Issuu

Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 24-09-2026

'26

DE BOER

VOGELVRIJ? PARK HEREMASTATE - JOURE www.agrarischeschouwjoure.nl

2026

Rabobank Food & Agri Blijven ontwikkelen met blik op de toekomst De rol van Rabobank Food & Agri gaat verder dan alleen cijfers en financieel advies. We organiseren ook educatieve trainingen en inspiratiesessies. Zoals het Rabo Opvolgers Perspectief (ROP): een opleiding voor jonge agrariërs die het bedrijf van hun ouders overnemen. En voor agrarische ondernemers die hun bedrijf binnen een aantal jaren overdragen of beëindigen, bieden we inspiratiesessies ‘Boerenblik op de toekomst’ aan. Ga voor meer informatie naar rabo.nl/frl/rop of rabo.nl/frl/overdracht. Food & Agriteam Friesland helpt je graag verder.

2026

tate in s a m e r e H k r pa

Joure

Ga voor meer informatie naar

2026

BOER IS NIET ZIELIG MAAR VERDIENT WEL RECHTSZEKERHEID Wellicht dat u op de Agrarische Schouw dit jaar met collega’s en bekenden praat over Trump en zijn strapatsen die ons allemaal al een tijdje recordprijzen aan de pomp doet betalen. En dat een hoge olieprijs voorheen bijna altijd ook een hoge melkprijs betekende, maar dat die logica lijkt te zijn verdwenen uit de economie. Zoals er de laatste jaren wel meer zaken in de wereld veranderen op een manier die tot voor kort niemand logisch achtte. Alhoewel, voor melkveehouders valt dat wellicht mee. Zij zijn het inmiddels wel gewend om telkens weer met de nodige onlogica te worden bestookt. U begrijpt, deze laatste opmerking is sarcastisch bedoeld. Als het niet zo serieus en wrang was, zou je denken dat alles wat zich voltrekt een grote grap is. Maar niets in minder waar. De onlogica richting de sector – die bijvoorbeeld al zeven jaar met een volstrekt onnavolgbaar stikstofdossier wordt geconfronteerd – kreeg er deze zomer immers weer een nieuw dieptepunt bij. Alsof de PAS-melders kwestie nog niet ernstig genoeg is, staan nu opeens talloze vergunningen op de tocht. Is dan zo’n beetje elke boer vogelvrij verklaard? Als je in een negatieve bui bent, zou je dat soms bijna wel gaan denken. En de vergunningenkwestie is niet het enige dat het doemdenken soms aanwakkert. Wat te denken van een NVWA die boeren als een soort KGB met drones controleert of ze bijvoorbeeld weidende koeien wel voldoende schaduw aanbieden. Of milieuclubs die spotsprayers – waarmee aantoonbaar op chemie wordt bespaard – afwijzen omdat deze innovatie ‘het systeem in stand houdt’; met als gevolg dat goedwillende boeren maar weer teruggrijpen naar het vertrouwde volvelds spuiten en alle milieuwinst verdampt. En dan de landbouwminister die een brief uitdoet vol met reductie-eisen richting één specifieke sector en doodleuk erbij verkondigd dat industrie en

mobiliteit ook wel verder moeten reduceren maar een brief voor hen pas later komt; wetende dat zo alle pijlen in de algemene media maar weer eens op de landbouw gaan als zijnde de sector die ‘het probleem’ moet oplossen. Als Jort Kelder zegt dat boeren niet zielig zijn, heeft hij 100% gelijk. Maar dat betekent niet dat ze geen 100% rechtszekerheid verdienen. En dat hun inzet op bijvoorbeeld emissiereductie ook echt beloond dient te worden. Dat is nu niet zo: van alle reductiemaatregelen die de laatste jaren zijn getroffen, is immers tot op heden van bijna niets daarvan zeker of het geborgd wordt en zo ja wanneer. Vanuit dat licht bekeken is het best begrijpelijk dat steeds meer veehouders uitspreken dat het veel beleidsmakers en politici niet om natuurherstel te doen is. Dat er andere krachten spelen of sommige beleidsbepalers met verborgen agenda’s werken. Dit alles geeft meer dan eens kopzorgen. Naast de nodige zorgen en onzekerheden op boerenerven, is er ook nog veel goed nieuws te melden. Zo blijven er meerdere boeren deelnemen aan diverse projecten om emissies te verlagen, meer biodiversiteit in te passen, nieuwe teelten uit te proberen en aan te sluiten op veranderende vragen vanuit markt en maatschappij. Niet in de laatste plaats doen boeren dat steeds vaker met hulp van AI. Deze moderne technologie breidt in rap tempo ook z’n invloed uit op het veld en in de stal. Met de boer nog altijd zelf aan het roer, dat wel. Een weerbare boer die zo nu en dan best baalt van alles wat er op de sector afkomt, maar daardoor niet de kansen laat schieten die AI ook de landbouwsector biedt. Wat dat voor de komende jaren verder gaat betekenen op uw erf? Bespreek het eens met uw eigen chatbot. Maar vooral ook met uw collega’s die u treft op de 72e Agrarische Schouw in Joure.

Sjoerd Hofstee & Jelle Feenstra

COLOFON

Dit magazine is een speciale uitgave rondom de Agrarische Schouw. Het magazine wordt in volledig beheer uitgegeven door mediabedrijf Langs de Melkweg.

Verder werkten mee: Bouke Poelsma, Frank Uijlenbroek, John Oud en Niels de Vries

Uitgever: Langs de Melkweg, Lorentzstraat 21-A, 8606 JP Sneek Telefoon: 06 51706897 E-mail: redactie@langsdemelkweg.nl

Foto-cover: AI en Houssam Diab

Redactie: Jelle Feenstra en Sjoerd Hofstee

Verspreiding: Dit magazine wordt door PostNL verspreid onder melkveehouders en agribusiness in Drenthe, Friesland, Groningen, de Noordoostpolder, de kop van Noord-Holland en de kop van Overijssel.

2026

Vormgeving: Houssam Diab

Druk: Senefelder Misset Doetinchem

Inhoud 4 BOER IS NIET ZIELIG MAAR VERDIENT WEL RECHTSZEKERHEID 6-7 DE ANGST DIE NIET OP DE BALANS STAAT 8-9 DROOGTE EN MUIZEN PLAAGDEN RUWVOERWINNING 11 ‘NOG IEDERE DAG BLIJ MET KEUZE OM TE VERPLAATSEN’ 12-13-14-15 WIE STAAT ER AAN HET ROER: AI OF DE BOER? 17 FRIESE FULLWOOD-DEALERS VINDEN ELKAAR 18-19-20-21 ‘WIJ ZIJN VAN DE HEL IN DE HEMEL GEKOMEN’ 24-25-27 ‘HIERMEE KUNNEN WE DE 5e GENERATIE OOK EEN KANS GEVEN’ 28-29 AARDAPPELS ROOIEN EN LEKKER IN DE GROND OMKLOOIEN 31 ‘IK BEN NIET DOOF, IN NEGEER JE GEWOON’ 34-35 STANDHOUDERSLIJST EN PLATTEGROND AGRARISCHE SCHOUW 2026 39 ‘DE MOB HEEFT AL GEWONNEN’ 41 PRODUCTNIEUWS 42-43-44-45 AKKRUMER GOEDLAND: DE KOE BLIJFT, HET BOEREN VERANDERT 49 TJITTE DE WOLFF MET PRIMEUR NAAR JOURE 51 PRODUCTNIEUWS 52-53-54-55 ‘OVER 30 JAAR NOG EEN GEZONDE MELKVEESECTOR, DAAR STRIJD IK VOOR’ 59 ‘MET ALLEEN MANAGEMENTMAATREGELEN HALEN WE HET NIET’ Toonaangevende agrarische vakbeurs

Magazine voor de editie van 24-09-2026

62-63 GOUDGELE GRAANVELDEN DOORSTONDEN WARME ZOMER

'26

66 NEDERLAND LIJKT VERLIEFD TE ZIJN OP NATUUR

Wilt u dit magazine bij een volgende uitgave niet meer ontvangen dan kunt u dit aangeven bij de uitgever via redactie@langsdemelkweg.nl. Overname van artikelen is alleen toegestaan na toestemming van de redactie. Hoewel aan de samenstelling van de inhoud de meeste zorg is besteed, kan de redactie geen aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijke onjuistheden of onvolledigheden. Alle auteursrechten en overige intellectuele eigendomsrechten ten aanzien van (de inhoud van) deze uitgave worden nadrukkelijk voorbehouden. Deze rechten behoren bij Langs de Melkweg c.q de betreffende fotograaf. Artikelen uit deze uitgave mogen uitsluitend verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt na schriftelijke toestemming van Langs de Melkweg.

DE BOER

VOGELVRIJ? PARK HEREMASTATE - JOURE

2026

www.agrarischeschouwjoure.nl

BESCHOUWING

DE ANGST DIE NIET OP

Boeren uit verschillende delen van Friesland reden op 2 september met trekkers naar Leeuwarden om te protesteren tegen de nieuwe stikstofplannen van het kabinet.

Je hebt een vergunning. Je hebt geïnvesteerd. Je doet alles volgens de regels. En toch kun je je afvragen of je over een paar jaar je bedrijf nog mag uitoefenen. Voor steeds meer boeren is dat de realiteit. De vergunning die zekerheid moest bieden, voelt ineens als iets wat morgen ter discussie kan staan. En dat leidt tot angst en wantrouwen op het boerenerf.

om de stikstofuitstoot rondom kwetsbare natuurgebieden versneld omlaag te brengen. De verzoeken liggen verspreid over het hele land en zorgen voor grote onzekerheid en spanningen in de agrarische sector.

• Tekst: Jelle Feenstra en Sjoerd Hofstee • Foto's: Niels de Vries en Frank Uijlenbroek

omstandigheden ter discussie kunnen komen te staan. Bij verschillende Nederlandse provincies liggen inmiddels meer dan 200 verzoeken van milieuorganisaties om stikstofvergunningen van boerenbedrijven in te trekken, zo blijkt uit recente antwoorden van landbouwminister Jaimi van Essen op Kamervragen. De juridische procedures zijn gestart door organisaties zoals Mobilisation for the Environment (MOB),

Anonieme Boer dient zich aan Bij het maken van artikelen en reportages begint het ons als landbouwjournalisten de laatste maanden op te vallen dat een groeiende groep boeren vriendelijk bedankt voor medewerking. Zo ook bij ons plan om vier melkveehouders uit NoordNederland in dit magazine aan het woord te laten over wat de stikstofbrief betekent voor hun melkveebedrijf. Verschillende melkveehouders die we hiervoor benaderden lopen anoniem helemaal leeg, maar willen

Kasper van Benthem: ‘Als je geen gelijk krijgt, kijk dan hoe je wel vooruit kunt bewegen.’

Pieter Koonstra: ‘Politiek lijkt ons straal te negeren’

Een boer kijkt tegenwoordig niet alleen meer naar de melkprijs, de voerrekening of z’n eigen vermogen. Hij kijkt ook naar de vergunning. Want wat is een bedrijf waard als niet zeker is of je het morgen nog mag exploiteren? Een boer kan bijvoorbeeld een bedrijf hebben dat op papier miljoenen waard is, maar als onzeker is of je nog wel mag boeren in een bepaalde zone, of dat de natuurvergunning behouden blijft, kan die waarde ineens zo maar nul zijn. Het is die angst, die onzekerheid die je niet terugziet in de financiële cijfers van een bedrijf, maar die zich wel steeds nadrukkelijker aandient. Kan ik hier over vijf of tien jaar nog wel boeren, is de vraag die momenteel aan menig keukentafel wordt gesteld. Op de melkveebedrijven van circa 3.000 PAS-melders wordt deze vraag al jaren gesteld. Nadat de provincie Noord-Brabant eerder deze zomer besloot om onder rechterlijke druk de vergunningen van vijf pluimveehouders in te trekken, zit de angst en het wantrouwen er nu op veel meer melkveebedrijven goed in. Het besluit impliceert dat een vergunning niet absoluut is en dat zelfs bestaande vergunningen onder 6

2026

DE BALANS STAAT

Minister had regie moeten pakken ‘Dat had heel anders gekund’, zegt Lubbert van Dellen, directeur Agro bij Flynth. Hij noemt het onbegrijpelijk dat landbouwminister Jaimi van Essen in het Brabantse vergunningenverhaal niet meteen de regie heeft gepakt. ‘Met de Brabantse kwestie is de rechtszekerheid van boeren op het spel komen te staan en voelen vele boeren zich vogelvrij. De minister had dat meteen in de kiem kunnen smoren door de Brabantse Staten te verwittigen dat hij dit najaar met een spoedwet komt die hun actie overbodig maakte. Ik begrijp niet waarom Van Essen dat niet meteen gedaan heeft. Nu deed hij dat pas op de laatste dag voordat de Staten erover gingen praten, samen met premier Jetten. Toen was het leed al geschied en het wantrouwen enorm gegroeid. Iedereen binnen de agrarische sector, inclusief ik, is daarmee ook sceptischer geworden over de stikstofbrief. De minister heeft de discussie rond rechtsgeldigheid in Brabant onnodig laten ontsporen.’

Stikstof is meten met twee maten Het diepe gevoel van wantrouwen dat zich meester heeft gemaakt van de sector wordt extra gevoed door andere gebeurtenissen in Noord-Brabant. In een open brief noemt oud-statenlid Herman Vreugdenhil het niet te bevatten dat de Amercentrale, na jarenlang illegaal zonder geldige vergunning in bedrijf te zijn geweest, nu alsnog een vergunning krijgt voor de uitstoot van 50.000 kilo stikstofoxiden per jaar en 1.505.000 kilo ammoniak, nota bene op 250 meter afstand van natuurgebied de Biesbosch. ‘Terwijl vijf boerengezinnen in de Peel jarenlang met een geldige vergunning in bedrijf zijn geweest en positief hebben meegewerkt aan de stikstofreductie-opgave, te horen krijgen dat de provincie hun vergunning intrekt en ze hun bedrijf moeten sluiten.’ Hij noemt tal van vergelijkbare voorbeelden van meten met twee maten, waaronder ook bij Eindhoven Airport. ‘De stikstofbrief van de minister had moeten leiden tot rechtszekerheid en het weer opstarten van de vergunningverlening met een breed gedragen aanpak’, zegt Vreugdenhil. Het omgekeerde gebeurde. ‘Nu heerst er grote onzekerheid over bestuurlijke willekeur in het verlenen en intrekken van vergunningen. Het contrast kan niet groter wanneer de overheid de ene uitspraak van de rechter bewust op zijn allerstriktst uitlegt en direct de meest vergaande maatregelen voor boerengezinnen neemt, terwijl voor een biomassacentrale, een distributiecentrum of een luchthaven diezelfde overheid zoekt naar de kleinste mazen in de wet om een vergunning te verstrekken, tijd te rekken en handhaving zo lang mogelijk uit te stellen. Zolang deze willekeur in het stikstofdossier in stand blijft en we als samenleving niet met z'n allen bereid zijn om de pijn eerlijk

Anonieme Boer: ‘MOB wint, ze hebben mij op eigen erf monddood gemaakt’

Sjoerd Reitsma: ‘Real time meten onze enige kans om maatregelen geborgd te krijgen’

voorlopig niet met ‘onze kop in de krant’. Het artikel op pagina 39 laat haarfijn zien hoe groot de angst is. We hebben in dat artikel uitspraken van verschillende boeren, die ons anoniem wel te woord wilden staan, samengevat. ‘Heus, ik had je graag te woord gestaan. Maar eerlijk: ik durf het niet. Ik ben bang op mijn eigen erf om mijn verhaal te doen’, zo zegt Anonieme Boer uit Onbekend. ‘De MOB is de reden dat ik mijn verhaal niet openlijk durf te delen. Uit angst dat ik de volgende ben die een brief op de mat vind met een onheilspellend bericht. Eerlijk gezegd heeft de MOB al gewonnen. Ze hebben mij monddood op mijn eigen erf gemaakt.’ Was getekend, Anonieme Boer.

te verdelen, zal het vertrouwen in een eerlijk vergunningenbeleid alleen nog maar verder afnemen.’ Juridisch blijft Nederland op slot Wouter de Heij mengt zich de laatste jaren nadrukkelijk in het debat over stikstof en schrijft daar veel over op zijn eigen platforms. Hij was aanvankelijk nog redelijk positief over de stikstofbrief, maar is inmiddels beduidend gematigder. In zijn meest recente publicatie op Stikstofnet schrijft hij: ‘De beantwoording van de Kamervragen over de stikstofbrief laat vooral zien hoe hardnekkig het oude denken nog steeds is. De minister gebruikt inmiddels wel woorden als gebiedsgericht, doelsturing, natuurherstel en emissiereductie. Maar wie goed leest, ziet dat de kern van het beleid nauwelijks verandert. Er komt geen echte ruimte voor integrale gebiedsplannen. De generieke normen blijven overeind. AERIUS blijft de poortwachter voor vergunningverlening. De rekenkundige ondergrens wordt niet snel ingevoerd. En maatregelen waar boeren vandaag al mee kunnen sturen, zoals voer, management, weidegang en kringloopprestaties, krijgen nog altijd geen stevige juridische erkenning. Kortom: er wordt veel gesproken over beweging, maar juridisch blijft Nederland gewoon op slot.’ Einde ellende niet in zicht En zo lijkt ook nu weer het einde van het stikstofdossier nog lang niet in zicht. Terwijl het wemelt van concrete oplossingen, technisch dan wel op gebied van management, stuk voor stuk crashen ze op juridische borging. Johan Vollenbroek en zijn kornuiten staan met het mes klaar om elke oplossing aan te vechten. Lubbert van Dellen: ‘Willen we echt stappen zetten dan moet de stikstofwet uit 2021 aangepast worden. Zolang de KDW leidend blijft, houdt een club als MOB altijd munitie om alles aan te vechten.’ In dit magazine laten vier melkveehouders zien hoe ze elk op hun eigen manier omgaan met de stikstofbrief. Treffend is de uitspraak van biologisch melkveehouder Pieter Koonstra uit Vinkenbuurt: ‘Onze zoon heeft belangstelling om het bedrijf over te nemen. Hij kwam laatst van school met de vraag: ‘Papa, wat moet jij nou doen om te zorgen dat ze onze vergunning ook niet gaan intrekken? Het antwoord op die vraag moet ik hem schuldig blijven.’ Lees meer hierover op de pagina's 11, 31, 39 en 59. 2026

IN HET VELD

DROOGTE EN MUIZEN PLAAGDEN RUWVOERWINNING

In juni moest je er nog om zoeken, maar in juli en augustus verschenen overal de bevloeiingslangen in het veld. Zoals ook hier nabij Grou. Natuurlijk was de droogte een duidelijke drijfveer om water op het land te pompen. Deze zomer werden immers ook in Noord-Nederland de nodige hitterecords gebroken; het zorgde voor veel verdamping, zichtbare verdroging en minder ruwvoerwinning. En alsof de droogte nog niet genoeg was om de grasgroei een halt toe te roepen, deden op veel plekken de muizen dat wel. De muizenplaag die heel veel percelen enorm heeft toegetakeld, is nog altijd niet uitgeraasd. Er is in ieder geval één andere diersoort die daar niet over klaagt: de ooievaar. Waar de hoeveelheid muizen echt ontelbaar is, lijkt dat inmiddels bij ooievaars ook die kant op te gaan… • Foto: Niels de Vries

2026

DE STIKSTOFBRIEF

‘NOG IEDERE DAG BLIJ MET KEUZE OM TE VERPLAATSEN’ Naam: Kasper van Benthem (36) Plaats: Broek Bedrijf: 200 koeien, 125 stuks jongvee, 127 hectare grond waarvan 60 ha in pacht. Verplaatste zijn bedrijf recent om bij Natura2000-gebied en bijbehorende beperkingen weg te komen. • Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto: Schelhaas Makelaardij

‘In 2019 heb ik het ouderlijk bedrijf in Blokzijl overgenomen. Het was de tijd dat de stikstofcrisis begon. We molken daar ruim 120 koeien op een locatie die tegen een stikstofgevoelig natuurgebied aan ligt. Dus zijn we meteen gaan kijken wat de mogelijkheden waren. Eén optie was stoppen, maar dat wilde ik niet. Bovendien had ik het net overgenomen dus kon dat ook niet. Een tweede optie was biologisch of vergaand natuurinclusief te gaan boeren. Daar heb ik niets op tegen, maar het zou dan een gedwongen keuze zijn. Dat past mij niet. Daarom koos ik de derde en laatste optie: verplaatsen.’ ‘Ik heb ons bedrijf als één van de eersten ingeschreven voor de LVVP verplaatingsingsregeling. Als eerste melkveehouder hebben wij de officiële beschikking gekregen, maar wel pas in januari 2026. Omdat we daar zolang op moesten wachten, was dat best een lastig traject. Je moet je daarbij ook letterlijk niet rijk rekenen. De provincie Overijssel heeft onze grond gekocht en die zijn als de dood voor staatsteun-discussies. Dus we kregen niet meer dan een grondprijs uitbetaald die marktconform is.’ ‘Samen met Schelhaas Makelaardij zijn we in de tussentijd al wel actief gaan kijken naar bedrijven in Noord-Nederland die mogelijkheden boden voor ons. Daarbij kwamen we uit bij dit bedrijf dat eigendom was van Henk Bles. In oktober 2024 hebben we de handtekening gezet en in april 2025 heb ik het bedrijf helemaal overgenomen van Henk. Dat wil zeggen, 60 hectare is nog in zijn eigendom en dat pachten we terug. Ook werken we nog wel samen; Henk heeft via zijn bedrijf Bles Dairies vaak buitenlandse relaties en die komen hier te kijken hoe we in Nederland boeren. Hetzelfde geldt voor Semex; het bedrijf waar Henk eerder het importeurschap van had, zij doen nog steeds alle fokkerij hier en komen met regelmaat met klanten langs. Ik vertel dan over onze bedrijfsvoering en waar zo’n stijl van boeren toe kan leiden. Dat is namelijk nu een rollend jaargemiddelde van ruim 14.000 kilo per koe met 4,25% vet en 3,42% eiwit. Voorop staat een gezonde koe die robuust is, in combinatie met hoogwaardig management kunnen we tot topprestaties komen.’ ‘Doordat wij dit bedrijf hebben overgenomen heb ik meteen een stap in schaalgrootte kunnen zetten. Met het huidige grondareaal halen we de 2,6 GVE-norm wel. En ook in efficiëntie hebben we meteen grote stappen gezet. Want met deze hoogproductieve veestapel kunnen we ook beter werken aan ermissiereducties. Bovendien is de rek er nog niet uit. Ik bedoel, we hebben nu een vaars die 15.500 kilo melk en meer dan 1.100 kilo vet en eiwit in 305 dagen produceert. Zoiets maakt mij enthousiast om hier verder aan te bouwen. Een mono-mestvergister zijn we nu nog niet aan toe, maar op termijn is dat hier denk ik wel kansrijk. Ook omdat de bijmengplicht van groen gas naar mijn inschatting wel druk op de markt zet en vergisten aantrekkelijker maakt. Voor ons zou het een manier zijn om emissies substantieel te reduceren.’ ‘Niet dat ik de kabinetsvoorstellen omarm. Sterker nog, ik denk dat je terecht kunt twijfelen over de vraag of stikstof uit de veehouderij de natuur om zeep helpt. Maar er is zoiets als gelijk hebben en gelijk krijgen. En als je geen gelijk krijgt, moet je in mijn optiek kijken hoe je wel vooruit kunt bewegen. Wij doen dat nu op deze plek. Ik ben nog iedere dag tevreden dat we die keuze hebben gemaakt.’ 2026

ACHTERGROND

Kunstmatige intelligentie (AI) rukt in snel tempo op in de landbouw. Van adviezen geven over rantsoenen tot beeldherkenning en het besturen van machines: AI helpt boeren bij diergezondheid, dierenwelzijn, arbeid en management. De computer kijkt en beslist steeds nadrukkelijker mee op het melkveebedrijf. Maar wie bepaalt straks wat er op het erf gebeurt: de boer of de computer? • Tekst: Jelle Feenstra • Foto's: AI, Bouke Poelsma en Jouke Harders

2026

‘Het werkt fantastisch’, zegt Jouke Harders. De stal van de melkveehouder uit Parrega hangt vol met een stuk of twintig goedkope digitale camera's. Bij het afkalfhok hangen er zeven. De camera's zijn onderdeel van een systeem dat hem automatisch melding geeft wanneer een koe aan het afkalven is. Hij trainde het systeem met inmiddels 18.000 foto’s waardoor het steeds beter patronen herkent en daarmee intelligenter wordt. Eerst kreeg Harders alleen een melding op zijn smartphone wanneer een koe gekalfd had. Inmiddels heeft hij het slimme systeem met foto’s en videobeelden zo getraind dat hij beelden krijgt zodra de staart van koe veelvuldig omhoog gaat, het vruchtwater zichtbaar wordt of de pootjes of de kop zich aandienen. ‘Ik krijg automatisch updates op basis van wat ik heb ingesteld en dat geeft veel rust.’ Hij vertrouwt op het systeem en hoeft nu minder scherp op de droge koeien te letten: de extra paar ogen in de stal hebben die taak overgenomen. ‘Nu breng ik de koe pas naar het afkalfhok als de telefoon me beelden stuurt van vruchtwater of pootjes die eruit beginnen te komen.' Plingg! De koe is tochtig Al experimenterend met AI kwam Harders in contact met zijn Zuid-Hollandse collega Jan Jaap Verweij. De jonge melkveehouder uit Rijpwetering heeft een soortgelijk model ontwikkeld, maar dan voor tochtigheidsdetectie: CowCatcher AI. Dit programma monitort continu de live videobeelden gemaakt door camera’s in de stal. De beelden waarop koeien worden besprongen door een andere koe haalt het model eruit en plingg! Zodra AI specifiek dekgedrag herkent dat hoort bij daadwerkelijke tochtigheid, krijgt de boer een melding op zijn smartphone. Zo kan hij de pink op het juiste moment insemineren. Ook Verweij ontwikkelde zijn model door en maakte het intelligenter met duizenden afbeeldingen van springende pinken en koeien. Het programma is nog niet zover dat het individuele koeien herkent. De boer moet op basis van de meegestuurde foto de koe zelf identificeren. In de nabij toekomst zal dat ongetwijfeld ook worden geregeld. Voor boeren, door boeren Verweij en Harders sloegen de handen ineen, waarbij ook melkveehouder en softwareontwikkelaar Erik Schouten uit Noord-Holland aansloot. Met z’n drieën ontwikkelen ze CowCatcher AI en CalvingCatcher AI door. Beide systemen worden inmiddels door zo’n 55 melkveehouders in Nederland en het

Jouke Harders: ‘Het werkt fantastisch’

buitenland gebruikt. De drie genoemde boeren zijn hét voorbeeld van hoe je op een goedkope en laagdrempelige manier AI kunt inzetten in je bedrijf. Ze zien AI nadrukkelijk als een hulpmiddel waarbij de boer aan het roer blijft staan. ‘Heel veel nieuwe AI-systemen met sensoren of bolussen verwerken staldata soms zo ver dat je als boer alleen nog maar een getalletje op

‘WIJ ZIJN BOEREN EN HEBBEN IETS GEMAAKT VOOR BOEREN, OMDAT WIJ HET LEUK VINDEN OM DAT TE DOEN’ een scherm ziet waar je dan blind op moet varen. We zien AI veel meer als een digitale assistent die de boer ondersteunt en meekijkt als hij er zelf even niet is’, zegt Verweij. Daarnaast is het systeem gratis en compleet ‘open source’, oftewel toegankelijk voor elke melkveehouder. Harders zegt hierover: ‘Boeren die dat willen, kunnen op eigen initiatief hun detectiebeelden met ons delen, zodat we het model voor iedereen slimmer maken.’ Ze vertellen dat er rondom de

systemen inmiddels een actieve community van boeren is opgebouwd die elkaar helpen. ‘Veel van de slimme verbeteringen en ideeën in de code zijn rechtstreeks aangedragen door melkveehouders. En omdat we de software zelf op onze eigen bedrijven gebruiken, bouwen we precies wat werkt.’ Ook blijft alle data op het individuele melkveebedrijf: deze wordt niet gedeeld. ‘Camerabeelden uit de stal moeten niet door iedereen bekeken kunnen worden. Ze mogen niet ergens belanden waar ze niet horen. Dat bereiken we door alles strikt lokaal op te slaan en te verwerken. De software draait op een standaard computer in je eigen stal of kantoor’, zegt Harders. Verweij: ‘Wij zijn boeren en hebben iets gemaakt voor boeren, omdat wij het leuk vinden om dat te doen. Wij hoeven er, in tegenstelling tot commerciële bedrijven die met AItoepassingen op de markt komen, geen geld aan te verdienen.’ Een melkveehouder met 150 koeien is met een nieuwe computer en wat camera’s voor zo’n € 2.000 wel klaar, weet hij. Dat is een fractie van de kosten commerciële AI-systemen voor tochtdetectie, zoals stappentellers, bolussen of halsbandsensoren. ‘Die zullen nu nog wat betrouwbaarder zijn, maar op gebied van afkalven kunnen we de concurrentie met die dure systemen qua betrouwbaarheid nu al aan’, denkt Harders. AI volgende stap in de stal AI klinkt voor velen nog best ingewikkeld, maar is feitelijk een volgende stap in een ontwikkeling die al langer gaande is. Melkrobots verzamelen enorme hoeveelheden data, sensoren meten activiteit, herkauwen en voeropname, camera's herkennen koeien en gedrag en managementprogramma's koppelen vervolgens allerlei gegevens. Wat AI doet, is op basis van al de data die dit oplevert patronen herkennen en voorspellingen doen. Een traditioneel systeem registreert bijvoorbeeld dat een koe minder eet. AI

DE BOER ALS GEBRUIKER VAN CHATGPT

Een van de meest gebruikte vormen van AI zijn taalmodellen, zoals ChatGPT. Deze chatbot kan van alles, zoals een ingewikkelde brief van de overheid laten uitleggen, een rantsoenberekening helpen interpreteren, een Excelbestand analyseren, een vergadering voorbereiden, een bedrijfsplan of investeringsplan opstellen of informatie uit een managementprogramma samenvatten. Een chatbot werkt als een soort digitale assistent die met je meepraat en adviezen kan geven. De modellen kunnen razendsnel grote hoeveelheden informatie verwerken en op basis daarvan suggesties doen. Voor boeren betekent dat bijvoorbeeld sneller inzicht in data, ondersteuning bij hun administratie of hulp bij het uitwerken van plannen.

2026

ACHTERGROND

Op het terrein van de Dairy Campus moet in 2027 een emissievrije en autonome stal verrijzen, die één man of vrouw in staat stelt 250 koeien te verzorgen. ‘Een vergaande inzet van robotisering en AI moet dat mogelijk maken. Alles gaat draaien om de perfecte samenwerking tussen verschillende systemen zonder dat ze elkaar in de weg zitten.’

is de volgende stap en geeft op basis van de data de melkveehouder suggesties waarom de koe minder eet en wat je daar mogelijk aan zou kunnen doen. Dit levert tal van voordelen op, zoals het vroegtijdig herkennen van zieke koeien. Neem melkveehouder Sander Hazenberg in Rotstergaast. Hij maakt volop gebruik van het farmmanagement-platform DeLaval Plus. Zijn melkrobots zijn geüpdatet naar de nieuwste software en het nieuwe DeLavalfarmmanagement-platform, genaamd DeLaval Plus. Een belangrijk onderdeel van deze vernieuwing is DeLaval DeepBlue, het kunstmatige-intelligentiesysteem van DeLaval. Dit systeem combineert gegevens over melkgift, geleidbaarheid, celgetal, lactose en progesteron met actuele data over conditiescore, herkauwen en tochtdetectie, maar ook temperatuur en windrichting. Voorspellingen en analyses worden hierdoor steeds beter. ‘Het systeem berekent zelf of een koe ziek wordt of dat de koe een bepaalde attentie nodig heeft. Zo had ik volgens het systeem twee koeien met slepende melkziekte. Die heb ik preventief behandeld waarna ze uit de attentielijst verdwenen. Dus ze zijn niet ziek geworden. Ik had ook twee koeien met een 14

2026

‘AI GEEFT SOMS UITSTEKENDE ADVIEZEN, MAAR MAAKT OOK FOUTEN. BLIJF ZELF NADENKEN EN CONTROLEREN’ baarmoederontsteking. Bij eentje wist ik dat, maar bij de ander niet. Die heb ik ook behandeld en daardoor was de opstart van de koeien veel beter', vertelt hij in een filmpje op internet. Ook op gebied van management is er met AI veel winst te halen: denk aan het

beter plannen van de arbeid. Of op gebied van veevoeding, zoals het voorspellen van de voeropname of het optimaliseren van de rantsoenen. Pensverzuring? Even AI vragen Een fervent gebruiker van AI is Joram Hofman uit Lytsewierrum. Hij is een van de sprekers tijdens de openingsavond van de Agrarische Schouw en gebruikt AI als digitale sparringpartner om zijn melkveebedrijf te optimaliseren. Hij schakelde ChatGPT in nadat hij een hardnekkig probleem met pensverzuring, ondanks verschillende voeradviezen, niet opgelost kreeg. Hofman voerde onder

DRIE SPREKERS OP OPENINGSAVOND SCHOUW

De boer beslist. Dat is altijd zo geweest. Maar AI doet z’n intrede op het erf en de technologie wordt steeds slimmer. Van melkrobots die zichzelf bijsturen tot software die voeren gezondheidsbeslissingen ondersteunt: de data stroomt, de algoritmes leren. Wie trekt straks aan de touwtjes? ‘AI of de boer, wie staat aan het roer?’ Dat is het thema van de 72e Agrarische Schouw. Achtereenvolgens Kees Pruis van Lely, melkveehouder Joram Hofman en Tjebbe Hettinga van CRV zullen met een antwoord komen op deze vraag. Dit gebeurt op woensdag 23 september 2026 in Partycentrum ’t Haske in Joure, op de traditionele openingsavond van de Agrarische Schouw.

Jouke Harders heeft AI met foto’s en videobeelden zo getraind dat hij beelden krijgt zodra het vruchtwater zichtbaar wordt……………..

………de pootjes of de kop van het kalf zich aandienen…………...

………en uiteindelijk als het kalf daadwerkelijk geboren wordt. ‘Ik krijg updates op basis van wat ik heb ingesteld en dat geeft veel rust.’

meer tankmelkonderzoeken, koegegevens en zijn volledige rantsoen in. Op basis daarvan kreeg hij gerichte voeradviezen over onder meer gerst, kuilvoer, brok en getoaste raap. Inmiddels produceren zijn koeien meer melk, steeg het eiwitgehalte en daalde het ureumgehalte. Hofman, die ook de bedrijven StalZicht en TractorGPS runt, gebruikt AI inmiddels veel breder: voor subsidieaanvragen, fiscale en zakelijke ondersteuning, vertalingen en het automatiseren van werkzaamheden. Zo hielp ChatGPT bij het ontwerpen en programmeren van een op afstand bedienbare selectiepoort, waarmee hij weidegang eenvoudiger kan organiseren. Ook experimenteert hij met een zelfrijdende robot voor maaien, schudden en harken. Hofman benadrukt wel dat boeren kritisch moeten blijven. ‘AI geeft soms uitstekende adviezen, maar maakt ook fouten. De gebruiker moet daarom zelf blijven nadenken en controleren of de antwoorden kloppen. Voor mij is AI een steeds beter wordende digitale sparringpartner die helpt om met beschikbare bedrijfsdata betere beslissingen te nemen.’ Boer bepaalt de kaders Op het terrein van de Dairy Campus moet in 2027 een emissievrije en autonome stal verrijzen, die één man of vrouw in staat stelt 250 koeien te verzorgen. ‘Een vergaande inzet van robotisering en AI moet dat mogelijk maken. Alles gaat draaien om de perfecte samenwerking tussen verschillende systemen zonder dat ze elkaar in de weg zitten. Dat betekent dat ze voortdurend met elkaar moeten communiceren’, zegt manager Aebe Aalberts van Dairy Campus. Op de open dag op 3 oktober zijn hiervan al wat voorbeelden te zien, zoals de Junovoerschuifrobot die de zelfsturende maai-laadcombinatie Lely Exos een seintje geeft dat het verse gras bijna op is. Of de speciale nestdrone die, voordat er gemaaid wordt, alle weidevogelnesten in kaart brengt. Deze data wordt direct gekoppeld aan de autonome maaiers, waardoor de machines automatisch en veilig om de nesten heen manoeuvreren. In de stal zelf zal sprake zijn van vergaande monitoring via AI-camera's en sensoren. ‘AI seint de boer in over bijvoorbeeld kreupelheid, vreetgedrag of vroege symptomen van ziekte, ver voordat het menselijk oog dit kan zien. Maar ik verwacht dat camerabeelden in de toekomst ook worden gebruikt om data te maken die bewijzen dat koeien gelukkig zijn en het dierwelzijn in orde is’, voorspelt Aalberts. De stal regelt volledig autonoom het binnenklimaat op basis van 24/7 realtime ammoniak- en temperatuurmetingen. En dankzij de inzet van sniffers – dit is een apparaatje dat de hoeveelheid methaan in de adem van een individuele koe meet – weet de melkveehouder exact wat de uitstoot per koe is. ‘Op basis hiervan kan de melkveehouder AI per koe een rantsoen laten uitrekenen wat de minste uitstoot geeft. Al dit soort toepassingen zullen in de toekomst langzaam maar zeker gewoon worden’, verwacht Aalberts. De rol van de boer? ‘De denkkracht van AI is zo enorm, daar moet je volop gebruik van gaan maken. Maar in mijn beleving blijft de boer altijd aan het roer. Want hij is degene die te allen tijde bepaalt waarop hij wil sturen. AI doet het denkwerk, maar de boer bepaalt de kaders.' 2026

Onderneem eens wat vaker het ruime sop

VASTGOED- EN AGRARISCH RECHT CIVIEL RECHT EN BESTUURSRECHT mr. Anne-Henk van der Wal

mr. Fonny Krol-Postma mr. Lara van der Meer

ZOEK JE ONS OP OP HET BERGTERREIN?

Maak ruimte om je ambities waar te maken. Als hét accountants- en advieskantoor van het noorden, staan wij naast je tijdens elke stap van je ondernemersreis. Welke koers vaar jij? bentacera.nl

2026

info@bunderadvocaten.nl Burgemeester Falkenaweg 58-1 Heerenveen 0513 701 118 www.bunderadvocaten.nl

STANDHOUDER IN BEELD

FRIESE FULLWOOD-DEALERS VINDEN ELKAAR

Fullwood-dealers Melkveetechniek De Jong in Gorredijk en Bosch HIT in Bolsward bundelen hun krachten en trachten gezamenlijk hun sterke positie in Noord-Nederland verder uit te bouwen. • Tekst: Bouke Poelsma • Foto’s: Bouke Poelsma & Fullwood

Het zat er al even aan te komen, maar is afgelopen zomer officieel beklonken: Silvio Kalkman (38) en Jesse de Vries (27) hebben Melkveetechniek De Jong in Gorredijk overgenomen. De voormalige eigenaren Tinus en Greet de Jong zijn nog dagelijks betrokken, maar niet meer als eigenaren. De overname gaat gepaard met een naamsverandering. Melkveetechniek De Jong heet nu Melkveetechniek Noord. De jonge en gedreven ondernemers Kalkman en De Vries gaan namens Melkveetechniek Noord nauw samenwerken met branchegenoot Bosch HIT in Bolsward. Dit bedrijf wordt gerund door Sake Bosch, Lolke Bosch en Doede Hofman. Beide Fullwood-dealers bundelen hun krachten, maar blijven onder hun eigen naam opereren. ‘Beide bedrijven hebben een hele sterke positie in de regio. Die posities willen we consolideren. 1+1 = 3, dat is onze doelstelling’, vertelt Hofman. Korte lijntjes De samenwerkende Fullwood-dealers staan dicht bij de klant en hebben een open en eerlijke communicatie hoog in het vaandel, stelt Kalkman. ‘Advies op maat en korte lijntjes, daar staan we

De M²erlin-melkrobot tonen de Fullwood dealers ook op de Agrarische Schouw.

voor.’ Met de nieuwe samenwerking borgen de bedrijven in Gorredijk en Bolsward hun 24/7-service en aftersales. De samenwerkende Fullwood-dealers spelen in op de toekomst, vertelt Kalkman. ‘De sector verandert. Melkveebedrijven worden groter. We zien steeds meer locaties met drie

‘WIJ WILLEN ONZE STERKE POSITIES CONSOLIDEREN’ of vier melkrobots. Deze bedrijven willen we graag bedienen en ontzorgen. De nieuwe, compacte uitvoering van de M²erlinmelkrobot komt volgend jaar op de markt. Die leent zich ook bij uitstek voor projecten met batchmilking.’ Dynamische sector Ondanks de voorgenomen

stikstofmaatregelen van het kabinet ziet Hofman voldoende kansen om het marktaandeel van Fullwood verder uit te bouwen. ‘De sector is dynamisch. Je ziet dat bij veel melkfabrieken in het Noorden fors wordt geïnvesteerd en uitgebreid. Er is een blijvende vraag naar kwalitatieve melk.’ Ook Kalkman is positief gestemd: ‘We zijn actief in een echt melkveegebied. Dat geeft vertrouwen. Ook de verkoop loopt goed door. De afgelopen jaren hebben we een forse groei doorgemaakt. Zowel in aantal bedrijven als aantal robots. Bedrijven met vijf of meer melkrobots zijn al lang geen uitzondering meer.’ Hofman vult aan: ‘Automatisch melken is ook nog niet overal ingeburgerd en bovendien is er een vervangingsmarkt.’ Geloof in aanpak Het vertrouwen in de toekomst is niet alleen gestoeld op recente marktontwikkelingen. Hofman en Kalkman geloven sterk in datgene wat ze doen en geven vol gas. ‘Recent hebben wij gezamenlijk met vijf andere dealers in Nederland en België een eigen support- en inkooporganisatie (Full Dairy Tech, FDT) opgezet. Met deze sterke organisatie achter ons kunnen wij een turn key aanpak leveren, waarbij we projecten van begin tot einde begeleiden. Dat maakt ons uniek. Melkveehouders hebben één aanspreekpunt en worden volledig ontzorgd.' Technische bagage Dankzij hun ondernemende karakter en agrarische achtergrond hebben Silvio Kalkman en Jesse de Vries, ondanks hun jonge leeftijd, al een jarenlange ervaring in de melkveetechniek opgebouwd. Hun technische bagage is volgens Hofman een groot pluspunt in deze technologisch hoogwaardige markt. Gezien het feit dat de eigenaren van deze bedrijven enorme praktische en technische bagage hebben, stelt hij met overtuiging: ‘Als ik melkveehouder was, kocht ik bij één van deze beide Fullwood-dealers.’ Silvio Kalkman (links) en Doede Hofman. 2026

REPORTAGE INTERVIEW

‘WIJ ZIJN VAN DE HEL IN DE

Jeffrey en Pauline Brode groeiden op in de regio Santpoort, nabij Haarlem. Ze zijn niet van boerenkomaf, maar hij had de droom zelf boer te worden en zij wilde hem daarin graag volgen. Bijna 14 jaar geleden beproefden ze hun geluk in Denemarken, maar na zeven magere jaren keerden ze terug naar Nederland. Om van daaruit in 2022 in het Franse Bretagne te starten. ‘Hier kun je je vakmanschap uitoefenen, is het leven relaxter en blijft er meer over. We kwamen van de hel in de hemel.’ • Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto’s: Pauline Brode & Langs de Melkweg

Pauline Brode (41) haast zich te zeggen dat ze niets tegen Denemarken hebben en al helemaal niets tegen de Denen. ‘Integendeel. We hebben daar nog steeds meerdere vrienden en ook mijn zus met haar gezin woont daar. Maar hoewel het bedrijf met 200 Jerseys op zich prima draaide, was het niet genoeg. Steeds moet je groter en iedereen bemoeit zich daar met je: de boekhouder, de inseminator, de veearts. Hier ben je eigen baas, dat voelden we ons daar niet.’ Jeffrey (39) vult haar aan: ‘De bank keek nog het

Pauline en Jeffrey Brode: 'Hier kun je voor € 0,45 per kilo ook prima melken.'

2026

meeste mee en die wilde op een gegeven moment steeds minder goed meewerken. Dan houdt het op.’ Het jonge stel ging terug naar Nederland en woonde en werkte vanaf 2019 een paar jaar in Groningen. In 2011 hadden ze zich ook al op Frankrijk georiënteerd, maar toen ze in 2020 weer gingen kijken, werden ze pas echt verliefd op het land en de kansen die het hen bood. ‘Frankrijk is een groot land en kent enorme verschillen qua klimaat en grondkwaliteit. Dat is hier in midden-

Bretagne beide goed op orde. Dat helpt enorm’, vertelt Pauline. Ze wonen sinds voorjaar 2022 met hun kinderen Bent (10), Fay (9) en Sjeff (7) in La Chapelle Janson. Daar boeren ze op een bedrijf met 130 Holstein melkkoeien en bijbehorend jongvee. Het bedrijf had al twee schuren met 50.000 vleeskuikens, dat hebben ze voortgezet. Zes tot zeven keer per jaar leveren ze de kuikens af en maken de stallen schoon voor een nieuwe ronde. ‘Eerst waren we sceptisch over een bedrijf met vleeskuikens erbij, maar het past ons geweldig’, vertelt Pauline. ‘We hebben de stallen bijna volledig gerenoveerd wat ons een investering van circa

HEMEL GEKOMEN’ € 300.000 kostte. Dat bedrag is bijna voor de helft uit subsidies gedekt. Nu komt ons jaarinkomen voor circa 30% uit de vleeskuikens, terwijl het waarschijnlijk nog geen 10% van onze arbeid vraagt. En alles gaat op contract, dus het is vrij stabiel. Nee, we zijn blij dat we die tak erbij hebben gehouden en doorgezet.’ Lagere kosten helpt Terug naar de koeien en het land, want dat is voor de ‘nieuwe Fransen’ op hun bedrijf in La Chapelle Janson waar het toch vooral om draait. De veestapel loopt in een stal die niet nieuw is, maar de boxen en matrassen hebben de nodige upgrades gehad en op die wijze gedijen de koeien er goed in. De productie van 10.500 kilo per koe per jaar gemiddeld bewijst dat. Met gehalten van gemiddeld 4,85% vet en 3,50% eiwit halen ze ook nog een fikse plus op de melkprijs. ‘Onze melk gaat naar de

kaasfabriek Savencia. De basisprijs daar is in de zomermaanden gedaald naar 40 tot 41 cent per kilo melk. Vooral door onze hogere gehalten komt onze melkprijs boven de € 0,45 per kilo uit’, licht Jeffrey toe. ‘Dat is geen hoge prijs en de piek die jullie tot begin 2025 kenden, missen wij grotendeels. Maar door afspraken tussen de overheid, boerenorganisaties en zuivelondernemingen is ons dal is ook duidelijk minder diep. Bovendien kunnen wij voor € 0,45 ook prima melken. Ik wil geen zout in de wonden strooien, maar wij hebben hier geen kosten voor bijvoorbeeld mestafzet en fosfaatrechten. Dat scheelt nogal.’ Grote regionale verschillen Wat minstens zoveel scheelt zijn de financieringskosten voor de grond. Bij het bedrijf is 92 hectare grond in gebruik waarvan 12 hectare in eigendom. Voor de pachtgrond wordt vaak niet meer dan € 200 euro betaald. De opbrengsten zijn ook vaak lager. ‘Wij weiden onze koeien vanaf het vroege voorjaar, wat hier zeker in maart al start, maar in de zomer wordt het droog en groeit er zeker een paar weken niets op het grasland. In kwaliteit en kwantiteit zie je dat natuurlijk terug’, zegt Pauline. ‘Dit jaar was het ook bij ons extra heet en droog. Gelukkig zitten wij op vrij goede grond en

hadden we afgelopen jaar al besloten wat extra snijmais te telen. Die hebben we medio augustus gehakseld en de opbrengst inclusief kwaliteit daarvan lijkt goed. Een groot geluk, want iets zuidelijker van ons is het bar en boos en daarmee schieten de voerprijzen ook omhoog.’ Haar man vult haar aan: ‘Wij leggen voervoorraad aan zodra dat kan voor zeker een jaar. De risico’s op tekorten zijn hier duidelijk groter dan in Nederland en Denemarken. En dan zitten wij dus nog in een vrij gunstige regio qua grondkwaliteit

‘HIER VOELEN WIJ ONS ECHT EIGEN BAAS’ en klimaat. Frankrijk is een groot land en de regionale verschillen zijn groot, daar moet je je niet op verkijken. Toen wij in 2011 gingen kijken kregen we vooral bedrijven iets zuidelijker te zien. Daar is het veel droger en daar waren we huiverig voor. Hier zitten we goed.’ Aflossen in 15 jaar Van de 92 hectare wordt 24 hectare voor de teelt van tarwe benut. Dit wordt verkocht, al houden ze het stro wel zelf. De eigen vleeskuikens zouden de tarwe

Het bedrijf van boven bekeken.

2026

REPORTAGE INTERVIEW kunnen benutten, maar die worden via een voercontract gevoerd. Op 13 hectare staat gerst wat nu naar de voerfabriek is gegaan en in brokvorm terugkomt naar het bedrijf. De overige hectares worden voor de teelt snijmais en grasland benut. In totaal is dus slechts 12 hectare in eigendom. Dat drukt de financieringslasten en maakte starten eenvoudiger. Wat trouwens niet betekent dat elke Franse bank hen met open armen ontving. ‘Bij de derde bank konden we pas tot een akkoord komen. De eerste bank wees ons af omdat ze mindere ervaringen hadden met emigranten die heimwee kregen. Later stonden ze op de stoep met de vraag of ze ons alsnog mochten financieren’, vertelt Pauline. ‘Toen hadden we al een andere bank gevonden en die eerste vriendelijk bedankt', vertelt ze lachend. Qua financiering hebben ze nog een groot voordeel weten te benutten. ‘Wij kwamen hier in 2022 om de boel op

te zetten. Toen lag de rente nog op 1,5% of lager. De leningen staan vast voor 15 jaar en moeten dan ook volledig afbetaald zijn. Dat kan met zo’n rentepercentage ook prima én het geeft duidelijkheid’, zegt Jeffrey. Meer grond in eigendom krijgen is nog niet zo eenvoudig. Aan de prijs hoeft het niet te liggen. Onlangs konden Jeffrey en Pauline 2,3 hectare kopen waarvoor ze in totaal € 19.000 betaalden. Zo’n € 8.000 per hectare dus. Een schijntje vergelijkbaar met Nederland. De uitdaging zit er in dat alle grondaankoop in Frankrijk gaat via de Safer. Dit is een grondbank die toewijst wie er recht heeft op koop van de grond als er meerdere gegadigden zijn. En zelfs als je de enige gegadigde bent, moet het langs die commissie en moet het je gegund worden. Wie wil uitbreiden moet daarnaast nog in gesprek met zijn zuivelfabriek omdat in Frankrijk gewerkt wordt met fabrieksquotums. De melkfabriek geeft

Het melken is een onderdeel dat Pauline meestal voor haar rekening neemt.

2026

certificaten uit naar rato dat ze melk kunnen ontvangen. ‘Voor dat laatste verwachten we geen beperkingen mochten we willen uitbreiden’, vertelt Jeffrey. ‘We melken hier nu vier jaar en steeds substantieel meer dan waar we certificaten voor hebben. Daarover praten we dan even en dan is dat goed. De melkfabriek kan de extra melk momenteel prima benutten. Ook hier heb je namelijk met stoppers te maken en met een droge zomer als deze komt de productie ook weer onder druk te staan.’ Uitbreiden is een dilemma Een eventuele uitbreiding in het aantal koeien is iets wat het jonge ondernemerspaar bezig houdt. Na de eerste vier jaar hebben ze de voeten goed onder het gat en ziet vooral Jeffrey wel kansen in het uitbreiden van de veestapel. Hij voert dan in de buurt ook de nodige gesprekken met mensen die grond in eigendom hebben om te polsen of zij

De melkkoeien in de stal, welke ze 's zomers ook verlaten voor de nodige uren weidegang.

wellicht tot een deal kunnen komen. Pauline twijfelt open en eerlijk of uitbreiding een goede stap is: ‘Wij zijn hier gekomen om te doen wat we leuk vinden en goed kunnen. Jeff mest de kuikens af, maakt rantsoenen voor de koeien en jongvee, bekapt alle koeien. Ik hou me vooral bezig met de koeien, 2x daags melken, de reproductie van de koeien en het verzorgen

Veel landwerk wordt in eigen beheer uitgevoerd.

van de kalveren. Onze medewerker Sylvain doet al het landwerk. Met de schaal die we nu hebben, hebben we dat goed in de macht en rendeert het ook. En met dit aantal koeien is zelf melken nog leuk, maar als we gaan groeien denken we toch aan robots. En is het dan financieel nog aantrekkelijk?' Of de uitbreiding er komt en in welk tempo is dus nu nog niet helemaal duidelijk. Jeffrey licht toe dat zijn drijfveren hiertoe ook te maken hebben met het fiscale systeem dat in Frankrijk iets anders werkt dan in Denemarken en Nederland. ‘Frankrijk kent geen AOW. Dat betekent dat je zelf pensioen op moet bouwen. Dat gaat hier via een soort van belastingdienst. Daaraan betaal je dus niet alleen belasting, maar ook substantieel meer om pensioen op te bouwen. Op zich een mooi systeem waar ik achter sta. Maar ook als het goed gaat, levert het vanaf je 63ste – dat is hier nu nog

‘FRANKRIJK KENT GEEN AOW, JE HELE PENSIOEN MOET JEZELF OPBOUWEN’ de pensioengerechtigde leeftijd – maximaal tot zo’n € 1.200 per maand op. Geen vetpot en daarom is meer land onder het bedrijf, om daarin ook een soort ‘pensioen’ op te bouwen, denk ik een goede strategie. Hoewel de grond hier niet al te duur is, als je die dus kunt krijgen, is het nog steeds niet gratis. Meer omzet uit meer koeien melken maakt het terugverdienen van de investering waarschijnlijke eenvoudiger.’ Kwaliteit van leven Pauline begrijpt haar man wel. ‘Het komt waarschijnlijk ook door het Nederlandse bloed: altijd kansen willen benutten.’ Zij ziet dat het onder de Fransen zelf vaak een tandje langzamer gaat en dat dat ook z’n voordelen heeft. ‘Hier moet je ook hard werken en je best doen. Maar er wordt ook tijd vrij

gemaakt voor het gezin en er is een leven naast de boerderij. Dat ligt ons goed en geeft ook kwaliteit van leven; dat wil ik graag behouden.’ Als voorbeeld noemt de ze de maisoogst die in circa twee weken tijd plaatsvindt samen met verschillende boeren uit de buurt. Lange dagen gaan ook Jeffrey of medewerker Silvain mee maisrijden bij de buren. Dit gaat gepaard met tussen de middag uitgebreid eten én drinken. Lang niet elke emigrant kan wennen aan deze manier van werken, maar Jeffrey en Pauline hebben het omarmd. ‘Het is supergezellig en aan die drankjes overdag wen je toch ook een soort van’, zegt Jeffrey met een big smile. ‘Het gevoel van saamhorigheid is enorm en het helpt ons enorm bij het integreren in deze regio’, vult Pauline aan. Jeffrey knikt en zegt: ‘Een Nederlandse melkveehouder die ons bezocht reageerde op dit verhaal met te zeggen dat hij in die twee uren tussen de middag schaften en drinken toch makkelijk nog enkele hectares aan de bult had kunnen rijden. Waarop ik zei dat hij vast en zeker gelijk heeft, maar dat dat ook bewijst dat hij met die houding niet geschikt is om in Frankrijk te boeren.’

BLOG EN VIDEO VAN PAULINE

Pauline Brode deelt op haar social media kanalen regelmatig over ervaringen en werkzaamheden op hun bedrijf. Voor Melk van het Noorden schreef zij daarnaast recent een blog en maakte ze een korte video, over het effect van de droogte en vooral de enorme warmte op hun bedrijf in Bretagne. Scan de QR-code om meteen haar blog en video te vinden of ga naar www.melkvanhetnoorden.nl. 2026

Ventilatieoplossingen voor tiptopstalklimaat

“Wenst u gratis adviesbezoek? Bel dan gerust met onze dealers!”

Abbi-Aerotech heeft voor iedere diergroep en elk staltype passende ventilatie-oplossingen om hittestress te voorkomen, de luchtkwaliteit te verbeteren, luchtvochtigheid in de stal te verlagen en zo het dierenwelzijn te bevorderen. Dat is écht meer dan simpelweg ergens een ventilator of een luchtslang ophangen. Welk ventilaticoncept is het best? Wat past bij u en welk ventilatieproduct hoort daarbij?

Foto: Anema

Foto: Comfort Koe

Foto: DSD Stalinrichting B.V.

Onze gespecialiseerde dealers kunnen u hierin als geen ander adviseren en de montage en installatie volledig voor u verzorgen. Neem daarom tijdens de Agrarische Schouw gerust een kijkje op de stands van onze dealers en bespreek gerust de mogelijkheden van Abbi-ventilatie in uw stal. U bent van harte welkom!

Adres DSD Stalinrichting B.V. Tussendiepen 23 9206 AA Drachten

Adres Comfort Koe ‘t Heechhout 5 8842 LL Wjelsryp

Adres Anema Holland Seefugel 7 9051 VC Stiens

Contact +31 (0) 519 228 100 info@dsd-stalinrichting.nl www.dsd-stalinrichting.nl

Contact +31 (0)6 10521322 (Tjibbe Deinum) +31 (0)6 83201121 (Roland Andringa) info@dsd-stalinrichting.nl www.dsd-stalinrichting.nl

Contact +31 (0) 58 289 3000 +31 (0) 6 2067 9350 info@anema-holland.nl www.anema-holland.nl

2026

The ventilation experts

+31 (0) 184 711 344 sales@abbi-aerotech.com www.abbi-aerotech.com

2026

IN HET VELD REPORTAGE INTERVIEW

‘HIERMEE KUNNEN WE DE 5e

Melkveefamilies Van der Zijl en Jorritsma voegden hun bedrijven samen en bouwden in het Friese Haskerhorne een fraaie nieuwe stal. Deze biedt plaats aan circa 400 melken kalfkoeien. De dieren worden op automatische wijze gemolken, door 7 VMS V300 DeLaval-robots. Tekst en foto’s: Bouke Poelsma

Familie Van der Zijl boert sinds 1926 op De Koaipleats in Haskerhorne. Op 27 mei werd met een grote open dag stilgestaan bij dit heuglijke eeuwfeest, waar de ondernemers met recht trots op zijn. De ruim 2.500 bezoekers maakten graag van de gelegenheid gebruik om de nieuwe stal te bezichtigen. 'We hebben een plezierige dag gehad. Iedereen was enthousiast', blikt Jacob van der Zijl terug. De nieuwe stal is gebouwd door de families Van der Zijl en Jorritsma. Zij hebben hun bedrijven samengevoegd en gaan verder op de gunstigere locatie van Van der Zijl. Melkveehouder Rommert Jorritsma nam afscheid van zijn bedrijf in Boijl en trok naar de locatie van zijn schoonfamilie. Daar vormt hij een maatschap met zijn vrouw Anneke, schoonouders Jacob en Elisa en zwager Broer. In Boijl runden Rommert en Anneke

een bedrijf met 140 melken kalfkoeien en bijbehorend jongvee op 60 hectare. Ze werkten er nauw samen met een akkerbouwer. 'Maar we zaten er op 900 meter afstand van een natuurgebied. Dat zagen wij als mogelijke belemmering voor de toekomst', vertelt Rommert. De fusieplannen van de melkveehouders werden in 2020 gesmeed en kregen de afgelopen jaren vorm. Na een intensief oriëntatie- en vergunningentraject werd eind 2024 een begin gemaakt met de bouw van de nieuwe ligboxenstal. Waardevol traject De melkveehouders hebben weloverwogen de handen ineengeslagen. Ze gingen daarbij niet bepaald over een nacht ijs. Ze volgden een waardevol coachingstraject om hun verschillende persoonlijkheden te analyseren. 'We weten van elkaar hoe we in de wedstrijd zitten. Als ondernemers moeten we naar

elkaar toe groeien. Het is geven en nemen. We hebben een koers uitgestippeld. Daarbij laten we ons niet te veel leiden door emoties. We blijven rekenen', vertelt Rommert. De koeien in Haskerhorne werden tot vorig jaar gemolken in een 4x6 ruit-melkstal. In Boijl waren de dieren gewend aan een rapid exit-melkstal. Ook in de nieuwe stal was aanvankelijk een melkstal ingetekend. De 50-stands draaimelkstal (buitenmelker) kwam er echter toch niet. Met het oog op de toekomst en het vermijden van dagelijks terugkerende fysieke arbeid, werd alsnog gekozen voor robotmelken. Stal met open karakter De imposante stal is 125 meter lang en aan de voorzijde 55 meter breed. Bij het betreden van de nieuwe stal vallen meteen een paar dingen op. Het bouwwerk heeft een open karakter. De melkveehouders hebben duidelijk ingezet op een aangenaam stalklimaat. Ze hebben daarbij gekozen voor een bijzondere dakconstructie, die in Nederland niet veel voorkomt. Via de open nok (4 meter breed)gaat veel frisse lucht door de stal. Het verlaagde plafond onder de open nok voorkomt dat de voergang nat wordt. De melkveehouders hebben niet beknibbeld op dierenwelzijn en arbeidsgemak. Ze hebben niet minder dan 33 ventilatoren

Rommert Jorritsma, Anneke Jorritsma – van der Zijl en Jacob van der Zijl hebben in maatschap met Broer en Elisa van der Zijl (niet op de foto) een bedrijf met 400 melken kalfkoeien en bijbehorend jongvee.

2026

GENERATIE OOK EEN KANS GEVEN’ opgehangen om hittestress te voorkomen. Deze keuze betaalde zich afgelopen zomer meteen uit. Tijdens de warme en droge zomer wisten de melkveehouders de productie op peil te houden. De stalinrichting werd verzorgd door Comfort Koe, dealer van Spinder Dairy Housing Concepts. 'We wilden met zo weinig mogelijk partijen om tafel, om tijdens de bouw en inrichting korte lijnen te hebben. Spinder levert degelijke stalinrichting, waarmee we jaren vooruit kunnen', vertelt Rommert. Jacob: 'Spinder is de Mercedes onder de stalinrichters.' Automatisch instrooien De brede ligboxen zijn bedekt met biobedding. De boxen worden tweemaal daags op automatische wijze bijgevuld met de Cobra Easy Bed van Strocon. Dit handige instrooisysteem is bevestigd aan een rails. 'Het laagje biobedding valt voor in de boxen, waarna de koeien het diepstrooisel zelf naar achteren verslepen', zegt Rommert. Met behulp van een minishovel worden de ligboxen eens in de twee weken uitgevlakt. De koeien in de 3+3-rijige stal - die deels verspringt tot 3+4-rijig - worden gehouden in twee groepen. 'We hebben momenteel een oudmelkte veestapel, die uit twee samengevoegde koppels is opgebouwd', vertelt Rommert. De ondernemers willen na het hectische eerste jaar straks inzetten op optimalisatie. 'We zijn met relatief

In de diepstrooiselboxen ligt biobedding.

veel koeien per robot opgestart. De dieren moesten eraan wennen. Dat gold ook voor ons. Zeker in de eerste maanden hadden we veel ophaalkoeien.’ Anneke vult aan: ‘We zien het eerste jaar als een opstartjaar.’ De robots staan in een kassa-opstelling. De koeien lopen recht de robotbox in. De dieren worden na het melken automatisch gesepareerd. De voorzijde van de stal is met boxen en een groot strohok ingericht voor attentiekoeien. Om de mestschuiven ongehinderd hun werk te kunnen laten doen, is er rondom de robots gekozen voor

‘WE WETEN VAN ELKAAR HOE WE IN DE WEDSTRIJD ZITTEN’

zwevend hekwerk. De melkveehouders kunnen via een loopbrug langs de robots lopen. Mestverwerking onderzoeken Pal naast de stal liggen twee grote mestbassins. De nieuwe stal is niet onderkelderd. De mest wordt iedere 45 minuten van de dichte rubberen vloer naar een verzamelput geschoven. Van daaruit wordt de mest naar de mestscheider en de bassins gepompt. De urine wordt apart opgevangen in een goot, om de emissie van ammoniak maximaal terug te dringen. Nu er een einde is gekomen aan de derogatie, onderzoeken de melkveehouders de mogelijkheden tot mestverwerking op bedrijfsniveau. Ze willen in de toekomst graag Renure inzetten en mestafzetkosten

De nieuwe stal heeft een open karakter. Het rollendjaargemiddelde ligt op 10.500 liter, met 4,40% vet en 3,65% eiwit. 2026

FarmTripz

REIZEN

WAAR KENNIS EN GEZELLIGHEID SAMEN REIZEN

2027

Ga mee met FarmTripz en ontdek hoe agrarische ondernemers in andere landen werken, groeien en innoveren. Van grootschalig tot kleinschalig, van Nederlandse emigranten tot stoeterijen met Friese paarden. En áltijd met indrukwekkende natuur als decor.

BRAZILIË 13 T/M 24 JAN. 2027

Bezoek ons op de Agrarische Schouw stand 105. En win een mooie prijs!

LANDBOUW OP WERELDSCHAAL Vertrekgarantie! •Toonaangevende akkerbouw, melkvee en tuinbouw •Ondernemers met Nederlandse en Europese roots •Iguaçu watervallen, adembenemend natuurschoon en Rio de Janeiro

Nog enkele plekken beschikbaar.

FRANKRIJK MAART 2027

MELKVEEHOUDERIJ MET BOURGONDISCHE LEVENSSTIJL •Bezoek aan zeer diverse melkveebedrijven •Inspiratie relatief dichtbij huis

IERLAND APRIL 2027

ONTARIO, CANADA

MELK PRODUCEREN MET GRAS ALS BASIS •Weidegang 8 tot 10 maanden per jaar •Prachtige Ierse natuur en … pubs

MELKEN ONDER DE CANADESE ZON

•Bezoek aan zeer gevarieerde melkveebedrijven Topfokkerij, innovatie én verhalen van Nederlandse emigranten •O.a bezoek aan een sportwedstrijd, een lokale veemarkt en de Niagara Falls

WESTCANADA JULI 2027

WAAR FRIESE PAARDEN, AGRARISCH ONDERNEMERSCHAP EN HET INDRUKWEKKENDE CANADA SAMENKOMEN •Uitzonderlijke reis voor liefhebbers van het Friese paard •Wereldberoemde Calgary Stampede •Een bezoek aan de adembenemende natuur van de Rocky Mountains

REIZEN OP MAAT

ZWEDEN SEPTEMBER 2027

ONDERNEMEN IN RUST EN RUIMTE •Bezoek o.a. Nederlandse emigranten •Ruimte, natuur en volop mogelijkheden

Meer informatie en aanmelden www.farmtripz.nl of scan meteen de QR-code. Voor persoonlijk contact mail info@farmtripz.nl of bel: Marijke Akkerman 06 - 1228 9683 Sjoerd Hofstee 06 - 5170 6897

Op reis met je bedrijf, organisatie of studieclub? Wij stellen deze graag met en voor je samen! www.farmtripz.nl

2026

WAAR KENNIS EN GEZELLIGHEID SAMEN REIZEN

AGRARISCHE REIZEN MET PERSOONLIJKE BEGELEIDING

BIJZONDERE ERVARINGEN EN ECHTE ONTMOETINGEN

REPORTAGE INTERVIEW

De robots staan in een kassa-opstelling.

terugdringen. 'Door het verlies van de derogatie zijn we voor een flinke uitdaging komen te staan. We moeten 5.000 kuub mest afzetten', vertelt Rommert. De melkveehouders hebben gekozen voor activiteitsmeting van DeLaval. Naast gedragsanalyse voorziet dit systeem ook in positiebepaling van de koeien (DeLaval Behaviour Analysis systeem). De oormerken van de dieren staan in contact met slimme sensoren in de stal. De melkveehouders weten zo precies waar iedere koe zich bevindt in de stal. Ze leveren de melk aan FrieslandCampina. Deze melk wordt eerst opgeslagen in een 40.000 liter silotank. De melkveehouders kozen daarbij voor een buffertank van 1.600 liter voor het koelen van de melk. De tank is voorzien van een automatisch reinigingssysteem. Het voeren wordt uitbesteed aan de loonwerker. Die komt eenmaal daags langs om het rantsoen te bereiden en voor te schotelen. Het voer wordt dagelijks

meerdere keren automatisch aangeschoven door de DeLaval OptiDuo. Geen zorgen over voederwinning Ondanks de droge zomer maken de melkveehouders zich niet meteen zorgen over de voederwinning. ‘De eerste en tweede snede waren gewoon goed. De derde snede was normaal’, vertelt Jacob.

‘WIJ WILLEN PLEZIER IN ONS WERK HOUDEN’ De melkveehouders – die veel landwerk zelf doen – verwachten na augustus nog twee keer te maaien. De melkveehouders hebben in totaal 55 hectare mais. Het gewas staat er relatief goed bij, vertelt Rommert. ‘We hebben een paar keer op het juiste moment een bui gehad.’ Van muizenschade ondervinden de melkveehouders in Haskerhorne op dit moment niet veel hinder.

Positieve blik ondanks onzekerheid De vermaledijde stikstofbrief van landbouwminister Jamie van Essen komt ook nog ter sprake. Rommert wil zich niet druk maken over dingen waar hij geen invloed op heeft, zo geeft hij aan. ‘Maar er ligt een verkeerd plan’, stelt Anneke. Jacob: ‘We voelen ons als boeren niet gezien en gehoord. De plannen worden ons van bovenaf opgelegd en belemmeren de toekomstige positie van de melkveehouderijsector. Ook qua kostprijs kunnen wij straks niet meer meekomen op wereldniveau.’ Ondanks de onzekerheid over de weten regelgeving kijken de melkveehouders met een positieve blik vooruit. Na de bouw van de stal en het vieren van het eeuwfeest op de boerderij is het zaak om de puntjes op de i te zetten. De maten zien kansen om de melkproductie verder te verhogen en hopen een passende oplossing te vinden voor mestverwerking op bedrijfsniveau. ‘Op termijn willen we ook graag investeren in twee nieuwe sleufsilo’s met mogelijk een automatisch afdeksysteem’, vertelt Rommert. De melkveehouders zijn gemotiveerd om van de samenwerking op het gemoderniseerde bedrijf een succes te maken. ‘We willen plezier in ons werk houden, waarbij het bedrijf up-to-date moet blijven. Op die manier willen we straks ook de vijfde generatie op deze locatie de kans bieden op een toekomst als melkveehouder’, besluit Anneke.

Met een automatisch instrooisysteem worden de diepstrooiselboxen gevuld. 2026

IN HET VELD

AARDAPPELS ROOIEN EN LEKKER IN DE GROND OMKLOOIEN

Ruim 5.000 mensen rooiden op zaterdag 5 september eigenhandig ruim 5.000 kilo aardappelen. Daarmee was de zesde editie van de Nationale Aardappelrooidag wederom een succes. Oud en veelal ook jonge consumenten maken zo kennis met het product dat anders als een vanzelfsprekendheid op hun bord ligt. Janine Luten, directeur van de Nederlandse Aardappel Organisatie (NAO), noemt die directe verbinding belangrijk voor de agrarische sector: ‘Achter die aardappel zit een hele keten van kennis, vakmanschap, ondernemerschap en innovatie. Door consumenten letterlijk het land op te laten gaan en meer te vertellen, maken we zichtbaar wat er nodig is om aardappelen te telen en uiteindelijk bij de consument te krijgen.’ • Foto: NAO/Marcus Pasveer

2026

Jouw erf, Jouw toekomst

Samen groeien we verder. Met DeLaval zet je de stap naar écht slim melken. Onze VMSTM V300 melkrobottechnologie en AI‑gestuurde inzichten helpen jou om rust op het erf te creëren, optimale dierzorg te bieden en je planning efficiënter te maken. Zo groeit jouw bedrijf—koe voor koe, dag na dag.

Ben jij klaar voor de volgende stap? Scan de QR-code en ontdek wat DeLaval voor jou kan betekenen.

WYNSMA MECHANISATIE ASP Noard BV 30

Sneek - 0515 417 615 info@aspnoard.nl 2026 www.aspnoard.nl

Wynsma Mechanisatie BV Leeuwarden - 058 266 1555 Info@wynsmamechanisatie.nl www.wynsmamechanisatie.nl

DE STIKSTOFBRIEF

‘IK BEN NIET DOOF, IK NEGEER JE GEWOON’

Naam: Pieter Koonstra (53) Plaats: Vinkenbuurt (Kop van Overijssel) Bedrijf: Producent van biologische A2-melk, 80 koeien en 50 stuks jongvee, serrevrijloopstal met houtsnippers, 30 hectare eigen land, 30 hectare natuurgrond in bruikleen van Landschap Overijssel • Tekst: Jelle Feenstra • Foto: Frank Uijlenbroek

‘Een vrijloopstal, biologisch, vergaand natuurinclusief, samenwerking met Landschap Overijssel, dan zou je zeggen dat ik op het goede spoor zit. Maar voorlopig voldoet mijn bedrijf niet aan de uitstootnormen voor ammoniak en methaan in de stikstofbrief. En omdat een buurman zijn land verkocht, raakte ik dit jaar 18 hectare pachtgrond kwijt en zit ik ineens ruim boven de GVE-norm van 2035. Probeer daar met deze grondprijzen maar weer eens onder te komen.' ‘Ja, ik las ook dat de regering overweegt om biologisch uit te zonderen van de gestelde uitstootnormen. Dat zou mij goed uitkomen, maar ergens heb ik er een dubbel gevoel bij. Je zet iemand nadrukkelijk op de zetel van ‘beste jongetje van de klas’ en dat stuit me tegen de borst. Ik ben wars van alles maar in hokjes stoppen: biologisch goed, gangbaar slecht, natuur goed, landbouw slecht, plantaardig goed, dierlijk slecht. Dat is waar ze in Den Haag heel erg op aansturen. Het leidt alleen maar tot meer polarisatie, terwijl de werkelijkheid veel genuanceerder is dan dat.' ‘Nu worden weer allerlei modelwerkelijkheden, starre normen en zones vol beperkingen over de landbouw uitgestort die fatsoenlijk ondernemen bijna onmogelijk maken. Volgens mij zijn er vanuit de georganiseerde landbouw herhaaldelijk realistische en veel beter op de praktijk aansluitende plannen gemaakt. Zo maakte een groep vooraanstaande experts met mensen als Wouter de Heij, Gerard Ros en Wim de Vries een goed gefundeerd plan om Nederland eindelijk van het stikstofslot te krijgen. Dan denk je: daar kan de minister van Landbouw, deze regering, wat mee. Maar het lijkt wel of ze niet willen luisteren in Den Haag. Ken je dat nummer van de Nederlandse punkrockband De Heideroosjes? Dat is getiteld: ‘I’m not deaf, I’m just ignoring you’. Oftewel: ‘Ik ben niet doof, maar ik negeer je gewoon’. Daar doet de houding van de meeste politieke partijen in Den Haag mij heel erg aan denken.’ ‘Ik ontken niet dat veehouderij de natuur op sommige plekken belast met stikstof. Maar in Den Haag doen ze net alsof dat de enige bron is. We zijn met steeds meer mensen die zich allemaal omringen met maximaal comfort: grotere huizen, grotere tuinen, meerdere auto’s, meer woningen. Dat geeft allemaal uitstoot en druk op de natuur. En eerlijk, als ik dan lees dat de Amercentrale een vergunning krijgt voor een enorme uitstoot, terwijl boeren elders na jarenlang met een geldige vergunning te hebben gewerkt hun bedrijf moeten sluiten, dan breekt bij mij de klomp.' ‘Ondertussen probeer ik mijn eigen idealen te volgen. Ik hecht veel waarde aan rentmeesterschap: goed zorgen voor de aarde en gezond doorgeven aan de nieuwe generatie. Voor mij betekent dat boeren met zo weinig mogelijk input en zo dicht mogelijk bij de natuur blijven. We leveren biologische A2-melk aan Farmel. Sinds 1 september krijgen we voor hiervoor een plus van 5 cent op de biologische melkprijs. Dat is een mooie opsteker en voor het eerst dat er structureel en substantieel wordt betaald voor A2-melk. Ook maken we zelf graskruidenkaas, die we verkopen in onze boerderijwinkel. Ik hoop dat de kwaliteit van voedsel in de toekomst beter op waarde wordt geschat. Of het nou biologisch is of niet, producten moeten veel meer op inhoud en nutriëntenwaarde worden uitbetaald. Ik hoop dat ons bedrijf daar nog lang een bijdrage aan kan leveren. Onze zoon, die belangstelling heeft om het bedrijf over te nemen, kwam laatst van school met de vraag: ‘Papa, wat moet jij nou doen om te zorgen dat ze onze vergunning ook niet gaan intrekken? Het antwoord op die vraag moet ik hem schuldig blijven.’ 2026

Groot nieuws vanuit Gorredijk, de overname! MVT de Jong gaat vanaf nu officieel verder als:

Samen sterk met:

Vragen of meer informatie? Neem contact op met Silvio Kalkman of Jesse de Vries

HANDEL & INSTALLATIE & TECHNIEK

Bosch HIT BV

06 110 173 16

Fullwood melkrobots – Royal de Boer stalinrichting – Bosch HIT installatiewerk

2026

Voorheen:

Weet jij waar je staat richting 2035? Met de EmissieWijzer Melkvee zie je op basis van jouw eigen KringloopWijzer wat de emissienormen betekenen voor jouw bedrijf. In één oogopslag inzicht in: Waar jouw bedrijf nu staat Welke maatregelen het meeste effect hebben Welke keuzes financieel én praktisch bij jouw bedrijf passen Daarbij maken we onderscheid tussen maatregelen die juridisch onderbouwd zijn en maatregelen die nog in ontwikkeling zijn. Eerst inzicht. Dan gericht aan de juiste knoppen draaien. Vraag de EmissieWijzer aan bij DLV Advies. info@dlvadvies.nl

HOE STA JIJ ERVOOR? 0413 33 68 00

WIJ HELPEN JE VERDER dlvadvies.nl/emissiewijzer

Kwaliteit uit traditie Hochwald Foods Nederland b.v.

Hochwald Foods Nederland B.V. is een 100% dochteronderneming van Hochwald Foods GmbH, een coöperatief gestructureerde zuivel- en voedingsmiddelengroep. Hochwald Foods GmbH verwerkt jaarlijks meer dan 2 miljard kg. melk tot kwalitatief hoogwaardige melkproducten zoals melk, koffiemelk, kwark, kaas en nog veel meer zuivelproducten.

s i nc e 1968

Hochwald Foods Nederland B.V. · Harlingerstraat 65 · 8701 WR Bolsward · +31 515 578888 · www.hochwald.de · bw.factory@hochwald.de 2026 33

STANDHOUDERSLIJST

2026

¡ ¢ ¡

£ ¤

¡ ¡ ¢ £ ¤ ¢ ¥

¢ ¢ ¦ ¦ £ ¢ ¢

¦ ¦

¥ ¨ ¦

§ ¦

2026

DEZE SCHOUW WORDT MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR:

UW TOTAALLEVERANCIER

Fourage & Kunstmest | Beton | Transport

info@favanderwal.nl www.favanderwal.nl 0527 274 800

\\\\ rijplaten verhuur

JOPPE

MAYO DUTCH DAIRY HOUSING & DESIGN

KOEMATRAS

Voor al uw: stalinrichting, waterleiding, ventilatie, verlichting, elektriciteit en betonwerk in uw rundveestal

Wjelsryp 06 - 10 52 13 22 Comfort Koe bord 50x100.indd 1

2026

Joure 06 - 83 20 11 21 16-05-12 11:25

Richard, hoe haal ik het beste uit mijn bedrijf? Bij Countus willen we jou als melkveehouder graag ondersteunen bij het ondernemen. Op fiscaal en juridisch gebied, maar bijvoorbeeld ook als het gaat om subsidies en strategisch advies. Dus, heb je een sparringpartner nodig? Neem gerust contact op met onze adviseurs uit Joure of Leeuwarden. Countus Joure

Countus Leeuwarden

0513 65 79 90 joure@countus.nl

058 21 001 01 leeuwarden@countus.nl

COUNTUS.NL

MAATWERK IN MINERALEN

TROMP LEEUWARDEN IS AL JAREN SPECIALIST IN STANDAARDMINERALEN, MAATMINERALEN, PREMIXEN EN LIKSTENEN Wij produceren maatmengsels voor u als boer in nauwe samenwerking met uw adviseur/fouragehandelaar. Benieuwd naar de mogelijkheden, neem contact op met Tromp. Kijk op trompbv.nl of neem contact op via 058 213 91 02

2026

DEELNEMER

HayeBethlehem DeMineraleWereld

40 zak zouttabletten à 25 kg Bij 6 pallet afname (palletprijs)

€ 302

40 zak à 25 kg onthardingszout granulaat Bij 6 pallet afname (palletprijs)

€ 291

1 Big bag zeeschelpenkalk 1.000 kg

€ 350

1 Big bag à 1.000 kg Vruchtbaarheidsmineralen € 730

Snel, onafhankelijk en zorgvuldig! STRATEGISCH ADVIES

BEDRIJFSECONOMISCHE

FINANCIERINGS-

ANALYSE

VRAAGSTUKKEN

BEDRIJFSOVERDRACHT

FISCALE OPLOSSINGEN

EN MEER

Dick Bijlsma (06 - 5363 1544) | Jan van der Linde (06 – 1001 9885)

www.bvdl-agroadvies.nl

Denkt u aan emigreren? Dan denkt u

1 Big bag krijt 1.000 kg Staffel per 4 à € 149

€ 159

Winkel: Grindweg 143 Magazijn: Grindweg 144 8471 EJ Wolvega Tel: 0561 61 76 69

www.hayebethlehem.nl Voorheen Van der Woude Adviesbureau

Nuchter in advies, scherp op cijfers Specialist voor de Agrarische sector Voor praktijkgericht advies, overzicht en rust

Noards | Sterk. Strategisch. Samen.

Emigratie begeleiding 38

2026

prijzen excl btw

Welke richting kiest u?

Schoterlandseweg 26, 8414 LW Nieuwehorne 0513-541930 | info@noards.nl | www.noards.nl

DE STIKSTOFBRIEF

‘DE MOB HEEFT AL GEWONNEN’ Naam: Anonieme Boer (45) Plaats: Onbekend Bedrijf: Ook daarover treed ik liever niet in detail • Tekst: Sjoerd Hofstee • Foto: Houssam Diab

‘Heus, ik had je graag te woord gestaan. Maar eerlijk: ik durf het niet. Bang op je eigen erf om je verhaal te doen. Zover is het al gekomen. Het komt door de MOB en hun kornuiten. Terwijl ze ons dus nog niet eens voor de rechter hebben gesleept. Maar zij zijn de reden dat ik mijn verhaal niet openlijk durf te delen. Uit angst dat ik de volgende ben die een brief op de mat vind met een onheilspellend bericht. De gebeurtenissen in Brabant eerder deze zomer – waarbij vergunningen zomaar werden ingetrokken door de provincie – waren de druppel. Ik voel mij als boer vogelvrij.' ‘In mijn ogen hebben wij een gezond bedrijf. De stal is niet nieuw maar best op orde. De koeien weiden van het voorjaar tot de herfst elke dag, de 2,6 GVE-norm haal ik al bijna dus dat loopt hier wel los. En zelfs met de huidige melkprijs kunnen we nog wel een boterham verdienen. Bovendien geloof ik dat de opbrengstprijzen de komende jaren overwegend goed zullen zijn. Overal in Europa staat de melkproductie onder druk, klimaatverandering verergert dat en politieke druk creëert meer krapte in het aanbod. Dat zou ons ruimte moeten bieden in deze vruchtbare delta. Maar de politieke en juridische druk is hier in Nederland nog hoger. Zo hoog dat het ons bedrijf denk ik de kop kost.’ ‘Ik ken het natuurgebied wel goed. Ik speelde er als kind veel en nu doen mijn kinderen dat. Voor mijn gevoel was het altijd nog best ver bij ons vandaan, maar Google Maps en andere rekeninstrumenten tonen aan dat onze percelen hemelsbreed op 300 tot 800 meter afstand van het gebied liggen. Het is aangemerkt als stikstofgevoelig en dus is ons bedrijf ingetekend in één van de inmiddels beruchte zones.’ ‘Natuurlijk voelde ik dat al wel wat aankomen. En ik heb ook van alles al geprobeerd. Ik werk aan lager ruw eiwit in het rantsoen en bewerk de mest. Het lijkt allemaal wel tot lagere emissies te leiden, maar wanneer weet ik of dat geborgd wordt? Datzelfde geldt voor de digestaat uit de mono-mestgister waar ik wel in wil investeren. Maar je raadt het al: ik krijg geen vergunning om zo’n installatie hier op te starten. Dat speelt al een paar jaar en verschillende adviesbureaus hebben mij er bij proberen te helpen. Ik heb hen betaald, natuurlijk dat moet. Maar de moed dat ik die vergunning krijg, heb ik eerlijk gezegd opgegeven.’ ‘Niemand hoeft boer te worden en te blijven. Er zijn ook andere kansen in het leven. Maar ik wil heel graag doorboeren én ik kan niet in het reine komen met de oneerlijkheid. Ik bedoel: in een straal van enkele kilometers zijn bijna alle buren reeds gestopt met melken en koeien houden. Die paar honderd koeien van mij zouden nu het nabijgelegen natuurgebied de nekslag geven; terwijl de natuurbeheerders – ik spreek ze geregeld, het zijn prima mensen - zelf toegeven dat de droogte in datzelfde gebied de grote boosdoener is van de achteruitgang van verschillende bomen en plantjes. En wat te denken van de snelweg die hier vlakbij enkele jaren geleden flink uitgebreid is: echt niet omdat er minder auto’s overheen rijden. Ik bedoel maar: ik begrijp het niet en volgens mij is het ook niet te begrijpen. Emigreren is een optie, maar dat ziet mijn vrouw niet zitten. En ik wil haar en de kinderen niet kwijt. Bovendien: dan wint de MOB helemaal. Eerlijk gezegd heeft de MOB al gewonnen. Ze hebben mij monddood op mijn eigen erf gemaakt.’ 2026

Tjepko verzekert

AGRARISCH VERZEKERD Goed geregeld bij Tjepko

Maak een vrijblijvende afspraak Bel 06 211 44 376 of bezoek onze website.

TJEPKOJANSEN.NL

Dé specialist voor in en om uw rundveestal!

’t Heechhout 5 8842 LL Wjelsryp

Tjibbe Thom Deinum T 06 - 10 52 13 22

www.comfortkoe.nl www.betonbedrijfdeinum.nl

Roland Andringa T 06 - 83 20 11 21

2026

De agrarisch financieringsspecialist

Wij ondersteunen agrarische ondernemers bij financieringsvraagstukken en weten wat belangrijk is voor geldverstrekkers.

Ynsigt helpt! 058 20 300 20 www.ynsigt.nl

PRODUCTNIEUWS ‘HYBRID-FLEX BOX GEEFT ELKE KOE COMFORT’

‘KWALITEITSPRODUCTEN, DAAR GELOVEN WIJ IN’

'Het is de combinatie van de metalen standpalen en flexibele afscheidingen die de HybridFlex boxen uniek en populair maakt.' Dat stelt Rob Bulte die dit type boxen uit Ierland importeert en ze al aan vele Nederlandse melkveehouders verkocht. ‘Staal geeft sturing, maar geen comfort. Een extreem flexibele afscheiding geeft juist veel comfort, maar nauwelijks sturing. Deze Hybrid-Flex boxen combineren beide kwaliteiten.’ Bulte stelt dat dit type boxafscheiding er voor zorgt dat alle koeien in een koppel – groot, klein, breder en smaller – comfortabel kunnen liggen. ‘Dat heeft vooral met de afscheiding te maken die flexibel is en precies voldoende meebuigt voor koeien als ze gaan liggen en opstaan.’ Bulte wijst daarbij ook op het belang van voldoende kopruimte: hij pleit voor minimaal 90 tot 100 centimeter voor de koe om de kop te kunnen strekken. ‘De kopboom moet niet op ooghoogte zitten want dan belemmert ze de koe ook. De koe moet zich vrij en vertrouwd voelen in de ligbox. Daarbij is die kopboom essentieel want deze bepaalt, in tegenstelling tot de schoftboom, wat veel mensen denken – dat de koe mooi achterin de box gaat en blijft liggen.'

Iedere melkveehouder kent wel verschillende producten om de koeien gezond en vitaal te houden. Beslist niet onmogelijk dat ze die betrekken via CowShopping. Het bedrijf uit Leeuwarden – ook bekend van de FleXstal en gerund door Herman Hoekstra en Ferdinand Veenstra – brengt uiteenlopende producten aan de man. Hoekstra en Veenstra delen een passie voor koeien, maar ook de visie dat kwaliteit altijd voorrang verdient. ‘Er is ontzettend veel op de markt om koeien vitaal te houden, maar niet alles werkt even goed. Wij trachten altijd in te zetten op producten die bewezen meerwaarde leveren’, benadrukt Veenstra. Als voorbeelden noemt hij Cai-Pan uiermint, Healmax voor gezonde klauwen, inkuilmiddel Bio-Sil en dipmiddel Auxilium. De ondernemers willen met hun productaanbod een significante bijdrage leveren aan de optimalisatie van het diermanagement op melkveebedrijven. ‘We weten precies wat we verkopen en staan achter onze producten’, vertelt Veenstra. ‘We kennen het verhaal achter onze producten. We willen als autoriteit worden gezien en leggen de focus op kwaliteit en niet op kwantiteit. We werken ook bewust met een relatief kleine productcatalogus en zetten in op exclusiviteit. Dat verdienen de koeien en dat betaalt zich terug.’

‘ABBIFAN IS DE STILSTE VAN DE KLAS’

ZETMEELVERTERING VERDIENT ONDERSTEUNING

Bij het kiezen van een stalventilator telt meer dan alleen de aanschafprijs. Het werkelijke stroomverbruik, de luchtsnelheid en het geluidsniveau zijn ook zwaarwegende criteria. Luchtcapaciteit is minder relevant dan de effectieve luchtsnelheid. Dat laatste beïnvloedt namelijk het diercomfort direct door het verkoelende effect. Dat stelt Wouter Grimmius namens AbbiAerotech. Dit bedrijf heeft de nieuwe Abbifan 140-XXP-31 ontworpen om hittestress bij dieren te voorkomen. Dankzij een geoptimaliseerde luchtsnelheid zorgt deze ventilator volgens het bedrijf ook voor een aangenaam klimaat in de stal. ‘Gemiddeld draaien ventilatoren zo’n 2.700 uur per jaar. Dankzij de directaandrijving met EC-motor verbruikt de Abbifan maximaal slechts 530 watt. Dat kan een jaarlijkse besparing opleveren van pakweg € 450 per ventilator ten opzichte van andere modellen’, stelt Grimmius. ‘Zowel de motorophanging als de instroomrand zijn vervaardigd uit hoogwaardig gerecycled ABS-kunststof. Hierdoor is de Abbifan 140-XXP-31 vrijwel volledig circulair. Met de nieuw ontwikkelde motorophanging van de 140-XXP-31 hebben we het geluidsniveau teruggebracht tot slechts 55 dB(A). De Abbifan was al de stilste in zijn klasse, maar nu dus nog stiller. Ter vergelijking: andere modellen produceren tussen de 62 en 85 dB(A).’

Eén van de grote voordelen van snijmais in het rantsoen is het energieaandeel uit zetmeel. Maar daarvoor moet het zetmeel wel benut worden. Vooral wanneer de snijmais in de eerste drie maanden na inkuilen al wordt gevoerd – en ook in rantsoenen met een hoog aandeel snijmais – valt de benutting vaak tegen. De snijmais is in de eerste weken na inkuilen nog te bestendig en passeert de pens met een lage benutting, vaak wordt het ook in de dunne darm niet volledig verteerd. Het resultaat is tegenvallende melkproductie en schuimvorming in de mestkelder. ‘Om deze problemen te tackelen is het nodig om de vertering en benutting van zetmeel te ondersteunen op pensniveau’, zegt Hessel Reitsma van Speerstra Feed Ingrediënts. ‘Dat kan met Optipartum C+. Dat is een natuurlijke amylase. Het enzym amylase is nodig voor het verteren van zetmeel. Koeien hebben bijna geen amylase in het speeksel, daarom moeten andere organismen in de pens amylase gaan aanmaken om zetmeel te kunnen afbreken.’ Reitsma stelt dat Optipartum C+ vooral tot z’n recht komt wanneer de nieuwe snijmais al in het najaar wordt gebruikt in het rantsoen of bij 20% of meer snijmais in het rantsoen.

2026

IN HET VELD REPORTAGE INTERVIEW

AKKRUMER GOEDLAND: DE KOE

In het prestigieuze project Akkrumer Goedland proberen zeven melkveehouders een antwoord te vinden op een van de grootste vragen van het Friese veenweidegebied: hoe houd je landbouw mogelijk op een bodem die om inklinking tegen te gaan en CO2-uitstoot te besparen - steeds natter moet worden? ‘We zijn nu twee jaar bezig, maar tot nu toe is er prima te boeren met een hoger waterpeil.’ Tekst: Jelle Feenstra Foto’s: Kristine Bergen

Eén voordeel van een hoger waterpeil op hun grasland is alvast binnen: minder muizen. ‘Waar anders rond deze tijd altijd veel muizenschade was, is dat nu beduidend minder, constateert René Hooghiemster. Ook Rinke van Keimpema heeft die ervaring. ‘Op bijna 7 hectare grasland werken we nu met een waterpeil van 20 centimeter onder het maaiveld. Ik had het liever iets minder ver omhoog gehad, maar ik merk dat vooral bij de greppels, waar het gras is natst is, minder muizen zijn.’ Beide melkveehouders doen mee aan het project Akkrumer Goedland, een poging om in het Friese veenweidegebied landbouw, natuur, water, energie, recreatie en lokale economie met elkaar te verbinden.

Akkrumer Goedland startte in 2021 als initiatief van boeren en ondernemers uit Akkrum en omgeving. Het uitgangspunt is een ‘coöperatief landgoedbedrijf’: geen traditioneel landgoed met een landhuis, maar een gebied waarin verschillende ondernemers en andere betrokkenen samenwerken om de natuurlijke beperkingen en bedreigingen om te draaien in kansen. ‘Boeren moeten een goede boterham kunnen blijven verdienen, maar tegelijkertijd moet het gebied bijdragen aan nieuwe doelen op gebied van bodem, water, natuur, klimaat en leefbaarheid’, verduidelijkt

coöperatievoorzitter Albert van der Ploeg. Waterpeil 20 centimeter onder maaiveld Een belangrijk onderdeel van het project is hoe om te gaan met de veenweideproblematiek. Door het lage waterpeil oxideert veen, waardoor CO2 vrijkomt en de bodem daalt. Akkrumer Goedland probeert te onderzoeken of een hoger waterpeil gecombineerd kan worden met rendabele landbouw. In het huidige project doen zeven melkveehouders mee. In totaal gaat het om zo'n 275 hectare. Dit is het tweede jaar dat ze tussen 1 april en 1 oktober moeten dealen met een hoger waterpeil, variërend van 20 tot 40 centimeter onder het maaiveld. Hun ervaringen tot dusver vallen niet tegen, maar dat komt ook dankzij twee droge zomers. ‘In droge zomers wil je het water als boer wel wat hoger hebben. Maar de natuur laat zich niet sturen. Stel er komt een heel natte zomer, dan kun je het peil juist beter wat naar beneden doen. Ik hoop dat daar in de toekomst meer ruimte voor komt’, zegt Hooghiemster. Ook Van Keimpema kan dankzij twee droge zomers

In het project Akkrumer Goedland onderzoeken zeven veehouders of een hoger waterpeil gecombineerd kan worden met rendabele landbouw.

2026

BLIJFT, HET BOEREN VERANDERT goed uit de voeten met het hogere peil, al liggen leverbot en pitrus voortdurend op de loer. Beide boeren houden de moerasplant onder controle door regelmatig te maaien. Ze krijgen voor hun deelname een hectarevergoeding voor productieverlies, want die is er. Zo zijn sommige sloten op plekken tweemaal zo breed geworden. ‘Dat betekent niet alleen minder gras, maar ook meer problemen met bewerken, met name op de kopeinden’, vertelt Hooghiemster. Eén troost: de RVO heeft plechtig beloofd om de percelen alleen op te meten tussen 1 oktober en 1 april zodat de boeren bij de meitelling niet ineens minder landoppervlakte hebben. Fietstocht langs de kansen in het gebied Tijdens een fietstocht door het gebied, georganiseerd op dinsdagavond 1 september, komen we langs een perceel waar melkveehouder Aen Age Jongbloed nu lisdodde teelt. Hier vertelt Petra Boorsma, directeur van Biosintrum in Oosterwolde, hoe er met vallen en opstaan wordt gewerkt aan een volledige droogstraat en verwerkingslijn voor lisdodde als plaat- en

isolatiemateriaal voor woningen. Onder andere Bouwgroep Dijkstra Draisma is hier nauw bij betrokken. ‘Hoewel de mogelijkheden veelbelovend zijn, blijft het ontwikkelen van een rendabel verdienmodel een uitdaging. Op dit moment is lisdoddeteelt vooral haalbaar door verschillende subsidies, regelingen en vergoedingen te combineren. Met het

EEN VOORDEEL VAN EEN HOGER WATERPEIL? BEDUIDEND MINDER MUIZEN opzetten van een korte keten moet op termijn de stap naar een rendabele marktproduct worden gemaakt’, hoopt Boorsma. Enthousiast vertelt ze over nieuwe kansen die zich aandienen, zoals een startup uit Engeland die op dit moment ‘de sigaar’ van de lisdodde koopt, als grondstof voor de voering in jassen en slaapzakken. Teelttechnisch ontdekten ze dat ‘gewoon

met een brandweerspuit’ lisdoddezaad op het land spuiten vele malen goedkoper is dan de dure inzaaimethodes die ze aanvankelijk gebruikten. Ook wordt onderzocht of de lisdodde in stroken langs boerensloten kan worden geteeld. ‘We leren veel en het netwerk wordt steeds groter.’ Boorsma verwacht dat vooral de stapeling van vergoedingen de komende jaren interessant kan worden voor boeren. ‘Lisdoddeteelt kun je goed combineren met waterbuffering, waterzuivering, agrarisch natuurbeheer en opslag van CO2. Zo krijgt melkveehouder Sjoerd Miedema, een van de deelnemers, al betaald voor CO2-opslag, via het project Valuta voor Veen. ‘Dat is een mogelijkheid. Maar ook kan een hoger waterpeil in de veenweide zorgen voor gewenste tegendruk tegen verzilting op de hogere kleigronden in Friesland. Het zou zo maar kunnen zijn dat daar in de toekomst ook voor wordt betaald’, denkt Boorsma. De gezondste woonwijk van Nederland PieterJan Postma hoort het verhaal met belangstelling aan. Hij is kwartiermaker

In Akkrumer Goedland wordt volop geëxperimenteerd met de teelt van lisdodde.

2026

REPORTAGE INTERVIEW

Melkveehouder Sjoerd Miedema organiseert met een Jan Plezier-rijtuig nu en dan een safari door het Akkrumer Goedland.

Nature based bouwen binnen Akkrumer Goedland en vertelt dat er vanuit de gemeente Heerenveen een vraag ligt om 3.000 woningen te bouwen, waarvan 10 tot 20% in Akkrum komen. ‘Daar willen we iets speciaals van maken.’ Zijn ambitie is om ‘de gezondste woonwijk van Nederland’ te realiseren op en rondom het Akkrumer Goedland. Een soort van Blue Zone, met tuinderijen, gezond bewegen, gemeenschapszin en veel aandacht voor welzijn. ‘Met verschillende soorten energieneutrale en biobased woningen.’

‘NIET IEDERE ACTIVITEIT HOEFT AFZONDERLIJK WINSTGEVEND TE ZIJN. HET HELE GEBIED MOET UITEINDELIJK WAARDE OPLEVEREN' Margo Potma fietst ook mee. Ze is specialist op gebied van duurzame en innovatieve voedselketens en probeert binnen het project allerlei kruisbestuivingen te maken tussen boerenproducten uit het veenweidegebied en bakkers, slagers en restaurants in Akkrum, zoals hamburgers van melkveehouder Sjoerd Miedema of milkshakes van Buorfrou Durkje. ‘Ik geloof dat een gezond dorp begint bij de verbinding tussen mensen, hun voedsel en het landschap om hen heen.’ Klaas Kloosterman, één van de zeven veehouders in het project, organiseert eind september een diner met producten ‘fan eigen grûn’. Tijdens dat diner vertelt hij zijn verhaal over boeren op nat veen. Zijn blaarkoppen, een sterk, oudHollands runderras, passen uitstekend in dit landschap. En zo zijn er meer plannen: een hectare groot voedselbos, aangebouwd tegen Akkrum. Een energietuin met dynamische 44

2026

Vrijwilligers uit Akkrum planten cranberry's, één van de experimenten binnen Akkrumer Goedland.

zonnepanelen, met schapen en slingerende wandelpaden. Ook wordt gekeken naar de kansen voor cranberryteelt. ‘Niet iedere activiteit hoeft afzonderlijk winstgevend te zijn. Het hele gebied moet uiteindelijk waarde opleveren. Landbouw kan worden gecombineerd met natuurontwikkeling, recreatie, energie en andere functies. De verschillende inkomstenstromen moeten elkaar versterken’, zegt coöperatievoorzitter Albert van der Ploeg. De fietstocht eindigt in het theehuis van Rinke en Froukje van Keimpema uit Vegelinsoord. Ze behoren tot de groep ondernemers die de schouders onder het Akkrumer Goedland hebben gezet. Ze runnen een gangbaar melkveebedrijf met 80 koeien, theeschenkerij Nije Skou en de pont over It Deel. ‘We zitten hier dan op een aantrekkelijk punt: aan het water, in een karakteristiek landschap, met uitzicht op een mooie molen. Door de pont kunnen we extra fietsers ontvangen. We begroeten op jaarbasis zo'n 11.000 bezoekers.' Froukje runt de horeca en de pont, Rinke de boerderij. ‘Ik ben geïnteresseerd in verdienmodellen die gericht zijn op de combinatie landbouw met natuur.’

dat hij samen met zijn vader Wiebren het melkveebedrijf aan de Polsleatwei in Akkrum kocht. Ze startten er met 160 koeien, 78 hectare eigen grond en 40 hectare pacht. Groeien was het motto en dat lukte: nu melkt hij 360 koeien op 240 hectare land, waarvan 160 hectare eigendom. In 2017 stapte zijn vader uit het bedrijf, sindsdien staat Aen Age alleen aan het roer, bijgestaan door z’n vrouw Tjitske. ‘Groeien en vol gas gaan zat me in de genen, maar de laatste vijf jaar is dat toch een beetje veranderd. Wat er staat koesteren we, maar groter hoeft het voor mij niet te worden’, zegt hij. Heeft dat met regelgeving te maken? ‘Nee, meer dat ik het optimum heb bereikt van wat ik wil. Onze kinderen zijn 17, 15 en 13. Ik weet niet of er opvolging komt. De drive om het nog groter te maken, is er niet meer.’ De uitdaging zoekt hij nu in andere dingen, zoals meedoen aan het project Akkrumer Goedland. Hierin experimenteert hij met de teelt van lisdodde op natte gronden, om zo bodemdaling en CO2-uitstoot tegen te gaan en biobased bouwmateriaal te creëren. Of daar iets uitkomt, is afwachten. Maar hij heeft er plezier in, bezig zijn met nieuwe dingen. ‘Waterpeilverhoging gaat in tegen alle gevoelens van een boer. Wij zijn opgegroeid met ontwateren, ontwateren en

Van groeiboer naar natuurboer Een paar dagen later zit ik aan tafel bij melkveehouder Aen Age Jongbloed (45) in Akkrum. Hij melkt 360 koeien. Jarenlang waren diepteontwatering en groeien heilige woorden voor hem. Maar de tijden veranderen. Extensiveren en daarmee inkomen halen uit agrarisch natuurbeheer, boeren met hogere waterpeilen en eco-diensten zetten hem Rinke en Froukje van Keimpema uit Vegelinsoord behoren tot de boeren die op een nieuw spoor. Het de schouders onder het Akkrumer Goedland hebben gezet. Ze beheren onder andere een pontje over It Deel. is nu twintig jaar geleden

nog eens ontwateren. Maar ik zie ook op m’n eigen erf dat de bodem steeds verder daalt en er gewoon iets moet gebeuren. Daarom ben ik in dit project gestapt, om nieuwe dingen te proberen. En het kan best zijn dat er jaren komen dat het zo nat is dat je zegt: waar zijn we mee bezig. Maar tot nu toe moet ik eerlijk zeggen: van dat heilig verklaren van lage waterpeilen ben ik toch wel een beetje teruggekomen. Ik zie dat we veel vaker drogere zomers hebben en dat er tot nu toe prima is te boeren met een hoger waterpeil.’ Zo’n 100 hectare is veenweide, 140 hectare valt buiten het gebied. ‘De manier waarop ik nu boer, met goed ruwvoer en goed melken, wil ik niet loslaten, dat is m’n corebusiness. Maar als ik dat hand in hand kan doen met waterverhoging, agrarisch natuurbeheer en bezig zijn met toekomstgerichte maatschappelijke bewegingen en het levert nog wat op ook, dan geeft mij dat een enorme positieve vibe.’ Inkomen uit verschillende diensten De zeven deelnemende melkveehouders ontvangen een vergoeding voor de waterpeilverhoging. Er is keuze tussen 40, 30 of 20 centimeter onder het maaiveld. Hoe hoger de stand, hoe hoger de vergoeding. ‘Wij hebben gekozen voor 30 centimeter, dat vind ik een stand waarmee we nog goed kunnenboeren.' En het levert ook bij hem onverwachte voordelen op: 'De waterpeilverhoging zorgt ervoor dat we aanzienlijk minder last van muizen hebben', vertelt Jongbloed. De totale combinatie ANLB, waterpeilverhoging, goud scoren op de GLB-pakketten en compensatie voor ganzenschade levert het melkveebedrijf op jaarbasis inmiddels substantiële bedragen op. Jongbloed vertelt dat hij vijf jaar geleden de keuze maakte om te investeren in grond. ‘De laatste vijf jaar hebben we 60 hectare grond bijgekocht. De stallen zaten vol, ik was een beetje uitgegroeid en dan ga je kijken waar nog kansen liggen. Toen heb ik besloten m’n

grondpositie uit te breiden. Natuurlijk moet je ook een beetje geluk hebben dat die grond voorbij komt.’ Waarom grond? ‘Je kijkt naar tendensen en ik zag dat de pakketten voor agrarisch natuurbeheer steeds verder werden uitgebreid. En dan is er het GLB, dat de afgelopen jaren ook steeds meer op die leest wordt geschoeid. Als je dan behoorlijk hectares hebt, kun je ruimte maken om er iets mee te doen. Vroeger keken we daar als intensieve, gangbare boeren helemaal niet naar. Dat was iets voor extensieve en biologische boeren. Maar nu hebben we al zo’n 30% van ons land in agrarisch natuurbeheer, dat is gewoon een heel goed verdienmodel aan het worden, dat ziet m’n boekhouder ook.’ Jongbloed is ervan overtuigd dat diensten leveren aan de maatschappij de komende jaren een steeds belangrijkere poot wordt onder melkveebedrijven. ‘Maar dan moet je wel een ruime grondpositie hebben. Ik hoef niet 5 of 6 keer m’n gras te maaien,

'WE HEBBEN WE ZO’N 30% VAN ONS LAND IN AGRARISCH NATUURBEHEER, DAT IS EEN HEEL GOED VERDIENMODEL AAN HET WORDEN'

dan heb ik veel te veel. En als de ganzen het herfstgras opvreten, prima. In dit hele verhaal klopt het plaatje voor mij. Zit je krap in land, dan doe je dit soort dingen niet. Neem de stroken van 5 meter tussen sloot en productief grasland waarop niet gemaaid en bemest mag worden, de zogeheten ecostroken. Die hebben we inmiddels op 150 hectare land staan. Die zijn weer heel goed te combineren met een hoger waterpeil en in de toekomst misschien ook wel met lisdoddeteelt. Dat veel van onze sloten nu uit hun oevers lopen, maakt dan ook niet meer zoveel uit. Immers, dat zijn toch al ecostroken waarvoor je betaald wordt. In Het melkveebedrijf van Aen Age Jongbloed in de Friese veenweide, waar hij 360 melken kalfkoeien houdt. de toekomst ga

Melkveehouder Aen Age Jongbloed vertelt over zijn ervaringen met lisdoddeteelt.

ik daar misschien wel lisdodde telen. Dat past allemaal wel heel mooi.' Jongbloed noemt nog twee voordelen van koersen op grond: 'We hoeven geen mest af te zetten en voldoen al ruimschoots aan de GVEnorm van 2035. In de studiegroep met vergelijkbare bedrijven met 300 koeien zie ik dat ik bedrijfseconomisch bovenin meedraai. Voor mij een bevestiging dat ik op de goede weg zit.’ Akkrumer Goedland Uit verschillende potten is voor Akkrumer Goedland voor de komende acht jaar nog maximaal € 5 miljoen aan subsidiegeld beschikbaar. Provincie Fryslân heeft het gebied aangewezen als een zogenoemd kansrijk gebied binnen het Veenweideprogramma. Sinds 2024 is het bovendien een van de twee Friese pilotgebieden binnen NL2120, een nationaal kennis- en innovatieprogramma gericht op het versterken van het groene verdienvermogen. De echte test komt wanneer subsidies minder worden of verdwijnen. Kan een boer geld verdienen aan een landschap dat niet alleen voedsel produceert, maar ook water vasthoudt, veen bewaart, CO2 bindt, ruimte biedt aan natuur en biodiversiteit, energieproductie, recreatie, lokale voedselproductie en biobased wonen? Fryslân kreeg zeer recent Europese goedkeuring voor de CSV, de Compensatie Systematiek Veenweiden. Boeren kunnen daarmee worden gecompenseerd voor hogere waterpeilen: in grond of in geld. Lukt dat, dan kan Akkrumer Goedland zomaar hét voorbeeld worden voor een groot deel van het Friese veenweidegebied. 2026

Ontdek wat Royal A-ware voor u kan betekenen Als internationaal familiebedrijf staan we dichtbij onze melkveehouders. U krijgt de ruimte om te ondernemen en kiest de melkstroom die past bij uw bedrijf en ambities. We werken zonder verplichte kapitaalinleg en kiezen voor persoonlijk contact, korte lijnen en een samenwerking gericht op de lange termijn. Als melkveehouder wilt u vooruit. Met een zuivelproducent die zekerheid biedt, uw ondernemerschap de ruimte geeft en weet wat er speelt op uw erf. Bij Royal A-ware kiest u voor:

Zekerheid voor vandaag én morgen

Kennismaken? Benieuwd wat een samenwerking met Royal A-ware voor uw bedrijf kan betekenen? Maak een vrijblijvend kennismaking om uw mogelijkheden te bespreken.

Scan de QR-code en plan direct een afspraak.

Gegarandeerde melkafname, geen verplichte kapitaalinleg en een financieel gezond familiebedrijf.

Ruimte om te ondernemen Bij Royal A-ware krijgt u de ruimte om te groeien zonder beperkingen. We zijn een groeiende zuivelverwerker, wereldwijd actief. Daarbij profiteert u van een hoge kwantumtoeslag.

Korte lijnen en altijd dichtbij Een contactpersoon die uw bedrijf kent, met u meedenkt en snel bereikbaar is, staat voor u klaar.

2026 • T 088 737 05 00 • E melkveehouder@royal-aware.com • www.royal-aware.com 46Royal A-ware

Uw FDT-Dealers op de beurs:

Bosch HIT BV

Melkveetechniek Noord

KOECOMFORT UIT IERLAND SINDS 1987

✓ Degelijke stalen basis ✓ voor minder druk ✓ Standaard verhoogde en gebogen schoftboom ✓ Ronde flexbeugels ø75 mm ✓ Eenvoudig en snelle montage -> dus goedkoop

KOEMATRAS

DE ENIGE LIGBOX DIE ALTIJD EN EXACT OP MAAT STAAT

✓ NR.1 IN COMFORT

MAYO matrassen zijn sinds 1987 veruit de meest verkochte matrassen wereldwijd. Het materiaal zal nooit hard worden.

✓ NR.1 IN GRIP

Droog of nat, ongeacht de hellingshoek.Gegarandeerd grip door indrukbaarheid van het zachte materiaal

HYBRIDE FLEX-BOX

✓ NR.1 IN HYGIËNE

✓ Compleet geleverd incl. montagemateriaal ✓ Enige flexibele box met 10 jaar garantie ✓ Gunstig geprijsd

Simpelweg doordat vocht, melk of bacteriën niet in of door het matras lopen. Bacteriële broei is uitgesloten!

Dieter Monbaillieu (+32) (0)476 29 52 60

Rob Bulte (+31) (0)6 305 69 255

www.koematras.eu 2026

De volgende stap in melken

Lely Center Heerenveen

Bereid je voor op de toekomst De nieuwe Lely Astronaut A5 Next Je nieuwe partner die koeien door en door kent en bovendien is voorzien van nieuwe fysieke functies. Zoals het vernieuwde speendetectiesysteem voor nog beter melken. En opties zoals de verbeterde melkseparatie-unit, oormerkherkenning en onze nieuwste innovatie: het automatische melkfilter. Scan & ontdek Astronaut A5 Next

Slim boeren is een keuze

Lely - FLO Toolkit-adv Landscape-212x135_NL.indd 1

13-08-2025 08:56

9 T/M 11 DECEMBER

2026

Ontdek tijdens De Landbouwbeurs de nieuwste machines, technieken en ontwikkelingen. Doe inspiratie op voor jouw bedrijf en ontmoet vakgenoten op een laagdrempelige manier. Erbij zijn? Scan de QR code en bestel je tickets!

Koop je tickets met korting! @delandbouwbeurs

@WTCLandbouw

Mediapartner:

WTC Expo Leeuwarden www.delandbouwbeurs.nl | info@wtcexpo.nl

2026

STANDHOUDER IN BEELD

TJITTE DE WOLFF MET PRIMEUR NAAR JOURE

De nieuwe Deutz-Fahr 8340 TTV is op de Agrarische Schouw te bewonderen bij de stand van landbouwmechanisatiebedrijf Tjitte de Wolff. • Tekst en foto:: Bouke Poelsma

‘Het is een compleet nieuwe trekker, die luistert naar de eindgebruiker. De motor, de transmissie én de cabine zijn aangepast, met aandacht voor ergonomie en gebruikersgemak. Ik vind het mooi dat we de Deutz-Fahr 8340 TTV in Joure kunnen laten zien. Die kans wilde ik niet voorbij laten gaan. We lopen graag voorop met nieuwe machines.’ Aan het woord is Ronald Sieperda. De directeur/eigenaar van landbouwmechanisatiebedrijf Tjitte de Wolff in het Friese Tjerkgaast is onder de indruk van de nieuwe Deutz-Fahr 8-serie en het fraaie staaltje Duitse vakmanschap. ‘We zijn al ruim 25 jaar dealer van Deutz-Fahr. Samen met enkele collega-dealers kregen we in mei dit jaar de kans om de 8-serie in de fabriek in het Duitse Launingen te bekijken. Dat was een mooie ervaring.’ Naast het genoemde Deutz-Fahr heeft Tjitte de Wolff in de loop der jaren ook het dealerschap weten te bemachtigen van bekende merken als Trioliet, Vicon, Giant en Merlo. ‘Als dealer hebben we veel kennis en materialen in huis. We kunnen scherp

inkopen en onderhouden korte lijntjes met de fabriek. Dat werkt perfect’, zegt Sieperda, die ooit als leerling-monteur in de landbouwmechanisatie begon. 'Mijn werk is mijn hobby' Tjitte de Wolff landbouwmechanisatiebedrijf heeft 24/7-service hoog in het vaandel staan. ‘Als de nood aan de man is dan staan wij klaar voor onze klanten. Daarmee onderscheiden we ons in de markt, zo

‘DE SCHOUW IS VOORAL EEN GEZELLIGE DAG’ horen we vaak. We hebben bewust ook veel onderdelen op voorraad.’ Bij Tjitte de Wolff lopen 15 medewerkers rond. Het bedrijf heeft 5 servicebussen. Als directeur springt Ronald nog regelmatig bij, om een goede service te kunnen garanderen. ‘Dat vind ik prachtig om te doen. Mijn werk is mijn hobby. We wonen pal achter het bedrijf, wat maakt dat ik snel ter plaatse ben.’

Geen grote zorgen Melkveehouders vormen voor Tjitte de Wolff al jaren met afstand de belangrijkste doelgroep. Zo’n 75% van de omzet wordt gerealiseerd in de landbouwmechanisatie. In tijden van stikstofperikelen en oplopende kosten maakt Sieperda zich niet meteen zorgen over de positie van zijn landbouwmechanisatiebedrijf. ‘De Zuidwesthoek leent zich bij uitstek voor de melkveehouderij. We zien melkveebedrijven in de regio nog altijd groeien. We moeten gewoon door blijven gaan.' Sieperdag voegt de daad bij het woord door in Tjerkgaast een nieuwe uitbreiding te realiseren. Aan de werkplaats wordt 250 vierkante meter bijgebouwd. Sieperda wil de nieuwbouw graag laten zien op de jaarlijkse voorjaarshow van Tjitte de Wolff. Die wordt in maart weer georganiseerd. Ontmoetingsplaats Het landbouwmechanisatiebedrijf is al sinds jaar en dag standhouder op de Agrarische Schouw. Volgens Sieperda is de beurs een belangrijke ontmoetingsplaats in de regio. ‘We zien en spreken er onze klanten. Het is vooral ook een gezellige dag. Vroeger werd er veel meer handel gedreven, die tijd is grotendeels voorbij. Sinds de opkomst van internet worden er op de fysieke beurs veel minder zaken gedaan.’

Ronald Sieperda: ‘We zien melkveebedrijven in de regio nog altijd groeien. We moeten gewoon door blijven gaan.’ 2026

GRATIS DRONEFOTO VAN JOUW BOERDERIJ BIJ AANBRENG MEDEWERKER OF LIDMAATSCHAP

entmeesterskantoor Rentmeesterskantoor Van EysingaVan & Oostra Eysingac.s. & is Oostra één van c.s.deis grootste één van de grootste Rentmeesterskantoor Van Eysinga & Oostra c.s. is één van de beherende rentmeesterskantoren beherende rentmeesterskantoren van Noord-Nederland. van Noord-Nederland. Rentmeesterskantoor Van Eysinga & Oostra c.s. is één van de grootste grootste beherende beherende rentmeesterskantoren rentmeesterskantoren van van Noord-Nederland. Noord-Nederland. Rentmeesterskantoor Van Eysinga & Oostra c.s. isis één één van vande degrootste grootste Rentmeesterskantoor Van Eysinga & Oostra c.s. beherende van Noord-Nederland. Noord-Nederland. beherende rentmeesterskantoren rentmeesterskantoren van

Wij specialisten in: in: Wij zijn specialisten Wijzijn zijn specialisten in: Wij zijn specialisten in:

van onroerende goederen Beheer van•••Beheer onroerende Beheer goederen onroerende goederen Beheer vanvan onroerende goederen Wij specialisten Wij zijn zijn specialisten in: in: • Aanen verkopen

••Aanverkopen Aan- en verkopen Aan-enen • Beheer vanverkopen onroerende goederen

Beheer van onroerende goederen ••Bestuursrechtelijke procedures • Bestuursrechtelijke procedures • (Erf)pachtzaken • (Erf)pachtzaken •••Bestuursrechtelijke (Erf)pachtzaken (Erf)pachtzakenprocedures Bestuursrechtelijke procedures • Ruilverkavelingszaken • Ruilverkavelingszaken ••(Erf)pachtzaken (Erf)pachtzaken Ruilverkavelingszaken Ruilverkavelingszaken ••Taxaties • Taxaties ••Ruilverkavelingszaken Ruilverkavelingszaken Taxaties •••Beleggingen Taxaties Beleggingen ••Taxaties Taxaties • WOZ-procedures ••WOZ-procedures Beleggingen Beleggingen ••Beleggingen Beleggingen ordening • Ruimtelijke ••Ruimtelijke ordening WOZ-procedures WOZ-procedures ••WOZ-procedures WOZ-procedures • Planschade en • Planschade en •••nadeelcompensatie Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening nadeelcompensatie Ruimtelijke ordening

Bestuursrechtelijke Bestuursrechtelijke procedures procedures •••Aanen Aanen verkopen verkopen

en Planschade•••Planschade en Planschade Planschade en en nadeelcompensatie nadeelcompensatie nadeelcompensatie nadeelcompensatie

www.vaneysinga-oostra.nl www.vaneysinga-oostra.nl Postadres: Postadres: www.vaneysinga-oostra.nl Postbuswww.vaneysinga-oostra.nl 254 • 8600 AG Sneek

www.vaneysinga-oostra.nl Postbus 254 • 8600 AG Sneek www.vaneysinga-oostra.nl

Postadres: Bezoekadres: Postadres: Postadres: Bezoekadres: Hegedyk 9Postbus • 8601 Sneek Postadres: Postbus 254 •254 8600 AGZR 254 Sneek • 8600 AG Sneek Postbus 8600 AG Sneek Hegedyk 9 •• 8601 ZR Sneek Postbus 254 • 8600 AG Sneek Tel. 0515-238700 Bezoekadres: Bezoekadres: Bezoekadres: Tel. 0515-238700 E-mail: info@vaneysinga-oostra.nl Bezoekadres: Hegedyk •8601 8601 ZR E-mail: info@vaneysinga-oostra.nl Hegedyk 9 • 8601 ZRZR Sneek 9Sneek • 8601 ZR Sneek Hegedyk 99•Hegedyk Sneek

ACCOUNTANTS MET BOERENVERSTAND

Tel.0515-238700 0515-238700 Tel. Tel. 0515-238700 Tel. 0515-238700 E-mail:info@vaneysinga-oostra.nl info@vaneysinga-oostra.nl E-mail: E-mail: info@vaneysinga-oostra.nl E-mail: info@vaneysinga-oostra.nl

Gorredijk@kromhout.com 0513 468 468

www.kromhout.com 50

2026

PRODUCTNIEUWS MAATMINERALEN VOOR DE BESTE BALANS

AFDEKSYSTEEM BINNEN VIJF JAAR TERUGVERDIEND

Een mineralenmengsel vult het rantsoen van vee aan met mineralen, sporenelementen en vitaminen die onvoldoende in gras, kuil, hooi of ander ruwvoer aanwezig zijn. De behoefte aan type en hoeveelheid mineralen verschilt echter sterk per dier een diergroep. Immers een melkgevende koe vraagt om iets anders dan een droogstaande koe, jongvee of vleesvee. En de behoefte verschilt bovendien per productieniveau, per rantsoen en per bedrijf. ‘Een standaardmineraal houdt met die verschillen geen rekening, terwijl een mengsel op maat daar wel op aansluit’, zegt Corné Nell, kwaliteits- en productmanager bij Tromp Leeuwarden. Hij stelt dat het bijvoeren van de juiste mineralen ondersteunend werkt op de gezondheid, de vruchtbaarheid en de klauwgezondheid van koeien. ‘Hoe beter het voer voor de koe in balans is, hoe beter de gezondheid van de koe, hoe beter de melkproductie en de kwaliteit van de melk’, stelt Nell. Hij vult aan dat bij Tromp elk mineralenmengsel begint bij de vraag van de klant. 'Adviseurs bepalen met de veehouder welke ingrediënten worden toegevoegd. Bij ons wordt de samenstelling gecontroleerd, waarna het mengsel wordt samengesteld en geproduceerd onder GMP+ certificering, volledig traceerbaar van grondstof tot eindproduct.'

Ritske Reitsma melkt in Broeksterwoude zo’n 180 koeien. In 2023 schafte hij een afdeksysteem van Agridek aan. Al snel nam hij de voordelen waar: minder verliezen, een betere voeropname, stabielere en hogere melkproductie en een besparing op de kosten van in- en uitkuilen. In het kader van een afstudeerstage bij Agridek ontwikkelde Arjen Dijkstra een berekening waarmee inzichtelijk wordt wat de terugverdientijd van een afdeksysteem kan zijn. Voor Reitsma laat de berekening zien dat een betere benutting van het ruwvoer en minder VEM-verliezen jaarlijks gemiddeld ongeveer € 30.000 opleveren. Daarnaast zorgt sneller inkuilen voor een berekend voordeel van ruim € 23.000. De tijdsbesparing bij het uitkuilen komt uit op ongeveer € 4.500 en daarnaast wordt jaarlijks ongeveer € 3.000 bespaard op losse afdekmaterialen. In totaal komt de berekende besparing daarmee uit op ruim € 60.000 per jaar. Wetende dat de investering € 225.000 bedroeg – waarover hij ook rente en aflossing moet betalen – betekent dit dat de investering in ongeveer vijf jaar wordt terugverdiend. Eigenaar Jan Bosch van Agridek: ‘Natuurlijk staat elke bedrijfssituatie op zichzelf, maar dit geeft een mooi inzicht in de economische voordelen die je kunt behalen.’

ADVERTENTIES

Hoofcount automatische klauwbaden De praktische en bewezen oplossing voor optimale klauwgezondheid! Onze Hoofcount baden zijn: Volautomatisch dus arbeidsbesparend Efficient en hygienisch Kostenefficient door laag water en middelengebruik Hoofcount, voetbaden goed voor Boer en Koe!

Voor meer informatie, bel met: 06 24135779 of kijk op www.hoofcountnederland.nl

Frysk Bûsboekje 2027 ‘Myn namme stiet op de doar, sei de man, mar fierders bin ik baas, sei de frou.’ De Frysk Bûsboekje 2027 hat as tema “nammen”. Doarpsnammen, famyljenammen, bynammen en skelnammen. Wa wit bygelyks yn hokker doarp de koekefretters wenje? Dat moatte je witte, as je de traditionele puzel oplosse wolle. Ynstjoerders meitsje kâns op in Bûsboekje 2028! En yn alle doarpen kenne wy se: de bynammen. Sa as Janke Plof en Kees Pruts. Je krije samar in bynamme, en dy’t hâlde je dan it hiele libben. Diskear ek in petear mei de topografyske wurkgroep, dy’t warber is foar offisjele plaknammen yn it Frysk of streektaal. Yn in oar artikel geane wy yn op de werkomst fan âlde Fryske famyljenammen, dy’t faak einigje op ‘inga’, ‘stra’ en ‘sma’. Foar mear ynformaasje: www.bûsboekje.frl redaksje@busboekje.frl Folgje ús op Bluesky: @Frysk-Busboekje foar wyklikse sechjes! 2026

IN HET VELD INTERVIEW INTERVIEW

'OVER 30 JAAR NOG EEN GEZONDE MELK Amber Laan (30) uit het Noord-Hollandse Warder is portefeuillehouder melkveehouderij bij het NAJK, de belangenbehartiger voor jonge boeren die sinds de kabinetsbrief van 26 juni sterk wordt bekritiseerd. Amber is goedlachs van aard, maar noemt zichzelf ‘bepaald niet de meest diplomatieke bestuurder’. En wie haar voor de bus gooit, krijgt het te horen. ‘Dan bel ik je op en haal ik verhaal.’ Een gesprek over de belangenbehartiging van jonge boeren – en de lastige vraag hoe je hun belangen dient als belangenbehartigers vooral met elkaar overhoop liggen. Tekst: Sjoerd Hofstee Foto’s: John Oud

Het was geen rustige zomer voor jou. Hoeveel uren ben je per week bezig met je bestuurswerk? ‘Hahaha, daar word je niet blij van. Geen idee hoeveel uren er in gaan, maar het is inderdaad druk. Eigenlijk ben je er elke dag steeds wel mee bezig, omdat leden appjes en mailtjes sturen en er mensen bellen. Daarnaast hebben we ledenrondes gehouden nadat de brief eind uitkwam. Dat vraagt natuurlijk ook afstemming en het levert

Amber Laan: 'Mijn vader heeft nu een week lang een verbod door mij opgelegd gekregen om over stikstof te praten. Gewoon omdat ik het even zat was.'

2026

weer reacties op. Had ik dit bestuurswerk niet gedaan dan had ik mijn bedrijf versneld tien stappen verder kunnen brengen of een andere hobby moeten zoeken.’ En die prijs is het jou waard? ‘Ja, want ik vind het echt van belang. Jonge boeren gaan voor het langere termijn belang en die stem moet echt gehoord

worden.’ Andere belangenbehartigers moeten ook de belangen verdedigen van oudere boeren; loopt dat jullie als jonge boeren soms voor de voeten? ‘Ongetwijfeld. Het is andere organisaties hun goed recht om vooral voor de korte termijn te strijden. Maar als je geen opvolger hebt of zelf geen jonge boer bent, kun je veel makkelijker zeggen dat alles rond stikstof onzin is. Maar een jonge boer moet en wil nog zeker 30 jaar door en kan dus die houding niet aannemen.’ En dat geeft spanningen binnen de belangenbehartiging? ‘Klopt. Want nu wordt de focus door meerdere groeperingen binnen de sector gelegd op het van tafel halen van de kabinetsbrief. Oké, stel dan gebeurt dat. Of het kabinet valt. Maar wat dan? Dan kan iedere boer met ontwikkelingsplannen weer

VEESECTOR, DAAR STRIJD IK VOOR' in de pauzestand.’ Er is ook veel kritiek op de rol die NAJK speelde in het overleg met de regering voorafgaande aan de kabinetsplannen. Wat doet dat met jou? 'Dat had beter gekund. We hadden nog beter moeten uitleggen wat onze inzet was, wat er in de brief staat op basis van keuzes van het kabinet én wat wij anders willen zien. En dat doen we nu ook beter. Natuurlijk hoor en zie ik daarnaast ook wel de kritiek vanuit andere organisaties. Mijn vader is overtuigd NMVen DDB-lid en deelt met mij dagelijks z’n zienswijze dus dan weet je wel genoeg. Daar vind ik ook wel wat van, maar ik probeer

‘IK VRAAG MIJ ALTIJD AF: WAT GEBEURT ER ALS WE NIETS DOEN?’

KOEIEN, WEIDEVOGELS EN… VEEL GANZEN Amber Laan heeft in maatschap met haar ouders in Warder (NH) een melkveebedrijf met zo’n 80 melken kalfskoeien met ruim 60 hectare grond. Het bedrijf ligt in een Natura 2000-gebied dat als niet-stikstofgevoelig is aangemerkt. Om die reden is het bedrijf niet in een zone ingetekend, maar werd de derogatie een paar jaar geleden wel in één keer afgenomen. Het bedrijf doet volop aan agrarisch natuurbeheer om weidevogels te beschermen. Dat werkt volgens Amber goed. ‘Maar ganzen hebben we het hele jaar door hier ook. Dat wordt vergoed, maar kost ons naast opbrengst ook kwaliteit van het ruwvoer.’ Alle veldwerk besteed Amber uit aan de loonwerker; de koeien en alles in de stal is haar onderdeel. Haar vader Robert heeft ook een bandenbedrijf en besteedt het meeste van zijn tijd aan dat bedrijf.

altijd mijzelf voor te houden dat ik het niet nodig heb om anderen af te vallen om mijn eigen boodschap over te brengen.’ Dat geeft vast vaak ‘leuke’ discussies met je vader?

'Elke dag! Mijn vader heeft nu een week lang een verbod door mij opgelegd gekregen om over stikstof te praten. Gewoon omdat ik het even zat was. Hij heeft een andere stijl en staat 100% anders in de wedstrijd. Die leden hebben wij als NAJK natuurlijk ook. Tegelijkertijd zie ik vooral ook veel bereidheid onder onze leden die juist wel over langetermijnmaatregelen willen praten. Want zeker PAS-melders en interimmers staan al jaren stil en voelen zich bedreigd door clubs als de MOB. Ook andere melkveehouders willen duidelijkheid, ook al is die pijnlijk. De stilstand nekt ons jonge boeren.’ Wat hebben jullie de NAJK-leden toegelicht over jullie inzet om tot de kabinetsplannen te komen? ‘Wij hebben bij het ministerie sterk gepleit voor de invoering van een juridisch houdbare rekenkundige ondergrens. Iedereen zegt: voer ‘m nu meteen in. Maar als dat juridisch niet goed dicht getimmerd is, krijg je die als een boemerang terug. Dat willen wij voorkomen. Een ander punt is doelsturing op ammoniak. Daar zijn wij voorstander van en daar is heel veel kritiek op. Maar dit punt hebben we vooraf heel zorgvuldig met onze leden besproken. Daarmee zorgen we namelijk dat iedereen een bijdrage kan leveren en de opgaves in de zones nog enigszins behapbaar blijven. Hieruit is die 0,164 uit stalemissies naar voren gekomen. Die norm vinden wij ook veel te streng. De minister heeft de WUR hier aan laten rekenen; die kwamen uit op een bandbreedte van 0,12 en 0,22; daarom is de minister ongeveer in het midden gaan zitten met als uitkomst deze 0,164 norm. Wij moeten dat overal uitleggen omdat anderen 2026

IN HET VELD INTERVIEW INTERVIEW het aan ons plakken alsof dat uit onze koker komt. Prima, maar dat vergt dat wij moeten uitleggen hoe het echt is gelopen.’ Jij zegt prima, maar vind jij het echt prima dat anderen het doen voorkomen dat dit de schuld is van NAJK? ‘Nee, dat vind ik niet prima. Maar blijkbaar hebben collega-organisaties het nodig om anderen de schuld te geven; anderen die feitelijk hetzelfde doel dienen, namelijk de belangen van melkveehouders. Wat wel kan is dat je zegt: ik geloof niet in doelsturing. Wij zien dat anders. Wij geloven dat innovatie ons de komende jaren nog veel meer gaat brengen, mits de overheid een betrouwbare partij is.’ Maar die overheid is toch volgens veel melkveehouders niet betrouwbaar? ‘Ik dacht een paar jaar geleden ook dat het vertrouwen in de overheid tot een absoluut dieptepunt was gezakt, maar nu is het nog dieper gezakt. En met de vergunningenkwestie, die onder andere in Brabant speelt, is dat ook volstrekt logisch. Voor ons als NAJK is dat ook een grens. Als er geen overheidslaag voor gaat staan die de NB-vergunningen beschermt dan hoeven wij niet meer aan tafel te praten over stikstofbeleid.’

Amber Laan: 'Wat ik zo frustrerend vind is dat de melkveehouderij met stip op 1 staat qua verdeeldheid. Terwijl ik denk: zullen we alsjeblieft proberen er samen iets van te maken?'

2026

Dat is stevige taal, niet een toon die we vaak vanuit NAJK horen. ‘Ik denk dat de leden-melkveehouders van de NAJK mij en mijn stijl inmiddels wel kennen. Ik ben niet de meest diplomatieke bestuurder. Ik bedoel: als ik voel dat er om de hete brij heen wordt gedraaid dan benoem ik dat wel. Net zo goed dat ik anderen aanspreek als ze niet consistent zijn. En als mensen mij voor de bus gooien dan bel ik ze op.’ Wat bedoel je daarmee? 'Ik bedoel dat je het ene moment met elkaar zit te overleggen en niet lang daarna krijg ik berichten op de app met artikelen over dat NAJK de veehouderij een mes in de rug zou steken. Als je dat zo belangrijk vindt om in de media te delen, vind ik ook dat je mij dat vooraf en open in mijn gezicht

moet zeggen.’ Wie doet dan zoiets? 'Collega-belangenbehartigers.' En dat raakt jou? ‘Persoonlijk valt dat wel mee. Maar wat ik zo frustrerend vind is dat de melkveehouderij met stip op 1 staat qua verdeeldheid. Terwijl ik denk: zullen we alsjeblieft proberen er samen iets van te maken? Dat vraagt natuurlijk van iedereen flexibiliteit op de standpunten. Dat kan, daar ben ik van overtuigd. Maar het lukt niet. En bijna nooit om de inhoud, maar door hoe we met elkaar omgaan binnen de belangenbehartiging. En dat vind ik zo frustrerend voor mijn collegamelkveehouder. Ik pleit er al langer voor om samen in een hok te gaan zitten en bijvoorbeeld op grondgebondenheid met elkaar tot één standpunt te komen en dat naar de minister te brengen. Dan kan de minister eigenlijk niet anders dan dat overnemen, want de hele sector draagt dat. Echter, dat lukt gewoon niet.’ Als dat niet lukt dan zit ‘m dat toch wel op inhoud? ‘Volgens mij valt dat mee. Ook nu lijkt dat zo wanneer sommigen zeggen

‘de brief moet van tafel’ en wij zeggen ‘de brief moet anders op bijvoorbeeld indeling van de zonering en grondgebondenheid'. Spreek je elkaar dan één op één dan ben je het eigenlijk helemaal tot grotendeels met elkaar eens. Het zit ‘m daarom volgens mij meer op hoe je je opstelt richting een overheid. Wij kiezen voor proactief opstellen; omdat de overheid het anders voor ons invult. Anderen willen niet meer overleggen.’ Met als gevolg dat je nergens toe komt. ‘Precies. Het is net als bij een rijles. Als je niet weet waar je naartoe moet, rij je nergens heen en bots je tegen stoepranden op of nog erger. Zo is het ook met belangenbehartiging; als je niet weet waar je naar toe wilt dan kom je daar ook niet. Ik kan ook heel goed omschrijven wat er allemaal niet goed gaat, maar dan zegt de minister: leuk, maar wat wil je dan wel?’ Maar als je gaat overleggen en onderhandelen met het ministerie over beleidsplannen dan neem je toch een bewust risico dat de minister met scherpere doelstellingen komt dan jij wilt? ‘Klopt, maar wat als je niets inbrengt? Want bijvoorbeeld een norm voor ammoniakemissies per hectare was ook een optie. Dat willen ook verschillende

partijen, maar velen in de melkveehouderij beslist niet. Wij wilden dat ook veldemissies meegerekend worden binnen de emissienorm per bedrijf, maar daar is de minister niet in meegegaan. Daar strijden we nog wel voor, maar die slag is vooreerst verloren. Dat is balen en we leggen ons er dus niet bij neer, maar zo werkt het in een democratie.’

‘ER ZAL IETS VAN REGIE GEPAKT MOETEN WORDEN OM OOK NOG FAMILIEBEDRIJVEN OVER TE HOUDEN’ Bedoel je ook dat de sector moet accepteren dat we niet zo’n sterke stem meer hebben in Den Haag? ‘Laat ik het zo zeggen: we leven in het tijdperk van de NGO’s. Er wordt zoveel druk uitgeoefend op het boerenerf door NGO’s; die impact is enorm. Louter met de vuist op tafel slaan, werkt niet. Was dat wel zo, dan was dat de afgelopen jaren al lang gelukt. Want het is volop geprobeerd.’ Hoe probeer je dan wel te werken aan aanpassing van de kabinetsplannen? ‘Door te drukken op verschillende zaken die volgens ons anders moeten. Bijvoorbeeld die 2,6 GVE voor grondgebondenheid met 85% grasplicht op zandgronden. Dat is veel te stevig en heeft niets te maken met stikstof. Koppel dat daar dan ook niet aan.’ ‘Tegelijkertijd proberen wij steeds het langetermijnbelang te dienen. Hoe zorg je bijvoorbeeld voor een mestbeleid dat interessant is voor de melkveehouderij. Nu zie je immers gebeuren dat steeds meer grasland wordt omgezet in bouwland. Dat is niet positief voor de waterkwaliteit en zoiets loopt de melkveehouderij voor de voeten. Een verbeterde waterkwaliteit kan ons namelijk helpen om iets van een derogatie terug te krijgen, niet op korte termijn maar wel na 2030. Daarvoor is in onze visie doelsturing nodig en bijvoorbeeld triggers inbouwen die maken dat akkerbouwers

ook grasland opnemen in hun bouwplan.’ Maar daarvoor is meer overheidssturing nodig. Van een overheid waar bijna niemand nog op vertrouwt... ‘Als je zo redeneert, blijf je in een 'loop' zitten. Ik probeer mijzelf altijd af te vragen wat er gebeurt als we niets doen. Dan zie ik een melkveehouderij die het nu al zwaar heeft en het nog veel zwaarder krijgt. De melkveehouderij kan – op een kleine groep na – niet op tegen de economische kracht van akkerbouwers, varkenshouders en industrie.’ Dus nogmaals: overheidssturing is onontbeerlijk? ‘Ja, dat denk ik wel. We kunnen wel zeggen: ‘Oh de melkveehouderij is zo belangrijk want we willen weidende koeien; want we koesteren de productie van zuivel’. Maar daarmee hebben we het niet opgelost. Er zal iets van regie gepakt moeten worden om te zorgen dat hiervoor dan ook familiebedrijven overblijven en niet louter de groep van 10 tot 20% meest kapitaalkrachtige grootschalige bedrijven.’ En hoe kun je dat dan regelen? ‘Er ligt nu een conceptrapport van de SER om tot een soort nieuwe productschappen te komen. De naam productschappen is besmet en zou ik niet voor pleiten, maar wel hoe ze kunnen werken: dat je los van de overheid, maar wel met volledig mandaat, zaken zoals doelsturing echt geborgd kan opzetten en effectueren. Op zo’n manier kun je regelen dat aantoonbaar goed presterende familiebedrijven ook bestaansrecht houden. Nu is het wildwest en afwachten wie het het langste volhoudt, financieel en mentaal. Waarvan je je weer af kunt vragen of je dat erg vindt.’ En vind jij en het NAJK dat erg? ‘Ja, zeker weten. Ik zie heel veel passie bij jonge boeren. Voor enige krimp van de sector ben ik niet bang, maar ik geloof oprecht dat de melkveehouderij veel waarde toevoegt aan de maatschappij; zowel economisch als sociaal-cultureel. Dat komt door alles wat is opgebouwd decennialang, maar ook doordat onze melkveehouders een bovengemiddelde drive en passie hebben. Over 30 tot 40 jaar moeten we terug kunnen kijken en stellen dat we in deze periode gezorgd hebben dat er nog een gezonde melkveesector over is. Dat is een vergezicht waar ik graag voor strijd.’

2026

HAAL ALLES UIT UW MAISZETMEEL OPTIPARTUM C+ • Verhoogt de benutting van zetmeel • Voor rantsoenen met meer dan 20% zetmeel

2026

• Minder onverteerde delen in de mest • Verhoogde groei en melkproductie

• Uierpapier en • TSL smeer•

middelen Nora Max laarzen

Standnr: 114

Andries Wiersma 06-53782493

• Jacob de Vegt 06-625096000

VOOR UW MELKSTALINRICHTING

Wij zijn er om u te helpen!

STANDNR 314

JOURE | T. 0513 41 56 55 WWW.ALDERSEBAAS.NL

Met Fuite, voor topresultaat!

Maisvlokken verhogen melkeiwit productie • Betere benutting eiwit uit eigen ruwvoer • Zeer smakelijk Gebrs. Fuite b.v. Veevoeders Genemuiden | Tel: 038 385 41 77 | info@fuite.nl

fuite.nl

Singel 16 8408 CA Lippenhuizen Mobiel 06-22562175 Tel. 0516-463488

E-mail: info@martengroothof.nl www.martengroothof.nl

UW TOTAALLEVERANCIER

Fourage & Kunstmest | Beton | Transport

Hegedyk 16, 9026 BB Jellum - 058 251 9296 - www.vanbalen.nl

info@favanderwal.nl www.favanderwal.nl 0527 274 800 2026

LAAT GEEN LITER MELK VERLOREN GAAN Vlas- & stro-kalkmengsels • Gepelleteerde korrels • FX-mineralen

Investeer in maatwerk stalstrooisels voor de beste boxhygiëne, een lager celgetal en een optimaal stalklimaat

Nieuwsgierig hoe we onze maatwerk mengsels maken? We geven een uniek kijkje achter de schermen!

www.bergagri.com

SIETO VAN HOUTEN ROELOF JACOBI

Verstand van zaken, overzicht, rust en respect aan jouw keukentafel!

vanhoutenjacobi.nl 58

2026

Deskundig, betrouwbaar en betrokken • jaarrekeningen • fiscale adviezen • loonadministraties • belastingaangiften • bedrijfseconomische adviezen • bedrijfsoverdrachten • samenwerkingsvormen • subsidies Archimedesweg 5 Postbus 52 8900 AB Leeuwarden 0888 - 18 18 18 info@deelstrajansen.nl www.deelstrajansen.nl

DE STIKSTOFBRIEF INTERVIEW

‘MET ALLEEN MANAGEMENTMAATREGELEN HALEN WE HET NIET’ Naam: Sjoerd Reitsma (45) Plaats: Piaam Bedrijf: 140 melkkoeien, 1,4 miljoen kilo melk, 70 stuks jongvee, 70 hectare grond. Heeft vanuit Netwerk Praktijkbedrijven al bijna vijf jaar sensoren in stal hangen om real time emissies te meten. • Tekst:Sjoerd Hofstee • Foto: Niels de Vries

‘Blij word ik ook niet van alle opgaves die er liggen voor de melkveehouderij, maar ik ben niet zo van het protesteren. En bovendien, het wordt toch van ons verwacht dat we emissies reduceren. Dus toen de kans zich voordeed om aan te sluiten bij dit netwerk heb ik mij aangemeld en werd ik geselecteerd. Ook bleek mijn stal geschikt om sensoren op te hangen, dat geldt niet overal. Nu heb ik dagelijks inzicht in het verloop van de ammoniak- en methaanemissies in onze stal. De resultaten proberen we te koppelen aan ons voeren stalmanagement.' ‘Ik kan je meteen wel zeggen: 30% reductie is haalbaar. Maar 45% of meer geloof ik niet dat we dat alleen hiermee gaan redden. Als ik zeg 'hiermee', doel ik op een lager ruw eiwitgehalte in het rantsoen, minder jongvee aanhouden en de roostervloer besproeien met water. Wij zijn van 172 naar 150 ruw eiwit in het rantsoen gegaan. De vuistregel is: 1 gram lager ruw eiwit is 1% minder emissie. Dus dat levert ons zo’n 20% reductie op. En we houden nu maximaal 5 stuks jongvee per 10 melkkoeien. Beide maatregelen passen prima. De koeien blijven gezond en op productie en bij het jongvee moet ik nog steeds selecteren.’ ‘Dat betekent niet dat het vanzelf gaat. Bovendien kun je ook eens een jaar hebben waarin de ruwvoerkwaliteit minder is en dan gaat het percentage reductie waarschijnlijk omlaag. Ook het sproeien van de roosters met water levert reductie op – dat ligt op zo’n 10 tot 15% - maar heeft ook een keerzijde. Er wordt 10 liter water per m roostervloer gebruikt, in mijn stal betekent dat 7 kuub water per dag. Als de mestput in de winter bijna vol zit of je moet flink wat mest afzetten voor zo’n € 40 per kuub, dan denk je wel twee keer na over zo’n investering. Bij mij betaalt het Netwerk nu die kosten, maar in een normale situatie is dat wel een struikelblok. Aan de andere kant, als zoiets je net het laatste stukje helpt om je vergunning te behouden zonder te hoeven inkrimpen, doe je het wellicht wel. Dan is ook dat weer een rekensommetje.’ ‘Daarbij draait het natuurlijk allemaal om of deze maatregelen geborgd worden. Anders is het allemaal leuk en aardig, maar koop je er weinig voor. Persoonlijk geloof ik niet dat die borging er de komende jaren al komt voor het type maatregelen dat wij hier doorvoeren. En als we binnen enkele jaren wel zover zijn, is er eerst nog wel een partij die het voor de rechter wil aanvechten. Maar juist het feit dat we op termijn wel tot die borging moeten komen, drijft mij om hieraan mee te doen. Dit real time meten is onze enige kans om in de nabije toekomst dit soort maatregelen wel geborgd te krijgen.’ ‘Wij zitten gelukkig niet in een zoneringsgebied waar je circa 65% reductie moet behalen. Dat kan volgens mij alleen als verschillende boeren in zo'n gebied stoppen. Niemand weet nu nog precies wat de opgave in jouw regio wordt qua reductiepercentage. Vooreerst reken ik voor onze regio met circa 45%. Dat halen we met deze managementmaatregelen alleen dus niet. Op termijn zullen wij waarschijnlijk dus ook wel een technische innovatie erbij moeten hebben. Zeker voor het methaan- en CO2-vraagstuk. Want vergis je niet, dat is nog lastiger om vanuit managementmaatregelen te reduceren dan ammoniak.’ 2026

Ervaar de nieuwe Deutz-Fahr 8340 TTV op de Agrarische Schouw

Betrouwbare bedrijfsmiddelen Uiermint

Klauwen

Dipmiddel

Inkuilen

Cai-Pan®

Healmax®

Auxilium®

Bio-Sil®

GAESTDIJK 60a 8522 MZ TJERKGAAST 0514-531574

0518 - 432 873

www.tjittedewolff.nl

Service Bedrijf

JAN CASTELEIN B.V.

NEW GEMINI

Standnr 411

Verkoop van Bou-Matic melkrobots Tel. 0515 42 50 42 b.g.g 06 54942578 E-mail: info@jancastelein.nl automatische melksystemen • melkinstallaties • stalinrichtingen • voersystemen 2026 60

dairy

BRAZILIË

consult

13 t/m 24 januari 2027

Onafhankelijk & nauwkeurig voeradvies?

ONTDEK DE KRACHT VAN AGRARISCH BRAZILIË Vertrekgarantie! Nog enkele plekken beschikbaar.

dairyconsult.nl

✔ Toonaangevende agrarische bedrijven ✔ Akkerbouw, melkveehouderij en (glas)tuinbouw ✔ Ondernemers met Nederlandse en Europese roots ✔ Inzicht in coöperaties, innovatie en teeltsystemen met dubbele oogsten in één jaar ✔ Bezoek aan spectaculaire Iguaçu watervallen en afsluiting in bruisend Rio de Janeiro ✔ Inclusief retourvlucht, overnachtingen, eten/drinken, binnenlandse vluchten en vervoer ✔ Hele programma is te vinden op www.farmtripz.nl

#gras

Meer informatie en aanmelden: www.farmtripz.nl of scan de QR-code

#stikstof Albart: 06 - 42 40 29 23 albart@dairyconsult.nl Jaap: 06 - 26 42 64 83 jaap@dairyconsult.nl

#goedvoeren

Meint: 06 - 10 05 29 95 meint@dairyconsult.nl

#melkvee

Rio de Janeiro

Voor persoonlijk contact mail info@farmtripz.nl of bel: Marijke Akkerman 06 - 1228 9683 Sjoerd Hofstee 06 - 5170 6897 De organisatie behoudt zich het recht voor de reis te annuleren of wijzigingen door te voeren in het programma mocht daar aanleiding toe zijn.

llen

Iguaçu waterva WAAR KENNIS EN GEZELLIGHEID SAMEN REIZEN

AGRARISCHE REIZEN MET PERSOONLIJKE BEGELEIDING

BIJZONDERE ERVARINGEN EN ECHTE ONTMOETINGEN

www.farmtripz.nl

2026

IN HET VELD

GOUDGELE GRAANVELDEN DOORSTONDEN WARME ZOMER

De zeer hete dagen die op veel plaatsen al in juni voorkwamen, zette de opbrengst van veel tarwe- en gerstvelden onder druk. Toch was er op veel plekken een mooi goudgeel product te winnen – zoals ook hier ter hoogte van Oudebildtzijl – wat kwalitatief ook meest prima lijkt te scoren. 'De wintergerst bracht bij ons gemiddeld 11,5 ton op en de tarwe 10,5 ton. Daarmee ben ik erg tevreden over de graanoogst van dit seizoen', zegt Thomas Pollema van wie het perceel is dat op de foto geoogst wordt. 'De mooie winter en voorjaar legden de basis voor de goede opbrengsten. Tot de droogte had het graan niets te lijden dit jaar.' Aangezien het in de meeste delen van Europa heet en droog was, profiteert de prijsvorming. Op de termijnmarkt in Parijs werd begin september voor tarwe al meer dan € 250 per ton genoteerd, een duidelijk hoger niveau dan wat de laatste paar jaar zagen. • Foto: Niels de Vries

2026

24 september 2026 8:30 - 17:00 uur

Al 40 jaar dé partner op het gebied van managementsoftware voor de veehouderij

Bezoek onze stand en ontdek hoe UNIFORM je dagelijkse werk makkelijker maakt! www.uniform-agri.com

Wat is wél mogelijk? Niet alles kan. Maar vaak meer dan u denkt. De ruimte voor

beginnen met een helder beeld van wat er speelt.

ontwikkeling verschilt per bedrijf en per locatie. Daarom

En vooral van wat wél mogelijk is. En als er onzekerheid is,

vraagt iedere situatie om een eigen afweging.

helpt een duidelijk plan B achter de hand. Dat geeft rust, focus en vertrouwen.

Of het nu gaat om vergunningen, ontwikkelruimte, grondgebruik, duurzaamheid, rendement, bedrijfsopvolging

Neem contact op met Flynth of ga naar

of erfgoedbeheer binnen de familie: goede keuzes

flynth.nl/agrarische-ondernemers

Flynth. Het beste advies dat we je kunnen geven.

2026

kracht in de koe, melk in de tank. Een hogere melkproductie met hetzelfde rantsoen? Dat kan met PensKracht, het 1e voeradditief met probiotica in Europa. De combinatie van probiotica, gist, vitamines en polyfenolen zorgt voor een krachtige ondersteuning van pens en darm. Zo blijft de vertering stabiel, worden voedingsstoffen efficiënter benut en haal je meer melk uit je (ruw)voer.

Zo doen we dat. Politiek Fourages • Lollum • T 0517 46 91 31 Weidse Blik • Joure • T 0513 41 61 62 Van der Wal Fourage • It Heidenskip • T 0514 52 13 35 De Jong Fourages • Parrega • T 0515 57 91 50

2026

COLUMN INTERVIEW

NEDERLAND LIJKT VERLIEFD TE ZIJN OP NATUUR

Na een huwelijk van ruim tachtig jaar heeft Nederland de scheiding aangevraagd van de landbouw. 42% stikstofalimentatie. Een boedelscheiding in de vorm van zoneringsgebieden rond Natura-2000. De relatie is volledig vastgelopen. Na de Eerste Wereldoorlog bloeide de liefde voorzichtig op. Na de Tweede Wereldoorlog sloeg de verliefdheid pas echt toe. Samen bouwden landbouw en samenleving aan iets unieks. De eerste jaren was het zoeken: veel ambitie, weinig ervaring. Maar gaandeweg groeide het uit tot een partnerschap dat de wereld versteld deed staan. Nederland werd een kleine landbouwgrootmacht. Niet ondanks, maar dankzij die samenwerking. Uit dat huwelijk werden prachtige kinderen geboren. Wageningen University & Research, Agrifirm, FrieslandCampina, Rabobank en als jongste telg BoerenNatuur. Stuk voor stuk voortgekomen uit de overtuiging dat landbouw en samenleving elkaar sterker konden maken. Maar zelfs de mooiste huwelijken kunnen vastlopen. De kinderen waren volwassen geworden, gingen uit huis en elk hun eigen kant op. De spanning verdween. De bewondering maakte plaats voor vanzelfsprekendheid. Kleine irritaties werden grote conflicten. De wederkerigheid verdween. Er was steeds minder belangstelling voor elkaars dilemma's en steeds meer overtuiging van het eigen gelijk. Het huwelijk werd zakelijk, oppervlakkig en rationeel. Twee partners die ooit onlosmakelijk met elkaar verbonden waren, groeiden langzaam uit elkaar. De scheiding leek onafwendbaar. Het grootste gevaar na de scheiding is het uitblijven van het besef dat je jezelf gewoon weer meeneemt naar de nieuwe relatie. Dat is misschien wel de belangrijkste les. Je bent zelden uitsluitend slachtoffer van een mislukte relatie; je bent ook onderdeel van de oorzaak. De eerste vraag is daarom niet: ‘Met wie wil ik verder?’ Maar: ‘Ben ik bereid eerlijk naar mezelf te kijken?’. Want veel relaties zijn niet kapot omdat de liefde verdwenen is, maar omdat niemand nog bereid is werkelijk te luisteren of te onderzoeken. Elkaar opnieuw bevragen. Elkaar proberen te begrijpen. Je eigen aandeel onder ogen zien. Vaak blijkt daar de oplossing te beginnen. Er is echter één struikelblok. Dat lukt niet als je al verliefd bent op iemand anders. En Nederland lijkt verliefd te zijn geworden op natuur. Een aantrekkelijk ideaal. Stil. Puur. Zonder weerwoord. Een onderwerp dat zelden protesteert en geen trekker op het Malieveld zet. Maar verliefdheid maakt blind. Blind voor de opgaven die natuur óók met zich meebrengt. Blind voor de grenzen van extensivering. Blind voor de ruimtelijke gevolgen. Blind voor de economische en maatschappelijke prijs en geopolitieke positie. Blind voor het feit dat ook natuur keuzes vraagt, offers vraagt en nieuwe dilemma's creëert. Zoals mensen die na een scheiding halsoverkop een nieuwe relatie beginnen, dreigen we vooral te kiezen voor datgene wat we in het vorige huwelijk misten. Zonder te beseffen dat ook die nieuwe liefde haar eigen problemen kent. Misschien moeten we daarom eerst de eerlijke vraag durven stellen: is de relatie tussen Nederland en de landbouw werkelijk onherstelbaar? Of projecteren we onze eigen tekortkomingen op de ander? Pas als het antwoord daarop écht ‘ja’ is, heeft een scheiding zin. Want anders verruil je niet een slechte relatie voor een goede. Dan neem je simpelweg dezelfde problemen mee naar een nieuw huwelijk.

Pieter van der Valk

Melkveehouder in Ferwoude

2026

Voor Nederland en de landbouw gaat het dus niet om elkaar bevechten op de scheidingsvoorwaarden, maar eerst terug naar de basis. Werkelijk luisteren. Elkaar opnieuw bevragen. Elkaar proberen te begrijpen. Je eigen aandeel onder ogen zien, daardoor anders te denken om uiteindelijk anders te doen.

Technologie verandert. Jij bepaalt de koers. Agrarisch ondernemen vraagt om vooruitkijken.

De sector verandert snel. AI en andere nieuwe technologie bieden kansen om slimmer te werken en betere inzichten te krijgen. Tegelijk vragen regelgeving, verduurzaming en veranderende marktomstandigheden om keuzes. Maar welke ontwikkelingen je omarmt en welke koers je kiest? Die bepaal jij. Bij aaff staan we naast je. We kennen de agrarische sector en begrijpen wat er speelt op jouw erf én in de markt. Van bedrijfsopvolging en investeringen tot strategie en toekomstbestendig ondernemen. We denken met je mee, stellen de juiste vragen en helpen je om kansen te benutten. Want AI kan ondersteunen, maar goed ondernemerschap begint bij weten waar je naartoe wilt.

Samen koers bepalen voor de toekomst. Bezoek ons tijdens de Agrarische Schouw en maak kennis met het agrarische team van aaff Leeuwarden. aaff Leeuwarden Lynbaan 25 8941 BR Leeuwarden 088 253 23 00 leeuwarden@aaff.nl

Stand 47 De koffie staat klaar!

aaff.nl 2026

Kom 24 september naar de Agrarische Schouw

OPEN IN LOOP!

Elke din s vrijdag t dag en ussen 13 .00 en 17.00 uur

VAST

FLEXIBEL

TIJDELIJK

VAKANTIEWERK

0513 - 61 03 80 werken@werfftalent.nl Haskeruitgang 101, Heerenveen

Bel voor jouw baan! 68

2026

werfftalent.nl