatste zien we ook terug in de manifesten van bijvoorbeeld Sam Harris en Maajid Nawaz, die de Britse Labour verwijten veel te weinig stelling te nemen tegen conservatieve imams en radicalen hun gang te laten gaan.

De meeste JS’ers zullen vermoedelijk wel wat dingen vinden van DENK, de manier waarop de partij tot stand gekomen is en hoe ze menen politiek te moeten bedrijven, maar het aansluiten van Simons zou voor de PvdA wel een signaal moeten zijn. Kern van de klacht die Simons en DENK verwoorden is dat de gevestigde politiek, de linkse en progressieve partijen voorop, veel te weinig doen aan opkomend racisme en islamofobie. Grootste steen des aanstoots voor DENK is Lodewijk Asscher, die in hun beleving de inclusieve samenle- In dit debat zitten de sociaaldemocraten constant in ving in woord belijdt, maar met dezelfde adem Turkse het defensief. Anders dan de twee andere grote polijongeren in de hoek zet als potentiële radicalen. tieke stromingen, het liberalisme en de christendemocratie, lukt het ons niet een mensbeeld te formuleren van waaruit we dat debat kunnen aangaan, een levensbeschouwelijk ideaal dat de toetssteen vormt voor wat we in sociaal-cultureel opzicht wel en niet acceptabel vinden. De liberalen hebben hun door de verlichting geïnspireerde rationele mensbeeld, waarbij we voornamelijk economische marktactoren zijn, terwijl de christendemocratie vanzelfsprekend de bijbel en het christelijk gedachtegoed heeft om uit te putten. Sociaaldemocraten hebben echter een relatief vaag idee van verbinding en gemeenschappen, waar we ons bovendien nauwelijks op durven te beroepen. Waarom ontbreekt het bij ons aan mensbeeld en levensbeschouwing? Waarom zijn we zo aan het schipperen bij het formuleren van onze eigen waardenpolitiek? Deels zal het komen door het focuspunt van die politiek: de overheid. Waar liberalen vooral vertrouwen op de markt en christendemocraten op het maatschappelijk middenveld, moet de verandering voor sociaaldemocraten komen van de overheid. Dat is in het sociaaleconomisch debat solide genoeg, maar zodra de overheid zich uitdrukkelijk gaat mengen in het sociaal-culturele debat gaat het toch al snel ruiken naar betutteling – en betutteling jaagt mensen weg als een opstijgende spruitjeswalm. Daarnaast klinken woorden als ‘moraal’ en ‘ethiek’ ook erg als vooral vertellen wat niet mag, en dat staat haaks op het vrijheidsbeeld dat de PvdA omarmt. Het heeft ook een historisch perspectief. Wie PvdA, levensbeschouwing en mensbeeld zegt, komt bijna automatisch op Willem Banning uit. Banning was hervormd predikant in Leiden, en speelde een instrumentele rol in de SDAP, en later bij de oprichting van de PvdA. Banning was ook medeauteur van het eerste beginselmanifest van de PvdA in 1947, met daarin de gedachte van de Doorbraak een grote rol speelde: weg met de verzuiling, op naar één partij voor sociaaldemocraten, vrijzinnige liberalen en progressieve katholieken en protestanten. Die doorbraak is echter ingehaald door de politieke realiteit, waarbij de religieuze kant van de PvdA vrij snel naar de achtergrond is verdwenen, en door de verregaande secularisering in de jaren ’60 en ’70 definitief is achterhaald. 5 lava­

Door die historische ontwikkeling kan de indruk ontstaan dat de ideeën van Banning voor de moderne PvdA niet meer relevant zijn. Daaruit extrapolerend zou je zelfs kunnen concluderen dat de PvdA überhaupt weinig behoefte heeft aan levensbeschouwing en de ontwikkeling van een eigen mensbeeld. Bij de herziening van het beginselmanifest in 2005 was er hoegenaamd ook weinig plaats voor levensbeschouwelijke overwegingen, destijds nog aardig bediscussieerd door Rutger Claassen en Herman Noordegraaf in S&D. In dat debat hebben beiden echter één opvatting gemeen: als de PvdA de ideeën van Banning, en in bredere zin het levensbeschouwelijke perspectief teveel loslaat, schiet de partij zichzelf daarmee in de voet.

van ons mensbeeld kunnen we ook met meer vertrouwen aansluiting zoeken bij andere waardengemeenschappen, in plaats van de ongemakkelijke omgang die we daar nu soms mee hebben. Dat geldt niet alleen religieuze gemeenschappen, maar bijvoorbeeld ook sport en cultuur. Het vormt tevens een fantastische basis voor het van overheidswege ondersteunen van instituties die juist géén (direct) economisch nut dienen. Natuurlijk biedt de waardengemeenschap en de morele sociaaldemocratie geen antwoord op iedere probleem en zal er bij de bepaling van hoe we dat vrije maar verantwoordelijke individu voor ons zien de nodige noten gekraakt moeten worden. Dat is ook de kern van het debat tussen Claassen en Noordegraaf dat hierboven werd aangehaald, en dit stuk probeert ook geen definitief mensbeeld neer te leggen. Het is echter schokkend hoe actueel dat debat nog is, twaalf jaar nadat het gehouden werd. In tijden van verregaand economisch individualisme is het noodzakelijk dat juist de sociaaldemocraten een inclusief beeld houden over hoe we mens en samenleving voor ons zien; meer nog dan alleen in sociaaleconomische zin. De morele en intellectuele leegte van een politieke visie die alleen denkt vanuit de laatste (het ‘natje en droogje’) maakt onze positie in het culturele debat onaantrekkelijk, en de samenleving die we schetsen onzeker. Daarin blijven woorden als “Een fatsoenlijke samenleving waar vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid elkaar de hand reiken”, zoals in het Beginselmanifest, betrekkelijk hol.

Het voert te ver om hier de volledige filosofie van Banning uit te werken, daarvoor verwijs ik graag naar de artikelen van Claassen en Noordegraaf en natuurlijk naar de geschriften van Banning zelf. Kern van het verhaal is echter dat Banning veel nadruk legde op het morele karakter van het socialisme, dat zijns inziens in iedere gemeenschap moet terugkomen waar het individu zich in begeeft. Het betekent ook dat politici moeten durven om morele politiek te bedrijven, grotere belangen moeten aanboren dan slechts die van het huishoudboekje. Alleen dan kunnen socialisten en sociaaldemocraten zich losmaken van ‘‘tyrannie van het economisme (goed opgepikt, Jesse Klaver – red.), d.i. van de verabsolutering der economische waarden en belangen boven de sociale”. Waar de navolgers van Marx het nog hadden over ‘eerst het eten, dan de moraal’ gaan de moraal en het dagelijks brood voor Banning samen. Hoewel die moraal verbindend moet zijn, gaan we zeker bepaalde delen van onze achterban kwijt raken. Dat Wat we in die context van Banning kunnen leren is dat geldt zowel voor die PvdA’ers die moraal geen taak van er het risico bestaat op wat ik zou noemen ‘persoonlijke de politiek vinden, als diegenen die zich niet kunnen vervreemding’; met andere woorden, een loskoppeling vinden in ons idee van de vrije en verantwoordelijke van het individu van zijn of haar gemeenschap, omdat mens. Het zal ook geen DENK kunnen voorkomen, die dat individu het nut of doel van die gemeenschap niet getuige speeches van Kuzu en Öztürk niet heel veel meer voelt. Op dezelfde manier waarop een arbeider ophebben met vrouwen- en homo-emancipatie, en in het moderne productieproces zichzelf niet meer Turkse Kamerleden vrije keus van associatie ontzegherkent in het eindproduct, voelt het gemeenschaps- gen. Wie kiest is echter nooit allemansvriend, en moet lid zich nauwelijks meer betrokken bij de gemeen- dat ook niet zijn. Het geeft ons een veel sterkere positie schapsmoraal. Wanneer de gemeenschap weinig meer in het sociaal-culturele debat door onze keuzes te vervoorstelt dan een manier om je natje en je droogje te ankeren in een collectieve moraal. We gaan hem hard krijgen en morele opvattingen tamelijk willekeurig nodig hebben. ◄ lijken, lopen we het risico dat de verbindende factoren tussen die gemeenschap wegvallen. Immers, dat natje en droogje kun je wellicht ook wel ergens anders krijgen, ergens waar je je meer thuis voelt. Daar zou dus onze levensbeschouwing kunnen beginnen: met een waardengemeenschap die de vrijheid en verantwoordelijkheid van het individu context geeft. Leden van die gemeenschap zijn niet gehorig aan een markt of een hogere macht, maar aan elkaar. Ten onrechte laten we die gemeenschapsmoraal liggen, bang dat we zijn voor teveel beperking. Moraal en ethiek kunnen echter faciliterend zijn voor individuele vrijheid. Dat mes snijdt aan twee kanten: het ontwikkelen van een moraal van de vrije, verantwoordelijke en sociale mens legt juist de basis voor het van overheidswege afbreken van beknellende constructies die mensen zeggenschap over hun eigen leven ontnemen. De keuze voor een vrije opvatting van gender, seksuele geaardheid en emancipatie vallen vanuit dat idee te rechtvaardigen. Met een duidelijke morele fundering 6 lava

RELIGIE, POLITIEK & HUMANISME Tekst: Boris van der Ham Beeld: Maria van der Heyden

Dagelijks worden er heftige debatten gevoerd over religie en extremisme. Maar een steeds grotere groep wereldburgers is helemaal niet meer religieus, maar atheïst, agnost of humanist. LAVA sprak met Boris van der Ham, huidig voorzitter van het Humanistisch Verbond. Zijn organisatie is in Nederland al 70 jaar de officiële vereniging van atheïsten, agnosten, humanisten en vrijzinnigen.

7 lava­

Hoe verhoudt het humanisme zich tot religie? Laten we beginnen met een geschiedenislesje . Het woord humanisme kwam op aan het einde van de middeleeuwen, toen de oude bronnen uit het klassieke Griekenland en uit de Romeinse tijd weer werden herontdekt. De samenlevingen in Europa ademde op dat moment maar één waarheid: het christendom. En er was maar één boek belangrijk: de bijbel. Alle wijsheid kwam van God.

doodstraf krijgen. Maar de invloed van religie komt op meerdere punten terug. Vorig jaar maakte ik voor omroep HUMAN een documentaire (www.onderongelovigen.nl) waarin onder andere de religieuze politiek van president Erdogan van Turkije langskwam. Hij gebruikt soms religieuze argumenten om zuiver politieke beslissingen door te drukken. De politiek moet in haar beslissingen religie dus echt gelijk behandelen als andere opvattingen, meningen en levensbeschouwinMaar door die herontdekking van klassieke denkers gen. Doe je dat niet, dan komen er ongelukken van. en schrijvers, die niet tot het christendom behoorden, waren er opeens meerdere bronnen van wijsheid. Niet Ook in de Nederlandse context is dit actueel. Je merkt alle wijsheid bleek uit religie voort te komen! Dat was heel vaak dat er een soort terughoudendheid is wat een schok, maar het betekende ook de aanvang van de betreft het bekritiseren van godsdienst. Er wordt gerenaissance, de opvering van onze beschaving. Het daan alsof het een soort buitencategorie is, waar je woord humanisme verwijst naar het woord ‘human’, extra behoedzaam mee moet omgaan. Dat zie je bij het wat ‘mens’ betekent. Het humanisme was dus een stro- debat over ritueel slachten door joden en moslims bijming die zich richtte op de mens en de daden en wijs- voorbeeld. En zelfs bij het vragen stellen over jongensheden die ze voortbrengen. besnijdenis zit iedereen meteen op de kast. Dan wordt er geroepen: “Dat is godsdienstvrijheid!” Alsof dat het De eerste humanisten waren nog best religieus, en enige recht is dat telt! Maar er zijn nog veel meer rechcombineerden hun geloof met een interesse in die oude ten waar je mee te maken hebt: het recht op privacy, en nieuwe wijsheden en wetenschap. Tegenwoordig het recht op zelfbeschikking over je eigen lichaam, wordt het woord humanisme in het Westen vooral ge- dierwelzijnswetten. Het is in progressieve kringen bruikt voor mensen die juist helemaal niet godsdien- ook opvallend dat er wel vaak vrijpostig kritiek wordt stig zijn, Toen in 1946 het Humanistisch Verbond werd geuit op het christendom, maar dat er vervolgens heel opgericht, was dat de organisatie die atheïsten, agnos- politiek-correct gedaan wordt gedaan over de islam. Ik ten en vrijzinnigen wilde verenigen. Deze ‘buitenker- zeg: behandel iedereen in zijn opvattingen gelijk, niet kelijken’ werden in die tijd in Nederland op tal van ma- minder, maar ook beslist niet meer. nieren zowel sociaal als juridisch achtergesteld. In vele landen ter wereld is dat nog steeds zo. Bij de opstart Hoe verhoudt vrijheid van godsdienst zich tot andere vrijhevan het Humanistisch Verbond waren overigens veel den, zoals bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting? Is er sociaal-democtaten betrokken, zoals Jaap van Praag, een rangorde, zou die er moeten zijn? die lange tijd voorzitter was. De vrijheid van godsdienst is wat mij betreft gewoon een onderdeel van de vrijheid van meningsuiting. Het Maar het humanistisch verbond wil naast de emanci- komt ieder individueel toe om te mogen geloven, of niet patiestrijd voor de niet-gelovigen, ook een houvast bie- te geloven wat je wil. Dan werpen sommigen tegen: “Ja, den aan mensen die toch willen reflecteren op het le- maar religie is iets dat veel mensen ‘samen’ doen.” Nou, ven. Ik zeg het zo: je noemt je humanist, als je al voorbij ook dat staat je natuurlijk vrij. Maar ook daar is niet veel het woord ‘atheist’ bent. Je staat namelijk voor heel veel speciaals aan: het samen een kerk of moskee vormen is dingen wél. Als ik naar mezelf kijk: ik vind de univer- niet veel anders dan het grondwettelijk recht op vrijheid sele rechten van de mens een belangrijke leidraad. Ik van vereniging gebruiken. Ook de Jonge Socialisten laat me inspireren door literatuur, door muziek, door maken gebruik van dat recht, en ook het Humanistisch denkers en door medemensen. Verbond doet dat. Het juridisch zo verbijzonderen van religie is dus helemaal niet nodig, en is zelfs ongewenst. En hoe verhoudt zich dat humanisme dan tot gods- Het is een opvatting, een levensbeschouwing, en daar dienst en religie? Een humanist zal altijd opkomen kan je van mening over verschillen. voor de vrijheid van religie voor anderen, ook al is hij dat zelf niet. Aan de andere kant is het niet zo dat reli- Veel belangrijker dan een rangorde in grondrechten gieuze mensen meer privileges mogen hebben, of dat aanbrengen, is het fundamentele uitgangspunt van religie een soort status aparte verdient, ten opzichte individuele vrijheid. Mensenrechten als vrijheid van van mensen die niet godsdienstig zijn. godsdienst of levensbeschouwing zijn niet ‘collectief’, maar individueel. Dus als jij moslima wilt zijn zonder Welke rol is er volgens het humanisme weggelegd voor religie hoofddoek, dat is dat jouw volste recht. Of als je chrisin de politiek? ten wilt zijn, maar niet gelooft in de wonderbaarlijke Mensen mogen zich natuurlijk laten inspireren door opstandig uit de dood van Jezus, dan mag dat. En als je wat ze maar willen. Als iemand Johan Cruyff mag ci- besluit om niet religieus meer te zijn, dan moet jij ook teren in een politiek debat, of de vrijdenker Spinoza, beschermd worden in jouw keuze. waarom zou iemand anders Jezus of Mohammed dan niet mogen aanhalen? Humanisten zijn voor de vrij- Geen groep, geen kerk, zelfs uiteindelijk je ouders kunheid van meningsuiting. Dus alle vrijheid en gelijk- nen jou niet dwingen tot een eenduidige visie of religie. heid op dat punt. Maar helaas wordt dan toch vaak Toch gebeurt dat in veel landen nog wel door de overheid. religie bepaalde extra rechten toebedeeld, die erg Ook in Nederland zijn er nog veel problemen. Het Humagevaarlijk kunnen uitpakken. In 55 landen is het ver- nistisch Verbond heeft bijvoorbeeld een grote groep exboden om kritiek te hebben op religie, en in 13 landen moslims die dagelijks last hebben van sociale uitsluiting kan je voor ‘godslastering’ of geloofsafval zelfs de omdat ze iets anders denken dan hun ouders. 8 lava

Moet of mag de politiek actief interventies plegen in religieuze instituties en gemeenschappen waar denkbeelden worden uitgedragen die vanuit liberaal-democratisch perspectief schadelijk zijn? Mag een imam zeggen dat homoseksualiteit een grote zonde is? Ja, dat mag. Er is immers vrijheid van meningsuiting. Ik mag dan vervolgens ook zeggen dat ik dat een belachelijke opvatting vind. Mag iemand oproepen tot geweld? Nee, dat mag ik als atheïstische humanist niet, dus ook in een moskee mag dat niet. Ook als er op strengreligieuze scholen denkbeelden worden verspreid waarin haat naar de bestaande samenleving wordt aangeleerd, dan mag je ingrijpen. Ingewikkelder is als religieuze instituties en gemeenschappen sociaal onwenselijk gedrag uit gaan dragen. Bijvoorbeeld het sociaal uitsluiten van iemand. Sommige ex-moslims merken dat er vanuit de moskee erg negatief wordt gesproken over ‘ongelovigen’, ook als het familieleden zijn, waardoor er soms echt gezinnen uiteen vallen als iemand zijn geloof verlaat. Veel ex-moslims houden dan maar hun mond tegen hun familie, omdat ze hen niet willen missen. Tja, daar kan je

geen wet voor verzinnen. Je kan via de wet immers niet verplichten tot goede familiebanden. Wel hebben wij als Humanistisch Verbond alle moskeeën in Nederland een uitnodiging gestuurd om met ons in gesprek te gaan over hoe deze ‘afvalligen’ worden behandeld. Moet of mag de overheid van een democratisch land religieuze stromingen verbieden wanneer die stroming de omverwerping van de democratische orde voorstaat? Je moet erg op je hoede zijn. Religieuze of politieke organisaties die tegen de democratie pleiten zijn vaak erg uitgekookt. Door hen te snel te verbieden, bevestig je soms hun slachtofferschap en dat kan de aantrekkingskracht van zulke bewegingen zelfs vergroten. Oppassen dus om te snel meningen te verbieden. Maar persoonlijk ben ik er wel voor dat je in de grondwet vastlegt dat de democratie nooit mag worden afgeschaft, ook al zou daar een meerderheid voor zijn. Daarnaast moet je bestaande regels gebruiken om haatzaaien, opruiing en geweld te bestraffen. ◄

Ons nieuwste lid…

Araik Gingnagel! Tekst: Casper Gelderblom Beeld: Maria van der Heyden

Leuk dat je lid bent geworden van de Jonge Socialisten! Waarom ben je lid geworden? Ik ben zelf geboren in Bos en Lommer, een multicultureel stadsdeel in Amsterdam West dat toentertijd op vrijwel alle vlakken, zoals criminaliteitscijfers en armoede, erg slecht scoorde. In m’n klas hadden dan ook een heleboel kinderen een taalachterstand. Als ik PvdA’ers hoorde praten over gelijke kansen, dan begreep ik dat dat niet slechts stemmentrekkerij was. Integendeel, ze adresseerden terecht een groot probleem dat om een oplossing vraagt. Als lid van de JS wil ik me meer verdiepen in maatschappelijke onderwerpen zoals deze. Waarom de JS en geen andere (jongeren)partij? Ik twijfelde ooit tussen DWARS en de Jonge Socialisten. Ik was het niet altijd eens met het kabinetsbeleid en dan is het natuurlijk makkelijker om je bij een oppositiepartij aan te sluiten. Maar op de eerste dag dat ik bij de JS zat, was de twijfel weg. Ik voelde me er meteen thuis. Ook leek de JS mij een plek die meer open staat voor onderlinge discussie.

Ben je van plan om actief te worden binnen de vereniging? Sinds m’n eerste JS-activiteit ben ik op zoveel mogelijk activiteiten geweest. Wie weet dat ik bij de JS Amsterdam een steentje bij kan dragen. Ik moet alleen nog even uitzoeken hoe dat precies in z’n werk gaat, haha. Wat zou je veranderen als je één dag aan het politieke roer van Nederland zou mogen staan? Lastige vraag! Naar mijn mening valt er zoveel te veranderen, zowel in Nederland als daarbuiten. Kijk, in Nederland hebben de meeste mensen het redelijk goed voor elkaar. Op die éne dag zou ik me willen inzetten voor de mensen voor wie dat niet geldt, en voor een eensgezinder Nederland.

10 lava

11 lava­

Jonge Socialisten en religie

Tekst: Casper Gelderblom Illustratie: Robert Muts

Wanneer het over religie in de Nederlandse politiek gaat, zullen velen in eerste instantie aan de ChristenUnie of de streng gereformeerde SGP denken en niet aan de seculiere PvdA. Toch heeft ook de sociaaldemocratische beweging altijd een religieuze stroming gekend. LAVA ging in gesprek met drie religieuze Jonge Socialisten en constateert: die stroming is nog lang niet opgedroogd.

Naam: Shirodj Raghoenath Leeftijd: 23 JS-afdeling: Brabant In het dagelijkse leven: Student Biomedische Technologie Religie: Hindoeïsme Inspiratie uit dharma en samsara Shirodj ziet het hindoeïsme niet alleen als religie, maar vooral ook als levenswijze. “Ik zie mijzelf als een passief gelovige Hindoestaan. De heilige geschriften beschouw ik als morele inspiratiebron. Woord voor woord citeren is niets voor mij, ik kijk liever naar de achterliggende filosofie, naar de grote lijnen en motieven. En soms ook naar parallellen tussen het Oosterse en het Westerse spirituele gedachtegoed. Net als het jodendom en christendom kent het hindoeïsme bijvoorbeeld ook tien geboden. Wij noemen ze dharma, wat vaak vertaald wordt met “religie”. Deze tien regels zijn, als richtlijnen, voor mij erg belangrijk. Ik probeer bijvoorbeeld altijd de waarheid te spreken en hecht veel waarde aan geduld en beheersing van de geest. Daarnaast ben ik erg nieuwsgierig en wil ik altijd iets nieuws leren, zodat ik dat vervolgens kan delen met anderen.” Een ander hindoeïstisch concept dat voor Shirodj van groot belang is, is samsara. “Binnen het hindoeïsme zijn er drie wegen tot verlossing van de eeuwige samsara, de oneindige cyclus van dood en wedergeboorte doormiddel van reïncarnatie. Deze drie wegen zijn de weg van de verlichting, de weg van rechtvaardig handelen en

ontwikkeling en als laatst de weg van devotie. Door in het leven rechtvaardig te handelen, mijzelf en de medemens te ontwikkelen wil ik uiteindelijk een nalatenschap achterlaten voor mijn (klein)kinderen.” Puja en vega, karma en sewa Hoewel Shirodj zichzelf als een passieve gelovige beschouwt, speelt zijn religie ook een praktische rol in zijn leven. “Ik ben opgegroeid in Kaatsheuvel, ver van het Nederlands-Hindoestaanse epicentrum, Den Haag. Toch ben ik regelmatig met mijn familie in een mandir, een Hindoestaanse tempel, te vinden. Thuis praktiseren mijn ouders het geloof door op speciale gelegenheden een puja, godsverering, te verrichten. Daarnaast eet ik net als de meeste hindoestanen geen rund en varken. Vrijdags eten wij helemaal geen vlees of ei, omdat die dag bedoeld is om god te eren. Zelfs als passief gelovige houd ik mij nog steeds aan dit dieet, omdat het nu eenmaal ingebakken is dat ik geen rund en varkensvlees eet. Bovendien, één dag in de week vega eten is niet zo erg.” Buiten zijn bezoeken aan de mandir en zijn dieet, is ook Shirodj’s maatschappelijke engagement voor een belangrijk deel gebaseerd op zijn geloof. “Het begrip sewa speelt een grote rol in mijn leven. Vrij vertaald betekent het vrijwilligerswerk. Van kleins af aan zet ik mij in voor de maatschappij, bijvoorbeeld in de jeugd- en jongerenraden.” Vrijwilligerswerk, zo blijkt, levert bovendien ook nog iets op. “Door middel van dit soort activiteiten wil ik graag iets terug doen voor de gemeenschap. Het geeft mij voldoening en meestal geeft het direct resultaat. Bovendien is het een leuke manier om karmapunten te scoren!” Religieus denken en de veranderlijkheid van de maatschappij 12 lava

In de Nederlandse politiek is er niet altijd begrip voor religieuze argumenten, vindt Shirodj. “Nederland heeft een lange traditie als het gaat om de scheiding tussen kerk en staat. Dat zie je terug in de politiek. Argumenten gebaseerd op religie en religieus-culturele perspectieven worden vaak niet serieus genomen, zeker wanneer het niet-christelijke standpunten betreft. Ik ben zeker niet van mening dat religieuze argumenten altijd valide zijn, maar ze helpen ons wel bepaalde handelingen en denkbeelden te begrijpen die voor veel mensen achterhaald of zelfs achterlijk lijken. Niet zo lang geleden was er bijvoorbeeld nog ophef over burgemeester Aboutaleb’s uitspraak dat hij het liefst islamitische schoonzonen zou willen. Ik zie dat soort voorkeuren ook vaak in mijn eigen gemeenschap. Vanuit een religieus perspectief is dat helemaal niet zo moeilijk te begrijpen.”

Naam: Rico Tjepkema Leeftijd: 19 JS-afdeling: Groningen In het dagelijkse leven: Student International Relations Religie: Christendom Stukjes God Een combinatie van doctrine en persoonlijke spiritualiteit, zo beschrijft Rico zijn geloof. “Als Christen geloof ik in een God die alles geschapen heeft wat wij om ons heen zien. Ik heb aan mijn geloof natuurlijk ook mijn eigen invulling gegeven. Dat is goed, vind ik, omdat ik daardoor op een vrijzinnige maner kan nadenken over de betekenis van de verhalen uit de Bijbel en bijvoorbeeld de rol van Jezus. Er valt altijd veel te zeggen als het over religieuze opvattingen, dat geldt ook in mijn geval. Het belangrijkste element van mijn geloofsovertuiging is denk ik wel dat voor mij ieders ziel een stukje is van het grote geheel (God), en dat Hij een plan heeft voor ons allemaal en dat we hier op aarde zijn om dat persoonlijke ‘stukje God’ te verrijken.”

Hoewel religieuze overwegingen dus serieus moeten worden genomen, moeten religies wat Shirodj betreft ook meegaan met hun tijd. “De maatschappij is veranderlijk. In de 21e eeuw moet iedereen de vrijheid hebben om invulling te geven aan het leven naar eigen inzicht. Ik vind het jammer dat grote groepen gelovigen niet mee willen gaan met belangrijke veranderingen in de maatschappij. Dat zij zich, bijvoorbeeld wat vrouwenemancipatie en integratie van de LGBT-gemeenschap betreft, vaak nog vastklampen aan oude tradities in naam van het geloof. Hoewel de Hindoestaanse en Indiase samenleving nog Religie als kompas vaak homofobe trekken vertoont, kan ik met trots zeggen Zijn geloof bepaalt niet alleen de manier waarop Rico dat het hindoeïsme LGBT gelukkig wél accepteert.” naar de wereld kijkt, maar heeft ook invloed op zijn doen 13 lava­

en laten. “Religie speelt een grote rol in mijn leven. Hoe meer ik er de laatste tijd over nadenk, des te meer ik me realiseer dat ik eigenlijk bij alles wat ik doe ‘het goede’ –dat wil zeggen, dat waar ik in geloof– in mijn achterhoofd houd. Dankzij gesprekken met mensen die niet geloven, heb ik me gerealiseerd dat mijn wereld compleet anders in elkaar zit dan die van hen. Ik zal bij alles wat ik doe altijd denken aan of het goed is, waarbij ik me ervan bewust ben dat er iemand of iets meekijkt naar wat ik aan het doen ben. Naast dit soort constante reflectie, die echt enorm belangrijk voor me is, bid ik minimaal elke dag één keer (vaak meer) en lees ik regelmatig iets dat met religie te maken heeft. Naar de kerk gaan doe ik vrijwel nooit, het georganiseerde deel van de religie spreekt mij nauwelijks aan.” Persoonlijke overtuiging versus politieke standpunten Wat Rico betreft is religie, in ieder geval als het om politiek gaat, vooral iets persoonlijks. “Mijn geloof beïnvloedt mijn politieke standpunten vooral in de zin dat ik geloof dat iedereen zelf zou moeten kunnen overwegen wat hij of zij goed vindt. Als het gaat om normen en waarden en wat ik wel en niet vind kunnen, wat absoluut beïnvloed wordt door mijn religie, geldt dit alleen voor mij persoonlijk. Iedereen zou volgens mij voor zichzelf uit moeten kunnen zoeken wie ze zijn en wat voor hen moreel acceptabel is, om zich daar vervolgens in alle vrijheid naar te gedragen.” Toch heeft religie soms ook direct invloed op zijn politieke standpunten. “De christelijke nadruk op naastenliefde vertaalt zich voor mij direct naar de sociaalde-

mocratische kernwaarde van solidariteit. De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Het idee dat we uiteindelijk allemaal één zijn, dat ook voortkomt uit mijn religieuze overtuiging, maakt dat ik vind dat de staat een verbindende rol moet spelen en ervoor moet zorgen dat iedereen een waardig bestaan kan leven. Mijn geloof in deze aspecten, naastenliefde en verbinding, maken van mij een sociaaldemocraat.” Betutteling van religie Over de positie van religie in de Nederlandse politiek heeft Rico een dubbel gevoel. “Ik vind dat er op zich genoeg plaats is voor religie in de Nederlandse politiek. Maar dan heb ik het voornamelijk over de manier waarop partijen onderling respect tonen voor religie. Zoals de grotendeels seculiere partijen in de Tweede Kamer respect tonen voor de sterk religieuze SGP, bijvoorbeeld. Tegelijkertijd valt het me al sinds het prille begin van mijn politieke engagement op dat er binnen de Partij van de Arbeid, maar ook binnen andere partijen die niet gesticht zijn op religieuze grondslag, er vrij disrespectvol met religie om wordt gegaan. Hiermee wil ik niet zeggen dat religie iets onaantastbaars is of dat er geen grapjes over gemaakt mogen worden. Integendeel, dat moet altijd kunnen. Wat ik wel kwalijk vind, is de systematische betutteling van religie als ‘dom’ of ‘onwetend’ binnen onze partij. De Partij van de Arbeid is een partij die iedereen respecteert en die er voor iedereen is. Dat zou moeten betekenen dat iedereen, inclusief religieuze mensen, zich er zonder meer thuis zouden moeten kunnen voelen. Als het om religie gaat, zie ik dit binnen de partij helaas niet genoeg terug.”

14 lava

Naam: Hassan Osman Leeftijd: 26 JS-afdeling: Arnhem-Nijmegen In het dagelijkse leven: Accountant Religie: Islam

Geloofsovertuiging in de politiek De islamitische waarden die voor Hassen belangrijk zijn, zijn ook bepalend voor zijn politieke denken en handelen. “De Islam kent een groot aantal mooie, universele waarden. Zo spelen verdraagzaamheid, verbondenheid, rechtvaardigheid en gelijkheid een centrale rol. Dat is al zo sinds het prille begin van de Islam, denk maar aan de rol van Bilal Ibn Rabah, een vrijgemaakte slaaf die één van de profeet Mohammed’s meest trouwe en dierbare compagnons werd.”

Verbondenheid en de Vijf Zuilen Hassan werd geboren in Soedan en woonde tot zijn 7e in Caïro. “In Soedan en Egypte heb ik mijn islamitische geloof ervaren in een context waar het dominant is. In deze landen heeft een gematigde stroming, het Soefisme, een grote aanhang. Als moslim heb ik het leven daar altijd als prettig ervaren. Ik herinner me voelbare verdraagzaamheid en verbondenheid binnen de gemeenschap. Moslim zijn in Nederland is anders in de zin dat Islam hier niet dominant is, maar voor het geloof zelf maakt dat natuurlijk niet uit. De voornaamste aspecten van mijn geloof, de Vijf Zuilen van de Islam, zijn overal hetzelfde. Het gaat dan om Sjahada of getuigenis, Salat of gebed, Zakat, het geven van aalmoezen uit solidariteit, Siyam, het vasten tijdens de ramadan als innerlijke zuivering van het kwade en een belangrijk moment van zelfreflectie, en tot slot de Hadj, de bedevaart naar Mekka om het gevoel van verbondenheid in de wereldwijde islamitische gemeenschap te versterken.”

Om zijn punt te illustreren zoekt Hassan een passage uit de Hadith (de verzameling van vertellingen over het leven van Mohammed) op. “Kijk! In de Hadith wordt het bijvoorbeeld zo verwoord: “De boodschapper van God Zei: “O mensen! Waarlijk jullie Heer is één en jullie vader (Adam) is één. Een Arabier is niet beter dan een niet-Arabier, en een niet-Arabier niet beter dan een Arabier; een blanke is niet beter dan een zwarte en een zwarte is niet beter dan een blanke – behalve in termen van vroomheid en goede daden.” (gemeld door imam Ahmed, 22391, al-Silsilat al-Saheeh 2700, red.). Dit citaat van Mohammed laat duidelijk zien dat hij tegen racisme was en vóór gelijkheid. Dit soort overtuigingen verbinden mensen op een positieve manier en zijn voor mij enorm inspirerend. Mijn handelen in de politiek wordt door waarden als deze beïnvloed, en ik denk dat dit de manier is waarop geloof een rol kan spelen in de politiek.”

Waarden en handelingen Gevraagd naar de rol van het geloof in zijn leven, legt Hassan vooral de nadruk op de relatie tussen waarden en handelingen. “Waarden die belangrijk zijn in de Islam vinden hun beslag in handelingen die van goede moslims verwacht mogen worden. Dat heeft alles te maken met de zoektocht naar innerlijk geluk, die iedereen deelt – ik ook. Geluk kun je deels uit materialisme halen, maar materialistisch geluk is volgens mij per definitie van korte duur. Echt geluk haal je uit de handelingen die je verricht en waarvan je ziet dat het effect positief is. De gezonde zelfreflectie waar de ramadan toe leidt, is daar in mijn ervaring een goed voorbeeld van. Een ander voorbeeld is Zakat. De glimlach van blijdschap die je op het gezicht van een persoon tovert na het afstaan van een aalmoes en waarmee het gevoel van solidariteit binnen een gemeenschap versterkt wordt, dat is waar geluk vandaan komt voor mij. Dat geeft echte voldoening.”

Vrijheid van godsdienst en vrijheidsberoving Er is een zekere spanning tussen geloofsvrijheid en de neiging die soms bij geloofsgemeenschappen bestaat om de vrijheid van andersdenkenden te beperken, stelt Hassan. “Een deel van de Nederlandse bevolking belijdt actief een geloof. Dat is goed, dat deel van de bevolking maakt gebruik van een vrijheid die we moeten koesteren - namelijk de vrijheid om wel of niet te geloven. Zolang men zich daarbij houdt aan de geldende normen en waarden en aan de regels die we samen hebben afgesproken, is geloofsbelijding alleen maar een verrijking. Maar die vrijheid mag niet misbruikt worden door de vrijheid van een ander in te perken. Ik vind dat iedereen mag denken, zeggen en geloven wat hij of zij wil. Zodra we het gevoel hebben dat iemands vrijheid wordt beknot, dienen wij dat als samenleving te corrigeren. Niets is namelijk erger dan vrijheidsberoving, jezelf te moeten voordoen voor iemand die je niet bent of wilt zijn. Dat mogen we nooit ofte nimmer toestaan.” ◄ 15 lava­

“Met God kun je niet discussiëren, maar met mensen wel” Tekst: Edwin van ‘t Pad

Het citaat “Frieden ist nicht alles, aber ohne Frieden ist alles nichts” van Willy Brandt is het motto van het Willy Brandt Centrum Jeruzalem, dat in 1996 werd opgericht op initiatief van de Duitse Jonge Socialisten (Jusos). Het is een plek voor ontmoeting en dialoog tussen jonge mensen uit Israël, Palestina, Europa en de rest van de wereld, om zo meer begrip en solidariteit voor elkaar tot stand te brengen. Het kantoor van het centrum bevindt zich symbolisch op de Groene Lijn, de zogenaamde ‘pre-1967’ demarcatielijn tussen Oost- en West-Jeruzalem. De JS ging in gesprek met Christopher Paesen, de projectcoördinator ‘politiek leiderschap’ van het centrum.

16 lava

“Het hebben van respect voor de beleving van anderen maakt ook dat je om respect mag vragen voor je eigen perspectieven en overtuigingen” Allereerst is het natuurlijk de vraag waarom de jongerenvleugel van de Duitse Sociaal Democratische Partij (SPD) een eigen centrum heeft in de voor de drie monotheïstische godsdiensten heilige stad Jeruzalem. Wat beweegt de Duitse sociaaldemocraten? “Sinds de oprichting wordt het centrum bestierd door een geëngageerde groep bestaande uit zowel sociaaldemocraten en mensen van buiten de partij. Wat hen verbindt is in de eerste plaats het geloof in de waarde van internationale solidariteit. Die waarde drijft ons om ons in te zetten voor sociale rechtvaardigheid over de hele wereld, om op die manier te bouwen aan een internationale samenleving waarin verschillen tussen mensen worden gerespecteerd zonder dat ze politieke oplossingen voor onze gedeelde wereld in de weg staan.” Het gedachtegoed van Willy Brandt, de Duitse bondskanselier van 1969 tot 1974 en naamgever van het centrum, komt terug in het beleid van het centrum. “Naast de waarde van internationale solidariteit vormt ook het gedachtegoed van Willy Brandt een grote inspiratiebron voor het Willy Brandt Centrum. Hij was een overtuigd pleitbezorger van change through encounter. Vrede maak je door mensen bij elkaar te brengen, daar geloofde Brandt sterk in. Die overtuiging speelde een belangrijke rol in de positieve veranderingen die Brandt teweeg bracht in het Oost-West conflict van de Koude Oorlog. Het is ook precies die overtuiging die wij deelden met onze regionale partnerorganisaties in het MiddenOosten, en waar uiteindelijk het Willy Brandt Centrum Jeruzalem als fysieke broedplaats voor jonge, progressieve en innovatieve oplossingen voor het IsraëlischPalestijnse conflict uit is voortgekomen. Het concrete werk dat we doen bestaat uit verschillende projecten die allemaal gebaseerd zijn op de waarde van internationale solidariteit en het gedachtegoed van Willy Brandt.”

Practices, waarin juist mensen buiten de gevestigde politieke structuren een sleutelrol spelen. In het Israëlisch-Palestijns conflict staan de verschillende partijen lijnrecht tegenover elkaar. De medewerkers van Willy Brandt Centrum proberen de enorme verschillen in denken van de Israëliërs en de Palestijnen te ondervangen door de nadruk te leggen op één van de kernwaarden van het centrum: het principe van ‘dubbele solidariteit’. “Dubbele solidariteit staat voor de erkenning van de legitimiteit van zowel de Palestijnse als de Israëlische behoefte aan en het recht op vrede, veiligheid, gerechtigheid en economische kansen. Door die erkenning ontstaat een cultuur van waardering voor de culturele en politieke verschillen waar we in Israël en Palestina mee te maken hebben. Natuurlijk, het organiseren van een succesvolle ontmoeting tussen Palestijnen en Israëliërs vergt veel voorbereiding. Maar dat is het absoluut waard, omdat het leereffect van dit soort ontmoetingen groot zijn en bovendien verrijkend voor alle deelnemers. Dubbele solidariteit is daarbij van enorm belang.” Een obstakel van formaat in het werk van de Duitse sociaaldemocraten is het probleem van de zogenaamde dual narratives: tegengestelde voorstellingen van de geschiedenis, waarbij ook religie vaak een enorme rol speelt. Paesen noemt ter illustratie van dit probleem het voorbeeld van de gebeurtenissen in 1948, die door Israëliërs worden beschouwd als de Onafhankelijkheidsoorlog en door Palestijnen als de Nakba – de catastrofe. “In Israël en Palestina wordt er op diametraal tegenge-

Het eerste project van het centrum dateert uit 1996, toen de regionale partijen (Palestijns en Israëlisch) van de International Union of Socialist Youth (IUSY), waar ook de Nederlandse Jonge Socialisten lid van zijn, bij elkaar werden gebracht. “Ons langstlopende project is voornamelijk gericht op jonge politieke activisten die actief zijn in politieke jongerenorganisaties aan de verschillende zijden van het conflict. Met andere projecten richten we ons ook op mensen die niet actief zijn in de kaders van de georganiseerde politiek. Met die bredere blik hopen we een grotere groep mensen te bereiken en ook onze impact te vergroten. Ons jongste project, Social Arts, verbindt onafhankelijke artiesten, activisten en kritische denkers die de huidige toestand in de regio willen verbeteren, maar zich liever niet willen aansluiten bij een specifieke beweging of politieke partij. Met dit soort strategieën volgt ons centrum het wetenschappelijke conflicttransformatie model RPP, Reflecting on Peace

Christopher Paesen Leeftijd: 27 Komt uit: Bonn, Nordrhein-Westfalen Werkt als: Projectcoördinator ‘Politiek Leiderschap’ bij het Willy Brandt Centrum in Jeruzalem 17 lava­

“Vrede maak je door mensen bij elkaar te brengen, daar geloofde Brandt sterk in”

stelde en vaak exclusieve manieren over de geschiedenis gedacht en gesproken. Veel mensen kennen het narratief van de andere kant van het conflict niet en zien hun eigen historische en religieuze perspectief als het enige juiste. Om deze kloof tussen de Palestijnen en Israëliërs te overbruggen, heeft ons centrum een doorlopend educatief programma. Een belangrijk kenmerk van dit programma is uitwisseling van verschillende zienswijzen en ervaringen, waardoor deelnemers meer begrip krijgen voor de opstelling en beleving van mensen aan de andere zijde één-richtings-verkeer. Het hebben van respect voor de beleving van anderen maakt ook dat je om respect mag van het conflict.” vragen voor je eigen perspectieven en overtuigingen.” De gebeurtenissen van 1947-1948 In de nacht van 14 op 15 mei in 1948 werd de onafhan- Als het gaat om de combinatie van religie en politiek in kelijkheid van de staat Israël uitgeroepen door de eer- dit conflict, doemt ook de onvermijdelijke vraag op of ste premier van het land, Ben Gurion. Zijn verklaring seculiere West-Europeanen wel weten om te gaan met de volgde een eerdere positieve stemming in de Verenigde rol van religie. Ligt ‘ons’ eigen religieuze verleden niet te Naties en jaren van schermutselingen tussen Joden en ver achter ons om een nuttige bijdrage te kunnen leveArabieren in het Britse mandaatgebied Palestina. Deze ren in de oplossing van het conflict? gevechten leidden tot paniek onder de Arabische be- “Over de plaats van religie in de publieke sfeer wordt volking, waarvan honderdduizenden mensen naar de hier in het Midden-Oosten heel anders nagedacht dan Gazastrook, Westelijke Jordaanoever en de omringende in West-Europa, dat klopt. Maar het is wel degelijk molanden vluchtten. Ze verwachtte snel terug te kunnen gelijk om je bewust te zijn van dit verschil zonder je eikeren mede dankzij de Arabische landen die de jonge gen achtergrond te compromitteren. Zoals we al eerder staat, tevergeefs, met hun legers binnenvielen. Vandaar concludeerden is het van enorm belang om dit soort dat de Palestijnen naar deze gebeurtenissen verwijzen verschillen te doorgronden, omdat je op die manier de met de term Nakba ofwel catastrofe, terwijl dezelfde sociale mechanismen die spelen in dit conflict leert te gebeurtenissen voor Israëliërs het begin van hun onaf- begrijpen. Dat betekent absoluut niet dat we religieus extremisme en religieus geweld moeten accepteren. hankelijkheid betekenden. Wat het wel betekent, is dat we moeten erkennen dat reWat het conflict tussen Israël en Palestina extra inge- ligie een grote rol speelt in het leven en het wereldbeeld wikkeld maakt, is het religieuze component. Voor veel van mensen in deze regio – en dat dit hun politieke opJoden is Israël hun Beloofde Land, waarnaar ze dankzij vattingen sterk beïnvloedt.” de stichting van de staat Israël na duizenden jaren ballingschap konden terugkeren. Ook voor veel Palestijnen Het Israëlisch-Palestijnse conflict is op meerdere mais het land heilig, en dan vooral Jeruzalem. Volgens de nieren uniek, ook als het gaat om de religieuze achterislamitische traditie was Jeruzalem de bestemming van grond. Welke algemene lessen kunnen we trekken uit de Nachtreis van profeet Mohammed. Tijdens die reis dit conflict over de rol van religie in politiek, en over de ontmoette Mohammed eerdere profeten en ontving hij manier waarop we in de politiek met religie om moeten van Allah belangrijke geloofsinstructies die in de Islam gaan? Christopher reageert met een tegenvraag. “Als centraal kwamen te staan. De tegenstrijdige claims van je erkent dat religie een belangrijke rol speelt in het lebeide partijen komen voor een belangrijk deel voort uit ven van veel mensen in deze regio, kom je als vanzelf bij deze religieuze tradities. Hoe ga je om met argumenten een andere vraag uit – hoe willen mensen met verschildie gebaseerd zijn op dit soort religieuze overtuigingen lende religieuze overtuigingen samen leven? Sommige mensen baseren hun antwoord op die vraag op heilige als je mensen samen wilt brengen? teksten, waarin de omgang met andere geloofsgemeenschappen vaak aan de orde komt. Anderen zien onmiddellijk in dat constante strijd tussen verschillende geloven geen duurzame basis vormt voor de toekomst en proberen daarom vertegenwoordigers van die verschillende geloven samen om de gedeelde toekomst samen te bespreken. Hoe je de vraag ook beantwoordt, het dominante antwoord bepaalt in alle gevallen hoe de samenleving eruit zal zien.” Paesen sluit af met een optimistische verwijzing naar de geschiedenis, die zeker door sociaaldemocraten als op“Met God kun je niet discussiëren, maar met mensen dracht aan onszelf gelezen kan worden. wel. Als het gaat om verschillende geloofsovertuigin“Het is een historische waarheid van enorme signifigen moeten we onszelf de vraag stellen: hoe willen we cantie dat religieuze diversiteit in het verleden beter samenleven? Is een cultuur van geweld en disrespect werkte dan vandaag de dag. Als we een telefoonboek uit op de lange termijn écht de manier waarop we met onze het Damascus van 1920 open zouden slaan, zouden we verschillen om willen gaan? Wat levert constante strijd namen van Christenen, Moslims, Joden, Druzen en anons op? In wat voor een wereld willen we onze kinderen deren kriskras door elkaar zien staan. Als al die mensen opvoeden? Deze vragen zijn altijd legitiem, ook als het in die tijd samen konden leven, zullen ze dat ook op een gaat om religie. Religieuze overtuigingen zijn enorm bepaald moment in de toekomst kunnen.” ◄ sensitief. Op een respectvolle manier omgaan met dit soort overtuigingen is dan ook gepast. Maar dit is geen 18 lava

uit de bestuurskamer Nieuwtjes, mededelingen, oproepen, weetjes en/of meningen uit bestuurlijke hoek.

Het was mooi, en nu is het mooi geweest Na zeven inhoudelijke stukjes van de bestuurstafel is dit mijn achtste en laatste. Tot nu toe heb ik me altijd braaf aan de instructie van de hoofdredacteur van dit fraaie ledenblad gehouden om een beetje binnen het thema te blijven. Dit keer had diezelfde hoofdredacteur waarschijnlijk gehoopt op een bevlogen noot over de rol van religie in de samenleving en de sociaaldemocratie. Ik had ‘m er al een beetje op voorbereid dat dat het niet ging worden, al is mijn geloof in de sociaaldemocratie eindeloos. Niet alles is eindeloos, zo nadert het einde van twee jaar voorzitterschap bij het schrijven van dit stukje al binnen een maand.

Daarom grijp ik graag deze kans om al die bijzondere en kleurrijke mensen die ik in de afgelopen jaren in onze prachtige vereniging heb mogen ontmoeten te bedanken. Jullie maken de vereniging tot wat die is en daar mogen jullie trots op zijn. Na bijna zeven jaar actief JS-lidmaatschap ga ik van mijn JS-pensioen genieten. Het was mooi, en nu is het mooi geweest. Bedankt en tot ziens! Tekst: Bart van Bruggen

foto: Lars Kersten

colofon redactie: Casper Gelderblom, Edwin van ’t Pad, Lucas Roorda, Setar Rostam / gastredactie: Boris van der Ham / hoofdredactie: Casper Gelderblom / cover: Freek Kilsdonk | fkgo.nl / fotografie: Maria van der Heyden | mariavanderheyden.com / illustratie: Robert Muts | mutsillustrations.nl, Renée van den Kerkhof | neetje.nl / ontwerp & vormgeving: Merijn Dietvorst | vorstontwerp.nl / druk: control media | controlmedia. eu / uitgever: Jonge Socialisten in de PvdA | js.nl Lava is een uitgave van de Jonge Socialisten in de PvdA (JS). Voor tips en suggesties is de hoofdredactie te bereiken via lava@js.nl. Meer informatie over de JS is te vinden op js.nl. alle rechten voorbehouden © Jonge Socialisten in de PvdA / juni 2016

Lid worden van de Jonge Socialisten? Ga naar www.js.nl/lidworden! 19 lava­

Ook meeschrijven? Kijk op js.nl/lava

20 lava

jaargang 18 – editie 1