LAVA
magazine van de jonge socialisten in de pvda
integratie
1 lava足
voorwoord
inhoud artikelen 4
Integratie met behoud van identiteit is een fabeltje
8
De PvdA zit in een spagaat en dat is dieptriest
Voor JS’er Fatima Warsame zijn het begrip integratie, het ideaal achter dat begrip en de dagelijkse werkelijkheid totaal verschillende dingen. In dit stuk kijkt ze kritisch naar wat we eigenlijk bedoelen als we het over integratie hebben, en stelt ze dat integratie met het behoud van identiteit op dit moment een illusie is.
Als gastredacteur opent ex-PvdA’er en tegenwoordig DENK-kamerlid Tunahan Kuzu de aanval op de dominante manier van denken over integratie – en in het bijzonder op de houding van de PvdA.
Integratiedebat heropend
12 We moeten nieuwkomers onderdompelen in waar we trots op zijn’
Tijdens het samenstellen van deze LAVA herinnerde ik me opeens de titel van een oud artikel op de satirische website “De Speld”. Na wat googelen vond ik ’m al snel terug. Onder een foto van publicist Paul Scheffer prijkt de vrij hilarische titel “Multicultureel debat mogelijk heropend – Recente ontdekkingen werpen nieuw licht op de zaak”. Achter deze grappige titel uit 2013 gaat, zoals vaak bij De Speld, een rake observatie schuil. Tijdens het eerste decennium van deze eeuw ging het Nederland economisch zó voor de wind dat er alle ruimte was voor ‘soft’ issues als integratie en multiculturaliteit om het publieke debat te domineren. Dat veranderde toen de financiële crisis voelbaar werd en de ene bezuinigingsronde na de andere werd afgekondigd. Maar na een paar jaar kwam het onderwerp toch weer terug van nooit-echt-helemaal-weggeweest. Paul Scheffer komt er in dit Speld artikel niet goed van af; zijn opvattingen worden als achterhaald neergezet. Nu ik Google toch tot inspiratiebron had verheven, kwam ik na wat zoeken deze quote van Scheffer tegen, uit zijn boek ‘Het land van aankomst’ uit 2007: “Als een enigszins beheerste opvang van vluchtelingen, gezinsherenigers en arbeidsmigranten onmogelijk blijkt en (…) goede inburgering in de samenleving niet echt lukt, dan zal (…) [de] grens worden bereikt van wat sociaal en cultureel aanvaardbaar is.” Voor een tijdje leken dit soort sociaal-conservatieve geluiden, zeker in de linkse beweging, hun relevantie te hebben verloren. Hoe anders is dat anno 2016, nu radicalisering en de vluchtelingencrisis de agenda dicteren. Hier en daar slaan PvdA-prominenten als Jeroen Dijsselbloem en Frans Timmermans dezelfde sociaal-conservatieve toon als Scheffer aan. Zelf denk ik dat wat “sociaal en cultureel aanvaardbaar is” in grote mate bepaald wordt door hoe succesvol integratie is. En, zeker na gebeurtenissen als de nieuwjaarsnacht in Keulen, staat dat thema weer volop in de belangstelling. In deze LAVA leveren uiteenlopende auteurs (van scherpe JS’er Fatima Warsame tot venijnige ex-PvdA’er Tunahan Kuzu) vanuit hun perspectief een bijdrage aan, zo je wilt, het JS-integratiedebat. Benieuwd, lezer, wat jij ervan vindt!
Als woordvoerder veiligheid en politie, integratie en inburgering heeft PvdA Tweede Kamerlid Ahmed Marcouch een duidelijke visie op integratie. In gesprek met LAVA-redacteur Guus Christiaans zet hij die visie uiteen.
16 Meedoen? Wil wel! Kan niet…
Als vrijwilliger ziet JS’er Katja van der Wal van dichtbij hoe het er aan toe gaat in de vluchtelingenopvang in Nederland. Vluchtelingen, zo merkt ze, willen graag integreren en meedoen in de Nederlandse maatschappij, maar kunnen door allerlei belemmeringen geen begin maken aan hun integratie.
rubrieken 3 agenda 6 ons nieuwste lid 19 uit de bestuurskamer 19 colofon
Casper Gelderblom, hoofdredacteur 2 lava
Harige benen in geleende rokjes Tekst: Elmar Smid Foto: Janneke Holman Op een frisse zaterdag, ergens halverwege januari, stond ik me op straat in een rokje te wurmen. Geïnspireerd door de mannen in Istanbul vorig jaar liep ik, samen met tientallen andere harige benen in geleende rokjes, mee in de protestmars door Amsterdam. Minstens net zo veel vrouwen liepen mee, met zeker tweemaal zoveel stemgeluid. De aanrandingen in Keulen tijdens de afgelopen nieuwjaarsnacht waren hier de aanleiding voor. Volgens de Keulse burgermeester Henriette Reker kunnen vrouwen dit voorkomen door op een “armlengte afstand” te blijven van onbekende mannen. Voor mij was dat de druppel. Het leed voor die vrouwen is al erg genoeg, maar de suggestie dat vrouwen zelf verantwoordelijk zijn voor losbandige mannen schoot bij mij totaal in het verkeerde keelgat. Het zijn niet de vrouwen die hun gedrag aan moeten passen, maar die mannen! Om die boodschap uit te dragen stap ik graag in het rokje van mijn vriendin, een blauw-bruine met bloemetjes. Voor het eerst voelde ik me van top tot teen bekeken, door camera’s van de NOS, het Duitse ZDF en zelfs Russia Today. Ik ben er bewust met dat doel gaan staan, maar nu pas kan ik me voorstellen hoe naar dat kan zijn. Voorstellen zeg ik met nadruk, want ervaren kan ik dat niet.
Agenda De komende tijd staan er weer veel activiteiten op de planning! Een greep uit de agenda: 16 maart: JS Politiek Café, Rotterdam
In de publieke herinnering krijg je de link tussen de Duitse asieldiscussie en de Keulse aanrandingen niet meer ontkoppeld. Zelf vind ik het niet zo interessant of ‘Keulen’ voor meer of minder steun voor de opvang van vluchtelingen zorgt. Mij gaat het er om dat er minder slachtoffers van zedendelicten vallen. In Noorwegen krijgen alle vluchtelingen al wel les in vrouwenemancipatie en seksuele omgang, iets wat minister Bussemaker ook wil invoeren in Nederland. Ik vind het belangrijk dat we specifiek beleid bedenken voor alle specifieke groepen waarvan blijkt dat ze vaker zedendelicten plegen. Laten we dus onderzoeken of die Noorse aanpak effectief is en laten we ook kijken naar de christelijke scholen waar de Rutger Stichting op 3 februari in De Volkskrant van aangaf dat ze nog steeds geen seksuele voorlichting geven. Of je nu voor of tegen ons rokjesprotest bent, hoop ik dat het ervoor heeft gezorgd dat mannen en vrouwen over het onderwerp zijn gaan praten. Maak het onderwerp bespreekbaar, op scholen en onder vrienden. Mannen, spreek elkaar aan op wangedrag. En sociaaldemocraten, wees de eersten die pal voor vrouwenrechten staan. ◄
Doordat ik ging demonstreren vertelden vrouwen om me heen over hun ervaringen. Medestagiaires vertelden dat ze soms wel twintig keer op een avondje stappen werden betast of geknepen. Een vriendin gaf aan dat het haar pas opvalt als ze níet wordt na gesist op straat in Utrecht. En het blijkt dat veel meer vrouwen in mijn directe omgeving zijn aangerand dan ik had durven vermoeden. Dat schokte me ontiegelijk. Ik denk dat ik voor veel kerels spreek als ik zeg dat je daar niet mee te maken hebt, er niet bij stilstaat - laat staan dat je ernaar vraagt. 3 lava
17 maart: Jong & Politiek, Venlo 17 maart: Debat Oekraïne-referendum met Paul Tang en Harry van Bommel, Arnhem 30 maart: Moties zijn Emoties, Rotterdam 1 april: FMS thema-avond: “Bestaat een gerechtvaardigde oorlog?”, Den Haag 22-24 april: Nieuwe ledenweekend, Vierhouten 30 april-1 mei: Festival van de Arbeid, Utrecht Meer weten? Houd www.js.nl in de gaten voor updates over deze en andere activiteiten, of neem contact op met de redactie.
Integratie met behoud van identiteit is een fabeltje Tekst: Fatima Warsame Illustratie: Renée van den Kerkhof
Altijd als ik het woord integratie, of erger nog, integratiedebat ergens hoor klinken, ril ik. Het integratiedebat is goed te vergelijken met de discussies die je op Facebook voert met je basisschoolvriendjes die ineens extreemrechts blijken te zijn. Eindeloos. Ik wil hier geen verhaal ophangen over mijn eigen ervaring met ‘integreren’. In plaats daarvan wil ik de betekenis die we aan integratie verbinden aan de kaak stellen, en analyseren welk effect dat heeft. Volgens de Dikke Van Dale betekent integratie: “het maken van of opnemen in een groter geheel”. Vroeger dacht ik dat integratie hetzelfde was als je handen in elkaar vouwen: het verweven van twee identiteiten (de Nederlandse en die van mijn eigen achtergrond) met –voilá– een nieuw geheel als gevolg. Hoe ouder ik word, des te meer ik erachter kom dat dat niet waar is.
persoonlijke integratieproces. Allereerst beheerst Arib, afgezien van een zeer licht en voor sommigen blijkbaar ergerlijk accent, de Nederlandse taal vele malen beter dan de gemiddelde Nederlander. Ze heeft een hoge opleiding genoten en heeft zich herhaaldelijk luid en duidelijk tegen bepaalde issues in niet-westerse landen uitgesproken; Allah heeft ons zo gemaakt, haar boek over de positie van lesbische vrouwen in Islamitische landen, is waarschijnlijk het bekendste en meest geroemde voorbeeld. We kunnen, kortom, objectief stellen dat Arib in veel opzichten een modelburger is; een perfecte beheersing van de Nederlandse taal, een hoge opleiding, indrukwekkende maatschappelijke verdiensten gedurende haar vele jaren in het parlement en haar progressieve opvattingen op vlakken waar het land waarin ze geboren werd als zeer conservatief geldt. En tóch werd er vanuit verschillende hoeken een luid appèl op haar gedaan om, als ze een ‘echte’ Nederlander wilde zijn, haar Marokkaanse paspoort in te leveren. Dat Arib’s voorbeeldige burgerschap niet voldoende bleek, is veelzeggend. Voor velen kan blijkbaar alleen kleurloze opname in het grote meedogenloze geheel genaamd Nederland doorgaan voor integratie. Wat mij betreft is dat geen integratie meer: dat is assimilatie.
Laten we Khadija Arib als voorbeeld nemen. Zij mag zich sinds kort met terechte trots voorzitter van de Tweede Kamer noemen. Haar benoeming heeft veel verschillende soorten reacties teweeggebracht. Ze is onder andere onder vuur genomen door de PVV en anderen, zowel binnen en buiten het parlement, die problemen hebben met haar afkomst. Tegelijkertijd is ze door velen op het schild gehesen als hét voorbeeld van succesvolle integratie. Als Integratie als ideaal, als real world proces en als begrip we inzoomen op Arib, kunnen we uitvogelen aan welke zijn drie behoorlijk verschillende dingen. Terwijl het bechecklist je zou moeten voldoen om succesvol te zijn in je grip, zoals we gezien hebben, ruimte laat voor verschil-
4 lava
lende interpretaties, houdt ideale integratie in dat er in de samenleving als geheel en in de dagelijkse omgang ruimte en respect is voor culturele verschillen, gewoontes en wereldbeelden, zonder dat de eenheid van diezelfde maatschappij verdwijnt. Integratie als smeersel tussen verschillende culturen, misschien. Het real world proces is heel anders. In de praktijk wordt je niet serieus genomen als je als Surinaamse jongen foutloos Nederlands spreekt, maar een licht accent hebt. Of er wordt gedacht dat je onderdrukt wordt als je ervoor kiest om je anders te kleden dan de rest van je omgeving. Hoewel er vaak, en vaak ook terecht, beschuldigend gewezen wordt naar niet-westerse (groepen) Nederlanders voor het aanwakkeren van “wij/zij” denken, moeten we ook durven toegeven dat het vooruitzicht van totaal verlies van de eigen culturele identiteit –waar integratie voor velen op neer lijkt te komen– niet bepaald uitnodigend is.
dan niet geïnstitutionaliseerd racisme, opkomende islamofobie, xenofobie en paternalisme dat Nederland anno 2016 plaagt.
De micro-agressies die je als niet-witte Nederlander kan ervaren zijn een goede illustratie van deze fenomenen. Opmerkingen als ‘Wat spreek jij goed Nederlands’ laten zien dat er een diepgeworteld, negatief beeld bestaat van niet-witte Nederlanders. Ook de oprukkende islamofobie speelt zoals gezegd een grote rol. De recente aanslagen in Europese landen zorgen ervoor dat het beeld van moslims in Nederland van vorm verandert. Moslims of mensen die er als moslims uit zien worden gecriminaliseerd en gedehumaniseerd, wat op z’n beurt weer de gewilde integratie in de weg staat. De sterke roep om integratie is in dat opzicht eigenlijk heel paradoxaal; van buitenstaanders en nieuwkomers wordt verwacht dat ze met plezier en hoge snelheid opgaan in een geheel dat hen eigenlijk liever Wanneer dat de betekenis van integratie is, is het de vraag kwijt dan rijk is. of er in Nederland überhaupt ruimte is voor culturele verschillen die verder gaan dan de kebabtent naast de FEBO. Khadija Arib’s succesvolle ‘integratie’ zou waarlijk een Ik vrees dat het antwoord ‘nee’ luidt. De intolerante ma- succes zijn als ze zich niet constant zou hoeven te vernier van denken over (‘succesvolle’) integratie die almaar antwoorden voor haar culturele identiteit. Of haar Nesterker lijkt te worden laat daar naar mijn mening geen derlands burgerschap niet keer op keer onder de loep zou ruimte voor. Om te integreren moet je eigenlijk assimi- worden gehouden. Integratie anno nu klinkt alsof de inleren en assimilatie staat gelijk aan het verliezen van je tegrerende partij zich totaal moet overgeven aan het geculturele identiteit. Het is een simpele redenatie. Als je heel waar ze bij wilt horen, maar ware integratie komt van waarden en normen niet één op één overeenkomen met beide kanten. Net zoals Nederland beïnvloed is en wordt de waarden en normen die in Nederland dominant zijn, door de verschillende culturen die zij huist, worden die lig je eruit. Kijk maar naar de derde of vierde generatie verschillende culturen beïnvloed door Nederland. InteMarokkanen of Turkse Nederlanders: zij worden nog gratie is geen synoniem voor assimilatie. Ware integratie steeds niet gezien als Nederlands, maar steevast aange- kan alleen als we stoppen met het op een agressieve maduid als allochtoon. Waarom? Mijn stelling: omdat zij nier opleggen van een identiteit. Tot die tijd is integratie zichtbaar vasthouden aan hun culturele identiteit. En de een fabeltje. ◄ reden daarvoor ligt niet alleen in hun intrinsieke verzet tegen complete assimilatie, maar is ook te vinden in al
5 lava
Ons nieuwste lid…
Lilly Akhile! Tekst: Casper Gelderblom Beeld: Maria van der Heyden
Leuk dat je lid bent geworden van de Jonge Socialisten! Waarom ben je lid geworden? Op school was er een programma waar ik aan mee kon doen, het Model European Parliament, waarin het Europarlement gesimuleerd werd. Ik vond het super leuk om te doen. Het was mijn maatschappij docent die zei dat een politieke richting misschien iets voor mij was. Toen heb ik verschillende politieke quizjes gedaan en na veel onderzoek kwam ik bij de PvdA. Ik heb mezelf ook aangemeld bij de JS omdat ik wil weten waar deze politieke interesse mij kan brengen en of ik deze verder kan ontwikkelen. En daarnaast leek het me leuk om mensen van mijn leeftijd te ontmoeten die de zelfde interesses hebben.
Maar ik krijg genoeg mailtjes over alle activiteiten, dus ik denk dat actief worden geen probleem gaat worden! Waar ligt je passie? Het helpen van mensen is iets wat ik graag doe. Vroeger wilde ik altijd advocaat worden om de minderbedeelden te helpen, dat is voor mij heel belangrijk. Daarbij vind ik onderwijs cruciaal, onderwijs is de basis van een goede maatschappij. Mensen moeten nooit stoppen om voor zichzelf te denken. Op mijn school zit ik in de medezeggenschapsraad en dit heeft mij veel inzicht gegeven over onderwijs en wat er veranderd kan en moet worden.
Wat zou je veranderen als je één dag aan het ‘politieke stuur’ zou mogen staan? Waarom de JS en geen andere Dat vind ik een moeilijk vraag, vooral (jongeren)partij? omdat eén dag nooit genoeg tijd Ten eerste heeft de JS natuurlijk nauwe banden met de PvdA, de partij is om iets in te voeren. Als we dat even vergeten, zou ik allereerst het waarbij ik me qua idealen het meest onderwijs zodanig aanpassen dat althuis voel. Daarbij was dit de beste plek, voor mijn gevoel, om meer over les zo veel mogelijk op de individuele politiek te leren. Ik was op de nieuwe- leerling is toegespitst. Verder zou ik meer gaan investeren in de wetenleden-dag heel nerveus, maar het schap. Nederland heeft namelijk zobestuur was super vriendelijk en ik veel potentie als ‘wetenschapsland’ ontmoette meteen mensen met wie maar door het gebrek aan investeje duidelijk interessante gesprekringen is onze reputatie een beetje ken kon hebben. De JS is uniek, dat afgetakeld. Ik wil Nederland weer merkte ik gelijk al. op de internationale kaart zetten. Er is vast nog meer dat veranderd zou Ben je van plan om actief te wormoeten worden, maar dat zie ik wel den binnen de vereniging? als ik eenmaal in het Torentje zit! Ik hoop in de nabije toekomst actief te worden binnen de vereniging. Ik zit nu nog in mijn examenjaar van de middelbare school dus ik moet dat eerst even overleven voor ik me volledig op de JS of PvdA kan storten. 6 lava
7 lava足
“De PvdA zit in een spagaat en dat is dieptriest” Tekst: Tunahan Kuzu Beeld: Maria van der Heyden INTRODUCTIE - Als waarschijnlijk de meest provocerende LAVA-gastredacteur tot nu toe trekt huidig DENK-Kamerlid en voormalig PvdA’er Tunahan Kuzu (35) fel van leer tegen zijn oude partij. In een vlammend J’accuse richt hij zijn pijlen op de partij waar hij jaren lid van was, en dan vooral op de in zijn ogen opportunistische houding van de Partij van de Arbeid vis-à-vis integratie.
8 lava
In het bewustzijn dat ik deze column schrijf voor Jonge Socialisten wil ik graag beginnen met een opdracht: “Red de sociaaldemocratie!” Omdat de huidige voormannen (ja, het zijn alleen maar mannen – Samsom, Spekman, Dijsselbloem, Asscher) falen. Mijn hoop is gericht op die jonge socialist die nog moet opstaan en de PvdA afhelpt van de ideologische leegte. Er zijn reeds tal van initiatieven geweest om de PvdA weer naar haar grondbeginselen te leiden. Critici worden onvoldoende gehoord en verlaten teleurgesteld de partij of worden ingekapseld en uitgerangeerd. Ik hoop dat jij die lezer bent die geïnspireerd raakt en besluit de PvdA te redden. Want jouw hulp hebben zij heel hard nodig! Verheffen en verbinden in een veranderend Nederland De sociaaldemocratie heeft sinds haar bestaan het doel om te verheffen en te verbinden. De opgave voor de sociaaldemocratie in de huidige tijdsgeest is onveranderd, maar wel complexer geworden. Een onmiskenbare factor voor deze complexiteit is de opkomst van populistisch rechts. Sinds het begin van dit millennium heeft dit geluid steeds meer draagvlak gekregen onder het Nederlandse electoraat. Het begon in 2002 in mijn Rotterdam met Fortuyn. Het was de reden dat ik als beginnend student me steeds meer ging interesseren in de politiek. Toen al sprak ik over de verharding en de verruwing van de samenleving en dat heeft steeds meer zijn weerslag gekregen in de politiek door de opkomst van Wilders. Alle politieke partijen, zonder uitzondering, zijn door de invloed van het neoliberalisme in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw en door de opkomst van populistisch rechts in het nieuwe millennium, steeds
meer opgeschoven naar de rechterzijde van het politieke spectrum. Op een aantal thema’s bekijkt de politiek de uitdagingen waar Nederland voor staat vanuit dit perspectief. Of het nu gaat om de vluchtelingenstromen en de onstuimigheid in de wereld of het thema ‘integratie’, traditionele politieke partijen zoals de VVD, het CDA, maar ook de PvdA redeneren niet meer vanuit de ideologische grondslag, maar vanuit electoraal gewin. Er wordt teveel meegewaaid met een gure wind die niets te maken heeft met het liberalisme, de christendemocratie of de sociaaldemocratie. Zo zei de woordvoerster Integratie van de PvdA-fractie met enige regelmaat dat zij een onderwerp had aangekaart, omdat anders de PVV het zou agenderen. Een slechter motief voor politiek handelen bestaat niet! Counterframing en contrasemantiek Dat brengt mij min of meer vanzelf bij het falen van de sociaaldemocratie van de afgelopen 15 jaar. Twee aspecten springen daarbij in het oog. In de eerste plaats heeft de sociaaldemocratie gefaald in counterframing. Er wordt teveel meegegaan in frames die door politieke tegenstanders worden opgesteld. “De Marokkanen die niet willen deugen moet je vernederen, voor de ogen van hun eigen mensen”, aldus jullie huidige partijvoorzitter Spekman. Hun eigen mensen? Wie zijn dat? Dit soort uitspraken getuigen van een diepgeworteld wij-tegenzij-denken, dat niet past bij een partij die als doel heeft om te verbinden. In de tweede plaats is de sociaaldemocratie gefaald in contrasemantiek. Nauwelijks is men erin geslaagd die symbolen te vinden waartoe het electoraat zich aangetrokken voelt. Als er al iemand een poging doet is men al gauw een knuffelaar, moraalridder, betuttelaar of een theedrinker. Men heeft direct de behoefte om afstand te nemen van dat beeld, waardoor het nog meer blijft kleven. Het kwalijke van bovengenoemd aspect is dat in de PvdA een aantal figuren de behoefte hebben om zich anders voor te doen dan wie ze zijn. Het voornaamste doel is om die PVV-kiezer die is weggelopen bij de PvdA terug te winnen. Zo was Jeroen Dijsselbloem vlak na de verkiezingen in 2012 apetrots, omdat 12% van de kiezers die in 2010 op de PVV had gestemd hun stem hadden uitgebracht op de PvdA. Dat 85% van de kiezers met een migrantenachtergrond op de PvdA hadden gestemd was het benoemen niet eens waard. Dat is wat ik noem de spagaat van de PvdA. Je kan de kiezer met een migrantenachtergrond wel proberen te verbinden aan de kiezer die geneigd is om op de PVV te stemmen, maar dat gaat simpelweg niet. Daarvoor liggen de belevingswerelden, de gedachten en de verwachtingen te ver uit elkaar. Loyaal aan de kiezer of aan de macht? Dat is het voornaamste probleem van de PvdA. De PvdA in campagnetijd wil van twee walletjes eten. Ik heb geconstateerd dat in verkiezingstijd kandidaten met een etnische achtergrond als ‘lokaas’ werden ingezet om stemmen binnen te harken. Maar als na de verkiezingen op moet worden gekomen voor de rechten van die kiezers die verwachten dat de PvdA zich hard maakt voor hen, krijgen gekozen volksvertegenwoordigers onder het mom van woordvoerderschap het dwingende advies hun mond te houden. Öztürk en ik deden dat niet. Mij staat bij dat Samsom tijdens de campagne voor de 10 lava
gemeenteraadsverkiezingen in 2014 vertelde over zijn ervaringen in de Haagse Schilderswijk. Dat hij 5 deuren achter elkaar te horen had gekregen in slecht Nederlands dat mensen op de PvdA zouden stemmen. Hij was er niet blij mee, omdat die mensen helemaal niet bij de PvdA hoorden. In een persoonlijk gesprek bevestigde Spekman dat beeld. Hij wilde inzetten op het herstel van de relatie met de vakbonden, het herstel van het vertrouwen van de kunst- en cultuursector en jonge mensen met een migrantenachtergrond die pasten in het profiel van Spekman. Blijkbaar behoorde ik daar niet toe. Gelukkig maar! Kroonprins Asscher Kenmerkend voor het falen van de PvdA is het optreden van kroonprins Asscher. Ik heb Lodewijk Asscher leren kennen als wethouder in Amsterdam. Tijdens een ledenvergadering van de Amsterdamse afdeling stond op de agenda hoe omgegaan zou worden met de vermindering van het aanstal stadsdelen van 14 naar 7. Asscher betrad het podium en nam de microfoon in zijn hand. Hij hield een gloedvol betoog over allerlei zaken, maar sprak geen enkel oordeel uit over het onderwerp van de avond, namelijk bestuurlijke vernieuwing door het aantal stadsdelen te halveren. Hij kreeg de handen van de leden op elkaar. Dat intrigeerde mij wel. Hoe kreeg deze man het voor elkaar wat ons in Rotterdam als het ging over deelgemeenten niet lukte? Asscher is kundig in het woord, maar als het aankomt op daden, als hij wat moet laten zien, dan faalt hij. Dat is inmiddels breedgedeelde kritiek in de Tweede Kamer. Zelfs de coalitiepartner VVD opende vlak voor de begrotingsbehandeling Sociale Zaken en Werkgelegenheid de aanval op hem.
Tijd voor een nieuw geluid: DENK! Vanaf dat moment zijn wij als tweemansfractie verder gegaan in de Tweede Kamer. De reden? Om recht te doen aan al die kiezers die hun vertrouwen hebben gegeven aan mij als persoon. Als nummer 27 van de kandidatenlijst in 2012 was ik na Samsom, Klijnsma, Plasterk en Jadnanansingh de kandidaat met de meeste voorkeursstemmen. Ik kon het niet over mijn hart krijgen om het vertrouwen van al die mensen te verdoezelen. Vanaf dat moment hebben wij die mensen die steeds meer hun vertrouwen kwijt zijn geraakt in de PvdA, in de politiek en onze democratische rechtstaat een stem gegeven. Onze belangrijkste principes zijn rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Wij bestrijden de dubbele maat op een felle manier. Die stem van twee mannen die in eerste instantie door voormalige fractiegenoten werden gelanceerd als ‘gekken’, begint steeds meer draagvlak en bekendheid te krijgen. Een jaar geleden had ik niet durven dromen dat ik deze column aan het typen was in ons partijkantoor in Rotterdam op maandagmiddag. Ik had niet durven te dromen dat we 1500 leden zouden hebben, dat we jongerenbeweging OPPOSITIE zouden hebben en dat we wetenschappelijk instituut STATERA zouden hebben. DENK is de naam van de politieke beweging die Nederland rechtvaardiger gaat maken en alle inwoners ongeacht hun afkomst gelijkwaardig gaat behandelen. Noteer dat en wen er alvast aan! Want wij komen niet alleen terug in de Tweede Kamer in 2017, ook in een aantal gemeenteraden, Provinciale Staten, de Eerste Kamer en het Europees Parlement zullen volksvertegenwoordigers van DENK komen te zitten. ◄
Geen profiel op werk en sociale zekerheid, dan maar integratie Omdat Asscher geen profiel kon maken op het thema Werk met stijgende werkloosheidscijfers en ook niet op het thema Sociale Zekerheid met lagere pensioenen en de verkorting van de WW-duur – toch wel twee thema’s die het hart van de sociaaldemocratie raken – koos hij ervoor om profiel te maken op Integratie. Want zo gaat dat tegenwoordig in de politiek. Als je hard van leer trekt tegen migrantengroepen dan ben je zogenaamd daadkrachtig. Dan durf je aan te pakken en te benoemen wat allemaal fout is. Dat is wat Asscher deed door uitspraken als ‘Allochtonen leven in parallelle gemeenschappen’, ‘de integratie van Turkse-Nederlanders wordt gedwarsboomd door 4 religieuze organisaties’ en ‘87% van de Turks-Nederlandse jongeren is DAESH-sympathisant’. Diezelfde Minister die daarvoor wethouder was in een stad die bekend staat om zijn diversiteit en die alle lintjes bij officiële openingen van de religieuze organisaties had doorgeknipt en goede relaties onderhield met migrantengroepen zette zich plotseling enorm af. Allerlei suggesties en veronderstellingen waar ik me niet in herkende. De PvdA-top was zich aan het vervreemden van mij. Dat was de reden dat ik samen met collega Selçuk Öztürk na een conflict dat zijn climax medio november bereikte, de fractie heb moeten verlaten. Omdat we niet klakkeloos trouw wilden zweren aan Asscher en omdat wij vonden dat het debat dat in de samenleving wordt gevoerd over integratie ook in de fractie gevoerd moest worden. Dat mocht niet van de partijtop. 11 lava
Interview Ahmed Marcouch
“We moeten nieuwkomers onderdompelen in waar we trots op zijn” Tekst: Guus Christiaans Beeld: Maria van der Heyden Als woordvoerder veiligheid en politie, integratie en inburgering heeft PvdA Tweede Kamerlid Ahmed Marcouch een duidelijke visie op integratie. Integratie gaat volgens hem over het samenleven en mag geen gelegenheidsthema zijn. Nu de vluchtelingenaantallen hoog oplopen verwacht hij veel van zowel de nieuwkomers als de Nederlandse bevolking. ‘Iedereen moet bijdragen, willen we blijven profiteren van vrede en rijkdom.’
12 lava
13 lava足
Het is opvallend rustig op de afdeling van de PvdA in het parlementsgebouw als het interview plaatsvindt. Het is vandaag precies 70 jaar geleden dat de PvdA werd opgericht en ter gelegenheid van dit jubileum zijn er festiviteiten georganiseerd waar veel PvdA Kamerleden en medewerkers bij aanwezig zijn. Marcouch is er niet bij, maar het is voor hem wel een moment van bezinning. ‘Als je kijkt naar de waarden van de sociaaldemocraten en waar we voor staan, dan moet je je realiseren dat er nog veel werk te verzetten is na 70 jaar. Of het nu gaat om solidariteit, het verheffingsideaal of een eerlijke wereld; er valt nog een hoop te doen.’ ‘De vereniging is een vehikel, geen doel op zichzelf. Het gaat om de waarden die eronder zitten. Het is aan ons om dat gevoel, die overtuiging over te brengen en mensen aan die overtuiging te verbinden. Over de hele wereld zie je dat sociaaldemocraten het niet goed doen, ook de PvdA doet het niet zo goed in de peilingen. Maar ik zie wel een grotere massa die zich inzetten voor deze waarden, volgens mij is dat wat belangrijk is. Een ding is zeker dat Nederland nu toch aardig uit de crisis aan het komen is, zonder dat mensen die het al moeilijk hadden het nog moeilijker krijgen. Ik denk dat dit winst is.’ Ingewikkeld geval Tijdens het interview gebruikt Marcouch regelmatig beeldspraak om zaken te verduidelijken. Met veel toewijding vertelt hij over discriminatie, identiteitsproblemen, radicalisering en integratie. Misschien komt dat ook doordat hij het zelf uit de praktijk kent. Ahmed Marcouch werd in 1969 geboren in een dorpje in NoordMarokko. Eind jaren 70 kwam hij als tienjarige jongen naar Nederland omdat zijn vader in Amsterdam als gastarbeider werkzaam was. Marcouch was als nieuwkomer een ‘ingewikkeld geval’ zoals hij zelf zegt, omdat hij maar twee jaar basisschool heeft gehad en analfabeet was. Hij richtte zich volledig op het leren van de Nederlandse taal en maakte dankbaar gebruik van de juf en bibliotheek. Vandaag de dag hebben we in Nederland taal- en inburgeringscursussen voor immigranten, toen was dat wel anders. Voor nieuwkomers was er amper materiaal beschikbaar om Nederlands te leren. Toch maakte de jonge Marcouch zich de taal eigen, gemotiveerd als hij toen al was. Zelfs tijdens schoolvakanties was hij aan het leren. ‘Ik kan mij nog herinneren dat ik een rekenboekje in de voorjaarsvakantie volledig heb uitgewerkt, want wij gingen niet weg. De docent was achteraf boos omdat die veel moest nakijken.’ Het markeert zijn instelling. Hij is een doorzetter, levert, maar verwacht ook wat van anderen. Invoegen in Nederland Na het afronden van de ITO en MTS was Marcouch ziekenverzorger, agent, leraar maatschappijleer en stadsvoorzitter van stadsdeel Slotervaart. Sinds 2010 is hij Tweede Kamerlid en voert hij namens de PvdA het woord over onder meer integratie en inburgering. ‘Integratie gaat over het samenleven’, vertelt hij. ‘Wij zien een samenleving waar het niet zozeer gaat om waar je vandaan komt, als wel hoe we gezamenlijk een bijdrage leveren aan de samenleving. We willen dat mensen betrokken zijn en bijdragen op het gebied van werk en onderwijs.
Dat onze publieke sector en voorzieningen toegankelijk zijn voor eenieder. Dus je wordt als het ware voorzien, er zijn faciliteiten, mogelijkheden, kansen. En van jou verwachten we dat je ze pakt. Iedereen moet bijdragen, willen we blijven profiteren van vrede en rijkdom.’ ‘Als je vanuit een ver land hier naartoe komt verwachten we daarnaast van je dat je tempo maakt en meer inspanning pleegt als je een achterstand hebt doordat je de taal niet beheerst of de mores van de samenleving niet kent. Zoals een automobilist gas moet geven om de snelheid te krijgen waarmee je kunt invoegen zonder brokken te maken. Dat vraagt enige hoffelijkheid van degenen die al op de snelweg zitten en het vraagt enige behendigheid van degene die invoegt. Die laatste moet dus wel degelijk wat meer inspanningen plegen.’ Of dat voldoende gebeurt is onderwerp van debat. Onder de bevolking bestaan er zorgen over het invoegen van vluchtelingen. Men is bang dat ‘onze’ normen en waarden onder druk komen te staan, helemaal na wat er met oudejaarsnacht in Keulen is gebeurd. Marcouch vindt dat we duidelijk moeten zijn naar nieuwkomers over hoe onze samenleving eruit ziet. ‘Dat we hier gelijkwaardigheid hebben van man en vrouw, homo’s bij ons rechten hebben, vrouwen bij ons zich kleden zoals ze willen, in ons land mensen een geloof kunnen kiezen en er vanaf kunnen stappen en dat geweld taboe is. Zo lang nieuwkomers dit niet geïnternaliseerd hebben, moeten we eisen dat ze inspanningen plegen om zich dat eigen te maken.’ Klimaat van welkom Dat eigen-maken moet wel plaatsvinden in een klimaat van welkom, benadrukt Marcouch. ‘De angst van de autochtone Nederlander dat de vluchteling al wat we hebben teniet doet, staat tegenover de angst van de vluchteling dat die misschien niet welkom is. Daar waar twee angsten tegenover elkaar komen te staan, ontstaat een soort kramp. En dat leidt tot intolerantie. De gevestigde politiek moet ervoor zorgen dat er een klimaat is van welkom. Laten we nieuwkomers tijdens hun inburgering onderdompelen in waar we trost op zijn. Breng ze naar de deltawerken, de afsluitdijk, neem ze mee naar het COC en het parlement. Leer ze hoe we Nederland ooit gebouwd hebben. Des te meer je over ons land weet, des te meer je ook geraakt wordt.’ De coalitiepartij van de PvdA, de VVD, wil nieuwkomers pas laten inburgeren op het moment dat ze een verblijfsvergunning krijgen. Vaak hebben ze dan al maanden doelloos in een azc gezeten. Marcouch heeft kritiek op dit beleid. ‘Dan ben je te laat. Ik zeg vanaf dag één, want die mensen zijn gemotiveerd. Maar na een half jaar te zijn opgesloten, passief te zijn gehouden, verandert dat. Als je zo’n reis hebt gemaakt dan ben je blij dat je hier bent en wil je aanpakken. Dat is wat mij gered heeft. Ik had tien jaar onderwijs achterstand, maar toen ik uiteindelijk mocht, begon ik meteen en ben ik nooit gestopt.’ Rolmodellen Soms gaat het mis met de integratie en radicaliseert men. In een uitzending van het televisieprogramma Andere tijden (06-02-2016) vertelt Marcouch dat hij als 14 lava
jonge moslim naar preken van radicale imams luisterde en zich aangetrokken voelde tot de jihad. Hoe kan het dat de een radicaliseert en daadwerkelijk overgaat tot daden en de ander niet? ‘Ik denk dat het heel belangrijk is dat je goede mensen om je heen hebt. Ik had het geluk dat ik in contact kwam met allerlei studenten. Dat wordt een soort schil om je heen, dat waren mijn rolmodellen. Die mensen hebben mij geïnspireerd om een studie na te jagen. Ik denk dat veel jongeren waar we ons nu zorgen over maken ontzettend veel baat zouden hebben bij positieve rolmodellen die hen niet wegzetten als crimineel of achterlijk.’
maar om me te harnassen tegen jouw wantrouwen en achteloze afwijzing [Nederland is hier aangesprokene, GC].’ Marcouch kent dat wantrouwen als geen ander. ‘Ik word uitgemaakt voor een wolf in schaapskleren, continue. Maar niet door alle Nederlanders. Dat is zo’n hindernis op de stormbaan.’ ‘Het is een heel persoonlijk verhaal, ik vind het erg gedurfd om het zo op te schrijven. Het is ook exemplarisch voor wat veel migrantenjongeren ervaren. Onderliggend zit de angst: heb ik hier wel toekomst? Ze hebben het idee dat ze moeten kiezen: ben ik Nederlander of Marokkaan? Veel jongeren komen in een soort schizofrene toestand waarin ze het idee hebben dat ze maar één wortel mogen hebben. We moeten jongeren dus leren dat ze vele wortels hebben en dat ze die moeten koesteren. Ik ga toch ook niet zitten wachten totdat ik goedkeuring krijg van Wilders en zijn aanhang of ik Nederlander mag zijn, ik dacht het niet. Je blijft met je poten van mijn Nederlanderschap af. Net zoals je met je poten van mijn Marokkaanschap moet afblijven. Dat is wie ik ben. Maar voor alle Nadia’s: fixeer je niet op Wilders, de meerderheid van de Nederlanders vindt wél dat je in Nederland hoort. ’ ◄
‘Het begint in de school, dat je als docent niet alleen oog hebt voor taal en rekenen, maar ook voor de vorming van mensen. Wij zijn allemaal in een bepaald fase van ons leven opzoek naar die persoonlijkheid aan wie wij een voorbeeld nemen. Met name migrantenjongeren moeten leren dat zij als een boom zijn met een stam en wortels. Dat is de persoonlijkheid die verbonden is met wortels. De ene wortel is sterker dan de ander, maar die verbondenheid met die wortels maakt dat je stam stevig is en je als boom stevig in de grond staat. Naarmate die verbondenheid vanzelfsprekend is, ben je aantrekkelijker voor iedere voorbijganger om te zeggen: wow, wat een prachtige boom, mensen kunnen bij je leunen, in de schaduw staan of je vruchten plukken, je bent een prachtig mens. In termen van politiek zeggen we: je bent een burger die bijdraagt.’ Architect van je eigen leven Een probleem waar veel allochtone jongeren mee te maken hebben is discriminatie op de arbeidsmarkt waardoor ze meer moeite hebben met het vinden van een baan. Minister president Mark Rutte gaf advies aan de Mohammeds van Nederland: die moeten zich niet neerleggen bij de ‘belediging’ die discriminatie is, maar gewoon doorgaan. Marcouch vindt dat Rutte voorbij gaat aan het feit dat discriminatie in onze samenleving een misdrijf is. ‘Als je het dus hebt over de mores van ons land, dan moeten we ook zeggen dat we discriminatie in Nederland niet accepteren en werkgevers die dat doen zich moeten schamen.’ ‘Vervolgens vragen wij ook van individuen dat ze zich inspannen. Jongeren moeten weten dat je met een diploma alleen er niet komt, maar dat je ook aan je persoonlijkheid moet werken. Wees de architect van je eigen leven, want jij gaat over jezelf. En het leven bestaat helaas ook uit een hoop hindernissen, misschien is dat ook wel de kick. Ik vergelijk het altijd met de stormbaan die we bij de politie moesten nemen; kruipen, klauteren, springen, dat is wat het leven is. Die obstakels moeten geen reden zijn om te zeggen: ik doe dat allemaal niet.’ Nederlanderschap Desalniettemin begrijpt Marcouch ook de worsteling van jonge allochtonen. Nadia Ezzeroili, journaliste van de Volkskrant, publiceerde recentelijk een veelbesproken artikel over haar worsteling met Nederland en haar Nederlanderschap. In het stuk getiteld ‘Ik ben geen Nederlander – Nederland en ik, we gaan uit elkaar’ (3001-2016) schrijft ze: ‘Tegenwoordig zeg ik alleen nog dat ik Marokkaans ben. Niet uit Marokkaans chauvinisme,
15 lava
Meedoen? Wil wel! Mag niet‌ Tekst: Katja van der Wal Illustratie: RenÊe van den Kerkhof
16 lava
Na het zien van de verschrikkelijke foto’s van de vluchtelingencrisis medio 2015 wilde ik, net als zo veel mensen, ‘iets’ doen voor vluchtelingen. Ik wilde de mensen die naar Nederland vluchtten een kans geven om hier een bestaan op te bouwen. Na een mislukte poging om bij het Rode Kruis aan de slag te gaan (‘We hebben geen mensen meer nodig’), kwam ik uit bij een Facebookgroep waarin bijna wanhopige oproepen gedaan werden voor vrijwilligers. Ik kreeg te horen dat er, in tegenstelling tot wat het Rode Kruis me had verteld, in de noodopvangcentra in Amsterdam een tekort was aan helpende handen. Of ik alsjeblieft meteen kon beginnen.
alsof, maar die waren er op de eerste locatie ook, en veel schoot ik er niet mee op. En de vluchtelingen ter plaatse ook niet. Ondertussen zijn we twee maanden verder. Ik ben teruggekeerd naar mijn eerste locatie. Ondanks dat de organisatie misschien niet soepel verliep daar, miste ik het contact met de mensen. Ze hadden me vanaf mijn eerste dag daar warm ontvangen, hun verhalen met mij gedeeld, en met mij hun dagen ingevuld. We speelden potjes tafelvoetbal en met kerst hadden we de opvang versierd met lichtjes en de kerstboom opgetuigd. Bij mijn terugkomst werd ik warm onthaald, en quasi streng toegesproken: of ik even kon uitleggen waar ik al die tijd was geweest. Ik kreeg verhalen te horen over de overplaatsingen naar Ter Apel die hadden plaatsgevonden van de een en verhalen over de cursus die was gevolgd door de ander. Helaas bleken de dagen er verder er niet heel anders uit te zien dan toen ik wegging. De mannen (er worden daar geen vrouwen opgevangen) zijn zich nog steeds het grootste deel van de dag aan het vervelen. De meeste spreken nog steeds geen Nederlands. En de meesten zijn nog steeds aan het wachten tot ze de asielprocedure kunnen ingaan.
Ik kwam terecht in een nogal chaotische situatie. Er was nauwelijks sprake van aansturing van vrijwilligers, iedereen deed maar wat hij of zij dacht dat nodig was. Er was weinig structuur te ontdekken. Dit was totaal niet wat ik had verwacht. Ik dacht dat ik activiteiten kon helpen organiseren of les kon geven. Ik wilde mensen een zinnige dagbesteding bieden, de eerste stappen zetten om de Nederlandse taal onder de knie te krijgen en helpen met integreren. Ik wilde meer voor de mensen kunnen betekenen. Toen ik hoorde dat ze docenten zochten op een andere locatie om Nederlandse lessen te verzorgen heb ik me daarvoor dan ook meteen aangemeld. Daar verwachtte ik wél een goed georganiseerde opvang Waarom zijn de mensen nog geen stap verder? Omdat dat niet mag. Van de Nederlandse staat mag je niet weraan te treffen. Daar zou ik wél mensen kunnen helpen. ken, naar school of zelfs maar vrijwilligerswerk doen. Iedereen had natuurlijk op zijn klompen kunnen aan- Niet zolang je geen verblijfsvergunning hebt. Dit zorgt voelen dat op een andere locatie dezelfde problemen niet alleen voor een hoop gefrustreerde mensen in de speelden. De lessen werden ook hier door vrijwilligers opvang, het zorgt ook voor een enorme vertraging op georganiseerd en wederom was er niemand te vinden het gebied van integratie. Dit kan volgens mij anders, die het overzicht had. Ja, er waren mensen die deden en absoluut beter, geregeld worden. Mijn eigen ervaring 17 lava
tegratieactiviteiten zou een uitkomst kunnen bieden. Iemand moet een gestructureerd plan maken, mensen aansturen en het overzicht houden. Dit hoeft geen fulltime job te zijn. Vrijwilligers kunnen erg veel zelf doen. Alleen de opzet van activiteiten moet centraal geregeld Ik denk dat de oplossing simpel is. Vluchtelingen moe- worden en bij eventuele problemen moet er een aanten de mogelijkheid krijgen om Nederlandse lessen te spreekpunt zijn. volgen. Ze moeten naar school kunnen. Ze moeten aan het werk kunnen, met een betaalde baan of als vrijwil- Op dit moment worden integratieactiviteiten nog niet ofliger. Vluchtelingen zitten soms voor maanden in de ficieel geregeld voor vluchtelingen. Een argument om te noodopvang. Deze tijd kunnen ze met activiteiten in- wachten met deze activiteiten aanbieden is dat een deel vullen. Dit kan ervoor zorgen dat er minder frustratie van de vluchtelingen geen status zullen krijgen. Het is fiheerst onder de vluchtelingen. Ze kunnen hun energie nancieel onaantrekkelijk om lessen te faciliteren en werkergens op richten. Daarbij bevordert het de integratie, plekken te vinden voor mensen die niet in Nederland zuldoordat vluchtelingen veel eerder de Nederlandse taal len blijven. Op dit moment is het echter zo dat de meeste beheersen en alvast kennis maken met de maatschap- vluchtelingen die naar Nederland komen wel een (tijdepij via hun werk. Een prettige bijkomstigheid is dat het lijke) verblijfsvergunning zullen krijgen. Moet dan het ook de frustratie onder Nederlanders zal verminderen. deel dat geen vergunning krijgt ervoor zorgen dat voor de Vluchtelingen zullen veel minder snel gezien worden als rest het integratietraject pas veel later van start kan gaan? nietsnutten die de hele dag niks uitvoeren, maar meer Nee. Meteen beginnen met het stimuleren van integratie, bij alle vluchtelingen, zal uiteindelijk meer opleveren dan als mensen die aan hun toekomst bouwen. het iedereen nu ontzeggen omdat een klein deel niet mag In beperkte mate krijgen vluchtelingen nu al de moge- blijven. Daarbij kijk ik nu om me heen in de opvang, en zie lijkheid om les te volgen of aan het werk te gaan. Door hoe mensonterend het is als mensen de hele dag niks om vrijwilligers worden zo veel mogelijk lessen opgezet en handen hebben en niks mogen doen. zo veel mogelijk activiteiten georganiseerd. Op dit moment zijn er al vrijwilligers bezig met vluchtelingen aan Zowel Nederlanders als vluchtelingen zijn ongelukkig een Nederlander koppelen die hetzelfde beroep heeft. met het huidige beleid. Nederlanders omdat ze vinden Hierdoor kan een vluchteling alvast een kijkje nemen dat vluchtelingen niets uitvoeren de hele dag en vluchin het Nederlandse werkveld. Helaas gaat de organisatie telingen omdat ze niks mogen. Laten we vluchtelingen van dit soort projecten nog niet soepel en gebeurt het vanaf het eerste moment werkelijk een kans geven om te ook nog niet op grote schaal. Deze problemen moeten integreren in de Nederlandse samenleving. Daar wordt worden aangepakt. Een centraal coÜrdinator voor in- iedereen wel zo gelukkig van.’ ◄ is dat de mensen die in de noodopvang zitten heel erg graag een nieuwe start willen maken. Ze willen zo snel mogelijk Nederlands leren en aan het werk gaan. Het is nu alleen nog niet mogelijk.
18 lava
uit de bestuurskamer Nieuwtjes, mededelingen, oproepen, weetjes en/of meningen uit bestuurlijke hoek.
Integratie en sociaaldemocratie: een worsteling Voor sociaaldemocraten zal integratie altijd een verwarrend en heikel politiek thema zijn. Sinds Fortuyn het debat erover volledig kantelde, worstelen we met ons eigen geluid. Moeten we streng zijn en van mensen verlangen dat ze zich volledig aanpassen aan onze samenleving? Of is de ruimte en vrijheid in onze samenleving onbeperkt, ook als nieuwkomers hatelijke dingen over homo’s zeggen en vrouwen de hand niet schudden? Het juiste antwoord ligt vermoedelijk niet op één van de flanken. Misschien worstelen we wel met dit thema omdat er nooit een eenduidig geformuleerde eindfase zal zijn. Ons land is nou eenmaal divers en zal dat –gelukkig maar– ook altijd blijven. De vraag is dan eerder hoe we
met elkaar samenleven dan hoe we ervoor zorgen dat mensen zich volledig aan ons aanpassen. Onze taal en grondwet zijn daarvoor een vanzelfsprekende ondergrens. Gelijke behandeling van iedereen en onze gezamenlijke vrijheid zijn voor mij twee van de mooiste waarden van onze maatschappij en goede uitgangspunten om het gesprek te openen met iedereen die zich binnen onze grenzen bevindt, nieuwkomer of niet. Want als er iets noodzakelijk is in de oververhitting van ons publieke debat, dan is het wel dat gesprek op gang houden. Tekst: Bart van Bruggen
foto: Lars Kersten
colofon redactie: Lilly Akhile, Guus Christiaans, Casper Gelderblom, Elmar Smid, Katja van der Wal, Fatima Warsame / gastredactie: Tunahan Kuzu / hoofdredactie: Casper Gelderblom / cover: Freek Kilsdonk | fkgo.nl / fotografie: Maria van der Heyden | mariavanderheyden. com / illustratie: Renée van den Kerkhof | neetje.nl / ontwerp & vormgeving: Merijn Dietvorst | vorstontwerp.nl / druk: control media | controlmedia.eu / uitgever: Jonge Socialisten in de PvdA | js.nl Lava is een uitgave van de Jonge Socialisten in de PvdA (JS). Voor tips en suggesties is de hoofdredactie te bereiken via lava@js.nl. Meer informatie over de JS is te vinden op js.nl. alle rechten voorbehouden © Jonge Socialisten in de PvdA / februari 2016
Lid worden van de Jonge Socialisten? Ga naar www.js.nl/lidworden! 19 lava
Ook meeschrijven? Kijk op js.nl/lava
20 lava
jaargang 18 – editie 1