Agrarische Schouw 2023

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 28-09-2023

'23

AFBOUW DEROGATIE: CHAOS EN GELDZORGEN PARK HEREMASTATE - JOURE www.agrarischeschouwjoure.nl

2023

1

Rabobank Food & Agri Blijven ontwikkelen met blik op de toekomst De rol van Rabobank & Agri gaat verder dan cijfers en financieel advies. Samen zorgen voor gezonde en toekomstbestendige bedrijven. Food & Agriteam Friesland denkt graag met u mee.

Kijk voor meer informatie over Food & Agriteam Friesland op: rabo.nl/frl/fena

2

2023

FITTER, GROTER, STERKER MET

VITAMILK TITAN GRATIS 10 KG ZAK PROEF

Geef uw kalveren een topstart!

Met VitaMilk Titan behaalt u op een veilige manier maximale groei bij uw kalveren. Het melkpoeder bevat: ✓

Een hoog eiwitaandeel (25%) voor optimale groei in de eerste levensweken.

✓

Een hoog vetaandeel (23%) voor voldoende energie rondom het spenen met minder kans op terugval.

Daarnaast zorgt de unieke samenstelling voor een goede vochtbalans in het kalf, waardoor de kans op diarree drastisch wordt verminderd.

Het effect van VitaMilk Titan zelf ervaren?

Vraag een gratis 10 kg proefzak aan op forfarmers.nl/titan

Politiek Fourages • Lollum • T +31 (0)517 46 91 31 Weidse Blik • Joure • T +31 (0)513 41 61 62 Van der Wal Fourage • It Heidenskip • T +31 (0)514 52 13 35 De Jong Fourages • Parrega • T 0515 57 91 50

3 dealers

2023

KOPZORGEN OVER AFBOUW DEROGATIE Waar de bijbel nog sprak over zeven vette jaren, houdt het voor de melkveehouderij na anderhalf jaar van financiële voorspoed al weer op. Onder invloed van hogere rentes en aanhoudend hoge voerkosten staat het verdienvermogen opeens weer onder druk. Maar vooral afbouw van derogatie hakt erin; dat is de echte gamechanger.

Meer mest afzetten tegen steeds hogere kosten en tegelijkertijd meer kosten maken voor de extra aanvoer van kunstmest. Het blijft wrang en eigenlijk niet te begrijpen dat het zo gaat. Maar het is de realiteit waar de sector mee moet dealen. En dat gebeurt ook. Op allerhande manieren spelen melkveehouders in op de veranderende regelgeving en maatschappelijke wensen. Het is interessant te zien dat LNV boeren die het anders willen doen daarin ook echt ondersteunt en hun een podium biedt binnen het project Groeien naar Morgen. Vier van hen vertellen in dit magazine wat hun drijft, welke kansen ze zien en oppakken.

Maar opvallend is ook dat deze ondernemers - door het ministerie vaak bewierookt – juist erg kritisch zijn op LNV. Vanwege rare regelgeving, averechts werkende rekenmodellen en ook, daar is ie weer, afbouw van derogatie. Een afbouw die ook compleet indruist tegen de door het Rijk zo gepropageerde kringlooplandbouw. Ook LNV zal nog moeten ‘groeien naar morgen’.

Winst is het sowieso dat deze melkveehouders, net als vele collega’s, laten zien dat er volop beweging gaande is binnen de sector. Aan praattafels, rond het voetbalveld en in de algemene media wordt meer dan eens het beeld geschetst dat ‘er wel wat moet gebeuren’ en ‘dat de melkveehouderij nu toch moet gaan bewegen’. Maar dat gebeurt dus volop en komt onder andere via dit project tot uiting. Wie zegt dat dat niet zo is, heeft het gewoon bij het verkeerde eind. Dat inzicht begint inmiddels ook meer en meer te landen binnen politiek Den Haag. Waarschijnlijk niet in de laatste plaats door de invloed van Caroline van der Plas. Verderop in dit magazine ook een groot interview met haar. Hierin vertolkt ze wat onder veel boeren leeft: veranderen een aanpassen is prima, maar gun de sector daarvoor tijd. Evolutie brengt meer dan revolutie.

Op de vierde donderdag van september zal de impact van het derogatieverlies ook de ‘talk of the town’ zijn in Park Heremastate in Joure. Maar vast en zeker is er ook volop ruimte voor gezelligheid, kennisoverdracht en genoeglijk samenzijn. Iets waar de Agrarische Schouw al 69 edities op drijft. Het spreekwoord zegt: Na regen komt zonneschijn. Momenteel voelt het, bij stijgende kosten en aanhoudende onzekerheid, voor veel boeren vaak andersom. Maar ook aan die tijd komt hopelijk vroeg en anders wat later weer een einde. De zon komt altijd terug, zeker voor een sector die bereid is te groeien naar morgen.

Jelle Feenstra & Sjoerd Hofstee

COLOFON Dit magazine is een jaarlijkse uitgave voorafgaande aan de Agrarische Schouw in Joure. Het magazine wordt in volledig beheer uitgegeven door Persbureau Langs de Melkweg.

Uitgever: Persbureau Langs de Melkweg, Lorentzstraat 21-A, 8606 JP Sneek Telefoon: 0515 429876 E-mail: redactie@langsdemelkweg.nl Redactie: Jelle Feenstra en Sjoerd Hofstee

4

2023

Verder werkten mee: Sanne van Raalte, Bouke Poelsma, Niels de Vries, Rens Hooyenga, Jan Pit, Marcus Pasveer, ANP, Sixteenbynine, Marcel van Kammen en Landpixel.

Vormgeving: Houssam Diab Druk: Veldhuis Media Verspreiding: Dit magazine wordt door PostNL verspreid onder melkveehouders en agribusiness in Drenthe, Friesland, Groningen, de Noordoostpolder, de kop van Noord-Holland en de kop van Overijssel.

Inhoud 6-7-8-9 FASTEN YOUR SEATBELTS: DE MAGERE JAREN KOMEN ERAAN 11 PRODUCTNIEUWS 12-13 LANDBOUWMINISTERIE WIL BOEREN LATEN ‘GROEIEN NAAR MORGEN’ 15 GROEIER NAAR MORGEN JAN WOUDSTRA: ‘IEDEREEN KAN KLEINE STAPJES ZETTEN’ 18-19 MINDER GRAS MAAR MEER LUZERNE NAAR DE DROGERIJ 23 PRODUCTNIEUWS 26-27-28-29 GERT SCHRIJVER KOESTERT CANADESE MELKQUOTERING 33 GROEIER NAAR MORGEN JAN PIETER VAN TILBURG: ‘IK ZIT GRAAG ZELF AAN HET STUUR’ 36-37 HET NIEUWE ZOMERSTALVOEREN ARRIVEERT IN FRIESLAND 38-39 PLATTEGROND EN STANDHOUDERSLIJST AGRARISCHE SCHOUW 2023 45 GROEIER NAAR MORGEN HANS VETKETEL: ‘IK BEN CONTINU OP ZOEK NAAR KENNIS’ 47 ‘BEVLOEIEN HOORT BIJ HET NIEUWE BOEREN’ 48-49 DE MAGIE VAN DE AGRARISCHE SCHOUW 51 ‘MET CRF VEEL BETERE VOEROPNAME’ & ‘SALADEBUFFET LEVERT MIJ 12 TON DROGESTOF’ 54-55-56-57 JONGE ECOLANA-BOEREN SLAAN NIEUWE WEG IN 59 PRODUCTNIEUWS 63 GROEIER NAAR MORGEN PETER OOSTERHOF: ‘ER KLOPT HIER IETS NIET’ 66-67-68-69 CAROLINE VAN DER PLAS: ‘DIT IS DE LEUKSTE HONDENBAAN DIE ER IS’ 72-73 TIEN JAAR MAGAZINE: BEVRIJDINGSDAG WERD BLOEMRIJK GRAS 74 ‘STIKSTOFWET WERKT VERSTIKKEND’

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 28-09-2023

'23

Wilt u dit magazine bij een volgende uitgave niet meer ontvangen dan kunt u dit aangeven bij de uitgever via redactie@langsdemelkweg.nl.

Overname van artikelen is alleen toegestaan na toestemming van de redactie. Hoewel aan de samenstelling van de inhoud de meeste zorg is besteed, kan de redactie geen aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijke onjuistheden of onvolledigheden. Alle auteursrechten en overige intellectuele eigendomsrechten ten aanzien van (de inhoud van) deze uitgave worden nadrukkelijk voorbehouden. Deze rechten behoren bij Persbureau Langs de Melkweg c.q de betreffende fotograaf. Artikelen uit deze uitgave mogen uitsluitend verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt na schriftelijke toestemming van Persbureau Langs de Melkweg.

AFBOUW DEROGATIE: CHAOS EN GELDZORGEN PARK HEREMASTATE - JOURE

2023

1

www.agrarischeschouwjoure.nl

2023

5

ECONOMIE INTERVIEW

FASTEN YOUR SEATBELTS: DE

De twee vette jaren met dikke boereninkomens zijn voorbij. Belastingaanslagen, stijgende rentes en torenhoge mestafzetkosten laten de marges rap verdampen. De magere jaren zijn aangebroken.

• Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto’s: Niels de Vries, Landpixel en Marcel van Kammen

Alle rekeningen al betaald en dan nog bijna € 30 per 100 kilo melk beschikbaar hebben om, naast de financieringsverplichtingen, leuke dingen mee te doen. Melkveehouders hadden het luxe, het eerste half jaar van 2023. Want die € 30 is meer dan een verdubbeling ten opzichte van wat er overbleef in 2021, zo blijkt uit cijfers

6

2023

van Countus. Het tekent de weelde waarin de melkveehouderij zich de afgelopen anderhalf jaar kon baden. Er bleef serieus geld over. Spaarrekeningen werden gespekt en op veel bedrijven kon ook het nodige achterstallig onderhoud worden bijgewerkt.

Hoe anders is dat nu, in september 2023. Waar de melkprijs in januari

nog rond de € 60 per 100 kilo melk lag, is dat nu nog maar € 40 per 100 kilo. Historisch gezien hoog, maar toch hakt die daling er flink in, ziet ook Geert Veenstra van Alfa Accountants. ‘Het eerste deel van 2023 was duidelijk nog een goede periode voor melkveehouders. Maar het is nu al zorgelijk dat de kosten amper tot niet mee dalen met de melkprijs. Sterker nog, de kosten voor loonwerk, externe arbeid die je inhuurt en bijvoorbeeld ook de accountant zijn gestegen.’

Daarnaast vliegen de kosten voor rente en mestafzet omhoog. ‘Dat alles maakt dat de kostprijs momenteel gemiddeld al dichtbij de € 45 ligt’, constateert

MAGERE JAREN KOMEN ERAAN Veenstra. Met name de mestafzetkosten zijn voor een grote middengroep nieuw.

‘Een hele categorie melkveehouders had daar tot vorig jaar niet of amper mee te maken.’

Buffers verdampt Zijn collega-accountant Catrinus Hiemstra van Flynt valt hem bij: ‘Accountantskantoren zijn urenfabrieken en die worden niet weer goedkoper. Net als alle posten waar de factor arbeid een belangrijke rol speelt.

De voerkosten zouden eigenlijk de melkprijs moeten volgen, maar doen dat amper. Die liggen nog steeds zo’n 5 cent hoger dan twee jaar geleden, dat

Drijfmest kan steeds vaker niet geplaatst worden. Als het al lukt, betalen melkveehouders voor hun mestafzet steeds vaker de hoofdprijs. En dat hakt stevig in op hun liquiditeitspositie.

Geert Veenstra: 'Vijf jaar overleven.'

is een enorm verschil en dat zie je terug in de resultaten.’ Hiemstra schat in dat bij 1/3-deel van de melkveehouders de opgebouwde buffer van 2022 en het eerste deel van dit jaar alweer volledig verdampt is. ‘Dat zijn vaak de technisch minder goed draaiende bedrijven.

Voor hen is een bijkomend probleem dat zij vaak ook nog minder gunstige rentevoorstellen krijgen bij het moeten oversluiten van een lening. Met de sterk gestegen rentes van de laatste tijd is dat echt lastig.’

Geert Veenstra is het daarmee eens.

Hij schat in dat circa 1/3 van de melkveehouders in Noord-Nederland de rentes deels of volledig op variabel heeft staan. Die zijn in korte tijd van 2% naar 4 tot 5% gestegen. ‘Dat betekent bij een bedrijf met een miljoen kilo melk en een financiering van € 1,15 een stijging van 2 tot 2,5 cent per kilo melk. Dat is stevig.’ Moeten boeren de rente dus maar vastzetten? Veenstra waagt zich niet aan een uitspraak daarover. ‘Het is niet te doen om daar een goed advies over te geven. De rente tien jaar vastzetten is momenteel goedkoper dan een jaar. Maar wel voor een relatief hoog niveau ten opzichte van de afgelopen jaren. Wil je dat risico aangaan? Ik vind het oprecht lastig.

Waarbij ik mij niet kan voorstellen dat de rente nog veel verder oploopt, omdat onze economieën volgens mij 6% rente en meer echt niet kunnen dragen.’

Lastige tijden Voor veel melkveehouders komen daar de kosten voor mestafzet nog overheen. Als de mest al opgehaald wordt. Menig melkveehouder wordt gedwongen voorraden op te bouwen omdat de drijfmest nergens geplaatst

Catrinus Hiemstra: 'Afbouw derogatie zorgt voor chaos.'

kan worden. De verwachting is dat die druk komend jaar alleen maar verder toeneemt en daarmee ook de kosten voor mestafzet. ‘Leuk is het niet om te zeggen, maar ik verwacht dat de rest van 2023 en in ieder geval het eerste deel van 2024 erg lastige tijden worden voor de melkveehouderij’, zegt Veenstra ‘Je moet nu als een bok op de haverkist zitten om de liquiditeiten te bewaken, anders komt het niet goed.’

Hij voorziet roerige tijden voor de sector. ‘Ik acht het heel reëel dat binnen

‘30 TOT 50% MELKVEEHOUDERS STOPT DE KOMENDE VIJF JAAR’ vijf jaar tussen de 30 en 50% van de melkveehouders stopt. Die kunnen de mest niet kwijt of ze kunnen het niet betalen. Dat betekent een grote herstructurering van de sector. Ben je in staat die circa vijf jaar goed te overbruggen en melkveehouder te blijven, dan verwacht ik dat er een goede toekomst ligt. Met nieuw evenwicht op de grondmarkt en voldoende verdienvermogen. Maar die jaren moet je dan wel eerst doorkomen, financieel maar ook mentaal.’

Dat de banken daarin echt niet iedereen kunnen of willen helpen, is al langer duidelijk. Veenstra vult aan dat zich inmiddels meer en meer laat gelden en dat banken ‘wreder’ worden in hun opstelling. ‘De laatste tijd hebben we verschillende voorbeelden gezien dat banken zonder pardon versneld hun lening terugeisen. Met andere 2023

7

ECONOMIE INTERVIEW

LUBBERT VAN DELLEN: ‘KRIMP VEESTAPEL IN VOLLE GANG’ De afbouw van de derogatie is nog maar in z’n eerste fase en nu al zorgt het voor paniek en sterk stijgende prijzen voor mestafzet. Het woord krimp valt daarbij de laatste weken volop. Maar in hoeverre is die al ingezet en hoe erg is dat?

om met bewerkte mest naar 250 of zelfs 270 kilo te mogen uit dierlijke mest. ‘Bewerkte mest is nu nog alleen mest uit mono-mestvergisters. Via mesttoevoegmiddelen en andere bewerkingen liggen er ook volop mogelijkheden, maar dat keurt Brussel niet goed zolang we naar hun maatstaven te veel vee aanhouden in Nederland. Op die manier zit de veehouderij in een vicieuze cirkel waarbij het recht van de sterkste meer en meer gaat gelden.’

‘10% krimp van de veestapel in de komende drie jaar is realistisch’, tekende het Financieel Dagblad eerder deze maand op uit de mond van LTO-voorman Dirk Bruins. De nieuwe NZO-directeur Joep Rats denkt er net zo over, blijkt Fosfaatrechten onbenut laten uit hetzelfde artikel.

Wat volgens Van Dellen binnenkort ook een grotere rol Volgens Lubbert van Dellen, marktdirecteur Agro van gaat spelen, is het onbenut laten van fosfaatrechten. ‘In de Flynth, komt deze krimpverwachting van de topbestuurders varkenshouderij zie je al langer dat in periodes van slechte mede voort uit de stevige discussies rond dit onderwerp marktomstandigheden niet alle dierrechten benut worden. Dat bij de onderhandeling voor een kan in de melkveehouderij ook gebeuren. landbouwakkoord. ‘Op tafel lagen De reden dat melkveehouders grotendeels ‘BRUSSEL WIL de varianten om elke veehouder hun rechten dan toch aanhouden en de generiek rechten te laten inleveren prijs ook niet direct in elkaar stort, is dat GEBORGDE KRIMP of de afroming per transactie van 10 er een overheid is die zich met de markt VAN 18-20% VEE TEN bemoeit. De afromingspercentages en naar 25% te verhogen. Daarbij speelt OPZICHTE VAN 2021’ vrees voor referentiedata, maken mede natuurlijk nog dat de overheid hoopt en verwacht rechten uit de markt te halen dat melkveehouders niet veel handelen in via de stoppers- en opkoopregeling. fosfaatrechten. Ook als ze hun eigen rechten Daarvoor hebben zich nu een kleine 300 veehouders niet volledig benutten.’ aangemeld, maar daarvan is nog niets geëffectueerd. Van Overigens is de krimp van de melkveestapel volgens Van reële krimp via dat spoor is dus nu nog geen sprake.’

Dellen al duidelijk ingezet. ‘De cijfers van de laatste maanden laten zien dat de melkplas gedaald is met een paar procent, ‘Bij geborgde krimp derogatie terug’ maar de veestapel al met meer dan 10%. Veel veehouders Dat de top van LTO en NZO ogenschijnlijk zo eenvoudig snijden duidelijk in het ondereind van hun veestapel. Dat knikt bij de vraag of krimp onvermijdelijk is, heeft volgens resulteert vaak amper in minder melk maar wel in minder vee.

Van Dellen ook te maken met de eisen die eerder vanuit De markt, duur voer en hoge kosten mestafzet, regelt dus wel Brussel zijn gepresenteerd. ‘Brussel heeft gezegd: wij willen degelijk al dat de krimp van de melkveestapel is ingezet. Dat geborgd een kleinere veestapel zien. En dan gaat het om alle effect zie je overigens niet overal. In gebieden waar gewerkt diersoorten en een 18 tot 20% krimp ten opzichte van 2021. wordt aan herijking van de bestemmingsplannen, vrezen Die percentages sluiten aan bij wat Brussel ziet als een goede veehouders voor hun latente ruimte en houden verhouding tussen omvang veestapel en landbouwareaal. ze angstvallig al hun vee aan. Zuidwest18 tot 20% klinkt veel, maar onder druk van de huidige Friesland is zo’n voorbeeld waar dat marktomstandigheden zitten we al op 10-12% minder vee, momenteel geldt. Op 28 september varkens, kippen en melkvee meegerekend. Brussel zegt ook: buigt de gemeenteraad zich daarover en als Nederland borgt om onder die dieraantallen te komen boeren vrezen in die regio een én te blijven, kun je prima opnieuw derogatie aanvragen. soort nieuwe peildatum. Zelf Dan vinden wij het risico dat de druk op de waterkwaliteit kan ik mij dat eigenlijk niet te groot wordt namelijk wel weer behapbaar.’ Van Dellen voorstellen, maar ik begrijp schetst dat demissionair minister Adema eerder ook al een de vrees en het handelen plan klaar had en presenteerde om op 170 kilo N te zitten van melkveehouders in met de mogelijkheid zo’n regio wel.’

8

2023

Kosten voor arbeid, rente, voer en mestafzet hakken er de komende tijd op veel melkveebedrijven stevig in en zetten de marges onder forse druk.

woorden: ze trekken de stekker eruit.

En niet eens alleen bij bedrijven die er duidelijk zwakker voorstaan. Het is een ontwikkeling die tot voor kort echt maar mondjesmaat voorkwam in de melkveehouderij. Die tijd lijkt voorbij.'

Extensiveren via minderen in vee Ook Catrinus Hiemstra zegt zich zorgen te maken. ‘De afbouw van de derogatie haalt alles over de kop. 9 van de 10 boeren krijgt moeite om de mestafzet goed te regelen. Het is daarbij inmiddels niet raar om te rekenen met € 30 per kuub mestafzet vanaf volgend jaar. Als je tot vorig jaar al je mest op het bedrijf kon benutten en dan 2.000 kuub x € 30 moet afzetten, ben je € 60.000 meer kwijt, plus een deel van je bruikbare mest. Die extra kosten kunnen veel melkveehouders zich met de huidige melkprijs echt niet permitteren. Bovendien zal voor meerderen gelden, zeker als ze de mest niet kwijt kunnen en daar stress van ondervinden, dat ze denken: zo heb ik er, in ieder geval in Nederland, geen zin meer in.’

Ook Hiemstra hamert op scherp liquiditeitsbeheer en stelt dat het kennen van de kostprijs belangrijker wordt dan

ooit. ‘Dan kun je daar ook op acteren.

En voor menig melkveehouder kan dat best eens betekenen dat een lichte krimp in het aantal koeien de beste strategie is.

We horen de term extensiveren steeds vaker en vaak wordt louter gedacht aan meer grond kopen of huren. Maar minder vee houden op hetzelfde areaal is ook een vorm van extensiveren. Het

'LICHTE KRIMP STEEDS VAKER BESTE STRATEGIE' AH-concept van A-ware bewees dat de laatste jaren al. Deelnemers moeten onder de 18.000 kilo melk blijven en daarvoor werd op verschillende bedrijven de melkveestapel uitgedund.

Dit resulteerde vaak in betere resultaten, in de vorm van hogere melkproducties en minder kosten per koe door in het ondereind van de veestapel te snijden.’

Natuurlijk zit de uitdaging bij minder koeien houden in de druk op de vaste kosten, zeker voor bedrijven met een stevige financiering. ‘Dat is beslist waar. Daarvoor heb je eigenlijk wel een plus op de melkprijs nodig via deelname

aan een duurzaamheidsconcept of aparte melkstroom. De bedrijfseconomische overzichten tonen dat aan’, stelt Hiemstra. Veenstra is terughoudender wat betreft krimpen in aantallen vee per bedrijf. ‘Ik ben nog niet vaak businesscases tegengekomen waarbij verlagen van omzet, want dat gebeurt in principe bij minder koeien houden, leidt tot minimaal hetzelfde resultaat.

Natuurlijk moet je dat altijd per situatie bekijken en afwegen, maar ik ben er voorzichtig mee. De vaste lasten moeten immers betaald worden.’

Veenstra vervolgt dat de meest lonende strategie volgens hem is: de kostprijs in de hand houden in combinatie met een forse omvang. ‘Uit een overzicht van 2022 komt naar voren dat de 25% bedrijven met de scherpste kostprijs een liquiditeitsmarge van € 199.000 behaalde. De 25% bedrijven met het grootste melkvolume had 7 cent per 100 kilo meer aan kosten, maar doordat zij gemiddeld 1 miljoen meer melk afleveren op jaarbasis, realiseerden zij een liquiditeitsmarge onder aan de streep van € 227.000. Daarmee wil ik maar aantonen dat, mits je de kostprijs in de hand houdt, nog altijd geldt: massa is kassa.’

2023

9

Kom naar de

AGRARISCHE SCHOUW

donderdag 28 september

park Heremastate in Joure

‘Stikstof, politieke koehandel?’

Meer hierover met Abel Kooistra, Alex Datema, Roy Meijer en Robert Ellenkamp tijdens de openingsavond in ‘t Haske in Joure WOENSDAGAVOND 27 SEPTEMBER • 20:00 UUR

Ga voor meer informatie naar

WWW.AGRARISCHESCHOUWJOURE.NL OF VOLG ONS OP SOCIAL MEDIA! Hoofdsponsor:

10

2023

PRODUCTNIEUWS KOEIEN KOELEN MET DWARSVENTILATIE de problemen zich voordoen.

Een frequentie van meer dan 70 ademhalingen laat al zien dat de dieren het moeilijk hebben met de hitte.’

Ventilatoren kunnen dan uitkomst bieden.

‘Dwarsventilatie is het enige concept dat koeien tegelijkertijd koelt en de natuurlijke ventilatie van de stal ondersteunt én verbetert.

Elke zomer zorgt hittestress Zo ontstaat er een verkoelende bij koeien voor problemen. luchtstroom in de stal waarbij Al vanaf 18° Celsius zijn er door de zijwanden verse productieve koeien gevoelig lucht binnenkomt en de voor hittestress en worden de eerste gevolgen zichtbaar. De opgewarmde, ‘gebruikte’ voeropname neemt af, met alle stallucht via de nok wordt gevolgen voor melkproductie afgevoerd’, stelt Grimmius.

Hij voegt eraan toe dat en vruchtbaarheid van dien.

‘Abbifans’ onderhoudsvrij ‘Juist op dat moment kunnen zijn. ‘Door de modernste ventilatoren er voor zorgen direct-drive motortechniek dat de nadelige gevolgen in de markt hebben onze van hittestress worden ventilatoren simpelweg geen voorkomen’, zegt Wouter Grimmius van Abbi Aerotech. slijtdelen.’

‘Ook bij droge koeien kunnen

DRIJFMESTTECHNIEK.NL VERDER ALS SOLLIQ AGRA Solliq Agra is de nieuwe naam van wat eerder Drijfmesttechniek.nl heette. Het bedrijf ondersteunt veehouders bij het optimaliseren van hun mestbewerking. Een team van agrarische experts presenteert graag circulaire oplossingen waarmee veehouders kunnen vasthouden aan hun doelen voor de toekomst en eigen manier van werken. Klaas Witteveen, regiomanager in Fryslân en Flevoland, is één op een professionele wijze van die experts. ‘Als geboren er nog meer voor de boeren boerenzoon, met zo’n vijftien te zijn. Zo blijft het niet jaar ervaring in het loonwerk, bij enkel productverkoop, heb ik veel inzicht gekregen in maar richt de aandacht zich wat veehouders nodig hebben volledig op het adviseren van om verder te komen.’ de best passende machine(s) Solliq Agra gaat verder en hoe die efficiënt en op waar Drijfmesttechniek.nl correcte wijze te gebruiken. is gestopt. Het bedrijf is nu Witteveen: ‘Mestbewerking onderdeel geworden van de biedt veel kansen. Ik kom Solliq Group: een groep van graag langs, zodat we eens in totaal vier bedrijven. Het rustig en ongedwongen grote verschil met voorheen is de mogelijkheden kunnen dat Solliq Agra wil uitstralen bespreken.’

AGRIDEK KLAAR VOOR VERDER GROEI Agridek, leverancier van automatische afdeksystemen voor gras- en maiskuil, is klaar voor verdere groei.

Met de aankoop van een pand in Joure ziet directeur en eigenaar Jan Bosch de toekomst positief in. ‘In 1999 zijn we in de boerderij van mijn ouders in Swichum begonnen. Daarna zijn we met het huren van ruimtes in Reduzum en Wirdum doorgegroeid. Nu zetten we een grotere stap om meer klanten te kunnen bedienen.

Dit pand biedt die kansen.’

Bosch doelt dan onder andere op de ruimte voor eigen productie van haspels, snijvlakken en afdekslangen klaar maken voor klanten.

Maar ook de extra kantooren presentatieruimte.

‘Hier kunnen we ook echt groepen boeren op locatie laten zien wat we doen en

maken. Bovendien zetten we de komende jaren meer in op onderhoudsservice. Dat helpt ook om goed personeel te binden en te behouden.’

Agridek plaatste inmiddels ruim 150 verschillende type afdeksystemen. ‘Het potentieel is zeker 2.000 melkveehouders in Nederland en ook België en Duitsland kunnen wij zelf goed bedienen. Volgens mij kunnen we nog wel even vooruit.’

STALSTROOISEL VAN VEZELHENNEP

Caroline Aalbers traint op wordt vaak snel een plaat, haar bedrijf in Callantsoog maar dat is hiermee helemaal zo’n 20 renpaarden. Die lopen niet het geval. Ook neemt als het kan meest buiten, maar het net zo goed vocht op, ik ’s nachts in de box komen kan de paardendrollen er erg ze in een laag EkoHimpmakkelijk tussenuit vissen en stalstrooisel te staan. de dieren vreten er niets van.

Een product gefabriceerd Iets wat je met stro soms wel uit de vezelhennep die hebt en dat is onwenselijk.’ moederbedrijf GreenInclusive EkoHimp is 100% natuurlijk in toenemende mate in en afkomstig van de teelt van Noord-Nederland toont. ‘Via vezelhennep. ‘Bijkomend directe contacten met hen ben voordeel vind ik dat het heel ik ruim twee jaar geleden al zacht blijft en daarmee voor gestart dit restproduct uit te mens en dier een fijn product proberen’, vertelt Aalbers. is om mee te werken’, besluit ‘Eerder gebruikte ik stro en Aalbers. daar was ik fan van. Zaagsel 2023

11

ACHTERGROND INTERVIEW

LANDBOUWMINISTERIE WIL BOEREN ‘Heel veel agrarische ondernemers zijn al bezig met verduurzamen.’

Dat is het eerste compliment vanuit het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) dat de sector in de zak kan steken.

Met Groeien naar Morgen biedt het ministerie een platform waarin agrariërs van elkaar kunnen leren rond verduurzaming.

• Tekst: Sanne van Raalte • Foto's: Marcus Pasveer, Jan Pit, André Weima, Rens Hooyenga

Dat leren rond verduurzaming kan volgens het ministerie in de breedste zin van het woord. Van kleine stappen om meer eiwit van eigen land te halen, tot aan een complete bedrijfsomslag naar natuurinclusieve landbouw. En dat dat nog niet altijd zo makkelijk is, geeft LNV zelf vlot toe op de site: ‘Als agrariër heb je vaak het gevoel klem te zitten tussen bijvoorbeeld markt en overheid, of tussen bank en burger. Perspectief is nodig.’

Samenwerken Op het platform Groeien naar Morgen delen verschillende boeren hun stappen. Melkveehoudster Joke Brinkman uit het Drentse Amen is een van hen. Met haar man, zwager en schoonzus houdt zij 180 koeien op 170 hectare en levert jaarlijks zo’n 2 miljoen liter melk. ‘Ons bedrijf ligt in het natuurgebied de Drentse Aa, dat schuurt nog wel eens met het waterschap. Op de hoge gronden mogen we niet beregenen. Voor ons wordt het heel lastig straks met droge omstandigheden om een goed eiwitrijk product van ons land af te halen. Je wilt de kringloop rond demobedrijven die hun persoonlijke stappen delen’, vertelt maken, maar er valt meer te halen. Daarom moeten we Bart de Voogd. Hij is projectleider van De Groene Vonk veel meer samenwerken’, vindt Brinkman. 'Ook zouden namens ICA, een samenwerking van Imagro, CLM en we in de toekomst graag meer willen samenwerken met Aequator Groen + Ruimte. ‘Boeren kunnen de video’s natuurorganisaties. Want we leven bekijken, ervaringen lezen en ook letterlijk met z’n allen in dit mooie Drentse bij de demobedrijven terecht voor een landschap en we zijn één geheel. Ik bezoek’, aldus De Voogd, die als voorbeeld 'ALS EEN BOER denk dat we met samenwerking nog de Landelijke Demodag noemt (zie kader).

HET UITLEGT, IN veel meer kunnen bereiken. Alleen ben De stappen die de demobedrijven zetten, je misschien sneller, maar samen kom variëren van agroforestry tot aan pixelfarming, PLAATS VAN EEN je verder.’

WETENSCHAPPER, van klimaatneutraal elektrisch beregenen Beklemmende regelgeving komt tot aan het verbeteren van dierwelzijn. ‘De LANDT DE vaak terug bij de ondernemers die verhalen van de demobedrijven zijn uniek.

BOODSCHAP BETER' Het is echt praktische, toegepaste kennis en hun stappen delen binnen Groeien naar morgen. Daarom besteedt LNV ondernemerschap. Dat is wezenlijk anders binnen het platform ook ruimte aan dan bijvoorbeeld een demoveld of een subsidiemogelijkheden, projecten en cursusvouchers. wetenschapper die iets vertelt’, vindt de projectleider.

Regelgeving aanpassen op basis van de ervaringen van de De demobedrijven hebben zelfstandig de subsidie boeren is helaas geen onderdeel van het project.

Demobedrijven via de Sabe-regeling aangevraagd om hun ervaringen met verduurzaming te delen met collega boeren Persoonlijke stappen delen en ontvangen via die weg een vergoeding. Groeien naar Om boeren meer van elkaar te laten leren, is recent De morgen, dat tot 2027 loopt, heeft als doelstelling om boeren Groene Vonk binnen Groeien naar morgen gelanceerd. verder te helpen bij verduurzaming van hun bedrijf. ‘Als Een project waarin demobedrijven hun ervaringen delen er boeren geïnspireerd zijn om zelf stappen te zetten op het met andere boeren. ‘Het unieke van De Groene Vonk gebied van duurzaamheid is het project rond demobedrijven ten opzichte van soortgelijke initiatieven zijn de 27 geslaagd’, besluit Bart de Voogd.

12

2023

LATEN ‘GROEIEN NAAR MORGEN’ 9 OKTOBER LANDELIJKE DEMODAG DUURZAME LANDBOUW

Op maandag 9 oktober zetten nagenoeg alle 27 demobedrijven Duurzame Landbouw de deuren open. Op deze dag vertellen ze welke stappen zij gezet hebben richting duurzaam ondernemerschap.

Daarbij staat het eerlijke verhaal voorop, met ook de fouten, risico’s en uitdagingen. Aanmelden en alle demobedrijven bekijken kan via www.groeiennaarmorgen.nl/demobedrijven

OPVALLEND VEEL NOORDELIJKE INITIATIEVEN ROND DUURZAAMHEID Naast het landelijke Groeien naar Morgen zijn er in Noord-Nederland volop regionale initiatieven waarin boeren ook stappen zetten rondom duurzaamheid. In het project Boeren met Bomen plaatsen Friese boeren bijvoorbeeld voederhagen voor hun koeien. In het praktijknetwerk eiwitteelt van Fascinating Groningen experimenteren ondernemers met de teelt van eiwitgewassen.

Herenboeren Hof van Rhee laat in Assen zien dat huishoudens mobiliseren en lokaal voedsel verbouwen één van de manieren is voor een duurzame voedselketen. Binnen Agricycling steken Friese boeren de handen in elkaar om reststromen tot waarde te brengen.

In Wijnjewoude loopt het innovatieve mestvergistingsproject De Friese Drieslag, waarbij het streven is de mest van de lokale melkveebedrijven te vergisten en met dit biogas het dorp van groene energie te voorzien.

Demoboeren delen hun verhaal Jan Woudstra (pagina 15): 'Ik wil graag laten zien dat het roer niet altijd radicaal om hoeft om verschil te maken.'

Hans Vetketel (pagina 45): ‘Als de overheid meer ruimte geeft voor dierlijke mest, wil ik als gangbare boer best 100% van de kunstmest af’

Jan Pieter van Tilburg (pagina 33): ‘Ik denk dat veel collega’s het wel waarderen dat wij durven ver vooruit te lopen’

Peter Oosterhof (pagina 63): ‘Er zitten behoorlijke weeffouten in de wijze waarop we momenteel met boeren en natuur omgaan’

2023

13

Groeit u met ons mee?

Bij Royal A-ware verwerken we melk tot de beste kaas, verse zuivel, room, melkpoeder en andere foodproducten voor klanten wereldwijd. Dankzij kansen in de markt, assortimentsontwikkelingen en recente overnames, hebben we groeimogelijkheden voor onze eigen melkveehouders en ruimte voor nieuwe melkveehouders.

We vinden het belangrijk om samen met onze melkveehouders te ondernemen en zijn op zoek naar melkveehouders die: • Net als wij een gezonde ambitie hebben om te groeien.

• Gericht zijn op ondernemerschap en stabiliteit.

• De juiste balans nastreven tussen ondernemersvrijheid en zekerheid.

• Samen met ons streven naar continuïteit en een goede melkprijs op korte en lange termijn.

Meer informatie over het leveren van melk?

We informeren u graag over de mogelijkheden. Neem contact op met onze afdeling Melkzaken via melkveehouder@royal-aware.com of telefonisch via 088 738 1678.

Scan de QR-code hiernaast om direct naar het contactformulier op mijnroyalaware.nl te gaan.

Royal A-ware | www.mijnroyalaware.nl 2023

14

GROEIEN NAAR MORGEN

‘IEDEREEN KAN KLEINE STAPJES ZETTEN’

Naam: Jan (39) en Johanneke Woudstra (43), met hun kinderen Yfke (6) en Minke (4) Plaats: Menaldum Bedrijf: 120 Holstein-koeien op 80 hectare kleigrond • Tekst: Jelle Feenstra • Foto: Marcus Pasveer

‘We hadden tot voor kort een regulier melkveebedrijf zonder weidegang. Ons doel is om te groeien naar een bedrijf dat meer in harmonie is met de natuurlijke omgeving, met balans tussen ecologie en economie. Dat vraagt een schakeling in denken. Jarenlang waren we gewend om zoveel mogelijk uit onze bodem en koeien te halen. Maar je moet ze juist zoveel mogelijk brengen. Als je veel geeft aan de bodem en de koeien, houden ze het langer vol en geven ze veel goeds terug.’

‘Onze koeien weiden nu weer en door het eiwitgehalte in het voer laag te houden, hebben we een ureum van rond de 15, bij een melkproductie van nog altijd 10.000 kilo per koe. Door de koeien wat energierijker te voeren, zetten ze eiwit in het rantsoen beter om in melkeiwit, zeker in combinatie met voldoende structuur. Dat levert veel op: minder aankoop van soja, minder stikstofuitstoot, gezondere koeien en betere mest waardoor we nu alleen voor de eerste snede nog kunstmest strooien. Elke punt ureumverlaging scheelt ons ook nog € 1000 aan mestafzetkosten.’

‘In het rantsoen voor de droge koeien zit maar 11% eiwit. Dat kan omdat we ze na het kalven heel rustig laten opstarten. Na 14 dagen geven ze slechts 25 liter, waar ze volgens de MPR al 50 liter moeten geven. Bij ons zitten ze pas na 80 dagen op de max, dan is die pens weer goed en kunnen ze het aan. Gevolg: minder slepende melkziekte en andere ellende. We doen mee aan het project ‘lactatie op maat’, waarbij we insemineren op het tijdstip dat bij de koe past. Veel koeien worden dus later geïnsemineerd dan gebruikelijk, waardoor de tussenkalftijd op gemiddeld 500 dagen ligt.

Dit zorgt voor minder afkalvingen en een hogere levensduur.’

‘In de stal hebben we geïnvesteerd in dierwelzijn, met rubber op de vloeren, ruimere diepstrooiselboxen, extra koeling met water en drie keer per jaar klauwbekappen.

Op het erf vervingen we hekken door voederhagen, die de koeien voorzien van belangrijke mineralen en sporenelementen en het bedrijf biodiverser maken. Op het land zijn we gaan experimenteren met klavers, kruidenrijk grasland en klimbonen tussen de mais. En we kwamen in aanraking met AgriCycling van Pieter van der Valk. Nu zetten we met zuurstofrijk composteren bermgras in acht weken tijd om tot hoogwaardige compost. Dit jaar hebben we alleen nog kunstmest gestrooid vóór de eerste snede. Volgend jaar durven we het aan om de kunstmest volledig te vervangen door deze compost in combinatie met dierlijke mest.’

‘Boven de stal hebben we een ruimte gemaakt waar we groepen boeren, maar ook MBO- en HBO-leerlingen van Aerus ontvangen. Zonder te pretenderen de wijsheid in pacht te hebben, vind ik het inspirerend om collega’s en toekomstige collega’s aan te zetten tot denken. Ik ben ook nog docent en het geeft mij energie als een leerling bij me terugkomt en zegt: ‘Mijn vader zou een koe insemineren die nog 50 liter melk gaf; toen heb ik hem maar even tegengehouden.’ Ik wil graag laten zien dat het roer niet altijd radicaal om hoeft om verschil te maken. Iedereen kan kleine stapjes zetten naar een meer toekomstbestendig bedrijf, zonder dat het direct geld kost. Sterker nog, vaak levert het geld op. Voor ons leiden al die kleine stapjes overigens wel tot een grote verandering: ons bedrijf wordt biologisch. A-ware heeft ruimte voor biologische melk en de mest kan kosteloos naar een biologische akkerbouwer. Dat scheelt 10 cent in melkprijs en € 40.000 aan mestafzetkosten, die we als gangbaar bedrijf straks zouden moeten betalen zonder derogatie.’

2023

15

+31 (0) 5 12 34 24 18

16

2023

www.hosoil.nl

VERBETER DE EIWITBENUTTING IN DE PENS PMR+

Wilt u besparen op de aankoop van eiwit? Of melk produceren met meer melkeiwit? Dat kan met het innovatieve PMR+, een natuurlijke toevoeging aan het rantsoen van uw melkvee.

PMR+ verbetert de microbiële eiwit­ efficiëntie in de pens. Met als resultaat lagere voerkosten bij dezelfde melkop­ brengst. Of bij nagenoeg dezelfde voer­ kosten een hoger melkeiwit. Kortom: een hoger voersaldo per koe per dag. www.de-heus.nl/pmr

2023

17

IN HET VELD INTERVIEW

MINDER GRAS MAAR MEER LUZERNE NAAR DROGERIJ

• Tekst: Jelle Feenstra • Foto’s: Koos van der Spek

‘Wij staan versteld hoeveel luzerne er dit jaar wordt gedroogd. Vorig jaar bedroeg het areaal in Nederland zo’n 7.500 hectare, maar ik denk dat we dit jaar dik door de 10.000 hectare heen gaan’, zegt Eiko Jan Duursema, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Groenvoerdrogerijen (VNG). De areaalcijfers van het CBS zullen eind september ongetwijfeld bevestigen dat na een aantal jaren van daling de luzerneteelt stevig in de lift zit, vooral dankzij de nieuwe ecoregelingen binnen het GLB. Het meerjarige eiwitgewas gewas zorgt voor extra punten en daarmee hogere toeslagen. Reden genoeg voor melkveehouders om een stuk in te zaaien. De grasaanvoer bij de drogerijen blijft wel wat achter bij voorgaande jaren, tot en met juli was er 17 procent minder gras gedroogd dan in 2022. 'Mei en juni juni waren droog en warm, juli was juist weer te nat. Sommige drogerijen stonden in die maand zelfs tien dagen stil, omdat er geen gras werd aangeboden, dat gebeurt niet vaak', vertelt Duursema. Hij is blij dat er de laatste weken sprake is van een lichte inhaalslag. ‘Er is volop grasgroei en de ruwvoerpositie op veel bedrijven is goed.’ Op de foto’s achtereenvolgens het maaien (foto 1), het oogsten (foto 2 en de aanvoer bij de oogst (hoofdfoto).

Op foto 3 toont bedrijfsleider Luit Heikens van drogerij Oldambt het eindproduct: een smakelijke 6 millimeter grasbrok voor de koeien van maatschap Tillema-Smit uit Kielwindeweer.

18

2023

1

2

3

2023

19

IK MAAKGEN I E N J I M T S M O K E TO

SAMEN MET

BENTACERA

Samen met Bentacera de wereld om ons heen is continu in beweging.

Een goed beeld van jouw organisatie is daarom goud waard.

Ben je benieuwd naar de voordelen?

BENTACERA.NL

­ ­

Met Fuite, voor topresultaat!

Ook aar als r leve b

VLOG

Maisvlokken verhogen melkeiwit productie • Betere benutting eiwit uit eigen ruwvoer • Smakelijke maisvlokken Gebrs. Fuite b.v. Veevoeders Genemuiden | Tel: 038 385 41 77 | info@fuite.nl

20

2023

fuite.nl

ELECTRISCHE KLAUWBEKAPBOXEN

2023

21

Deskundig, betrouwbaar en betrokken • jaarrekeningen • fiscale adviezen • loonadministraties • belastingaangiften • bedrijfseconomische adviezen • bedrijfsoverdrachten • samenwerkingsvormen • subsidies

Wismastate 9 Postbus 52 8900 AB Leeuwarden T (0888) 18 18 18 F (0888) 18 18 00 E info@deelstrajansen.nl www.deelstrajansen.nl

Rentmeesterskantoor Van Eysinga & Oostra c.s. is één van de grootste beherende rentmeesterskantoren van Noord-Nederland.

Wij zijn specialisten in: • Beheer van onroerende goederen • Aan- en verkopen • Bestuursrechtelijke procedures • (Erf)pachtzaken • Ruilverkavelingszaken • Taxaties

www.vaneysinga-oostra.nl

• Beleggingen • WOZ-procedures

Postadres: Postbus 254 • 8600 AG Sneek

• Ruimtelijke ordening

Bezoekadres: Hegedyk 9 • 8601 ZR Sneek

• Planschade en nadeelcompensatie

Tel. 0515-238700 • Fax 0515-238701 E-mail: info@vaneysinga-oostra.nl

De agrarisch financieringsspecialist

Ynsigt is dé plek waar je als agrarisch ondernemer aanklopt voor advies en begeleiding bij een financieringsvraagstuk.

Wij staan voor u klaar: www.ynsigt.nl 058 20 300 20

22

2023

PRODUCTNIEUWS ASP NOARD VIERT EERSTE LUSTRUM geweest de eerste jaren, zegt Koopmans.

‘Het is vooral automatisering dat doorzet op bijna alle melkveebedrijven.

In de vorm van ‘Deze vijf jaar zijn voorbij melkrobots, maar ook gevlogen’, zegt Sjoerd bijvoorbeeld tochtdetectie Koopmans van ASP Noard. neemt duidelijk toe.’

Samen met Pieter van der De krimp in aantal Meulen is hij eigenaar van het melkveebedrijven ziet bedrijf in Sneek dat binnenkort Koopmans wel als een het eerste lustrum viert. In bedreiging, maar vooreerst is november 2018 kropen ze hij nog positief gestemd. ‘In namelijk onder de vleugels van ons werkgebied zijn nog volop DeLaval vandaan en werden ambitieuze melkveehouders zelfstandig. Waarbij het bedrijf actief. De Agrarische Schouw nog altijd volledig dealer van is daarom voor ons de beste DeLaval is. ‘Daar ligt onze beursdag van het jaar; een corebusiness. Maar inmiddels echte thuiswedstrijd. En dat leveren we bijvoorbeeld ook geldt ook voor vrijdag 24 producten voor diergezondheid november: dan houden we van Topro en stalinrichting van namelijk een open dag in Spinder en Beerepoot.’

Sneek om ons eerste lustrum Rustig is het zeker niet te vieren.’

FLAEIJELFEEST: TRADITIE EN GEZELLIGHEID

Op zaterdag 30 september wordt de 45se editie van het Flaeijelfeest georganiseerd in het Friese dorp Oudehorne.

Bij dit cultuurhistorische evenement wordt het publiek getrakteerd op vele shows, demonstaties en vertier uit de beginjaren van de vorige eeuw.

Het woord Flaeijel betekent dorsen. ‘Dit jaar vindt zelfs het NK dorsen plaats tijdens ons Flaeijelfeest’, vertelt Johan Ros van de organisatie. ‘De deelnemende dorpsploegen uit heel het land worden bijvoorbeeld beoordeeld op netheid van dorsen en schonen van het graan.’

Dat is echter beslist niet het enige wat bezoekers krijgen voorgeschoteld. De dag begint in Oudehorne al om 10 uur met een optocht van zo’n 4 kilometer aan antieke voertuigen, waaronder

stoomwalsen, antieke werktuigen voortgetrokken door paarden en ouderwetse tractoren. ‘Tot aan 5 uur 's middags zijn er verschillende demonstraties van bijvoorbeeld hooi maken rond 1920 en het strooien van kunstmest met de hand uit vroegere tijden’, vertelt Ros. ‘En niet te vergeten het jaarlijks terugkerende FKzeismaaien Dat is voor velen ook mooi om te zien.’

Paardenliefhebbers komen op het Flaeijelfeest ook aan hun trekken. Met paarden aan het werk op het land, ringrijderswedstrijden en een demonstratie van het Fries paardenballet.

FUTURE FUELS EN RFC TESTEN DUURZAME DIESEL

‘BETERE MESTKWALITEIT BETEKENT MEER KANS OP AFZET’

samenstelling als fossiele diesel.

• Gemaakt van 100% hernieuwbare grondstoffen, namelijk resten van plantaardige oliën uit de voedingsmiddelenindustrie.

• Een drop-in brandstof, Het gebruik van fossiele die geen investeringen of brandstoffen staat onder aanpassingen vereist. druk. Future Fuels (voorheen: • Vorstbestendig.

Wiersma Olie & Techniek BV) • Vrij van biodiesel, de kans wacht niet af. Samen met vijftig op bacteriegroei en verstopte melkveehouders van Royal brandstoffilters is daarmee heel FrieslandCampina (RFC) test klein. het bedrijf van september tot Future Fuels stelt dat het wel en met december het product tot 90% reductie van uitstoot Neste MY Renewable Diesel van broeikasgassen (CO₂) (HVO100). Een alternatief ten opzichte van gebruik voor fossiele diesel dat ook nu van fossiele diesel behaalt. al door verschillende klanten Boeren en loonwerkers die ook wordt benut. Het product lijkt geïnteresseerd zijn in Neste erg veel toekomstbestendige MY of in de Blauwe Diesel kansen te bieden; zo is het productlijn van Future Fuels, namelijk: waarmee je stap voor stap kan • Geschikt voor alle verduurzamen, kunnen contact dieselmotoren, met een opnemen met het bedrijf in vergelijkbare chemische Oudehaske.

melkveehouders elkaar nog maar mondjesmaat. Volgens Joustra komt dat mede doordat melkveehouders niet zorgen voor de juiste kwaliteit mest op het juiste moment.

Uit recent onderzoek blijkt Maak kwalitatief dat de benutting van drijfmest hoogwaardige mest die en vaste mest beter wordt door akkerbouwers graag afnemen. toevoeging van onder andere Die boodschap geeft Rinze het product Compost-O. Joustra van Rinagro af Rinagro levert dat inmiddels aan melkveehouders. aan meerdere akkerbouwers ‘De bemestingsruimte, die er positieve ervaringen van maar vooral het aantal ondervinden. ‘Akkerbouwers bestrijdingsmiddelen dat staan heus wel open voor mest akkerbouwers mogen van melkveebedrijven, maar benutten, neemt de die drijfmest moet wel passend komende jaren sterk af’, zijn. Als melkveehouder weet Joustra. ‘Dat vraagt kun je best hierop inspelen, om gezond bodemleven, maar daarvoor moet je het gevoed met gezonde mest.’ wel goed afstemmen wat de Melkveehouders moeten, akkerbouwer zijn of haar door afbouw van de derogatie wensen zijn én de drijfmest juist meer en vaker mest waar nodig bewerken. Die elders plaatsen, maar toch kansen zijn er best.’ vinden akkerbouwers en 2023

23

Top kwaliteit zit in kleine dingen

“Het zijn de kleine dingen die grote dingen mogelijk maken”

embryosale. com 24

Online Embryo Marketplace 24/7 365 days

2023

MONOMESTVERGISTING ALS VERDIENMODEL

All-in service monomestvergisting Haalbaarheidsmodule en rendementsberekening Advies en aanvraag SDE++ (of andere subsidies) Advies over aanschaf en installatie Bouw- en project begeleiding

VERHOOGDE VERGOEDINGEN BIJ MONOMESTVERGISTING Monomestvergisting heeft zich bewezen als een oplossing voor CO2-reductie mét een verdienmodel door de productie van hernieuwbare energie. Met de verhoogde subsidiebedragen kan een monomestvergister al lonend zijn vanaf 80 koeien in clusterverband. Benieuwd naar de mogelijkheden?

WWW.DLVADVIES.NL/MONOMESTVERGISTER

Kruidenrijk grasland

Succesvol je kostprijs verlagen en opbrengst verhogen met productief kruidenrijk grasland!

Voordelen Saladebuffet: 1. GEEN kunstmest nodig 4. Betere bodemwerking 2. Goede droogte resistentie 5. Hoog eiwit (19-25% R.E.) 3. Hoge productie +48% 6. Maaien en weiden

SALADEBUFFET

2023

25

REPORTAGE INTERVIEW

GERT SCHRIJVER KOESTERT

Wie in Alberta de naam van Gert Schrijver laat vallen, krijgt vaak minstens een blik van herkenning. De uit Zwolle afkomstige Schrijver geniet, zelfs verder in het grote land, de nodige bekendheid.

Vreemd is dat niet. Zijn 300-koppige melkveestapel produceert gemiddeld 14.000 kilo per koe per dag en hij is hoofdbestuurslid van de invloedrijke boerenbelangenbehartiger Dairy Farmers of Canada (DFC).

• Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto’s: Landpixel

26

2023

Gert Schrijver: ‘Hier zijn alle melkveehouders het ook niet altijd met elkaar eens, maar wij spreken met één stem richting politiek en publiek. Dat is anders dan bij jullie.’

CANADESE MELKQUOTERING ‘Dat is de schoonheid van het Canadese melksysteem’, zegt Gert Schrijver (52) breeduit lachend in zijn kantoor op het melkveebedrijf in Stettler, in Alberta Canada. ‘De overheid ziet in dat onze manier van marktbescherming haar het minste kost. Ja, wij werken met een quotumsysteem en hebben daardoor een beschermde melkmarkt met relatief hoge melkprijzen, maar in de VS geeft de regering jaarlijks wel 200 miljard dollar uit aan verkapte inkomensondersteuning aan de boeren via allerhande subsidies en regelingen.

Zo’n budget heeft Canada bij lange na niet en bovendien werkt ons systeem ook voor consumenten goed.

Als melkveehouders krijgen wij een goede prijs, maar de producten in de supermarkt zijn hier vaak niet of amper duurder dan in andere landen.’

Het geven van dit soort toelichtingen is Schrijver ten voeten uit. Hij mag dan succesvol melkveehouder zijn, tegenwoordig is hij vooral hoofdbestuurslid van de DFC, de brancheorganisatie van Canadese melkveehouders.

Een boerenbelangenorganisatie die altijd met één stem naar buiten kan treden en onderhandelen omdat alle melkveehouders verplicht lid zijn. ‘Om quotum te kunnen krijgen en behouden kan dat niet anders. Iedereen hoort dus bij dezelfde club. Deze organisatie onderhandelt met de overheid en voert de publieke lobby. Natuurlijk zijn wij het als melkveehouders hier ook niet altijd met elkaar eens, maar naar de politiek en maatschappij toe kunnen we met één stem spreken. Dat is in Nederland wel anders en volgens mij een belangrijke reden van alle problemen waar jullie melkveesector mee kampt.’

Ontwikkelingskansen Schrijver mag dan nu grotendeels als vergaderboer actief zijn, dat was een kleine dertig jaar geleden wel anders. In 1994 kwam hij, na eerst als scholier ook al in het land werkzaam te zijn geweest, naar de Canadese staat Ontario. Samen met zijn vrouw Sonja trok hij een jaar later verder naar Alberta waar hij nabij Stettler een bedrijf met vijftig koeien overnam. Thuis was broer Henk toen nog actief op een pachtbedrijf van de

stad Zwolle. Een aantal jaren later trok die ook naar een bedrijf in Alberta.

De eerste acht jaar op het eigen bedrijf verzorgden Sonja en Gert al het werk samen en breidden ze uit naar 100 melkkoeien. Toen kwam de eerste werknemer in dienst, een Brit. ‘Die is nu dus twintig jaar bij ons en hij is onze huidige bedrijfsleider. Wij hebben vijf mensen fulltime in dienst en drie daarvan komen uit de Filipijnen. Wij bieden hen huisvesting, een fatsoenlijk loon en heel belangrijk: een aanvullende ziektekostenverzekering. Dat is niet standaard hier, maar zonder loop je

‘WIE DENKT DAT IN CANADA ALLES VRIJHEID BLIJHEID IS, KOMT BEDROGEN UIT’ grote risico’s op hoge kosten. Daarbij zijn ze geen werknemer, maar echt onderdeel van het team. Eén van hen is nu voor een maand terug naar de Filipijnen en ik betaal zijn hele reis.

Hopelijk helpt het hem nogmaals tien jaar hier te houden als waardevol personeelslid. 'Ik geloof ook dat investeren in goed personeel een van de succesfactoren voor melkveebedrijven is', licht Schrijver zijn visie toe. Dat doet hij volledig in de Engelse taal. ‘In Canada zijn veel Nederlanders actief, maar niet zoveel in deze regio. Voor mij

was dat een bewuste keuze. Ik wilde direct integreren en niet samenklitten met andere Nederlanders. Vanaf het begin hebben mijn vrouw en ik in Canada ook alleen nog maar Engels gesproken met elkaar.’

Te droog voor grasteelt Het eigen bedrijf is door de jaren heen uitgebreid naar zo’n 300 koeien waarvan er circa 270 driemaal daags door de 2x12 radip-exit melkstal gaan.

Deze dieren produceren gemiddeld 14.000 kilo melk per jaar met 4,2% vet en 3,15% eiwit. ‘De toegenomen productie komt voort uit optimalisatie van het management. De dieren hebben veel ruimte, lopen op rubber en liggen in ruime diepstrooiselboxen met zandbedding. Droge koeien houden we volledig op stro en ook alle koeien na afkalven blijven nog een week op stro.

Om ze beter te observeren en hooi bij te kunnen voeren voor een meer vloeiende overgang op het melkveerantsoen’, licht de ondernemer toe.

Dat melkveerantsoen bestaat voor 60% uit ruwvoer waarbij zomergerst-silage (350 ha) de basis vormt. ‘Dat gewas kun je na onze strenge winters in het voorjaar zaaien en dan medio augustus goed oogsten. Mais telen wij niet. Dat kan hier wel, maar het risico op droogte in augustus in hier groot en dan lukt mais niet goed. Voor grasteelt is het hier ook bijna altijd te droog.’

Luzerne wordt er wel geteeld (65 ha).

De zomergerst en luzerne worden in de

Dochter Megan schuift de vloer schoon met een machine die de mest meteen opzuigt.

2023

27

REPORTAGE INTERVIEW mengwagen aangevuld met een mix van krachtvoerachtige bestandsdelen.

Veel last van de koude winters heeft Schrijver naar eigen zeggen niet, alhoewel het kwik bijna elk jaar wel enkele weken naar -40 graden Celsius daalt. ‘De stallen hier zijn daar op gebouwd en de kou is anders dan bij jullie. Wij hebben minder problemen met -40 hier dan jullie met -15 graden.’

Fokken op minder methaan Natuurlijk heeft ook de fokkerij Schrijver meegeholpen sterke, hoogproductieve dieren te fokken. ‘Op melk hebben we veel gefokt en dat blijft belangrijk, maar tegenwoordig fok ik vooral op vetgehalte en gezondheidskenmerken. Onze melkprijs wordt immers gemiddeld voor 90% gebaseerd op het vet in de

melk.’ Met een scheef oog kijkt hij ook naar een nieuw kenmerk dat sinds april op de Canadese stierenkaarten staat: fokken op lage methaanuitstoot.

‘Wetenschappers hier hebben, samen met partijen als Lactanet en Semex, kunnen vaststellen dat er een grote genetische component zit in de hoogte van methaanuitstoot door koeien. Dat betekent dat je er op kunt fokken en

CANADA & ALBERTA EN HAAR MELKVEESECTOR IN CIJFERS.

Canada is qua oppervlakte 240 maal zo groot als Nederland.

Voor de provincie Alberta geldt dat die 16x zo groot is als ons land. In heel Canada wonen bijna 40 miljoen mensen, 2,2 maal zoveel als in heel Nederland. In Alberta wonen circa 4 miljoen mensen waarvan ruim 3 miljoen in enkele steden.

Canada telt in totaal ruim 9.700 melkveebedrijven, minder dan 500 daarvan zijn gevestigd in Alberta. De gemiddelde bedrijfsgrootte in Canada is 100 koeien per bedrijf, maar de verschillen per regio zijn groot. Het totale landelijke quotum en melkproductie bedraagt 9,3 miljard per jaar.

Die is daarmee lager dan de 14 miljard van Nederland. De melk is voor het overgrote deel bestemd voor binnenlandse consumptie. De melkprijs bedraagt momenteel zo’n 63 eurocent. Die wordt jaarlijks vastgesteld op basis van kostprijsberekeningen op enkele honderden bedrijven. In

principe wordt de melkprijs jaarlijks vastgesteld, tenzij er uitzonderlijke situaties zijn. Toen de kosten in 2022 over de hele linie met maarliefst 9% stegen, werd de melkprijs ook met 9% verhoogd. Dat Canada nog met een quotumsysteem kan werken, komt grotendeels doordat bijna alle productie voor binnenlandse consumptie bestemd is. Exporteren van zuivel komt, mede door de hoge prijs, amper voor.

Landprijzen variëren sterk per regio. In Alberta moeten ook melkveehouders vaak al meer dan € 20.000 per hectare betalen. Land wordt eigenlijk altijd louter per ‘quatermile’ verkocht. Dat is een oppervlakte van 160 acre; omgerekend zo’n 65 hectare. Quotum is ook een hoge kostenpost en investering voor nieuwkomers; de prijzen variëren per provincie tussen de € 34.000 en ruim € 40.000 per koe.

AANTAL KOEIEN PER PROVINCIE IN 2022

Hans van Werf: ‘Ik kies bewust de route om ‘voor’ iets te der

zijn en dat dan samen met de landbouw op te pakken.'

28

2023

Dagelijks wordt er eenmaal gevoerd waarbij zomergestsilage en luzerne de basis vormen van het rantsoen dat tot gemiddeld 14.000 kilo melk per koe per jaar leidt.

sinds dit voorjaar is hiervoor ook een fokwaarde beschikbaar. Daarmee lopen we echt voorop, CRV is er jaloers op’, zegt Schrijvers lachend.

CO2-neutraal als doel Omdat het nog niet de beste stieren zijn die het best scoren op lage methaanuitstoot, benut hij het cijfer nog niet. ‘Maar dat komt wel. En met genomic selection gaan de KI’s de komende jaren op dit punt de grootste slag slaan’, verwacht Schrijvers die de mogelijkheden via de fokkerij op de voet volgt. Het is namelijk onderdeel van de door de Canadese melksector, via de DFC, zelf opgelegde eis om per 2050 CO₂-neutraal te zijn.

‘Omdat wij als DFC alle melkveehouders in portefeuille hebben, kunnen we onze eigen doelen stellen.

In Nederland wachten jullie vaak op de overheid en gaat samenwerken moeizaam. Wij zetten hier een doelstelling neer en vragen de overheid ons financieel te steunen dat doel te behalen. Een werkwijze die goed loont.’

Schrijver mag zich dan positief uitlaten over de werkwijze en de gestelde doelen, maar dat betekent toch niet dat alle Canadese melkveehouders de CO₂doelen zien zitten? ‘Nee, inderdaad is dat beslist niet zo. Velen zijn er kwaad over, vinden het onzin of zeggen dat we te veel en te snel willen. Maar vanuit het hoofdbestuur zetten we door en de meerderheid staat daar ook wel achter.

Dat is puur omdat de markt er om vraagt.’

De ambitieuze melkveehouder en bestuurder verwacht daarbij dat de wereldmarkt louter meer zuivel blijft vragen én daarbij in toenemende mate naar Canada zal kijken om de

De hoogproductieve melkveestapel gaat driemaal daags door de 2x12 rapid-exit melkstal.

productie op te voeren. ‘Als Europa haar duurzaamheidsplannen doorzet en de melkproductie daarmee laat dalen, zal de rest van de wereld naar Canada kijken om de productie op te voeren.

Het gevolg kan zijn dat onze regering zich gedwongen voelt ons beschermde marktsysteem los te laten. Daar vrees ik wel voor. De Canadese melkveehouder gedijt al jaren goed bij een beschermde markt waarbij vooral de interne markt wordt bediend. Ook de zuivelindustrie en de retail hebben het daarmee goed.

De verwerkers weten immers precies

'MET FOKKEN OP LAGE METHAANUITSTOOT LOPEN WE ECHT VOOROP' hoeveel melk er binnenkomt en kunnen dus super efficiënt opereren en de retail maakt ook hier megawinsten dus daar hoef je geen medelijden mee te hebben.

Sterker nog, er is hier een sterke lobby gaande om aan retailers meer eisen te stellen. Het gaat dan om het verhogen van de prijzen die zij aan producenten betalen in plaats van vooral hun eigen marges vergroten. De Staat Alberta is niet zo voor wetgeving op dit gebied, persoonlijk zie ik daar juist wel wat in.’

Druk op dierenwelzijn Canada is een kapitaalintensief land en voor nieuwkomers duur om te starten. Uitdagingen, naast het steeds duurdere land en quotum, liggen volgens Schrijver in de inzet op duurzaamheid en dierenwelzijn. ‘De inzet op CO₂-neutraal worden is voor

mij geen vraag of het moet gebeuren.

Maar dat betekent niet dat het nog heel veel inzet en investeringen vraagt de komend jaren. Hetzelfde geldt voor dierenwelzijn. Dat is de laatste jaren hier echt een issue geworden en dat zet door. Aanbindstallen vind je bijvoorbeeld in Quebec en Ontario nog veel, maar die boeren moeten al verplicht hun koeien weiden en over tien tot vijftien jaar is dat stalsysteem compleet verboden. Kalveren moeten hier ook na een maand verplicht gezamenlijk in een hok. Registratie van kunstmestverbruik kennen we hier nog niet echt, maar in vijf tot tien jaar is dat er echt wel en wordt het verbruik ook serieus gereduceerd. En nu al wordt er duidelijk strenger op antibioticagebruik en kreupelheid gecontroleerd. Bij te veel ‘overtredingen’ word je als melkveehouder hier inmiddels ook echt voor gestraft. Ik weet dat jullie van dergelijke regels niet vreemd opkijken, maar wie denkt dat in Canada alles vrijheid blijheid is op dat gebied, komt bedrogen uit.’

En de uitdagingen voor Schrijver zelf de komende jaren? ‘Ja, daar worstel ik wel eens mee. We hebben de laatste jaren nogal wat in land geïnvesteerd.

Dat lijkt wel te lonen. Waarschijnlijk zet ik dat nog wat verder door en probeer het bedrijf verder te optimaliseren.

Onze oudste dochter Megan is zestien en erg geïnteresseerd in meehelpen op het bedrijf. Als zij het over een jaar of acht wil overnemen, en ze kiest voor een nieuwe stal met melkrobots, dan hoop en wil ik haar daarbij zeker ondersteunen. Maar dat soort grote investeringen doe ik nu niet meer voor onszelf. Ook in Canada verdien je die niet terug in tien tot vijftien jaar tijd.’

2023

29

20230828-LELY_Adv_SIGO_188x132mm_Magazine_Contour.indd 1

30-08-2023 13:27

HAAL ALLES UIT UW NAJAARSGRAS! Diamond V • Verbetert de vertering en houdt de pens stabiel

BergaFat F-100 • Zorgt voor voldoende energie om het eiwitrijke najaarsgras optimaal te benutten

www.speerstra.com

HEALTHY ANIMALS – HIGH PROFITS 30

2023

0514 56 90 01

“Hoog basisrantsoen en robotmelken gaan voor ons prima samen”

Constant Robot Feeding

Henk Binnendijk, melkveehouder in Oudega

> Gezonde koeien

Robotmelken met alle voordelen van een hoog basisrantsoen.

> Lagere CO2-uitstoot > Goede loop op de robot > Hoger voersaldo Wil je weten of CRF ook iets voor jou is? Kijk op agrifirm.nl/robotmelken of scan de QR-code.

RV-A048-0723NL_Constant_Robot_Feeding_CRF_188x132.indd 1

07-08-2023 15:20

WTC

EXPRDOEN

LEEUWA

SCHRIJF JE NU

11 T/M 13 DEC. 2024

IN MET KORTING! Jouw bedrijf presenteren aan een gericht publiek? Eerst maar naar De Landbouwbeurs Leeuwarden!

Of je nu actief bent in de veehouderij, de akkerbouw, mechanisatie of dienstverlening; van 11 t/m 13 december 2024 is WTC Expo Leeuwarden voor jou dé agrarische vakbeurs van het noorden! Diverse bedrijven uit de agrarische sector presenteren er hun mooiste primeurs, de laatste (door)ontwikkelingen en de nieuwste snufjes om boeren toekomstbestendig te maken. Wil jij ook duizenden agrariërs bereiken met jouw product of dienst en bouwen aan waardevolle connecties? Wacht dan niet te lang en reserveer jouw stand via onze website!

FORMATIE OP IN R E E M R O O V K KIJ UWBEURS.NL O B D N A L E .D W W W @W TCL andbouw

@delandbouwbeurs I W TC Expo Leeuwarden | Stadionplein | 8914 BX | info@wtcexpo.nl | 058 2941500 2023

31

NIEUW: DUTCH ANGUS Een vleesveeproject voor veehouders die op zoek zijn naar een alternatief of veehouders die hun overtollige bedrijfsmiddelen (stal, ruwvoer) optimaal willen benutten.

Een rendabele manier van vleesvee houden met het geweldige Black Angus-ras met vele voordelen.

Voor meer informatie bezoek de website: www.dutchangus.nl of neem contact op met Hans Kerkhof 06-52684393.

Email: hans@dutchangus.nl

www.dutchangus.nl 2023_05_Dutch_Angus_advertentie_liggend_half_A3.indd 1

11-05-2023 15:39

KOECOMFORT UIT IERLAND SINDS 1987

MAYO K O E M AT R A S

✓ NR.1 IN COMFORT MAYO matrassen zijn sinds 1987 veruit de meest verkochte matrassen wereldwijd. Het materiaal zal nooit hard worden. ✓ NR.1 IN GRIP Droog of nat, ongeacht de hellingshoek. Gegarandeerd grip door indrukbaarheid van het zachte materiaal

HYBRIDE FLEX-BOX

✓ Degelijke stalen basis ✓ Standaard verhoogde en gebogen schoftboom ✓ Ronde flexbeugels ø 75 mm voor minder druk ✓ Eenvoudig en snelle montage -> dus goedkoop

DE ENIGE LIGBOX DIE ALTIJD EN EXACT OP MAAT STAAT 1500+ REFERENTIES Altijd één bij u in de buurt !

Rob Bulte (+31) (0)6 305 69 255 Dieter Monbaillieu (+32) (0)476 29 52 60

✓ Compleet geleverd incl. montagemateriaal ✓ Enige flexibele box met 10 jaar garantie ✓ Gunstig geprijsd

✓ NR.1 IN HYGIËNE Simpelweg doordat vocht, melk of bacteriën niet in of door het matras lopen. Bacteriële broei is uitgesloten!

Maak gebruik van de FLEX-BOX CALCULATOR

WWW.KOEMATRAS.EU 32

2023

GROEIEN NAAR MORGEN

‘IK ZIT GRAAG ZELF AAN HET STUUR’ Naam: Jan Pieter (49) en Margaretha (45) van Tilburg Plaats: Hellum Bedrijf: 150 melkkoeien, 143 hectare in gebruik waarvan 126 in eigendom • Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto: Jan Pit

‘Meer verdienen, met minder. Dat is hoe wij proberen richting de toekomst te bewegen.

Minder is dan vooral minder input, maar wellicht ook wel wat minder kilo’s melk.

Dat scheelt omzet, maar ook kosten. Met iets minder melk en veel minder input toch hetzelfde verdienen. We denken dat wij daar het gelukkigst mee zijn en in de toekomst het beste mee uitkomen. De kunst is daarbij vooral om met de laatste 5 tot 10 koeien ook rendement te draaien. Die zoektocht, dat is een mooie puzzel om aan te werken.’

‘Op 60% van ons land strooien we al helemaal geen kunstmest meer. Dat resulteert amper in lagere opbrengsten. Ook krachtvoer kopen we steeds minder aan. We verbouwen zelf tarwe en veldbonen als krachtvoervervangers. En als het weer en seizoen het toelaat, proberen we de mais als MKS te oogsten. Ook zetten we veel in op kruidenrijk grasland. Je moet dat wel vaker vernieuwen dan gewoon grasland en hebt dus meer bewerkingskosten, maar dan werkt het echt goed. Alles om maar zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn. Wij hebben de laatste jaren veel geïnvesteerd in energieen gasbesparing. Daardoor zijn we, ook voor de privéwoning, grotendeels zelfvoorzienend. Machtig mooi is dat.’

‘Voor ons is de volgende stap waarschijnlijk biologisch worden. Niet omdat we dat per se willen, maar omdat dat de plus in de melkprijs geeft die je nodig hebt als je steeds extensiever boert. Mijn enige vrees voor een overstap zit nog in de ruwvoerpositie. Ook daarin willen we graag zelfvoorzienend blijven.’

‘Ik houd van dingen uitproberen en zelf aan het stuur zitten. Het rantsoen reken ik dan ook altijd zelf uit.

Bij het voeren gaan we ook verder dan de meeste collega’s. Het streven is een maximum van 15 ureum en bij vers gras durf ik prima veel lager te zitten. Deze zomer zaten we lange tijd op 4 tot 8 ureum en dat molk prima. In ruw eiwit zitten we onder de 150 en ook dat gaat goed. De productie van ruim 9.000 kilo melk per koe blijft op peil en de koeien gezond. Sterker nog, gezonder dan met meer eiwit. Dat geloof ik echt. Volgens mij omdat de mest van betere kwaliteit is met een lager RE-gehalte in het voer. Onze overtuiging is dat de meeste reductie op emissiegebied gehaald moet worden uit het veevoer. De meeste veevoeradviseurs zitten vast in een verdienmodel dat gebaseerd is op kilo's brok. Zij zouden op resultaat in emissiereductie betaald moeten worden.’

‘Als melkveehouder voel ik mij, mede door de initiatieven die wij hier oppakken en uitdragen, geaccepteerd en gewaardeerd. Door de omgeving, waaraan we bijvoorbeeld aandelen in één van onze windmolens beschikbaar stelden. Dat geeft meer werk, maar legt ook verbinding. Onze collegamelkveehouders vinden ons vaak iets te ver vooruit lopen, maar waarderen denk ik wel dat wij durven te pionieren. Dat vinden we ook echt leuk. Waar een ander verandering vreest, inspireert en motiveert het mij. Alleen bij de bank voelt het vaak alsof ik mij moet verdedigen. Die zitten naar mijn gevoel ook vast in het oude model van denken. In het geloof dat intensivering en massa nog altijd de beste route is. Eerder maakte mij dat onzeker. Nu niet meer. De laatste jaren hebben bewezen dat we met anders doen en voorop lopen wel degelijk goede resultaten kunnen behalen.’

2023

33

Wordt u lid?

Het Friesch Grondbezit, dé belangenbehartiger voor particuliere grondeigenaren.

Een boerencoöperatie van melkveehouders en akkerbouwers Wij werken samen aan het vastleggen van CO2 op ons land en het reduceren van CO2 in ons productieproces.

Onze speerpunten: Respect voor het eigendom Evenwichtig fiscaal beleid Een eerlijke beloning voor product en beheer

Meer weten?

ISKENN OMST K N E E R BIJ TOBE 31 OK UUR 19.30 DBOUWLAN FRIES USEUM M N ARDE LEEUW

Wij ontmoeten u graag op de Agrarische Schouw, stand nummer 11

hfg@grondbezit.nl

www.grondbezit.nl

9 oktober 2023

Landelijke Demodag Duurzame Landbouw

Bezoek een demobedrijf bij jou in de buurt Op maandag 9 oktober openen de Demobedrijven Duurzame Landbouw hun deuren om jou als agrarisch ondernemer mee te nemen in hun weg naar toekomstbestendig ondernemen. Een eerlijk verhaal over risico’s nemen, fouten maken, successen vieren en perspectief creëren voor de toekomst van je bedrijf.

Bezoek een bedrijf bij jou in de buurt, laat je inspireren en ga het gesprek aan.

Plan je bezoek via groeiennaarmorgen.nl/demobedrijven

34

2023

Duurzaam n e ondernem t rk we jk aanstekeli

K.I. KAMPEN

Breed aanbod uit super koefamilies!

Koepon Random Ranger x Board | aAa 234 • •

Uit de Esmonique familie De robotgeschikte dochterbewezen sensatie

• 226 NVI op basis van 491 dochters • •

Foutloos profiel Top exterieur (114) en top productie (+925kgm, +0,35 V, +0,21 E)

• A2A2

GESEKST BESCHIKBAAR

VDR Saul Hudson Barcley x Malki | aAa 516 • Uit de Hyde/Sandra familie • Moeder over 80.000 kgm, moedersmoeder over 100.000 kgm • Eerste dochters zeer veelbelovend • Hoge gehalten (+0,23 V, +0,28 E) • Afwijkende aAa 516

GESEKST BESCHIKBAAR

Weinterper Solution Finder x Guard | aAa 234 • • • • •

Uit de Zwaantje familie NVI (250) stijgt door tweedekalfs dochters Gigantische productie (+1088 kg M, +0,22 V, + 0,10 E) Wereldwijd populair A2A2 en BB

GESEKST BESCHIKBAAR

K.I. Kampen | De Bese 1 | 7722 PD Dalfsen, NL Tel.: +31 (0)529 – 431967 | info@ki-kampen.nl | www.ki-kampen.nl 2023

35

IN HET VELD INTERVIEW

HET NIEUWE ZOMERSTALVOEREN ARRIVEERT IN FRIESLAND

• Tekst: Jelle Feenstra • Foto’s: Sixteenbynine

De drogestofopname van z’n vaarzen ging meteen fors omhoog. Ook heeft hij het idee dat de grasgroei na het maaien sneller opstart. ‘Het gras wordt geknipt in plaats van eraf geslagen en dat merk je’, vertelt melkveehouder Dick de Ruiter. Sinds een paar weken draait de Lely Exos op zijn bedrijf in Wergea.

Het is de eerste Exos in Friesland en zelfs in Noord-Nederland. De Lely Exos is een revolutionair systeem dat vers gras volledig autonoom maait, oogst en aan de koeien voert. Er komt, dankzij gps- en ultrasone technieken, maar ook camera’s voor en achter, geen chauffeur meer aan te pas. De Ruiter heeft een bedrijf met 390 melk- en kalfskoeien en 75 hectare huiskavel. Zijn koeien krijgen dagelijks een TMR-rantsoen voorgeschoteld, maar sinds enkele weken dus ook volop vers gras. ‘Ik heb ook een melkveebedrijf in Denemarken en daar bevalt het zomerstalvoeren erg goed. Hier was met name arbeid de beperkende factor.’ Dat probleem lijkt nu opgelost. De Ruiter is enthousiast en ziet louter voordelen. ‘Vers gras heeft een 10 tot 20% hogere voederwaarde dan ingekuild gras. En de machine is superlicht waardoor we op de trapgevoelige grond hier nu 24/7 van het vroege voorjaar tot heel laat in het najaar vers gras kunnen voeren.’ De Exos maakt 12 rondjes per etmaal en brengt per keer een ton aan vers gras voor het voerhek. De machine kan in dezelfde werkgang van maaien en oogsten ook vloeibare kunstmest of spuiwater toedienen. De Lely Exos draait nu op 15 melkveebedrijven in Nederland, waarvan 13 in Zuidwest-Nederland, één in Friesland en één in de Kop van Noord-Holland. Het systeem is medio 2024 klaar om verkocht te worden en wordt dan in de rode huiskleur op de markt gebracht. Een aanschafprijs heeft Lely nog niet bekend gemaakt. Wel laat het bedrijf weten dat een huiskavel van minimaal 40 hectare en 150 koeien tot aanbeveling strekt.

36

2023

2023

37

STANDHOUDERSLIJST

2023 STAND LAAN

Plaats

Naam

1 Duynie Feed Alphen a/d Rijn 2 ASP Noard Sneek 3 Weidse Blik Joure 4 Lely Center Heerenveen Heerenveen 5 Melkveetechniek de Jong B.V. en Bosch HIT B.V. Gorredijk 6 Mechanisatie Franeker Franeker 7 Countus accountants + adviseurs Joure 8 Deelstra Jansen administratie en advies Leeuwarden 9 Hoekstra Fourages De Blesse 10 FrieslandCampina Amersfoort 11 Het Friesch Grondbezit / Carbon Coöp Ede / Leeuwarden 12 ABZ De Samenwerking Nijkerk 13 Farm Service BV Leeuwarden 14 MELKTEC BV Leeuwarden 15 Dak en Gevelbeplating De IJzeren Man bv Joure 16 Mezutec Waterzuiveringssystemen Zuidwolde 17 Topteam Agrarische Verzekeringen WOMMELS 18 Speerstra Feed Ingredients B.V. Eesterga 19 DeHaan Advocaten en Notarissen Leeuwarden 20 Univé Dichtbij Heerenveen 21 Piersma Vloeren Joure 22 atw friens bv friens 23 ZOCON Joure 24 Van Balen Boekhoudburo b.v.

Jellum 25 Agrifirm NWE BV Apeldoorn 26 de Blaauw Heerenveen BV Heerenveen 27 AB Vakwerk Sneek 28 Semex Holland BV Leeuwarden 29 Eurofins Agro Testing Wageningen BV Wageningen 30 MBS Plaagdierbeheersing & Advies VOF Wolvega 31 StalZicht.nl Lutkewierum 32 Rijskamp Outdoor & Offroad Joure 33 Van der Zee Joure Joure 34 poffertjeskramen r.p.klooster vof st.nicolaasga 35 Handelsonderneming Oostra IJhorst 36 L.M.B Gerlsma bv Nijland 37 Martien Visser mechanisatie bv Joure 38 Meinderts Wergea B.V Wergea 39 Veenema Energy Sneek 40 Agri Vastgoed Heerenveen 41 Alfa Accountants en Adviseurs Leeuwarden 42 ABN AMRO bank Leeuwarden 43 Flynth Sneek 44 Ceres Techniek Dokkum 45 Hoogland BV Leeuwarden 46 t Hasker Assurantiekantoor Oudehaske Oudehaske 47 Royal A-ware 8448CC 48 Friese Rabobanken Heerenveen BERGTERREIN 101 Broekveldt JCB Tynaarlo 102 Omrin Bedrijfsafval Heerenveen 103 Foeke Visser Heeg 104 HL Eco Services Nijverdal 105 Hofstra Dak en Wand BV Katlijk 106 MS Schippers It Heidenskip 107 Bunder Advocaten Heerenveen 108 MSD Animal Health - SenseHub® BOXMEER 109 Mono+ Sint Nicolaasga 110 AHV International Zwolle 111 AgriPlaza makelaars Tynaarlo 112 Agrimax.nl Folsgare 113 ComfortKoe-Betonbedrijf Deinum Wjelsryp 114 BBB Boer Burger Beweging Wijckel 115 CRV Arnhem 116 Hogeschool Van Hall Larenstein Leeuwarden 117 Ynsigt B.V. Heerenveen 118 Future Fuels (voorheen Wiersma Olie & Techniek BV) Oudehaske 119 Ingenieursbureau Heemskerk BV Diessen 120 CCS Energie-advies Deventer 121 KWS Benelux BV Etten-Leur 122 Veenstra Mechanisatie Bakkeveen 123 Fa van der Vegt B.V. Scherpenzeel PODIUMTERREIN 201 A3Impressies Akmarijp 202 friese rattenjager albert hofstra Akmarijp 203 RINAGRO B.V. /HANDELSONDERNEMING R.JOUSTRA VOF PIAAM

38

2023

STAND LAAN

Naam

204 Bosma-AgriShop & VTM-Machines 205 Fabiton BV 206 Handelsonderneming Koehoorn 207 Jan Hoogland mechanisatie 208 Gezamelijke Case IH en Steyr dealers 209 K.I. Kampen 210 Asfaltwinkel.nl, onderdeel van Dura Vermeer Jansma 211 W.H. van der Heide B.V. 212 Poortman Techniek BV 213 Mammut Nederland 214 W&H Smedes 215 Fa. van der Wal Creil B.V. 216 Van der Woude Adviesbureau 217 Bout advocaten 218 Melbo’s Place 219 Reitsma's Handelsonderneming EVENEMENTENTERREIN 301 Bos / Kamps de Wild 302 Broekens Gorredijk BV 303 Hooghiemstra hardegarijp bv 304 Rosier Greidanus B.V. 305 Opstal Agrarisch Huisvestingsadvies 306 K.I. Service Zuid West Friesland 307 Melkcontrole Nijland 308 Reproplus WLN 309 Van Kammen Tenten & Catering 310 De Heus Voeders 311 Akkerman Mechanisatie 312 App.bouw & Constructiebedrijf Dedden bv 313 Dijkstra Mechanisatie BV - Qmac Machines BV 314 Tjitte de Wolff 315 Kuperus 316 Vof Sietse Jorna 317 Gebrs. Fuite 318 Aeres Hogeschool Dronten 319 Vreugdenhil Dairy Foods 320 De Boer Melktechniek bv 321 van der Veen & Kromhout 322 Afmitech Friesland B.V. 323 Kalfsuppport BV 324 Wolfederatie & Schapenadviesnl 325 TN Slopen en Saneren BV 326 Remon Waterbehandeling B.V. 327 Agridek BV HAVENTERREIN 401 Tellus Tigra 402 PAS Mestopslagsystemen 403 Solliq Agra 404 Middendorp Montage 405 Bouwbedrijf Jelle Bruinsma 406 smaXtec GmbH 407 Mechanisatie D.Kuipers 408 EAZ Wind 409 GroeNoord Ag & Turf 410 autoverkoopbedrijf Tolsma bv 411 PreZero 412 Bethlehem bv 413 Van de Belt Agri Service BV 414 Yntema Installatietechniek 415 Schrijver Stalinrichting 416 Profytodsd 417 Timac Agro 418 Schipper Bemiddeling en Veehouderij 419 F.S.Andela 420 Alderse Baas advocaten 421 Landlords Vastgoed Nederland 422 Agriland Assurantieadvies B.V. 423 Falk machines 424 Coöperatie Agricycling Fryslân 425 Van der Laan en Veenma Mechanisatie 426 Wennemars 427 EM Agriton groep 428 Moduulbouw bv / MAYO 429 Voer- en adviesorganisatie GIJS 430 NNRD

Plaats St.Nicolaasga Leeuwarden Katlijk Joure Joure Dalfsen Drachten Surhuisterveen.

Gorredijk Easterein Sumar Creil Nieuwehorne Groningen Oudeschoot Joure Easterein Gorredijk Hurdegarijp Winsum (frl) Boelenslaan Mirns Nijland Lutjegast Oosternijkerk Ede Sintjohannesga Willemsoord Sondel Tjerkgaast Oudehorne WURDUM Genemuiden Dronten Nijkerk Jellum Gorredijk Joure Grambergen Nijland Joure Marum Wirdum Donkerbroek Drachten Balk Kootwijkerbroek Harlingen Duitsland Witmarsum Hoogezand Groningen Exmorra Heerenveen wolvega Donkerbroek Wons Raalte Emmeloord Breda Medemblik Wommels Joure Haule Leeuwarden Winsum Sneek Harlingen Dalfsen Noordwolde Kilder Azewijn Drachten

2023

39

T

T

Podiumterrein

T

Bergterrein

Laan

1

EHBO

Vrije uitrit

Aanvoerroute goederen Evenemententerrein en Haventerrein

Joure - 28 september 2023

Evenemententerrein

T

Toilet en watertappunt

Haventerrein

Plattegrond Agrarische Schouw

DE plein

Hoofd Ingang

Ingang Tolhuisweg

2023

DEZE SCHOUW WORDT MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR: Beeldmakers

Voor al uw: stalinrichting, waterleiding, ventilatie, verlichting, elektriciteit en betonwerk in uw rundveestal

Wjelsryp 06 - 10 52 13 22 Comfort Koe bord 50x100.indd 1

Logo gu ide

|

13 jun i 2018

|

Hieke.n l

snapt ondernemers Joure | t. 0513 41 56 55

www.aldersebaas.nl

A

J

VA S T G O E D N E D E R L A N D

MAYO KOEMATRAS

40

2023

Joure 06 - 83 20 11 21 16-05-12 11:25

YOUR FARM, YOUR COWS, YOUR DATA #smartmilkingsolutions

VERBETER JE BEDRIJFSPRESTATIES OP BASIS VAN DATA Maak kennis met FullSense. Dé softwareoplossing die complexe data omzet in informatie waarmee jij de juiste beslissingen kunt nemen voor jouw melkveehouderij. Van koegezondheid en melk­ kwaliteit tot voerefficiëntie en onderhoud. Krijg realtime overzicht van de prestaties van de M2erlin en de koe.

www.fullwoodjoz.com/nl/fullsense 2023

41

De specialist voor in en om uw rundveestal

Agridek Opgeteld de beste keuze Wij bieden voor ieder bedrijf een gepaste oplossing met o.a.

• • •

Portaalsysteem Railsysteem Haspelsysteem

• • •

Duo systeem Snijvlakgordijn Afdekslangen

maximale waarde uit ruwvoer Agridek.nl

Wat zijn uw toekomstplannen?

De agrarische sector blijft uitdagend, maar zeker ook erg mooi met volop mogelijkheden. Zorg dat u uw eigen toekomstvisie helder hebt en denk ook na over een plan B. Ons toegewijde team staat voor u klaar en denkt graag mee bij het maken van uw keuzes. Met aandacht voor uw bedrijf, uw toekomstwensen én de kansen in wet- en regelgeving.

Neem contact op met Flynth of ga naar www.flynth.nl/melkvee

Flynth. Het beste advies dat we je kunnen geven.

42

2023

Betonbedrijf Deinum ’t Heechhout 5 | 8842 LL Wjelsryp info@comfortkoe.nl | www.comfortkoe.nl info@betonbedrijfdeinum.nl | www.betonbedrijfdeinum.nl Roland Andringa: 0683 - 20 11 21 Tjibbe Thom Deinum: 0610 - 52 13 22

Verbeter stalklimaat voor melkvee Doordachte en duurzame klimaatoplossingen houden uw koeien én rendement gezond!

Abbi-Aerotech B.V. .

heeft voor iedere diergroep en elk staltype passende ventilatie-oplossingen om hittestress te voorkomen, de luchtkwaliteit te verbeteren en zo het dierenwelzijn te bevorderen.

Dat is écht meer dan simpelweg ergens een ventilator ophangen. Welk ventilatieconcept is het best, wat past bij u en welke ventilatoren horen daarbij? Of wil u juist extra kunnen verkoelen met water?

Onze gespecialiseerde dealers kunnen u hierin als geen ander adviseren en de montage en installatie volledig voor u verzorgen.

Neemt u gerust contact op, ze helpen u graag!

Foto: DSD Stalinrichting B.V.

Foto: Anema Holland B.V.

Adres DSD Stalinrichting B.V. Tussendiepen 23 9206 AA Drachten

Adres Anema Holland B.V. Seefugel 7 9051 VC Stiens

Contact T +31 (0) 519 228 100 E info@dsd-stalinrichting.nl W www.dsd-stalinrichting.nl

Contact T +31 (0) 582 893 000 M +31 (0) 620 679 350 E info@anema-holland.nl W www.anema-holland.nl

Abbifans zijn e xtreem energiezuinig!

Ja, daar zijn w

e trots op!

Scan & ontdek!

2023

43

Bewezen weg naar winst

skje Wy win otte r jim in p de wille op

he c s i r a r Ag !

Schouw

MEER MELK PER KILOGRAM VOER FeedExcel is dé fokkerijstrategie voor een zeer productieve veestapel, die meer melk levert met dezelfde hoeveelheid voer.

FeedExcel is de bewezen route naar hogere marges en minder emissies. FeedExcel is gebaseerd op voeropnamedata van meer dan 10.000 melkgevende koeien.

44

2023

Bespaar 5 tot 10% op voerkosten Gezonde én efficiënte koeien Grootste en meest betrouwbare dataset wereldwijd

Meer informatie over FeedExcel: raadpleeg uw fokkerijspecialist of scan de QR-code.

GROEIEN NAAR MORGEN

‘IK BEN CONTINU OP ZOEK NAAR KENNIS’ Naam: Hans Vetketel (54) Plaats: Koekange Bedrijf: 100 melk- en kalfskoeien, 47 hectare grond waarvan 20 kruidenrijk • Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto: André Weima

‘Alles draait voor mij om balans in de bedrijfsvoering. Alleen zo kun je volgens mij groeien naar morgen. Dat betekent financieel rendabel zijn en dat er tijd is om te genieten, andere dingen te doen. Of dat allemaal mogelijk blijft in de toekomst, daarover maak ik mij soms wel zorgen. Ik ben daarom sinds 2019 ook drie keer naar protestbijeenkomsten geweest, in Den Haag en Stroe. Omdat ik vind dat iedereen moet weten dat de regelgeving op onderdelen dermate doorschiet dat het jonge generaties onmogelijk wordt gemaakt.’

‘Tegelijkertijd moet je nu ook verder. En het boeren verandert hoe dan ook.

Ook het gangbare boeren. Ik wil boer blijven dus zoek ik kennis om bij te blijven. De laatste vijf jaar heb ik veel cursussen en workshops gevolgd, vooral bij collega-boeren. En gigantisch veel geleerd, meer dan in de twintig jaar daarvoor. Nu deel ik mijn ervaringen op mijn bedrijf met collega’s. Van hun vragen en opmerkingen leer ik ook weer. En door kennis te vergaren, elders in de keuken te kijken en mensen op je erf te halen, verbreed en versterk je je netwerk enorm. Dat is ook mooi.’

‘Mensen van LNV en FrieslandCampina vragen mij meer dan eens: wil jij niet biologisch worden? Jawel hoor, als ik de garantie krijg dat mijn inkomen op peil blijft. Maar die garantie krijg ik natuurlijk niet en met 16.000 kilo melk per hectare past gangbaar mij nu nog veel beter. Op 20 hectare boer ik overigens nagenoeg al biologisch. Daar komt al vier jaar geen kunstmest en chemie meer op en teel ik kruidenrijk grasland. Om dat goed te laten gedijen, ook met de juiste machines, is best een zoektocht. Maar qua opbrengsten gaat het heel aardig en de klavers, kruiden en polvormende grassen zijn een wapen in de steeds vaker voorkomende droge zomers.’

‘Het minderen zoek ik niet per se in minder koeien houden. Dat moet volgens mij geen doel op zich zijn. Niet voor de boer en niet voor de overheid. Het gaat om de balans. Minderen zoek ik in minder input en daarmee minder kosten. Dat lukt op mijn bedrijf goed met eerder in het voorjaar starten met weiden.

Daardoor kuil ik minder hectares en bespaar ik stevig op bewerkingskosten.

Ook gebruik ik de laatste jaren veel minder kunstmest. Door het kruidenrijke grasland, maar ook door sinds 2015 de mest te bewerken met magnesiumchloride.

Eerst dacht: weer zo’n flut product. Maar ik ben blij dat ik het opgepakt heb.’

‘Omdat ik sceptisch was, heb ik het eerste jaar de loonwerker een perceel half om half laten bemesten met bewerkte en onbewerkte mest. Eerst dacht ik geen verschil te zien, maar na bemonstering was het gras van de bewerkte mest duidelijker beter in balans en qua voederwaarde ook nog eens hoger. En al snel bleek, de beworteling is sterk verbeterd. Bijkomend voordeel: op alle percelen strooi ik zeker 30% minder kunstmest nu de mest bewerkt is en een veel betere werking heeft. Ik zou daarom echt wel, ook als gangbaar boer, helemaal van de kunstmest af willen, maar dan moet de overheid ons ruimte geven om meer in plaats van minder dierlijke mest te mogen gebruiken. Door deel te nemen aan verschillende projecten waar de provincie en LNV ook bij betrokken zijn, hoop ik mijn steentje bij te dragen dat bij deze instanties de ogen daarvoor echt opengaan.’

2023

45

● Uierpapier en Melkerstextiel ● Lasers (tegen vogeloverlast) ● TSL smeermiddelen

snapt ondernemers Joure | t. 0513 41 56 55

Andries Wiersma 06-53782493 ● Jacob de Vegt 06-625096000

www.aldersebaas.nl

Van Balen Boekhoudburo maakt het verschil

K BEZOE

15

AND 2

P ST ONS O

Hegedyk 16 9026 BB Jellum Tel. 058 251 9296

Onze diensten • Jaarcijfers • Loonadministratie • Belastingaangifte • Studiegroepen • Cursussen

• Bedrijfsoverdrachten • Fiscale- en juridische adviezen • Mestboekhouding • Ondernemersplan

www.vanbalenboekhoudburo.nl

• • • •

• aan- en verkoop boerderijen • projectontwikkeling • onteigening • fosfaatrechten

Singel 16 8408 CA Lippenhuizen Mobiel 06-22562175 Tel. 0516-463488

taxaties landelijk vastgoed grondzaken pachtzaken

E-mail: info@martengroothof.nl www.martengroothof.nl

Wij zijn aanwezig op de Agrarische Schouw

Bezoek ons standnummer 314 315 en geniet van een lekkere bak koffie

Schoterlandseweg 40 • Oudehorne• tel. 0513-541214 www.kuperus.frl • info@kuperus.frl Kuperus Oudehorne - AS Joure 2014.indd 1

Flaeijelfeest

8-9-2014 10:35:43

FISCAAL | JURIDISCH | FINANCIEEL ADVIES

45 jaar ouderwets gezellig!

30 september 2023

kijkt verder dan de cijfers

Wij verzorgen uw boekhouding voor een vast & scherp tarief

Oudehorne

Compleet pakket, aan te vullen met o.a.

• Kwartaalcijfers en verwachting • Tussentijdse cijfers na het 3e kwartaal • Vergelijking met de referentiegroep • Advies

10.00 uur:

www.woldendorp.net

Boerenoptocht (gratis)

2023 11.00 uur: Openluchtmuseum in bedrijf 46

www.flaeijel.frl

050 301 28 19

IN HET VELD

‘BEVLOEIEN HOORT BIJ HET NIEUWE BOEREN’

Hoewel de septembermaand begon met heerlijk tropische temperaturen, zijn de meeste boeren het natte zomerweer nog niet vergeten. Toch bevloeide Eduard de Jong uit Tjerkgaast bijna al zijn percelen dit jaar na de 1e snede. ‘Afgelopen winter hadden we al gezien dat de muizenpopulatie weer toenam. Als we geluk hebben, komt er dan ziekte in en ben je ze kwijt. Maar dat was niet zo. Daarom hebben we bijna alle percelen na de eerste snede bevloeid. Met een eigen haspel en slang die we op het midden van het perceel leggen.

De pomp kan 800 tot 1.000 kuub water per uur erop brengen dus dan gebeurt er wel wat.’

De Jong licht toe dat dat ook nodig was en niet langer

kon wachten. Hij zag scheuren in het land waar hij zijn hand volledig in kon steken. ‘Na het bevloeien is dat vlot en volledig hersteld en daarom heb ik later in het seizoen ook nog mooi gras kunnen winnen. Anders was het niets geworden. Ergens is het jammer, maar die haspel hebben we zeer waarschijnlijk niet voor niets gekocht. Ik ben er redelijk van overtuigd dat bevloeien voor ons een jaarlijks terugkerende activiteit wordt.

De muizendruk verschilt per jaar, maar die moet je tijdig aanpakken. En bovendien helpt het sterk tegen de droogte die eigenlijk ook elke zomer wel een periode toeslaat. Het is het nieuwe boeren voor ons.’

• Foto: Niels de Vries

2023

47

ACHTERGROND

DE MAGIE VAN DE

Park Heremastate in Joure is dit jaar alweer voor de 69ste keer het decor van de Agrarische Schouw. Wat maakt deze eendaagse landbouwbeurs op de vierde donderdag van september zo bijzonder?

• Tekst: Bouke Poelsma • Foto’s: Agrarische Schouw

De vierde donderdag van september staat bij de inwoners van Joure én omliggende dorpen met rood omcirkeld in de agenda. Het is de dag van de Jouster Merke, de jaarmarkt die al eeuwenlang op deze dag wordt georganiseerd. In de jaren ’50 van de vorige eeuw werd het programma van de Jouster Merke uitgebreid met een landbouwbeurs; de Agrarische Schouw.

Dit jaar vindt alweer de 69ste editie plaats.

Gevraagd naar de magie van deze eendaagse landbouwbeurs antwoorden betrokkenen steevast in dezelfde bewoordingen. De sfeer en de gezelligheid maken deze eendaagse beurs uniek. De fraaie beurslocatie 48

2023

in Park Heremastate zorgt voor extra cachet.

Beursmanager met Jouster roots Ypke Bouwhuis is intussen alweer tien jaar beursmanager van de Agrarische Schouw. Bijna 60 jaar geleden zag Bouwhuis in Joure het levenslicht. Als kleine jongen bezocht hij ieder jaar trouw de Jouster Merke. Bouwhuis vindt het een eer om beursmanager te zijn van het evenement in zijn geboortedorp.

‘Als kleine jongen had ik nooit kunnen bedenken dat ik later deze beurs zou organiseren.’

Bouwhuis is op jaarbasis ‘een paar honderd uur’ bezig met de voorbereidingen op de Agrarische

Schouw. Het bellen en mailen gaat het hele jaar door. ‘De agrarische sector ligt me na aan het hart. Ik vind het bovendien heel leuk om met zovéél mensen contact te hebben.'

‘Iedere vierkante meter bezet’ Het Jouster Park Heremastate is niet meteen een plek waar je grote landbouwmachines zou verwachten.

Bouwhuis wil echter van geen wijken weten. ‘De locatie is magisch. We hebben zo’n 7.000 vierkante meter tot onze beschikking. Met 150 standhouders zitten we helemaal vol. Iedere vierkante meter is bezet. Met het indelen van het beursterrein moet ik rekening houden met bomen en lantaarnpalen’, zegt Bouwhuis. ‘Dit is een unieke plek, waar we niet aan willen tornen. We hebben een goede verstandhouding met de gemeente. Dat is voor ons heel belangrijk’, aldus Bouwhuis.

De voorbij edities van de Agrarische Schouw trokken om en nabij 5.000 bezoekers. Na de coronajaren 2020

AGRARISCHE SCHOUW ’s ochtends om 7.00 uur klaarstaat om standhouders van een stukje oranjekoek te voorzien. Een mooie traditie, die bijdraagt aan de goede sfeer op de beurs.

‘We zijn blij met onze standhouders.

Zonder hen hebben we geen beurs’, benadrukt Van der Zijl, die als klein jongetje al met zijn heit meeging naar De Schouw.

‘De beurs is laagdrempelig.

Standhouders en bezoekers hoeven niet

‘HET IS EEN BEURS WAAR JE ZIN IN HEBT, JE LEEFT ER NAARTOE’

Er is in Park Heremastate ten tijde van de 4e donderdag van september soms bijna geen doorkomen aan.

en 2021 was het vorig jaar extra druk.

‘Mensen snakten ernaar om elkaar te zien. Het was drukker dan ooit te voren’, aldus Bouwhuis.

‘Beurs om naar uit te kijken’ Melkveehouder Jacob van der Zijl uit Haskerhorne, nabij Joure, is alweer zo’n jaar of zeven bestuurslid van de Agrarische Schouw. Hij is de man die

diep in de buidel te tasten. Het is een uniek gebeuren, met veel gezelligheid.

Ik vind het echt ongekend dat ons eendaagse evenement zoveel bezoekers trekt.’

Volgens Van der Zijl biedt de Agrarische Schouw voor elk wat wils. Als bestuurslid is hij medeverantwoordelijk voor het programma op de woensdagavond. ‘We proberen ieder jaar weer interessante sprekers uit te nodigen en de boel een beetje wakker te schudden. Het is prachtig dat het zo leeft.’ Van der Zijl vindt het mooi dat de beurs in de afgelopen decennia de technische vooruitgang in de agrarische sector heeft laten zien.

Ook melkveehouder Jelmer van der Werf uit Oosterzee – die opgroeide in Vegelingsoord – heeft zitting in het bestuur van de Agrarische Schouw. Hij is onder meer verantwoordelijk voor

ZILVEREN PIEPER IETS AANGEPAST Jaarlijks reikt de burgemeester van gemeente De Fryske Marren de Zilveren Pieper uit. Dit is de prijs voor de standhouder die zijn of haar stand het best bij het thema laat aansluiten. Dit jaar is het thema: 'Stikstof, politieke koehandel?'. Een thema dat wellicht lastig tot uitdrukking te brengen is in de stand. Gerelateerd aan de stikstofproblematiek zijn er wel diverse innovatieve mogelijkheden inmiddels op de markt verschenen. Standhouders worden opgeroepen al dit soort innovaties, in welke vorm dan ook, in hun stand mooi, leuk en/of ludiek te presenteren. Wie dat volgens de jury het best aanpakt, wordt dit jaar beloond met de Zilveren Pieper.

het versturen van de uitnodigingen.

'De Agrarische Schouw is een beurs waar je naar toeleeft, waar je zin in hebt. Het is een laagdrempelige beurs, waar niet alleen boeren komen. Mijn maten gaan er ook naartoe’, zegt Van der Werf, die blij is met hoe de beurs wordt georganiseerd. ‘We hebben geen commerciële inslag. Er zit geen groot verdienmodel achter.’

Laagdrempeligheid Dominicus Kuipers staat al zo’n veertig jaar met een stand op de Agrarische Schouw. Zijn mechanisatiebedrijf is uitgegroeid tot een van de grotere van Friesland. ‘We doen onszelf én de beurs tekort als we de Agrarische Schouw zouden overslaan’, aldus Kuipers, die onder meer dealer is van Massey Ferguson. De machines van Kuipers staan steevast op een verharde plek, achter op het beursterrein. ‘Misschien moeten ze de ingang verplaatsen, dan staan we vooraan’, zegt Kuipers gekscherend. De Jouster beurs is voor Kuipers een thuiswedstrijd, waar veel van zijn klanten komen. ‘Het is een laagdrempelige beurs, waar we met onze machines in eigen beheer naar toe kunnen rijden. Dat is een groot voordeel.’

‘Wij gaan al naar de beurs zo lang ik mij heugen kan’, zegt Johan Meinderts van Mechanisatiebedrijf Meinderts in Wergea. ‘De Agrarische Schouw is knus, gezellig en kleinschalig. Het is meer dan een beurs. Het evenement heeft een bepaald karakter, met een eigen sfeer.

Dat heeft ook met de locatie te maken.’

Meinderts treft op de beurs veel van zijn klanten, die allemaal uit de regio komen. ‘Het is een contactbeurs, waar je afspraken maakt. Handel wordt er niet veel gedreven.’

Meinderts showt op de beurs de nieuwe Fendt 728. Hij gaat echter ook met machines uit vervlogen tijden naar Joure. ‘We willen met onze stand graag laten zien welke ontwikkeling de landbouwmechanisatie in de afgelopen decennia heeft doorgemaakt. We zijn vooruitstrevend en innovatief. Niks blijft hetzelfde. Verhalen over stikstof zorgen voor negativisme. Wij willen juist de kracht van de landbouwmechanisatie laten zien en een positieve uitstraling tonen.’

2023

49

Samen letten we op de kleintjes!

Ook aan de slag met een slimme opfok?

Onze (T)OPFOKSPECIALIST Elske denkt graag met je mee.

Scan de QR-code en maak een afspraak!

www.trouwnutrition.nl 2023 50

VOEREN

‘MET CRF VEEL BETERE VOEROPNAME’ Maatschap Hazenberg in Rotstergaast werkt sinds juni met de nieuwe voerstrategie Constant Robot Feeding (CRF) van Agrifirm. Sander Hazenberg is positief over de eerste ervaringen.

• Tekst: Bouke Poelsma • Foto: Niels de Vries

Familie Hazenberg houdt in het Friese Rotstergaast 150 melk- en kalfkoeien en 85 stuks jongvee op 114 hectare.

De melkveehouders zijn sinds juni in omschakeling naar de voerstrategie CRF. Sander Hazenberg vertelt over zijn beweegredenen. ‘De krachtvoerkosten nemen toe. We zien daarom toekomst in het aankopen van losse grondstoffen.

Daarbij komt dat we eerder te veel restvoer hadden.’ Na de eerste drie maanden merkt Hazenberg dat het aandeel restvoer al flink is afgenomen.

‘We zijn gezakt van 12% naar 2%.

De opname van de koeien is een stuk verbeterd.’

GRASLANDBEHEER

Productie op peil CRF gaat uit van een hoog basisrantsoen waarbij elke hap uitgebalanceerd is met een stabiele verhouding tussen ruwvoer en krachtvoer. Daarnaast wordt er bij CRF een lagere krachtvoergift bij de verse koeien gevoerd om zo het risico op Sander Hazenberg: 'De laadvolgorde moest anders, dat was pensverzuring te beperken. wel wennen.'

Bij Hazenberg vertaalt zich dat in een fors lagere Het rantsoen bestaat op dit moment krachtvoergift in de melkrobot. uit vers gras, kuil (1e en 2e snede), mais, maatmeel, Proti+ en water. ‘De Wennen koeien vinden het heerlijk.’ Zelf moest ‘We voeren enkele kilo’s Hazenberg wennen aan de manier van krachtvoerbrok per koe minder’, zo voeren en de laadvolgorde. 'Dat laatste zegt Sander Hazenberg, die daarbij is een aandachtspunt. We beginnen werkt met een schema op basis van met maatmeel, aangevuld met water. melkproductie. Met gemiddeld 3,3 Daarna voegen we graskuil en Proti+ melkingen per koe per dag maakt toe. Als laatste doen we de mais Hazenberg zich geen zorgen over een erbij. Aanvankelijk laadden we na de mindere loop naar de drie melkrobots. maatmeel eerst Proti+ en daarna de ‘De loop naar de robots was en is kuil. Bij die laadvolgorde koekten de fantastisch. Daar heb ik niet over vijzels in de mengwagen aan’, aldus getwijfeld. De productie is bovendien Hazenberg. op peil gebleven.’

‘SALADEBUFFET LEVERT MIJ 12 TON DROGESTOF’

Tjarko Groendijk zet sinds vier jaar steeds meer hectares grasland om in saladebuffetten. Hij realiseert hiermee gemiddeld een opbrengst van 12 ton drogestof per hectare.

jongvee en 110 hectare grasland in gebruik. Vier jaar geleden startte hij met het inzaaien van Pure Graze saladebuffetten voor weide- en maaipercelen. Dit zijn mengsels die naast Engels raaigras ook weegbree, • Tekst: Sjoerd Hofstee chicorei en onder andere de kruiden • Foto: Jan Pit karwij en peterselie bevatten. ‘En klavers. In de maaipercelen rode klaver Groendijk runt met zijn ouders in het en in de weidepercelen witte klavers’, Groninger Zuidwolde een biologisch vertelt Groendijk. bedrijf met 130 koeien, 60 stuks Inmiddels heeft het bedrijf zo’n 20 hectare saladebuffetten in gebruik.

‘Het idee is om van de eigen grond jaarlijks circa tien hectare opnieuw in te zaaien en zo het areaal uit te breiden. Met Tjarko Groenendijk is zijn recent ingezaaide perceel saladebuffet: 'Vooral ook bij droog weer voordelig.' een opbrengst

van zo’n 12 ton drogestof per hectare is het concurrerend met een gangbaar bedrijf en levert het bij ons echt meer op dan de oudere percelen met louter raaigras. Bijkomend voordeel is dat vooral rode klaver en sommige kruiden veel dieper wortelen en zo bij droge weersomstandigheden beter presteren.'

Hogere bewerkingskosten De melkveehouder zet na vier jaar de frees weer in de percelen die met saladebuffet zijn ingezaaid. ‘Na het derde jaar zie je al dat je te veel van de goede klavers en kruiden verliest voor een optimale opbrengst.’ Gratis is dit natuurlijk niet. ‘Het zaaizaad en de bewerkingskosten bedragen opgeteld zo’n € 1.000 per hectare. Dat betekent € 250 per jaar. Daarvoor heb je een hoge opbrengst zonder de kosten van kunstmestgebruik. En de voerkwaliteit is hoog. Als ik in de winter balen voer van andere percelen en dan weer switch naar saladebuffet, stijgt de productie vaak vlot 2 liter of meer.’

2023

51

ONTDEK

natuurlijke stalbedding Ben je op zoek naar een innovatieve en duurzame oplossing voor stalbedding? Maak kennis met Ekohimp. Deze natuurlijke stalbedding is gemaakt van hennep afkomstig van Nederlandse agrariërs en biedt een reeks voordelen voor zowel het vee als het milieu.

Een duurzaam alternatief voor traditionele stalbedding Traditionele stalbedding, zoals stro of zaagsel, wordt veel gebruikt in de vee- en paardenhouderij.

Echter, deze opties hebben enkele nadelen, waaronder een relatief korte levensduur, hoge kosten en een negatieve impact op het milieu. Ekohimp biedt een duurzaam alternatief met tal van voordelen:

+ Uitstekende vochtabsorptie + Nagenoeg geen stof + Hennephout uit NL

+ 100% natuurlijk + Gebruiksvriendelijk + Lange levensduur

Ekohimp: de duurzame keuze Door gebruik te maken van hoogwaardige hennep afkomstig van Nederlandse agrariërs, dragen we bij aan de ontwikkeling van een veerkrachtige landbouwsector en stimuleren we de lokale productie van duurzame grondstoffen. Met zijn natuurlijke eigenschappen, lange levensduur en positieve impact op het milieu, helpt Ekohimp haar klanten om de dieren een zo prettige mogelijke omgeving te bieden.

www.ekohimp.nl info@ekohimp.frl 52

2023

085 130 29 39

Coöperatie DOC Kaas Van, voor en door de leden!

Onze melkveehouders leveren eersteklas melk – en daar zijn we trots op. Melk waar kaas van wordt gemaakt, onder meer voor Uniekaas, het oudste kaasmerk van Nederland.

Smakelijke kazen, met liefde gemaakt, zonder onnodige toevoegingen. En dat proef je!

Lid worden Wilt u ook uw kwaliteitsmelk leveren aan DOC Kaas en bent u benieuwd naar de voorwaarden voor lidmaatschap van coöperatie DOC Kaas?

Neem dan contact op via 0528 - 280 440 of stuur

Van de overige melk worden overheerlijke toetjes gemaakt, of ijs, of babyvoeding.

En genuttigd all over the world.

Maar ook kalvermelkpoeder van hoge kwaliteit die – ook in Nederland – onder het merk NORMI wordt verkocht.

een mail naar info@dockaas.nl

Want coöperatie DOC Kaas is mede-eigenaar van het Duitse zuivelconcern DMK Group.

Postbus 11 - 7900 AA Hoogeveen - T +31 (0)528 280 440 - info@dockaas.nl www.dockaas.nl - www.uniekaas.nl - www.dmk.de/nl

• Advertentie 188x132 DOC Kaas 2022.indd 1

01-08-2023 15:18

Agrarisch advies op maat Melkveehouders staan continu voor allerlei uitdagingen en keuzes. Hoe blijf je kritisch op de kostprijs en hoe anticipeer je op verwachte schommelingen van de melkprijs? Bij Countus weten we met welke uitdagingen je te maken hebt.

Onze adviseurs en agro-specialisten begrijpen wat je bezighoudt. Ook vanuit ons kantoor in Joure en Leeuwarden zijn we altijd dichtbij én goed bereikbaar.

Als advies- en accountantskantoor zijn we bij Countus gespecialiseerd in de melkveehouderij, de akkerbouw en andere agrarische sectoren. Wij adviseren ondernemers in deze branches op fiscaal-, juridisch- en bedrijfseconomisch gebied én over ruimtelijke ordening en milieu. We kijken daarbij niet alleen naar de cijfers, maar ook naar de mens achter de ondernemer. Zo kunnen we gericht en op maat adviseren.

Wil je een keer kennismaken, sparren over wat je bezighoudt, of meer weten over een bepaald onderwerp? Wij denken graag met je mee. Neem contact met ons op.

Countus Joure Mercatorweg 2 0513 65 79 90 joure@countus.nl

Countus Leeuwarden Heliconweg 62 058 21 001 01 leeuwarden@countus.nl

COUNTUS.NL 2023

53

REPORTAGE

JONGE ECOLANA-BOEREN

• Foto: Niels de Vries

De oude én nieuwe generatie boeren van samenwerkingsverband EcoLaNa, van links naar rechts: Frans Antonides, Johannes van Sinderen, Bianca van der Bos, Jan Idsardi, Gerardus Antonides, Klaaske de Groot, Anco van der Bos, Sake Antonides en Kees van der Bos.

De nieuwe generatie van EcoLaNa meldt zich aan het front. Jonge, enthousiaste boeren vol plannen, vastbesloten succesvol te zijn in de landbouwtransitie die gaande is. Ze slaan, bereid om te leren, de weg in naar regeneratief boeren. Daarnaast zoeken ze naar kansen in korte ketens met streekproducten.

• Tekst: Jelle Feenstra • Foto’s: Marcus Pasveer

Samen overschakelen op strorijke mest. Het bouwplan extensiever maken. Meer krachtvoer van eigen land halen. Teelten voor humane consumptie oppakken. Meer inzetten op streekproducten en lokale afzet.

Het zijn vijf concrete pijlers onder de toekomstvisie van EcoLaNa, het in 2001 opgerichte samenwerkingsverband van twee akkerbouwbedrijven, een melkveehouder en een schapenhouder aan de Friese Waddenkust. Op vrijdag 30 juni hield EcoLaNa op het 54

2023

akkerbouwbedrijf van de familie Van der Bos in Holwerd een symposium met als thema: wat heeft 20 jaar samenwerking ons opgeleverd? En wat gaan we de komende 20 jaar doen?

Bouwplan van 400 hectare De akkerbouwers Kees van der Bos en Jan Idsardi, melkveehouder Frans Antonides en schapenhouder Johannes van Sinderen richtten in 2001 EcoLaNa op. Het doel: een modern gemengd kringloopbedrijf neerzetten

waarin kennis, arbeid, machines en grond worden gedeeld, producten uitgeruild en de grondkwaliteit afgestemd op gebruik, bijvoorbeeld de pootaardappelen vooral telen op lichte grond. Destijds lag er 280 hectare grond, inmiddels is dat zo’n 400 hectare (zie kader). ‘De twee akkerbouwers kregen meer pootaardappelareaal tot hun beschikking, wij meer gras, graan en mestafzet. Zo konden we beide groeien’, blikt melkveehouder Frans Antonides terug. Schapenhouder Johannes van Sinderen paste ook mooi in EcoLaNa, want zijn schapen kunnen de zware-klei-graslanden én de ingezaaide graan- en maisstoppels met gras-klaver begrazen die binnen de andere drie bedrijven vallen.

Leerzaam waren de afgelopen 22 jaar. ‘Ik kijk nu veel meer als een akkerbouwer naar de de grond’, vertelt

SLAAN NIEUWE WEG IN dan percelen met gras die veelvuldig worden bereden. Voor akkerbouwbedrijf Van der Bos, dat zich richt op de teelt van hoogwaardig pootgoed, reden om te stoppen met gras als rustgewas. Ook de natriumrijke digestaat uit de co-vergister van het melkveebedrijf bleek op hun akkerbouwbedrijf geen succes.

Antonides. De vier boeren leerden ook dat jarenlange maisteelt op amper bereden percelen mooiere grond geeft

Pittige discussies Dit soort praktijkervaringen en keuzes leidden binnen EcoLaNa de afgelopen jaren soms best tot lastige en pittige discussies, maar nooit klapte de samenwerking. De onderlinge verhoudingen bleven goed en uitruil van grond is en blijft voor alle partijen gewoon erg interessant. Mede daarom ging altijd de blik weer vooruit.

Ook nu zetten de vier bedrijven de schouders er samen weer onder om te zien hoe het wel kan. Zo wordt op gebied van bemesting zwaar ingezet op strorijke mest. De nieuwe stal van melkveebedrijf Antonides wordt, ten behoeve van het akkerbouwbedrijf, een potstal met veel stro erin.

‘Strorijke mest is de sleutel naar een rijk bodemleven en essentieel voor de transitie naar regeneratieve landbouw die we aan het maken zijn’, stelt Anco van der Bos, de zoon van Kees.

Het akkerbouwbedrijf combineert strorijke mest met niet-kerende grondbewerking. Dat is volgens Anco hard nodig. ‘We krijgen te maken met meer weersextremen en minder gewasbeschermingsmiddelen. Daarom

ECOLANA IN CIJFERS

Het totale areaal van EcoLaNa bestaat uit 360 hectare (ha) binnendijkse kleigrond en 50 ha buitendijks kweldergebied. Alle grond is ingebracht in één pool. De akkerbouwbedrijven Van der Bos en Idsardi brengen 168 ha totaal in: 64 ha pootgoed, 33 ha bieten, 32 ha gerst, 11 ha veldbonen, 11 ha haver, 4 ha zaaiuien en 14 ha weidevogelgrasland. Het melkveebedrijf van Antonides telt 350 melk- en kalfskoeien en brengt 200 ha grond in: 105 ha grasland met 20 ha mais, 12 ha veldbonen, 6 ha tarwe, 12 ha gerst, 45 ha buitendijks. De schapenhouderij van Van Sinderen-De Groot telt 130 fokooien en brengt 27 ha in: 15 ha grasland, 7 ha zeedijk, 5 ha slaperdijk. Binnen dit bouwplan wordt volop geëxperimenteerd met weide- en akkervogelbeheer, hoogwaterpeil, dobben en plasdras. Over de landerijen is een wandelpad aangelegd voor burger. En EcoLaNa leer- en demonstratiebedrijf van Hogeschool van Hall Larenstein en Nordwin College om studenten te leren over Kringlooplandbouw.

zullen we een weerbare bodem hard nodig hebben om weerbare gewassen te krijgen.’

Vlinderbloemige eiwitgewassen Momenteel wordt gekeken naar of geëxperimenteerd met het telen van vlinderbloemige eiwitgewassen, zoals lupine, veldbonen of erwten. Stuk voor stuk gewassen die door hun stikstofbinding de bodem voeden, maar daarnaast ook interessant zijn als voergewas voor het melkveebedrijf.

Qua saldo zijn ze echter nog niet concurrerend met graan, dat

‘PRODUCEREN WIJ STRAKS ERWTEN EN VELDBONEN VOOR DE KOEIEN OF VOOR HUMANE CONSUMPTIE?’ overigens ook volop wordt ingezet als krachtvoer op het melkveebedrijf.

Bij hun zoektocht krijgen ze hulp van Wageningen University & Research.

EcoLaNa is door het ministerie van LNV namelijk gebombardeerd tot een van de zes Nederlandse pilotprojecten waarin wordt gekeken hoe de samenwerking tussen akkerbouw en veehouderij beter en optimaler kan (zie kader op pagina 31).

Anco van der Bos vertelt dat de zoektocht naar het ideale bouwplan, maar ook naar het totaalplaatje van wie wat doet en wat welke bestemming krijgt, een weg vol vraagstukken is. En uitdagingen. ‘Wij laten stro het liefst op het land hakselen zodat de organische stof van de bodem verbetert. Maar voor het melkveebedrijf en de korte kringloop is het misschien wel beter dat het naar de maatschap Antonides gaat en als strorijke mest terug komt op onze grond.’ Nog zo’n uitdaging: eiwitteelten leggen veel stikstof vast in eiwitteelt.

Tranistie is gericht op eiwitteelt voor humane consumptie. Maar hoe doen we het dan met het telen van voer voor de koeien? Komt daar concurrentie?

Produceren wij erwten en veldbonen 2023

55

REPORTAGE

ECOLANA-DAMES GAAN VOL VOOR STREEKPRODUCT

Bianca van der Bos: ‘Haver is een supergezond, vezelrijk en voedzaam product.’

Klaaske de Groot en Bianca van der Bos hebben bovenmatige interesse in het vermarkten van lokale producten.

En dus bruist het binnen EcoLaNa van de wilde, maar toch ook al heel concrete plannen en initiatieven op dit terrein. Klaaske de Groot, oomzegger van Johannes van Sinderen, en Bianca van der Bos, dochter van Kees van der Bos, zijn vastbesloten om een deel van de producten van EcoLaNa de komende jaren als streekproduct te gaan verkopen. Met het lamsvlees en het vlees van de op de kwelders grazende runderen gebeurt dat al via de lokale slager. De wol van de 130 schapen van schapenbedrijf Van Sinderen-De Groot wordt inmiddels verwerkt tot exclusieve truien, mutsen en sjaals bij The Knitwit Stable in Baambrugge en Wolspinnerij Wad’nwolletje uit Oosternijkerk. Er is huisverkoop van aardappelen en uien. En Bianca, die tot voor kort in het bankwezen werkte, maar nu kiest voor een toekomst als boer, stort zich vol overgave op het telen, verwerken en vermarkten van haver, ontstaan vanuit haar interesse voor voeding. ‘Mijn dochter kan gluten niet goed verteren en dan ga je zoeken.

Ik doe nu in de keuken veel met havermout, een supergezond, vezelrijk en voedzaam product.’ De teelt werd aanvankelijk kleinschalig ingepast in het bouwplan, maar dit najaar was een appje van melkveehouder Frans 56

2023

Antonides aan akkerbouwer Kees van der Bos voldoende voor opschaling naar 11 hectare. FrieslandCampina vroeg ledenmelkveehouders om de teelt op te pakken. Doordat EcoLaNa één bedrijfsnummer heeft, was het neerleggen van de haverteelt op het akkerbouwbedrijf snel geregeld. Ze krijgen een plus op de marktprijs, maar de ambities van Bianca van der Bos reiken verder. ‘Leveren aan FrieslandCampina is een mooie start, maar je blijft leverancier. Wij houden liever zelf de regie, dan heb je meer grip op de prijs die je product verdient.’

Hoe dan ook rolt het ‘haverballetje’

volop en is Bianca inmiddels aanjager van een project om de regionale teelt, verwerking en afzet van haver in Noord-Nederland weer op gang te krijgen. Hier eindigen de plannen van Bianca en Klaaske bepaald niet.

Ook de terugkeer van oergranen als rogge en spelt staat op de agenda, evenals het telen van veldbonen voor humane consumptie en plannen om eigen zuivelproducten te maken. ‘We zijn hierover als ‘Ecolana-jeugd’ volop in gesprek. Er is veel energie om hier samen de schouders onder te zetten’, bevestigt Klaaske, die haar werkzaamheden binnen EcoLaNa combineert met een baan als docent aan MBO-Aeres. Een boerderijwinkel met webshop lijkt een logische volgende stap. Alle opties liggen open, stelt ze. Ze ziet streekproducten als dé manier om in contact te komen met burgers. ‘De korte keten wordt niet voor niets benoemd in het Landbouwakkoord als verbindend element naar sociale cohesie, een vitaal en leefbaar platteland én versterking van de positie van de boer.’ Een groot bijkomend voordeel, zo blijkt uit de verhalen van beide dames, is dat zich allerlei inspirerende mensen, organisaties en nieuwe netwerken aandienen. ‘Het is één groot lerend ondernemersnetwerk dat ons heel veel energie geeft.’

Klaaske de Groot: ‘Veel energie om er samen de schouders onder te zetten.’

voor de koeien of voor humane consumptie?

Extensiveren en groenbemesters Het bouwplan extensiveren staat hoog op de agenda van het akkerbouwbedrijf.

‘We telen nu 1 op 3 pootgoed, maar willen toe naar 1 op 4. Ruime rotaties zorgen voor een gezondere bodem en meer opbrengst.’ Anco vertelt dat de suikerbieten er op sommige percelen beter bij staan dan ooit. ‘Dat zijn dan percelen waar jaren geen suikerbieten hebben gestaan.’ Meteen na elke teelt een groenbemester erin is inmiddels ook behoorlijk gemeengoed bij EcoLaNa. ‘De bodem jaarrond bedekt houden is veel beter voor de uitspoeling en de bodembiologie’, stelt Anco. Een grote uitdaging waar het akkerbouwbedrijf volgens Anco van der Bos de komende jaren voor staat, is het verdwijnen van steeds meer bestrijdingsmiddelen. ‘Wij ploegen niet meer, maar het gevolg is wel dat we veel last hebben van straat- en kweekgras. Als je niet meer herbiciden of Roundup mag gebruiken, zul je dat mechanisch moeten bestrijden.

Maar daarmee verspreid je het onkruid over de percelen. En de ploeg erin willen we niet als regeneratief landbouwbedrijf, bodemkering is de grootste bron van CO2-uitstoot.’

Koeien weer de wei in Ook melkveebedrijf Antonides is volop aan het schakelen. Zo wil het melkveebedrijf met meer graan en eiwitgewassen toe naar maximaal krachtvoer van eigen land. Gerardus Antonides, zoon van Frans, vertelt ook dat de 350 melkkoeien hun langste tijd op stal wel hebben gehad. ‘De koeien gaan bij ons de wei weer in.

Dat is beter en leuker voor hun en voor ons, maar vooral ook beter voor de maatschappelijke acceptatie.’ Ook wordt serieus gekeken naar lokale afzet van melk. ‘De Lely Orbiter maakt het mogelijk om melk rechtstreeks van de koe te verwerken en te verpakken en op de markt te brengen. Dat zou goed passen bij de zes melkrobots die we al hebben staan.’ Verder kijkt het melkveebedrijf naar het upgraden van digestaat uit de co-vergister tot kunstmestvervanger en het ‘finetunen’ van de samenstelling van de strorijke mest. Zodat het nog beter bruikbaar is voor het akkerbouwbedrijf. Over EcoLaNa zegt hij: ‘Een ontzettend leuke

Bianca van der Bos: ‘Wij houden liefst zoveel mogelijk zelf de regie.’

samenwerking, de neuzen van de jonge generatie staan dezelfde kant op. We gaan vol vertrouwen de toekomst in.’

Regelgeving en vertrouwen Frans Antonides ziet volop kansen om samenwerkingsverbanden van akkerbouwers en melkveehouders in Nederland tot een succes te maken.

De overheid zal in zijn ogen dan wel iets moeten doen aan de alsmaar ingewikkelder wordende wet- en regelgeving. Hij geeft een voorbeeld.

‘Tot 2015 had elk bedrijf binnen EcoLaNa een eigen meitelling. Dat was heel ingewikkeld en één klein foutje in de administratie leidde tot een megaboete. Dat was voor ons een grote teleurstelling. We besloten toen om als EcoLana over te gaan tot één bedrijf met één mestnummer en dus met één gecombineerde opgave. Het nadeel daarvan, zo vertelt hij, is dat er nog maar één bedrijf bestaat. ‘Als je subsidie aanvraagt, dan is er maar één bedrijf.

Zo zijn we de jonge boerenregeling misgelopen. En als één van ons een

fout maakt, telt die fout meteen voor alle drie. En als Van der Bos bij ons op het land de aardappelen spuit, zit je met licenties en heel veel gedoe.’ Hij zegt: ‘De overheid heeft mond vol van kringlooplandbouw, maar het wordt nog onvoldoende gefaciliteerd.’

Verdienmodel op basis van KPI’s Anco van der Bos ziet nog een andere grote uitdaging: het vinden van een goed verdienmodel. De akkerbouwer heeft zijn hoop gevestigd het ontwikkelen en vervolgens financieel waarderen op basis van kritische prestatie-indicator (KPI’s), waar binnen het inmiddels geklapte Landbouwakkoord nadrukkelijk naar is gekeken. ‘De weg inslaan naar regeneratieve landbouw heeft een kostprijs en de markten waar wij aan leveren, betalen dit niet uit. Dus ik hoop dat het ontwikkelen van KPI’s, waar wij ook volop mee bezig zijn, uiteindelijk een financieel waarderingsmodel oplevert.’

‘MILIEUDOELEN HALEN? STOP MET SECTORAAL DENKEN’

Zes samenwerkingsverbanden van akkerbouwers en melkveehouders zijn door het ministerie van LNV aangemerkt als pilotproject. LNV wil verkennen op welke wijze een verbinding van akkerbouw en veehouderij op regionale schaal kan bijdragen de transitie naar kringlooplandbouw. De pilots krijgen begeleiding van Wageningen University & Research. De verkenning gebeurt in vijf experimenteergebieden: twee pilots in Noord-Nederland (waaronder die van EcoLaNa) en vier anderen in Flevoland, Twente, Achterhoek en de Peel.

Het project beoogt vernieuwende samenwerkingen opschaalbaar te maken in de regio, zodat meer kringlooplandbouw gerealiseerd wordt. ‘Als we de milieudoelen willen halen dan moeten we stoppen met sectoraal denken’, komt projectleider Martijn Buijsse al vast met een conclusie. Hij stelt dat beleid en regelgeving nu óf op veehouderij óf op akkerbouw is gericht. ‘Dat frustreert het toewerken naar Kringlooplandbouw.’

2023

57

I N V E ST E R

EN IN DE

ID E H M A A Z DUUR F J I R D E B VAN JE Als AB Vakwerk zijn wij ook dit jaar aanwezig op de Agrarische Schouw.

Wij gaan nooit op uw stoel zitten

Wij hebben mooie acties: Ridderzuring bestrijding Klauwgezondheid advies Ongedierte preventie

..maar komen graag bij u aan tafel.

KOM LANGS IN ONZE STAND!

Voor vakmensen die vooruit willen.

88x132mm_ABV_adv.indd 2

Balthasar Bekkerwei 72c, Leeuwarden • 058 20 10 151

29-08-2023 08:26

Denkt u aan emigreren?

Dan denkt u

dairy

consult

Albart: 06 - 42 40 29 23 albart@dairyconsult.nl Jaap: 06 - 26 42 64 83 jaap@dairyconsult.nl Meint: 06 - 10 05 29 95 meint@dairyconsult.nl

VA S T G O E D N E D E R L A N D

Onafhankelijk & nauwkeurig voeradvies? dairyconsult.nl

landlords-vastgoed.nl

Emigratie begeleiding 58

#eiwitefficiëntie #stikstof #goedvoeren #melkvee #gras Dairyconsult | Ongehinderd helder

2023 20200903 advertentie.indd 1

03-09-2020 11:08 AM

PRODUCTNIEUWS HERFSTDIP IN PRODUCTIE VOORKOMEN

Melkveehouders kennen het allemaal: er staat nog redelijk veel gras dat je graag wilt benutten. Lang blijven weiden of stalvoeren is mooi als het kan. Toch valt het vaak niet mee de koeien met herfstgras goed op de melk te houden. Dit heeft verschillende oorzaken.

Zo bevat najaarsgras vaak veel eiwit, door nalevering van stikstof uit drijfmest en vanuit organische stof in de bodem. Ook is het drogestofgehalte van najaarsgras lager. Vocht uit het gras neemt in de

pens ruimte in en water geeft ook een verzadigd gevoel, waardoor de gewenste drogestof- en energie-opname achterblijft. Als koeien door het hogere vochtgehalte minder drogestof opnemen, valt het ook niet altijd mee dit volledig te compenseren met extra krachtvoer. Loop je met krachtvoer tegen de max aan, dan kun je met pensbestendig vet de koeien voorzien van de benodigde extra energie op darmniveau. Veel veehouders hebben deze zomer al Bergafat F100 bijgevoerd. Door dit te blijven doen, ook in de herfst, kan dit helpen een herfstdip in de productie te voorkomen zonder dat de penswerking wordt verstoord.

€ 60.000 VOOR VERNEVELINGSINSTALLATIE Voor een vernevelingsinstallatie die magnesiumchloride toedient aan de drijfmest, ontvingen meerdere melkveehouders onlangs elk € 60.000 subsidie. De installatie vernevelt automatisch de hele dag door magnesiumchloride over de drijfmest.

‘Door de toediening ontstaat struviet. Een natuurlijke meststof waarop gras en andere gewassen heel goed reageren’, vertelt Andries Huisman van FarMin die het product op de markt brengt.

'De verbeterde bemesting voor grond en gewassen is ook het hoofddoel, maar uit onderzoek is aangetoond dat hiermee ook ammoniakemissie fors kan worden verlaagd. Om dat te kunnen borgen, is een vernevelingsinstallatie ontwikkeld. De

resultaten worden de komende periode gemonitord op de praktijkbedrijven die hier nu mee werken.’

Op 6 oktober wordt op Dairy Campus een middag georganiseerd waar meer wordt verteld over deze managementtool. Net als andere mogelijkheden voor melkveehouders om met het plukken van laaghangend fruit de ammoniakuitstoot te verlagen.

De mogelijkheden voor huidige en toekomstige subsidies komen daarbij ook aan bod.

‘Het uiteindelijke doel is om de overheid te bewijzen dat je best meer groene dierlijke mest, want dat is dit, op het land moet kunnen brengen. Juist om het milieu te dienen.’

MONOMESTVERGISTING VANAF 70 KOEIEN

PMR+ PLUST HET SALDO

Bij monomestvergisting wordt een vaste prijs van €1,48 per vaak gedacht aan relatief m³ groengas die ze op het grotere bedrijven. Bij een aardgasnetwerk leveren, dat is relatief kleine veestapel zou financieel best aantrekkelijk.’ het niet interessant zijn. In De Europese Unie eist dat individuele gevallen klopt energieleveranciers aardgas dat ook wel, stelt Jurian Lier bijmengen met groen gas projectleider Energie regio om de CO2-reductiedoelen Noord bij DLV. ‘Dan moet je te behalen. Dat bedrag geldt wel aan 150 koeien minimaal voor een periode van twaalf denken. Maar wie meegaat jaar’, legt Lier uit. ‘Elke in een cluster kan al met een melkveehouder vergist in een veestapel van circa 70 koeien cluster z’n eigen mest. Het aanhaken.’ biogas gaat via een leiding In heel Nederland worden langs de diverse deelnemers momenteel clusters opgericht uiteindelijk naar een centraal van melkveehouders die opwaardeerstation. Wie gezamenlijk biogas uit interesse heeft, roepen wij op monomestvergisting opwerken zich te melden om te kijken tot groen gas. ‘Dankzij de SDE- naar de mogelijkheden.’ subsidie hebben de deelnemers

Door een besparing op aankoop van producten als soja en raapzaadschroot, alsmede minder mestafzetkosten, bespaart een bedrijf met 125 melkkoeien € 10.000 tot € 15.000 bij het gebruik van PMR+. Dit becijfert De Heus, resultaten kunt halen of met hetzelfde eiwit een die het product, gebaseerd hogere melkproductie. op plantenextracten, sinds Een voorwaarde voor een 2,5 jaar op de markt brengt succesvolle toepassing is dat en reeds 33.000 koeien in Nederland dagelijks hiervan er voldoende zetmeel in het totale rantsoen moet zitten. voorziet.

‘PMR+ is niet gratis, maar de Rantsoenen met minimaal kosten wegen ruimschoots op 35% snijmais voldoen daar tegen de besparing van andere aan, maar ook grasrantsoenen met een aanvulling van eiwithoudende producten zoals soja en raap. Daarnaast zetmeel uit granen kunnen helpt het vooral de efficiëntie hieraan voldoen.’

En, zo besluit Fekken: ‘In van het totale voereiwit te de praktijk zie je dat de verhogen’, zegt Geertjan mestvertering verbetert.'

Fekken van De Heus. ‘Met PMR+ wordt de microflora in Ook in gevallen waarin de pens beïnvloed waardoor de zetmeeleis niet wordt je met minder eiwit dezelfde gehaald.'

2023

59

Specialist in dak- en gevelsystemen Advies bij uw duurzaamheidsproject? Van uw asbest af of start u een nieuwbouwproject? Middendorp Montage adviseert u graag en neemt het traject van A tot Z voor u uit handen.

Renovatie Nieuwbouw Sandwichpanelen Golfplaten Asbestsanering Zonnepanelen

Bel ons voor een vrijblijvende offerte op 0342 - 44 20 08.

Of kijk op de website:

www.middendorpmontage.nl/offerte

De door AgriMestMix gekweekte micro-

1 organismen in de mest, zorgen voor een

beter bodemleven en gezonde plantengroei.

De plant neemt hierdoor makkelijk spoorelementen op, en beschikt over een beter benutbaar eiwit.

2 rm

l! aa

o en

t He

ammoniakemissie in stal en op land.

3 Beperkt Zorgt voor homogenere drijfmest.

w ieu

Scan de QR code en lees er alles over op www.rinagro.nl

n

smart farming

OPE EUR ES OCTROOI

60

2023

M e s t Mi

x®

A

gri

K IA ON M AM + TIE ND AN UC LA HA RED L EN AU E STA NIV OP

ET

M

Samen denken we verder

MARIJN VAN THIEL 350 KOEIEN 6X DELAVAL VMS ™ V300

DeLaval wil melkveehouders helpen om op een duurzame en winstgevende manier melk te produceren. Daarom bieden wij niet slechts één type melksysteem, maar hebben wij verschillende typen. Dit betekent dat u het systeem krijgt wat bij u past!

Een systeem ontworpen voor u

Misschien wilt u melken met een automatisch melksysteem, maar misschien ook niet. Het mooie van onze aanpak is dat wij een systeem configureren dat bij u past.

Scan de QR-code en bekijk hoe we Marijn geholpen hebben bij zijn keuze

Uw DeLaval dealer, altijd dichtbij: Sneek, 0515 417615 www.aspnoard.nl

Leeuwarden, 058 2661555 www.wynsmamechanisatie.nl

2023

61

VASTGOED- EN AGRARISCH RECHT CIVIEL RECHT EN BESTUURSRECHT

mr. Anne-Henk van der Wal mr. Fonny Krol-Postma mr. Lara van der Meer info@bunderadvocaten.nl Burgemeester Falkenaweg 58-1 Heerenveen 0513 701 118 www.bunderadvocaten.nl

STJERRENDE WIER, HEITE! “Moatst ophâlde”, sei ús heit as er in sterk ferhaal hearde. De tam-tam gie altyd en dan hiest wer in “prater” op it hiem. Dat wie foardat wy ynternet krigen. Hjoedde-dei tilt it dêr op fan de sterke ferhalen; betiden is der net folle fan wier. ‘Fake news’, sizze wy no. Je moatte net alles samar liuwe. Der is hieltyd mear ferlet fan ûnôfhinklike sjoernalistyk dy’t mieningen en feiten fan inoar skiedt.

It nije Fryske Bûsboekje (2024) hat ek, mei in knypeach, it tema: “sterke ferhalen”. De redaksje kaam op it idee nei in gearkomst yn in passende omjouwing: in brún kafee. Se binne der noch.

En dêr hearre je gauris in sterk ferhaal. Somtiden is it de wierheid!

Op it omkaft fan it Bûsboekje stiet in leagenbankje. Yn in protte Fryske plakken stiet sa’n bankje dêr de sterkste

62

2023

ferhalen omgean. In soarte fan Facebook mar iuwen âlder..

De Bûsboekjeredaksje sil no oan ‘e gong mei edysje 2025. Regeare is foarútsjen.

En fral no, want it wurdt in ‘special’; wy fiere dan 50 jier Bûsboekjes. Der redaksje ferwolkommet suggestjes en teksten fan harren trouwe brûkers oer in heale iuw Bûsboekjes. Wat wit sit der wer in sterk ferhaal by! Graach nei redaksje@ busboekje.frl.

GROEIEN NAAR MORGEN

‘ER KLOPT HIER IETS NIET’

Naam: Peter Oosterhof (51) Plaats: Foxwolde Bedrijf: Biologisch, 115 koeien, 50 stuks jongvee, 65 ha eigen grond, 60 ha natuurgrond • Tekst: Jelle Feenstra • Foto: Rens Hooyenga

‘Groeien naar morgen betekent voor mij vooral dat de overheid de rekenregels en modellen waar nu beleid op wordt gemaakt, inruilt voor een no-nonsens beleid met gezond verstand. LNV schuift mijn bedrijf graag naar voren als regeneratief modelbedrijf, hét voorbeeldbedrijf van kringlooplandbouw. Ik mag overal aanschuiven en mensen op mijn bedrijf ontvangen om het natuur-inclusieve ideaalplaatje van de toekomst te showen.

Dat doe ik met heel veel plezier. Maar ondertussen zeggen de modellen waarop boeren worden afgerekend dat mijn bedrijf te veel ammoniak en methaan uitstoot.

En is financiering voor bijvoorbeeld een bedrijfsovername lastiger dan voor de boer met 400 koeien op stal en nul weidedagen.’

‘Je kunt mijn bedrijf opdelen in tweeën: de ene helft is 55 hectare huiskavel waar we met productief kruidenrijk grasland, extreem veel weidegang en een voorjaarsafkalvende veestapel zoveel mogelijk melk proberen te ‘weiden’. De andere helft is natuur- en beheergras waar ik ’s winters de oudmelkte veestapel van voer. De switch van intensief naar extensief zorgt ervoor dat de melkproductie per koe is gezakt van 9.000 naar 6.500 kilo melk. Ik voer nog maximaal 3 kilo krachtvoer per koe per dag en haal 88% eiwit van eigen land. Er is inmiddels zelfs sprake van een negatief stikstofoverschot per hectare.

Desondanks wordt berekend dat ik te veel ammoniak uitstoot omdat ik bovengronds drijfmest uitrijd. Dat in mijn drijfmest de helft minder stikstof zit dan gemiddeld, kan ik nergens in de Kringloopwijzer en al helemaal niet in het Aerius-rekenmodel kwijt. Toch ga ik niet injecteren, want ik wil geen zware machines op mijn bodem. En heb nu een bodem waar verschillende wormenexperts helemaal blij van worden.’

‘Qua methaan is het volgens de berekeningen al helemaal bedroevend hier. Dat komt omdat m’n koeien in de winter de functie van natuurbeheerder op zich nemen en op de oogst van de extensievere graslanden herkauwen. En dus kom ik thuis van een Koeien en Kansen-bijeenkomst met het advies om de krachtvoerkraan weer open te draaien, het gras jong te maaien en mais te gaan telen. Want als je een hoop vreemde energie invliegt, vinkt de Kringloopwijzer aan dat je het fantastisch doet. Ik vind dat zó raar, zó scheef. Kijk eens in deze sloot. Daar zwemmen vissen en daar zie je het groot blaasjeskruid groeien. Als je die plant in je sloot hebt, doe je alles goed, constateerde de ecoloog van de provincie Drenthe. ‘Ga daar dan ook beleid op schrijven’, zei ik. Zover is het helaas nog niet.’

‘Zie je dat natuurland van Staatsbosbeheer daar? Ooit was het weiland van ons, toen mijn vader nog boer was. Het wemelde er van de weidevogels. Die zie je niet meer. Wel een dikke dooie boel en veel pitrus. Wie in godsnaam heeft daar wat aan?

Er zitten behoorlijke weeffouten in de wijze waarop we momenteel met boeren en natuur omgaan. Ik doe volop aan natuurbeheer en van het resultaat kun je ook nog eens goed eten. Hoe mooi wil je het hebben? Als de overheid een transitie wil dan kunnen ze dat stimuleren met andere spelregels, in plaats van met € 24 miljard te strooien. Zeg dan gewoon: ‘Joh, als je het zo doet als jij, dan krijg je verder carte blanche. Want je bent een voorbeeld van hoe wij graag zien hoe de landbouw eruit ziet in 2030 of 2040.’

2023

63

BIJPRATEN OVER MESTVERGISTING? BEZOEK ONS OP DE AGRARISCHE SCHOUW, STAND 109

MONOPLUS.NL

MONOVERGISTING VOOR IEDER BEDRIJF! Mono+ biedt verschillende monovergisting systemen aan, eventueel ook zonder eigen investering en mét een aantrekkelijk rendement. We regelen de vergunning, financiering, bouw en indien gewenst de exploitatie. Dit betekent voor u niet alleen toekomstzekerheid, maar ook een verhoogd rendement op uw bedrijfsvoering zonder risico’s. Bezoek ons tijdens de Agrarische Schouw, standnummer 109 of bel ons op 085-4012980 voor een vrijblijvend gesprek!

4.000

12.000

25.000

Mono+Compact

Mono+Standaard

Mono+Collectief

3

3

M /jaar

•

Mogelijk via leasefinanciering • Rendabel vanaf 4.000m3 per jaar • Zeer compacte installatie • Groengas 980 -4012zonder 5 8 0 produceren l e en !B elijkhed NIEUW e m g o aansluting. or d

3

M /jaar

• •

•

Eigen investering niet noodzakelijk Verdubbelling gasproductie door toevoegen van restproducten Aanvoer mest van derden mogelijk.

M /jaar

• • •

Mono+ is (mede) eigenaar Perfect voor collectieven en samenwerkingen Mogelijkheid tot mestverwerking

vo

64

2023

Mono+, Tjsûkemarwei 6, 8521 NA Sint Nicolaasga - 0854012980 Mono+ is een onderdeel van BioValue. Kijk voor meer info op www.biovalue.nl.

MAÏS GOED BEWAREN, BETEKENT GELD BESPAREN Bespaar 5-10% op voerkosten.

Een oplossing op maat voor uw sleufsilo?

Bel uw persoonlijke adviseur Tel: +31 (0)342 44 10 50

BOSCHBETON.NL

DEELNEMER

BUILDING A SOLID FUTURE

HayeBethlehem 40 zak zouttabletten à 25 kg Bij 6 pallet afname (palletprijs)

€ 293

40 zak à 25 kg onthardingszout granulaat Bij 6 pallet afname (palletprijs)

€ 260

1 Big bag zeeschelpenkalk 1.100 kg

€ 290

1 Big bag à 1.000 kg Vruchtbaarheidsmineralen € 730 1 Big bag krijt 1.000 kg Staffel per 4 à € 139

€ 149

prijzen excl btw

DeMineraleWereld

ACCOUNTANTS MET BOERENVERSTAND Bezoek ons op: “de Dag van Melk van het Noorden” ACCOUNTANTS MET BOERENVERSTAND

Bezoek ons op: “de Dag van Melk van het Noorden”

Winkel: Grindweg 143 Magazijn: Grindweg 144 8471 EJ Wolvega Tel: 0561 61 76 69

www.hayebethlehem.nl

Gorredijk@kromhout.com 0513 468 468

www.kromhout.com

Gorredijk@kromhout.com 0513 468 468

www.kromhout.com

2023

65

INTERVIEW

‘DIT IS DE LEUKSTE HONDENBAAN DIE ER IS’

• Foto: Niels de Vries

Caroline van der Plas: ‘Partijen die onze voedselproductie willen verminderen, zetten de vrijheid en veiligheid van Nederland en de welvaart en het welzijn van complete gemeenschappen op het spel.’

66

2023

Haar ambitie? Het nieuwe kabinet in en meeregeren. ‘Het moet wel heel raar lopen willen wij niet in de coalitie komen. Dat we zelf aan de knoppen komen te draaien om de noodzakelijke verandering van Nederland gestalte te geven, moet onze volgende stap worden’, stelt Caroline van der Plas (56) van de BoerBurgerBeweging (BBB).

• Tekst: Jelle Feenstra • Foto's: ANP en BBB

Rond de kleurrijke bloementuin van haar huis in Deventer zoemen bijen, insecten en vlinders. Het is een mooie nazomeravond en er is wijn. Caroline van der Plas neemt haar tijd. Pieter Omtzigt heeft net bekend gemaakt dat hij met een eigen partij mee gaat doen aan de Tweede Kamer-verkiezingen op 22 november. ‘Ik heb nooit onder stoelen of banken gestoken dat Pieter Omtzigt het beste Kamerlid van Nederland is. Daarom ben ik blij dat hij behouden blijft voor de politiek’, reageert ze. Twee jaar geleden nodigde ze Omtzigt al eens uit om bij de BBB te komen. ‘Maar hij wil zelf verder en dat respecteer ik.’

Hoe dan ook gaat dit de BBB stemmen kosten.

‘Met Pieter erbij hadden we meer dan 50 zetels gehaald, honderd procent.

Dat was ook beter geweest. Maar ook nu zie ik volop kansen. BBB heeft één zetel en dat worden er hoe dan ook fors meer, zeker nu we met Mona Keijzer een aansprekende premierskandidaat in huis hebben. De kans is reëel dat zowel BBB als Nieuw Sociaal Contract veel stemmen krijgen. Onze partijen sluiten goed bij elkaar aan. Ik denk dan ook dat we in de samenwerking met Pieter veel kunnen verbeteren voor de mensen in het land.’

Het is niet gezegd dat BBB in de coalitie komt toch?

‘Het moet wel heel raar lopen willen we niet in de coalitie komen. Wij hebben 16 zetels in de Eerste Kamer waardoor we voor elke partij interessant zijn om mee te gaan regeren. Dat betekent dat wij ook wat dingen op tafel kunnen leggen. Wij hoeven niet te smeken of we alsjeblieft een stoeltje mogen of een staatssecretaris van bizarre zaken mogen leveren.’

In maart overdonderde je heel Nederland met de overweldigende verkiezingswinst van BBB in de provincies. Knijp je jezelf wel eens

in de arm, dat je denkt, wat is me gebeurd?

‘Elke dag. Dat ik denk: een gewone boomervrouw van dik in de vijftig met overgewicht en alleen een HAVOopleiding die woont in een rijtjeshuis in Deventer. Dan word je in Den Haag al snel gezien als een rariteit.

Maar inmiddels doe ik volop mee in de landelijke politiek en werd ik de laatste maanden zelfs genoemd als premierskandidaat, hoe bizar is dat?'

Het volk draagt jou, maar ook mensen als Pieter Omtzigt en Renske Leijten, op handen.

‘Omdat wij verwoorden wat er in de samenleving leeft. Mensen voelen zich gezien en gehoord door ons. Heel veel mensen zeggen tegen mij: je spreekt onze taal. Dat is het eigenlijk. En we zijn strijders, niet bang, dat vinden mensen ook mooi.’

‘FEMKE KOMT MET STATEMENT OVER BIOLOGISCH AAN HEILIG HUISJE VAN GROENE LOBBY’ De BoerBurgerBeweging (BBB) bestuurt de komende jaren in tien provincies mee en de partij heeft bijna overal de portefeuille landbouw binnengehaald. Wat gaan boeren daarvan merken de komende tijd?

‘Femke Wiersma heeft in Friesland een stevig statement neergezet over de biologische landbouw. Dat je daar niet kunstmatig veel tijd en geld moet blijven insteken als er toch weinig markt voor is. Daarmee steekt ze haar nek uit, want je komt aan een heilig huisje van de groene lobby. Maar we hebben gewoon te maken met weinig vraag naar biologische producten, dat wordt keer op keer vergeten.’

‘Verder streven we in elke provincie naar behoud van landbouwgrond en

voedselproductie en het faciliteren van boeren op gebied van innovatie. Dat we na de provinciale verkiezingen de grootste partij zouden worden, had niemand voorzien. Dat we bereid zijn compromissen te sluiten waardoor we nu in tien van de twaalf provincies mee regeren ook niet. En nu zitten we overal, ook in de waterschappen en in het Interprovinciaal Overleg (IPO), van oudsher de echokamer van de groene lobby. Daarmee is BBB naar Den Haag toe een factor van betekenis geworden.’

Feitelijk zeg je daarmee ook: hoezo transitie? Met de huidige manier van landbouw bedrijven is niet zo veel mis.

‘Dat vind ik ja. Waarbij we moeten blijven streven naar het verbeteren van productiemethodes. Dus ik pleit voor een transitie-evolutie in plaats van een revolutie. Geef ruimte aan ondernemers om verder te verbeteren, door innovaties toe te staan en experimenteerruimte te geven. Dat werkt veel beter dan starre regelgeving. Boeren moet wel een inkomen kunnen verdienen. Ik heb in debatten en overleggen met LNV vaak gezegd: welk verdienmodel hebben we het over? Een minimumprijs in de winkel? Supermarkten die boeren minimaal de kostprijs betalen? Welke kostprijs? Die van de boer in Roemenië of die in Nederland? En dan de supermarkten verbieden producten uit Roemenië te halen? Kom op, we leven in een vrije markteconomie.’

Dat was ook je kritiek op het Landbouwakkoord.

‘Het was vooral doelen en verplichtingen opleggen, zonder zicht op nieuwe verdienmodellen. Voor groene diensten staat een vergoeding.

Maar hoe hoog is die vergoeding? Stijgt die mee met de inflatie? Garanties hierover zijn niet gekomen. Ik begrijp dat LTO hieruit is gestapt.’

Wat mogen boeren die in november op de BBB stemmen verwachten van jou en je partij?

‘De stikstofwet moet van tafel. Die hele focus op alleen maar stikstofdoelen en reducties en jaartallen moet gewoon weg. VVD zet nu weer 2035 in het verkiezingsprogramma. Dat klinkt sympathiek, maar ik denk dan: 'Hoezo wéér een jaartal? We moeten af van jaartallen, we wurgen ons dan opnieuw 2023

67

INTERVIEW in wetgeving. We moeten doelen halen.

Punt. En ik ken geen boer die de natuur wil vernietigen en geen boer die zegt: we willen niks. Wij willen in plaats van stikstofbeleid natuurbeleid. Hoe gaan we eraan voldoen dat de natuur goed blijft, daar waar nodig hersteld wordt.

En hoe gaan we dat doen? Als dan ergens blijkt dat reductie van stikstof nodig is om bepaalde plantjes terug te krijgen, moeten we dat doen. Maar kijk ook wat de invloed op natuur is van hydrologische maatregelen, humane activiteiten, droogte.’

En gaan meten.

‘Natuurlijk. Kijk naar Schiermonnikoog, waar we Kamervragen over hebben gesteld. Er zijn gebieden waar volgens de modellen de stikstofdepositie hoog is, maar het prima gaat met de natuur. Analyseer nu eerst eens goed wat de oorzaak is dat een natuurgebied niet in orde is.’

Ook dan blijven er partijen die vinden dat er te veel vee is in Nederland.

‘Dat is een riedel die steeds maar weer wordt opgedreund vanuit een bepaalde hoek. Als je dat maar vaak genoeg zegt, gaan mensen daar in geloven.

Het is makkelijk om elke keer naar de veestapel te wijzen. Maar als je met veel mensen in een klein land leeft, zijn er vele factoren die de kwaliteit van water, bodem en natuur beïnvloeden.

Boeren zijn voortdurend bezig met het reduceren van emissies, maar worden door onbegrijpelijke regelgeving steeds weer op achterstand gezet.

Een voorbeeld is het afschaffen van derogatie, dat boeren dwingt tot meer kunstmestgebruik. Terwijl we weten dat de uitspoeling van nitraat bij kunstmest met name op zandgronden hoger ligt dan bij dierlijk mest. En over vier jaar constateren we met z’n allen weer dat de waterkwaliteit slechter is geworden.

En zal ik je vertellen wie dan weer de schuld krijgen? De boeren.'

Je kunt ook zeggen: Nederland is al zo vol, doe die landbouw lekker ergens anders.

‘Partijen die onze voedselproductie willen verminderen, zetten de vrijheid en veiligheid van Nederland en de welvaart en het welzijn van complete gemeenschappen op het spel. De wereldbevolking groeit 68

2023

naar 10,5 miljard mensen, terwijl het beschikbare vruchtbare land met 12 miljoen hectare per jaar rap afneemt.

Ik vind dat Nederland als vruchtbare delta met geschikt klimaat een morele verantwoordelijkheid heeft om voedsel te produceren en mensen te voeden.

Als de wereld onveiliger en handel

‘ALS JE MAAR VAAK GENOEG ZEGT DAT ER TE VEEL VEE IS IN NEDERLAND, GAAN MENSEN DAT GELOVEN’ moeilijker wordt, dan zullen landen niet bij ons aankloppen voor onze consultants, financiële diensten of mediaproducties. Ze zullen vragen om onze uien, onze aardappelen, ons fruit, ons vlees, onze melk, onze eieren, onze zaden. En ze zullen vragen om onze kennis, daarvoor heb je een sector nodig met voldoende massa.’

Daar denkt niet iedereen zo over, export is een vies woord geworden.

‘Dat vind ik onbegrijpelijk. Elk land dat iets goed kan, exporteert. Duitsland kan goed auto‘s maken en exporteert.

Colombia kan goed koffie maken en exporteert. Sri Lanka kan goed thee maken en exporteert, Azië is goed in technologie en exporteert. Frankrijk kan goed wijn maken en exporteert.

Nederland kan goed voedsel maken en exporteert. Export is gewoon een ruilhandel die er al sinds de Middeleeuwen is. Maar wij hebben grenzen gemaakt, kijken op een wereldkaart en concluderen dan: ons kleine landje exporteert te veel. Maar het overgrote deel van de export gaat naar landen direct om ons heen en we zijn ook nog eens netto-importerend.’

Je hamert ook op het belang van boeren voor de sociale cohesie op het platteland.

‘Aan het verdwijnen van boeren hangt zo veel meer, dat wordt zwaar onderschat in Den Haag. Het gaat over veel directe en indirecte werkgelegenheid, over hoe Nederland eruit ziet, over het landschap dat beheerd wordt. Boeren zijn het bindmiddel in de sociale cohesie op

'Dit land wordt bestuurd door theoretisch en academisch opgeleiden die weinig binding hebben met het volk. De gezonde mix van denkers en doeners is verdwenen en het potenin-de-klei denken heeft plaatsgemaakt voor excelsheet- en spreadsheet-denken'

het platteland. Ze zijn het cement in de betonmolen en dat loopt dwars door duizenden dorpen en stadjes heen.

Kijk naar alle plattelandsevenementen waar boeren een aandeel in hebben.

Kijk naar mensen die het fijn vinden bij de loonwerker in het dorp te kunnen blijven werken, zodat ze ook nog mantelzorg kunnen doen voor hun oude moedertje. Zonder boeren trekken jongeren weg naar de stad, verschraalt het platteland en kopen mensen uit de Randstad de huizen. En ik gun iedereen een woning hoor, maar voor de plattelanders wordt een huis onbetaalbaar De sociale binding die er nu is, moeten we koesteren.'

Is het erg, als dat verdwijnt?

‘Ik zou willen zeggen tegen het nieuwe kabinet: breng de gevolgen eens in beeld. Wat is, behalve de ecologische impact, de sociale en maatschappelijke impact van het verdwijnen van boeren?

Vinden we het dan nog steeds een goed idee en zo nee, wat gaan we dan doen? Het Cultureel Planbureau of Kim Putters, voorzitter van de SER, zeggen juist dat het heel belangrijk is om eerst dat grotere plaatje in beeld te brengen.’

Welke ministerposten ambieert BBB?

‘Ik ga ervan uit dat wij in de coalitie komen. Daar willen we graag de portefeuille landbouwminister claimen. En onder andere ook de post buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, die heel erg samenhangt met landbouw en internationale voedselzekerheid.’

Heb je al iemand op het oog voor de post landbouwminister?

'Ik heb Aalt Dijkhuizen gevraagd en hij wil het doen. Hij zei gekscherend tegen me: 'Mijn rollator staat klaar'. Zonder gekheid, Aalt is een topkandidaat. Een wetenschapper met gezond verstand, een gigantisch netwerk, veel kennis van zaken en met aanzien in het buitenland.'

Wat opvalt is de stabiele organisatie: Van niks heel groot geworden. En toch lijkt het heel rustig en stabiel in de partij en mensen die geen gekke dingen doen. Hoe heb je dat gedaan?

‘Door gewoon Caroline te blijven en ook op die manier mensen om me heen te verzamelen. Dat wil niet zeggen dat ik alleen maar ‘Carolines’ om me heen verzamel of allemaal ja-knikkers, maar wel mensen die gewoon dicht bij mij staan als persoon. En die mensen trek je

ook aan.’

Dus je kijkt eerst naar de mens?

Ja, dat vind ik heel belangrijk. Iemand kan nog zo goed zijn en nog zo’n goed cv hebben, maar als het iemand is met spatjes – dat zeggen wij van iemand met kapsones - dan gaan wij met zo’n iemand niet in zee. Dat is ook wat wij als partij uitdragen, de menselijke maat, dichtbij de mensen staan.’

Okay, ervan uitgaande dat je in de regering komt. Wat zou je dan willen realiseren?

‘Dan wil ik geen regeerakkoord, maar een regieakkoord maken. Een regieakkoord dat antwoord geeft op de vraag: hoe willen we dat Nederland

'LANDBOUWMINISTER? IK HEB AALT DIJKHUIZEN GEVRAAGD EN HIJ WIL HET DOEN. ECHT EEN TOPKANDIDAAT'

er in 2050 uitziet? Wie heeft welke ruimte nodig en wat is daar sociaal, maatschappelijk, economisch en ecologisch voor nodig? Geen 884 bolletjes met dichtgetimmerde afspraken en over vier jaar het allemaal weer heel anders gaan doen. Nee, een regieakkoord op grote lijnen over het Nederland dat we willen bouwen en daar dan ook in 20 of 30 jaar tijd naar toewerken, met de Tweede Kamer in een controlerende rol.’

Je staat 24/7 aan. Met veel korte nachten, mensen die je onderuit proberen te halen, alles wat je over je heen krijgt op social media, hoe hou je dit vol?

‘Altijd vrolijk blijven. En ik vind volksvertegenwoordiger eervol maar ook hartstikke leuk werk. Ik hoorde vandaag iemand zeggen: het is de leukste hondenbaan die er is. Dat vind ik wel een treffende typering.’

Op www.melkvanhetnoorden.nl staat het artikel ‘Nederland moet een Noaberstaat worden‘. Het is een vervolg op dit interview. Caroline van der Plas geeft hierin aan waar de BBB graag naar toe wil met Nederland.

2023

69

Scan en doe de gratis afvalscan

nnrd.nl Ook voor uw landbouw- en wikkelfolie!

Laten we er samen iets van maken

Administratie- en belastingadviseurs

 Financiële administraties en belastingaangiften  Maandoverzichten en liquiditeitsprognoses  Loonadministraties

UW VICON DEALER IN DE REGIO

 Mestbeleid en gecombineerde opgave

GAESTDIJK 60a

 Fiscale adviezen & Subsidieaanvragen  Advies bij bedrijfsoverdrachten en ontwikkelingen

8522 MZ TJERKGAAST 0514-531574 www.tjittedewolff.nl

CONTACT

 info@vanderwoudeadviesbureau.nl  0513 - 541 930

Adres: Schoterlandseweg 26, 8414 LW te Nieuwehorne

70

2023

Blijf doen wat je doet... maar beter!

SOLLIQ AGRA

085-109 25 10

agra@solliq.com

Eens sparren waar uw mogelijkheden liggen?

Snel, onafhankelijk en zorgvuldig!

STRATEGISCH ADVIES

FISCALE OPLOSSINGEN

FINANCIERINGSPLANNEN

BEDRIJFSOVERDRACHT

COACHING

EN MEER

Dick Bijlsma 06 - 5363 1544 | Jan van der Linde 06 - 1001 9885

www.bvdl-agroadvies.nl 2023

71

TIEN JAAR MAGAZINE: BEVRIJDINGSDAG WERD BLOEMRIJK GRAS

Deze uitgave van magazine Agrarische Schouw is het tiende op rij dat Persbureau Langs de Melkweg maakt. Genoeg reden om ze nog eens door te nemen en de tien voorpagina’s op een rij te zetten. Ze schetsen een tijdsbeeld van behoorlijk wat verandering in denken en handelen. Eén ding bleef onveranderd: nog steeds is het volstrekt onduidelijk waar Nederland nu precies naar toe wil met zijn melkveehouderijsector.

• Tekst: Jelle Feenstra • Beeld: HD Creativity & Himst Design

Agrarische Schouw Toonaangevende agrarische vakbeurs

Bijlage voor de editie van 25-09-2014

2014

‘14

FrieslandCampina

Weidepremie naar 1 cent?

Bijna elke melkveehouder zet in de zomer van 2014 nog in op groeien in koeien en melk.

1 april 2015 komt eraan, het einde van de melkquotering. Eindelijk kan er ongelimiteerd worden gemolken. ‘Bevrijdingsdag? Ik vind het kretologie die totaal niet past. Het besef dat nieuwe stallen niet vol komen als we niet snel verbeteren in milieuprestaties, is bij een grote groep collega’s niet doorgedrongen en dat baart me zorgen’, waarschuwt Piet Boer, dan voorzitter van FrieslandCampina.

Lubbert van Dellen

‘Meer kansen in nieuw tijdperk’

Antibiotica

‘Geen Scandinavische toestanden hier’

DOC Kaas

72 nieuwe boeren erbij

KANSEN EN BEDREIGINGEN NA 1 APRIL 2015 Een storm in een glas melk?

PARK HEREMASTATE - JOURE www.agrarischeschouwjoure.nl 0005 20140910 spreads.indd 1

10-9-2014 16:57:44

Agrarische Schouw Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 24-09-2015

2015

‘15

DTO

Melkprijs vastzetten wordt populair

Rabobank

‘De grondprijs gaat dalen’

Fosfaatrechten ‘Iedereen vecht voor z’n eigen’

CEO Roelof Joosten FrieslandCampina daagt concurrentie uit

RISICOBEHEER OP HET BOERENERF Boeren de termijnmarkt op!?

De voorspelling van Piet Boer komt uit. Op 2 juli 2015 doen fosfaatrechten hun intrede en blijven veel stallen half leeg. Het kost een aantal melkveehouders de kop. Het is ook de tijd dat FrieslandCampina qua melkprijs met kop en schouders boven de rest uitsteekt. ‘Ik daag onze concullega’s uit om het gat te verkleinen’, zegt de toenmalige CEO en inmiddels overleden Roelof Joosten. Boeren snuffelen voorzichtig aan de mogelijkheid om op de termijnmarkt hun melkprijs vast te zetten.

PARK HEREMASTATE - JOURE www.agrarischeschouwjoure.nl 0011 20150815_01.indd 1

10-9-2015 19:30:49

Agrarische Schouw Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 22-09-2016

2016

‘16

Een lange periode met lage melkprijzen wreekt zich. Steeds meer melkveehouders kunnen de rekeningen niet betalen. ‘Zeg niet dat we niet gewaarschuwd hebben’, stelt Sieta van Keimpema van de DDB. Behoud van derogatie hangt door structureel te veel vee aan een zijden draadje en het maatschappelijk draagvlak van de sector begint af te brokkelen. Voor het eerst duikt voorzichtig ook het woord natuurinclusieve landbouw op. Melkveesector zwalkt rond als aangeschoten wild, kopt het openingsartikel.

Beschouwing

Melkveesector zwalkt rond als aangeschoten wild

Maisteelt

10 procent daling in vier jaar

Geldzorgen

Stille armoede aan de keukentafel

COO Klaas de Jong

‘A-ware wil weidende boeren’

Crisis in de melkveehouderij, keert Europa de koude sanering?

PARK HEREMASTATE - JOURE www.agrarischeschouwjoure.nl 0024 AS2016_01.indd 1

9-9-2016 14:11:15

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 28-09-2017

2017

'17

Fosfaatrechten............... En nu?!

Beschouwing

Voorzitter Grondig

Hoge melkprijs is tikkende tijdbom

‘Wij gaan voor adaptieve melkveehouderij’

De groeier

Frans Keurentjes

‘GVE-norm? Het moet niet saai worden’

‘Elke melkveehouder moet verantwoordelijkheid nemen’

PARK HEREMASTATE - JOURE www.agrarischeschouwjoure.nl

72

2017

1

2023

‘Wat er ook aan regels wordt bedacht, het lukt niet om de ongelooflijke melkdrift van Nederlandse melkveehouders te beteugelen', schrijven we. Zelfs het laten slachten van 160.000 koeien zet geen zoden aan de dijk. Met 10% minder koeien melkt Nederland slechts 1% minder melk dan vorig jaar, gestimuleerd door een voor die tijd ongekend hoge melkprijs van 42 cent.

Voorzitter Frans Keurentjes kondigt aan dat FrieslandCampina zich nadrukkelijker gaat bemoeien met de manier waarop leden melk produceren. ‘Anders krijgen we de melk niet meer verkocht.’

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 27-09-2018

2018

'18

Landbouwminister Carola Schouten introduceert haar landbouwvisie: we moeten toe naar een Kringlooplandbouw in 2030. ‘Er is toekomst voor elk type boer, mits het bedrijf de kringloop op orde brengt en stopt met oeverloos gesleep van grondstoffen’, luidt haar boodschap. Daarbij benadrukt ze dat de veestapel niet hoeft te krimpen. De voorpagina gaat over het Schouwthema van dat jaar: of het nu landschap, milieu, gezondheid of broeikasgasuitstoot is, waarom krijgt de boer overal de schuld van?

'KOM LATEN WE DE BURGER EENS LEKKER DE SCHULD GEVEN ;-) ’

PARK HEREMASTATE - JOURE

2018

www.agrarischeschouwjoure.nl

Toonaangevende agrarische vakbeurs

1

Magazine voor de editie van 26-09-2019

2019

'19

Verduurzaming begint nu echt zijn stempel te drukken op de melkveehouderijsector. De Rabobank spreekt voor het eerst hardop uit dat een krimp van de melkveestapel onvermijdelijk is. Zuivelfabrieken starten volop met nieuwe melkstromen, provincies stimuleren verduurzaming, er komen melktaps op de erven en steeds meer melkveehouders bewegen voorzichtig in de richting van natuurinclusieve landbouw.

Hein Schumacher, RFC ‘Voor mij staat de boer op nummer 1’ Carin van Huët, Rabobank ‘Ik verwacht krimp van de melkveestapel’ Marten de Jong ‘Nieuwe melkstromen zijn een zegen’

WIE WINT DE STRIJD OM DE GROND?

PARK HEREMASTATE - JOURE

2019

www.agrarischeschouwjoure.nl

Toonaangevende agrarische vakbeurs

1

2020

Magazine voor de editie van 24-09-2020

'20

Carola Schouten kondigt aan dat alle melkveebedrijven in Nederland over tien jaar grondgebonden moeten zijn. Jelmer Sietzema van Alfa Accountants en Adviseurs stelt in het magazine dat het in de media vaak gaat over een melkveehouderij die zich gaat ontwikkelen naar lokaal, kleinschalig, extensief en biologisch. Intussen ziet hij een categorie jonge, ambitieuze melkveehouders die doorstomen richting 300, 400 of 500 koeien. Ze werken op meerdere locaties en in BV-structuren, gaan samenwerkingen aan met afbouwende melkveehouders en passen keurig een stukje natuurbeheer en biodiversiteit in hun bedrijfsvoering in. ‘Maar doorgroeien doen ze en hard ook.’

ALLE MELKVEEBEDRIJVEN GRONDGEBONDEN IN 2030 2020

Agr.Shouw 20-2020.indd 1

1

15/09/2020 12:01

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de (afgelaste) editie van 23-09-2021

2021

'21

ANDRIES-JAN DE BOER:

‘HUIDIGE STIJGING ZUIVELPRIJZEN HARD NODIG’ ANALYSE

‘HET LANDBOUWCOLLECTIEF IS STUK EN BLIJFT STUK’

ACHTERGROND

MOGEN WE NOG KOEIEN HOUDEN? JA, MAAR...

REPORTAGE

BOEREN OP ZIJN GERRIT VLUGS IS NIET ALLEDAAGS

2021

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Het is op een verkeerde manier stil in de Nederlandse melkveehouderijsector. Andries-Jan de Boer van 3D Agro Advies spreekt van een matte stemming. ‘Ik zie gemiddeld een afnemend enthousiasme voor de sector, ook onder jonge boeren. De vraag ‘waar doe ik het voor’ komt steeds vaker naar voren, met name als de verdiensten laag zijn.’ Hij pleit voor een duidelijke politieke visie, met duidelijke doelen waar naar toe gewerkt kan worden, compleet met beloning, prikkels, kennis en vaardigheden. ‘Dat is er momenteel niet, dus blijven boeren zitten waar ze zitten.’

1

Magazine voor de editie van 22-09-2022

2022

'22

KOERSEN OP NIEUWE KANSEN INTERVIEW SYBREN ATTEMA

RFC ZET FLINKE BONUS OP CO2-ARME MELK

ACHTERGROND

GAS UIT MEST GAAT JOUSTER KOFFIEFABRIEK VERWARMEN

PARK HEREMASTATE - JOURE

2022

1

De melkprijs is gestegen tot ongekende recordhoogtes van boven de 60 cent. Desondanks blijven boeren zorgelijk over hun toekomst. De omgekeerde vlag is in rap tempo uitgegroeid tot symbool voor onmacht en woede in Nederland, schrijven we. Boeren snakken naar duidelijkheid die maar niet komt. Ondertussen besluit de EU – al dan niet in een verondersteld 1-2-tje met de Nederlandse regering – om de derogatie af te bouwen. Een nieuwe klap. Toch zetten we een vlag op de voorpagina zoals die hoort. Om te vieren dat na twee Agrarische Schouw-loze jaren als gevolg van corona de beurs dit jaar weer wordt gehouden. En ook om de kansen die er zijn en blijven in de sector te benadrukken.

www.agrarischeschouwjoure.nl

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 28-09-2023

2023

'23

AFBOUW DEROGATIE: CHAOS EN GELDZORGEN PARK HEREMASTATE - JOURE

2023

1

De dit jaar gestarte afbouw van de derogatie hakt er nu al stevig in. Kostbare dierlijke mest moet tegen torenhoge kosten worden afgevoerd, als het al kan worden geplaatst. Ondertussen rijden de kunstmestboeren lachend het erf op. Dubbele kosten voor de boer en een route die compleet indruist tegen de door de overheid gepropageerde, maar nooit concreet ingevulde Kringlooplandbouw. Ondanks het uitblijven van een heldere overheidskoers, blijven boeren op hun bedrijven volop bewegen om boer te blijven in Nederland. Ze hebben het niet meer over bevrijdingsdag, tegenwoordig gaat het vooral over natuurinclusief boeren in bloem- en kruidenrijke weilanden.

www.agrarischeschouwjoure.nl

2023

73

ACHTERGROND INTERVIEW

‘STIKSTOFWET WERKT VERSTIKKEND’

Met vasthouden aan de KDW als afrekeningsinstrument kom je in het stikstofdossier nooit een stap verder. Dat is de overtuiging van Abel Kooistra. De voorman van de Friese BBB is één van de sprekers op de openingsavond van de 69ste Agrarische Schouw in Joure.

• Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto: BBB

Het thema van de openingsavond is ‘Stikstof, politieke koehandel?’. Dat het beeld van koehandel bij boeren bestaat, begrijpt Kooistra wel. ‘Sinds 15 maart roepen veel politieke partijen dat ze natuur en landbouw graag dichterbij elkaar zien komen. Dat zijn mooie woorden, maar in de praktijk lukt dat niet als je blijft vasthouden aan de KDW (Kritische Depositie Waarde) als instrument waarop je afrekent.’

Kooistra licht toe dat wanneer het in een gebied goed gaat met de kwetsbare natuur, doordat bepaalde biotopen of zeldzame planten herstellen, de druk op de KDW hoger wordt. ‘Dan ontstaat het ongewenste effect dat door herstel van natuur, de landbouw nog meer ruimte moet maken. Met andere woorden: je past de landbouw aan waardoor de natuur meer ruimte krijgt. Profiteert die natuur daar dan van, dan is het resultaat dat de landbouw extra wordt gestraft omdat de KDW in zo’n gebied nog scherper komt te liggen. Dat is een paradox die we moeten doorbreken.

In onze optiek kan dat alleen door de huidige stikstofwet open te breken. Die stikstofwet werkt verstikkend.’

Meerdere routes Net als in de meeste provincies in Nederland zit de BBB van Kooistra ook in Friesland sinds afgelopen zomer mee aan het roer in het provinciale bestuur.

Vanuit die eerste ervaringen gelooft de jonge politicus niet direct dat andere partijen er een dubbele agenda op nahouden. ‘Politieke

74

2023

koehandel is het natuurlijk wel wanneer Schiphol en Rijkswaterstaat wordt toegestaan hun vluchten of wegenbouw veilig te stellen met opkoop van stikstofrechten. Dat moet niet mogelijk zijn.'

Kooistra stelt dat de provincie vooral initiatieven van onderop moet faciliteren. Hij noemt daarbij als voorbeeld de groep boeren in ZuidoostFriesland die met plannen komen om de stikstofreductie in hun regio handen en voeten te geven. ‘Ik weet dat zij veel heil zien in mestvergisting en stikstofstrippers. Dat kan ook best een passende route zijn. Net als bijvoorbeeld investeringen in de Lely Sphere, de JOZ Gazoo of vergelijkbare innovaties. Extensiveren is ook een

MEIJER EN DATEMA OOK OP OPENINGSAVOND

De openingsavond van de 69ste Agrarische Schouw vindt plaats op woensdagavond 27 september in ’t Haske in Joure. Naast Abel Kooistra laten ook Alex Datema, Directeur Food & Agri van de Rabobank en Roy Meijer, voorzitter van de NAJK, hun licht schijnen over het thema ‘Stikstof, politieke koehandel?’.

De avond staat onder leiding van Robert Ellenkamp, hoofdredacteur bij uitgeverij Agrio en schrijver van menig column en commentaar omtrent het stikstofdossier.

Abel Kooistra: 'Meerdere routes mogelijk maken.'

route die goed kan passen, maar hoeft niet de enige route op elke plek te zijn.

Als provinciale politiek moeten wij de ruimte bieden voor meerdere routes.

Dat is er nu amper tot niet. En niet alleen voor de landbouw, maar ook voor sectoren als de bouw en industrie is het essentieel dat hiervoor ruimte wordt gecreëerd.’

‘Rijk moet schuiven’ Het zijn woorden die menig agrariër fijn in de oren klinken, maar is het ook realistisch? Kooistra en zijn BBB kunnen ook niet veel als ze niet daadwerkelijk geld en toestemming hiervoor krijgen van het Rijk. ‘Dat klopt, maar het Rijk heeft een grote broek aangetrokken. Willen zij echt dat wij zaken gedaan krijgen, dan moeten ze ook de financiële middelen leveren. De uitdagingen van stikstof, CO₂, methaan en waterkwaliteit gaan niet weg, zo eerlijk moet je zijn.

Maar het kan wel praktischer. Door te investeren in managementmaatregelen en innovaties, niet in compensatie door piekbelasters uit te kopen.'

KOM OOK

BLIND TANKEN EN MAAK KANS OP

250 EURO

standnummer 118

DUURZAMe BRANDSTOF!

Voorwaarden Te besteden bij Future Fuels | keuze uit Neste MY of Blauwe Diesel 20 | homebaselevering vanaf 1000 liter | te besteden vóór 31-12-2023 |

Ik wil verder, maar hoe dan?

Je bent ondernemer en je wilt blijven ondernemen in een uitermate uitdagende omgeving. Dan is het prettig dat er iemand naast je staat en je doelgericht adviseert over je bedrijfsvoering en strategie.

Alfa is jouw betrokken adviseur: overal dichtbij.

Alfa Leeuwarden

Alfa Buitenpost

Alfa Sneek

Lynbaan 25 8941 BR Leeuwarden

Ried 10 9285 KK Buitenpost

Selfhelpweg 121A 8607 AC Sneek

088 2532300 leeuwarden@alfa.nl

088 2532400 buitenpost@alfa.nl

088 2533350 sneek@alfa.nl 2023

75

WERKEN IN

TRANSPORT

LOGISTIEK PLANNER

Nick

CHAUFFEUR

Marc CHAUFFEUSE

HEFTRUCKER

Claudia

Etienne

Brengt talent en werk samen Check hier gelijk onze actuele vacatures 76

2023

App ons! 06 - 33 30 89 98

werfftalent.nl