Agrarisch Magazine 2026

AGRARISCH MAGAZINE

2026 Nummer 6 | December 2025

TRENDS EN VERHALEN RICHTING 2026

JAN KLINK:

ROB DE WIJK

‘OP NAAR EEN NOORDELIJK LANDBOUWAKKOORD’

‘LAAT DE AGRARISCH SECTOR NIET TE KLEIN WORDEN’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 1

Wie schuift er bij u aan deze Kerst?

Lely Center Heerenveen wenst u fijne feestdagen!

Wij bedanken onze klanten voor het gestelde vertrouwen. Daarnaast wensen wij iedereen hele fijne feestdagen en alvast een gezond en voorspoedig 2026!

We hopen u uiteraard volgend jaar weer persoonlijk te kunnen ontmoeten.

Slim boeren is een keuze

2 AGRARISCH www.lely.com/heerenveen MAGAZINE 2026

Top kwaliteit zit in kleine dingen “Het zijn de kleine dingen die grote dingen mogelijk maken”

embryosale. com Online Embryo Marketplace 24/7 365 days AGRARISCH MAGAZINE 2026 3

Voorwoord

DE WAARDE VAN KWANTITATIEVE EN KWALITATIEVE VOEDSELPRODUCTIE P oeh, dat vraagt knap wat aanpassingsvermogen en creativiteit: dagelijks zo’n 70% van je inkomen moeten spenderen aan eten voor jou en je gezin. Met daarbij de onzekerheid of er de volgende dag überhaupt wel voldoende loon binnenkomt om eten te kunnen betalen.

Dit was een gedachte die mij door het hoofd speelde, nadat ik afgelopen oktober de kans kreeg een week lang het platteland van Tanzania te bezoeken (zie pagina 54 t/m 58 in dit magazine).

Zo’n bezoek drukt je weer even met de neus op de feiten. Onder andere dat voedsel produceren én vermarkten in ons land echt veel makkelijker gaat dan in een onherbergzame regio als het noordoosten van Tanzania. En dat wij op dat gebied dus een enorme voorsprong hebben op het merendeel van de wereld. Maar ook dat onze zorgen over voedsel echt van een andere soort en orde zijn dan die van de Tanzanianen. Voor ons is beschikbaarheid van voldoende eten voor onszelf en onze kinderen immers niet iets waar we ons direct zorgen over hoeven te maken.

Desalniettemin is voedselproductie wel degelijk iets wat in Nederland een belangrijke rol speelt. Zeker voor de agrarische sector. In de eerste plaats omdat veruit de meeste boeren hun geld verdienen met voedsel produceren.

Maar ook omdat voedselproductie een grote strategische waarde heeft.

In Nederland willen we dat wel eens vergeten. Sterker nog, volgens Rob de Wijk onderschatten velen in ons land hoe belangrijk een sterke positie in voedselproductie is om je strategisch te kunnen wapenen in een snel veranderende wereld (zie pagina 44 t/m 47). Juist omdat Nederland klein is en Europa aan kracht inboet ten opzichte van andere machtsblokken in de wereld, bepleit hij om bestaande wapens – waar voedselproductie in zijn ogen duidelijk één van is – niet uit te kleden, maar te versterken en het belang van kwantiteit binnen voedselproductie niet uit het oog te verliezen.

Op het eerste gezicht lijkt het pleidooi van De Wijk te conflicteren met hoe het debat rond voedselproductie zich in ons land meer en meer ontvouwt. Hierbij krijgt de inzet op kwaliteit en gezondheid steeds meer podium. De vraag is echter of dat inderdaad een vraag van of/of moet zijn of dat en/en wellicht ook mogelijk is. Met behulp van nieuwe technologie leren we immers steeds beter hoe we én veel opbrengst van een hectare kunnen halen én de bodem gezonder kunnen houden. Daardoor is in de toekomst minder input nodig en kunnen we voedsel produceren met meer hoogwaardige nutriënten.

Sjoerd Hofstee Hoofdredactie

shofstee@langsdemelkweg.nl

4

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Vanuit dat licht bekeken is het pleidooi van Agro-Agenda-aanvoerder Jan Klink in dit magazine interessant: ‘Ik hoop dat Noord-Nederland in 2035 is uitgegroeid tot dé voorbeeldlandbouwregio van Nederland. Een regio waar landbouw en natuur in harmonie samen bestaan en boeren worden gewaardeerd om wat ze doen. Het zou wat zijn hè, als we dat samen kunnen bereiken.’

Dat zou inderdaad wat zijn. Een regio vormen die waardering krijgt voor een kwantitatieve én kwalitatieve hoogwaardige voedselproductie. Het is overduidelijk een ander type uitdaging dan waar de meeste Tanzanianen mee worden geconfronteerd. Maar wel een uitdaging die wat mij betreft prima bij deze regio en onze agrarische sector past.

Veel leesplezier en een inspirerend 2026 toegewenst!

INHOUD 4-5 6-7-8-9 11

DE WAARDE VAN KWANTITATIEVE EN KWALITATIEVE VOEDSELPRODUCTIE ‘NOORDEN MOET DE VOORBEELDLANDBOUWREGIO VAN NEDERLAND WORDEN’ VOOR ELK WAT WILS MET VEELZIJDIGE STIERENLIJST SYNETICS HOLLAND

12-13

VAN EENVOUDIG ZETMEEL TOT 3D-VOEDSELPRINTEN

14-15

‘PERSPECTIEF BIEDEN, DAAR DRAAIT HET OM’

17

WAARDEVOLLE MKM-TRAINING IN AANLOOP NAAR BEDRIJFSOVERNAME

18-19

‘ALS MELKVEEBEDRIJF GROEIEN IN DE RICHTING DIE WE ZELF BEPALEN’

21 24-25 26-27-28-29 33

DE KOE ALS KAMPIOEN IN DE KRINGLOOP & LACTOBOOST HELPT VETTEN TE BENUTTEN PREMIUMPRODUCTEN VOOR VITALE KOEIEN ‘KWEEKVLEES MAKEN OP EEN BOERDERIJ IS LOGISCH, TOCH?’ KOSTEN BESPAREN MET OPHAALSERVICE VOOR LANDBOUW- EN WIKKELFOLIES

34-35

GRIP OP GEZONDHEID EN VRUCHTBAARHEID MET SENSEHUB DAIRY KOEMONITORING

38-39

150 EETBARE PLANTEN IN DE EETBARE JUNGLE

41 42-43 44-45-47 49 52-53 54-55-56-57-58

HOCHWALD FOODS ZOEKT NIEUWE LEVERANCIERS EN MEDEWERKERS ALIEDJE BAKKER VERLOOR IN EEN NACHT ALLES DOOR EEN BRAND ROB DE WIJK: ‘STOP MET UITKLEDEN STERKE AGROSECTOR!’ ROBOT VERVANGT DE MENS LANGZAAM MAAR ZEKER ‘JAAR GELEDEN BLIJ MET 40 LITER PER KOE, NU GEVEN ZE VLOT 50 TOT 60 LITER’ ‘HIER MAAKT EEN KOE ECHT EEN ESSENTIEEL VERSCHIL’

COLOFON Dit magazine is een uitgave van Langs de Melkweg Adres uitgever: Langs de Melkweg, Lorentzstraat 21-A, 8606 JP Sneek Telefoon: 0515-429876 E-mail: redactie@langsdemelkweg.nl

Advertentie

Redactie: Sjoerd Hofstee en Jelle Feenstra Teksten: Bouke Poelsma, Jelle Feenstra en Sjoerd Hofstee Fotografie: Landpixel, ANP, RespectFarms, Studio Kastermans, Binne-Louw Katsma en Martijn van Leeuwen/FITCHD. Vormgeving: HD Creativity, Houssam Diab Druk: Senefelder Misset Doetinchem Verspreiding: Dit magazine is door PostNL verspreid onder melkveehouders, akkerbouwers en agribusiness in Drenthe, Groningen, Friesland, Noordoostpolder, Kop van Noord-Holland en de Kop van Overijssel.

Overname van artikelen is alleen toegestaan na toestemming van de redactie. Hoewel aan de samenstelling van de inhoud de meeste zorg is besteed, kan de redactie geen aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijke onjuistheden of onvolledigheden. Alle auteursrechten en overige intellectuele eigendomsrechten ten aanzien van (de inhoud van) deze uitgave worden nadrukkelijk voorbehouden. Deze rechten behoren bij Langs de Melkweg c.q de betreffende fotograaf. Artikelen uit deze uitgave mogen uitsluitend verveelvoudigd en/ of openbaar worden gemaakt na schriftelijke toestemming van Langs de Melkweg.

Hegedyk 16, 9026 BB Jellum - 058 251 9296 - www.vanbalen.nl

AGRARISCH MAGAZINE

2026 5

INTERVIEW

'

‘NOORDEN MOET DE VOORBEELDLANDBOUWREGIO VAN NEDERLAND WORDEN’ Foto’s: Studio Kastermans

6

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Jan Klink was melkveehouder in Groningen, zat van juni 2021 tot december 2023 namens de VVD in de Tweede Kamer en leidt sinds twee jaar het samenwerkingsverband AgroAgenda NoordNederland. Zijn ambitie: dat Noord-Nederland de voorbeeldlandbouwregio van Europa wordt. Een gebied waar hoge voedselproductie, gezond oud worden en mooie natuur hand en hand door het leven gaan.

Tekst:

Jelle Feenstra

D

at Noord-Nederland voedsel levert van vruchtbare bodems met superschoon water. Dat voedselproductie in Noord-Nederland wordt geassocieerd met gezondheid en gezond oud worden. En dat mensen in Noord-Nederland gelukkig onderdeel zijn van een groene leefomgeving, waar landbouw en natuur volslagen in harmonie zijn met elkaar. Een fysiek en maatschappelijk landschap ook waar boeren weer hogelijk worden gewaardeerd door de hele samenleving. Het klinkt als een prachtig, maar behoorlijk idealistisch vergezicht. Toch is dit samengevat exact wat er in de nieuwe toekomstvisie 2025-2035 van AgroAgenda Noord-Nederland staat.

Is dit niet een heel idealistisch plaatje Jan Klink, programmaleider van AgroAgenda Noord-Nederland?

‘We hadden ook kunnen opschrijven: het gaat goed, we doen het fantastisch en hoeven niks te veranderen.

De realiteit is dat de agrosector in NoordNederland veel dingen goed doet, maar ook dat het op veel terreinen nog beter kan. We zijn ervan overtuigd dat we op grondgebonden landbouw in Noord-Nederland echt verschil kunnen maken. Dat is hier meer in balans dan in de rest van Nederland. Er liggen volop kansen voor akkerbouw en melkveehouderij in Noord-Nederland om in 2035 landelijk koploper te zijn van een trotse, duurzame agrosector. Onze ambitie is om dé circulaire landbouw- en voedselregio van Europa te worden met een voorbeeldfunctie op gebied van biodiversiteit, bodem- en waterbeheer en gezond voedsel produceren.’

de status noch de structuur om dat te realiseren. Wat is precies de rol van AgroAgenda Noord-Nederland?

‘AgroAgenda Noord-Nederland is een samenwerkingsverband tussen inmiddels 45 spelers uit vijf hoeken: de primaire sector, het agrobedrijfsleven, kennis- en onderwijsinstellingen, natuuren milieuorganisaties en overheden. Dat zijn het ministerie van LVVN en de drie Noordelijke provincies. Het doel is om samen antwoorden te vinden op de vele uitdagingen die afkomen op het boerenerf. Wij agenderen toekomstgerichte richtingen en ontwikkelingen, initiëren samenwerken tussen spelers in de Noord-Nederlandse agrosector, proberen kennis uit onderzoek en onderwijs te koppelen aan de praktijk en zetten ons in om initiatiefnemers van plannen in de agrosector naar de juiste partners te brengen of te koppelen aan beschikbare publieke gelden.’

Met respect, maar voor veel boeren is AgroAgenda toch vooral een praatclub waarvan ze niet zo goed weten wat ze er mee moeten of aan hebben.

‘Ik begrijp dat wel, we zijn lange tijd wat onzichtbaar geweest. Mede daarom houden we nu tweemaal per jaar een netwerkbijeenkomst met tal van interessante onderwerpen en sprekers, waar alle boeren, tuinders en andere partijen uit de agrarische sector in Noord-Nederland vrij toegankelijk welkom zijn om kennis te tanken. Deze bijeenkomsten worden met enkele honderden boeren per keer steeds beter bezocht. Ook hier agenderen we toekomstige richting en actuele onderwerpen. Alleen al het samen spreken hierover via ons platform helpt. Er ontstaat energie, élan, uitwisseling, kruisbestuivingen, ideeën om samen aan de slag te gaan. Boeren kunnen hier partijen ontmoeten die hun verder kunnen helpen.’

‘Met een Noordelijk landbouwakkoord kunnen we écht stappen maken’

Hebben jullie daarom een nieuwe toekomstvisie gemaakt?

‘De vorige dateerde van 2018, sindsdien is de wereld enorm veranderd. In de oude visie staat bijvoorbeeld nagenoeg niks opgeschreven over waterkwaliteit of waterbeschikbaarheid. Terwijl dat, samen met een gezonde bodem, de basis is om onze ambities waar te maken. Ook signaleren we een aantal nieuwe trends die we hebben meegenomen in de visie. Een belangrijke is dat er steeds meer aandacht komt voor de koppeling tussen voedselproductie en gezondheid en gezond oud worden. Dat gaat echt een item worden. Een tweede belangrijke is dat, met de oorlog in Oekraïne, de afhankelijkheid van grondstof weer op de agenda staat. En we zien dat er grote ontwikkelingen zijn op het gebied van AI en technologie. Dat geeft enorme kansen om met veel minder input van buiten, zoals gewasbeschermingsmiddelen of import van soja, toch hoge producties te realiseren. En dat is nodig. Want wat in 2018 al speelde, maar de komende tijd alleen maar meer leidend wordt, is de verbinding met de leefomgeving.’

Het is een prachtig wensbeeld, maar AgroAgenda heeft

Wat doet AgroAgenda Noord-Nederland nog meer?

‘We zijn direct of indirect betrokken bij tal van lopende initiatieven, zoals Innovatie Veenkoloniën en Versnellingsagenda Melkveehouderij waarin verschillende vernieuwende projecten en pilots zijn of worden opgepakt. Hetzelfde geldt voor de dit jaar afgeronde Pilots

Wat is Agro Agenda Noord-Nederland?

Agroagenda Noord-Nederland bestaat sinds 2013 als samenwerkings-, kennis- en innovatieplatform. Voor veel boeren is het platform nog onbekend. Agro Agenda NoordNederland is een samenwerkingsverband van 45 partners.

De primaire landbouwsector, agrobedrijfsleven, kennis- en onderwijsinstellingen, natuur- en milieuorganisaties, de gedeputeerden van Fryslân, Groningen en Drenthe, maar ook ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) zijn vertegenwoordigd. Het doel is om de landbouw in Noord-Nederland goed de toekomst in te brengen. Dit gebeurt middels het stimuleren van innovaties en samenwerking tussen partijen, het opzetten van toekomstgerichte pilots of experimenteergebieden, coachingstrajecten voor boeren en het maken van een toekomstvisie voor de landbouw in Noord-Nederland. Meer informatie is te vinden op www.agroagendann.nl.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 7

INTERVIEW samenwerking Akkerbouw en Veehouderij (PAVEX) in vijf experimenteergebieden Kringlooplandbouw, waarvan één in Drenthe en één in Friesland is uitgevoerd. En organisaties als het Agrofoodcluster, Fascinating, Greenport Noord of Sûne Grûn hebben direct of indirect ook een link met de AgroAgenda. Verder stonden we aan de wieg van BoerenPerspectief Drenthe, Groningen en Fryslân, waarvoor elke boer in Noord-Nederland zich kan aanmelden voor sociaaleconomische begeleiding. Hij of zij kan dan met hulp van deskundige mensen kosteloos een toekomstplan maken. En dan hebben we Agro Parel, een project waarmee we de agrokennisinfrastructuur een boost willen geven. Hierin werken we samen met Dairy Campus in Leeuwarden, Proefboerderij Valthermond, HLB in Wijster, Biosintrum in Oosterwolde en de Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw (SPNA), met vestigingen in Munnekezijl en Nieuw Beerta. De kans is reëel dat deze samenwerking in 2026 wordt aangewezen als een zogeheten nationaal Agro Experimenteergebied. Dat is een praktijkgericht netwerk van boeren en innovatiecentra waar in de echte landbouwomgeving wordt geëxperimenteerd met nieuwe technieken en methoden om duurzame toekomstbestendige landbouw te ontwikkelen, met kennisdeling als belangrijk doel.

Dus er gebeurt wel wat, maar je moet ons vooral zien als een oliemannetje dat er voor zorgt dat er van alles gaat bewegen in de agrarische sector in Noord-Nederland.’

Het lijkt vaak dat er binnen de AgroAgenda vooral wordt gepraat over boeren. Ook met boeren?

‘We hebben sinds enkele jaren het zogeheten katalysatorteam van de AgroAgenda. Dit team bestaat uit dertien boeren uit de drie Noordelijke provincies. Deze groep heeft eind 2024 het boek ‘En de Boer…’ gepubliceerd. Dit gaat over het boerenleven in Noord-Nederland, ook blikken de boeren in het boek tien jaar vooruit. Verder fungeren ze als boerenklankbord voor de drie gedeputeerden. Ook agendeert het team onderwerpen bij de partners van de AgroAgenda.’

Noem eens een voorbeeld.

TOPVOEDSEL UIT EEN RIJK LANDSCHAP

kunnen we producten uit onze gezamenlijke Waddenregio sterker in de Nederlands-Duitse markt zetten?’ In een gesprek met de Nederlandse landbouwraad in Berlijn kwamen we erachter dat er in Duitsland, Denemarken en Nederland van de Europese Commissie onder één Waddenlabel mag worden gewerkt. Hierdoor mag je dus in Nederland iets produceren en in Duitsland afzetten als regionaal product. In Nedersaksen zagen we dat regionale producten daar heel zichtbaar zijn voor consumenten. Ze worden verkocht in bijvoorbeeld boerderijwinkels, bezorgdiensten en in supermarkten.

In Nedersaksen heeft 7,4% van de boeren een eigen boerderijwinkel en de meeste supermarktketens hebben regionale producten in het assortiment die rechtsreeks van de boer worden gekocht. Daar liggen voor de Fries-Groningse Waddenstreek ook kansen.

Is die impuls nodig dan?

‘In maart 2025 bezochten we samen met deze groep boeren de kustregio van de Duitse deelstaat Nedersaksen met de vraag: Hoe

AGROAGENDA

Jan Klink: 'Je moet ons vooral zien als een oliemannetje. Wij zorgen dat zaken gaan bewegen.'

‘Nou, de Waddenzeekust in Friesland en Groningen kan wel wat nieuwe impulsen gebruiken. Het gekke is: de mensen leven daar op de Noordelijke zeeklei, misschien wel de beste en meest vruchtbare grond van de wereld. Maar er wonen tegelijkertijd heel veel mensen met bijzonder lage inkomens en een hoog medicijnengebruik. Dat komt omdat er weinig economische ontwikkeling is en er veel mensen wegtrekken.’

De drie ambities van de AgroAgenda

1

2

3

Gewaardeerd ondernemerschap

Water is de basis

Landbouw en natuur in balans

Boeren die kunnen ondernemen. Waardering van vakmanschap,

Zonder water geen landbouw. Daarom vormt water het ordenend principe.

ondernemerschap en

Natuur en landbouw versterken elkaar door gebiedsgericht samenwerken.

landschapsbeheer.

De AgroAgenda nodigt je uit om samen te werken aan de toekomst van top‑voedsel uit een rijk landschap in Noord‑Nederland

8

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Lees het hele plan op agroagendann.nl

Hoe zie jij de ontwikkeling van de agrosector in Noord-Nederland voor je de komende jaren?

‘Noord-Nederland is, met nu nog bijna 9.000 boeren, ijzersterk in grondgebonden melkvee, pootgoed, suikerbieten en aardappelzetmeel. De keten is lokaal nadrukkelijk aanwezig, met internationaal sterke spelers als FrieslandCampina, HZPC, Agrifirm, Cosun en Avebe. De bodems hier behoren tot de meest vruchtbare ter wereld. Er is ruimte en regionale diversiteit in grondsoort en landschap en veel samenwerking tussen melkvee- en akkerbouwbedrijven.

Daarnaast groeit de energieopwekking op boerenbedrijven als nieuw verdienmodel.

Allemaal positief. Tegelijkertijd zijn er ook veel uitdagingen. Op gebied van bodem- en waterkwaliteit, de maatschappelijke druk op onderwerpen

als middelengebruik, biodiversiteit en dierwelzijn, toenemende druk van verzilting. Er zijn relatief veel jonge, gemotiveerde boeren, maar kapitaalintensiteit en gronddruk remmen nu de ontwikkeling.'

Wat zou er moeten veranderen om de uitdagingen om te buigen in kansen?

‘De koppeling van gezondheid aan voedselproductie wordt hét item voor de komende jaren. Die twee moet je nadrukkelijker zien te verbinden aan de Noordelijke regio. Dat betekent met hoogwaardige technologische ontwikkelingen werken aan verdere reductie van chemie en kunstmest, meer biodiversiteit, meer gaan sturen en werken met circulaire reststromen, de regio weerbaarder maken voor klimaatopgaven door water- en energiebesparing.

De nadruk zal meer komen te liggen op de nutritionele kwaliteit van voedsel: meer voedingswaarde, minder bewerkte producten en een betere balans tussen plantaardige en dierlijke eiwitten.

Dit draagt direct bij aan preventieve gezondheid en vitaliteit van inwoners. Ook ontstaat meer draagvlak bij burgers voor landbouw als je meer gaat werken via korte ketens, gezonde voeding en maatschappelijke acceptatie. Zo versterken landbouw en voeding de brede welvaart. Uiteindelijk moet dit nieuwe verdienmodellen gaan bieden voor boeren en ketenpartijen in zowel melkvee als akkerbouw. Modellen die bijdragen aan een gezonder én duurzamer voedselsysteem. De markt waar je je op moet richten is de zone Vlaamse Ruit, de Randstad, het Ruhrgebied, Hamburg en Kopenhagen.

Noord-Nederland ligt heel centraal tussen die vijf punten met een hoop consumenten.’

Wat is ervoor nodig om dat te bereiken?

die ruimschoots voorradig zijn om dit op gang te brengen, in NoordNederland écht stappen kunnen maken.’

De toekomstvisie die jullie nu hebben geschreven zou een mooie basis kunnen zijn voor zo’n akkoord. Of wil je dat niet zeggen?

‘Eigenlijk wel. Ik hoor van verschillende partners ook dat ze een Noordelijk landbouwakkoord op basis van deze visie zouden toejuichen. Niet als doel, maar als middel om meer gestructureerd tot iets te komen. We hebben binnen de AgroAgenda veel sessies gehad met allerlei mensen en partijen om tot een visie te komen.

En de stuurgroep, die alle partners vertegenwoordigt, waaronder de drie gedeputeerden van de Noordelijke provincies, hebben de visie nu vastgesteld en ondertekend.’

En dus?

‘Dan wordt het misschien nu tijd om daar eens serieus over te gaan praten. In Noord-Nederland zijn de afgelopen jaren vele pilots uitgevoerd: regeneratieve landbouw, agroforestry, circulaire kasconcepten, nieuwe teelten in de veenkoloniën en korte keteninitiatieven in de Waddenregio. Deze proeftuinen tonen veel potentie, maar blijven vaak kleinschalig en versnipperd. De stap van experiment naar brede toepassing wordt geremd door beperkte beleidsruimte of een gebrek aan financiering.

Noord-Nederland kan zich onderscheiden door een programmatische aanpak waarin experimenten met gerichte beleids- en marktondersteuning daadwerkelijk leiden tot opschaling en nieuwe verdienmodellen. Ik denk overigens wel dat er nog meer nodig is dan alleen een akkoord met programmatische aanpak.’

‘De koppeling van gezondheid aan voedselproductie wordt hét item voor de komende jaren’

‘Veel. Het begint bij een positieve grondhouding bij boeren, ketenpartijen, NGO’s en politiek om er samen echt iets van te maken. Daarna kun je denken aan zaken als een actief grondbeleid van de overheid via gebiedsprocessen en bedrijfsopvolging, meer regie op water, het faciliteren van de ontwikkeling van een Noordelijke landbouwdatabase voor bodemgezondheid, het maken van gebiedsgerichte deals met waterschappen en landbouwcollectieven, het inzetten van publieke gronden voor combinaties van landbouw met natuur-, water- en klimaatopgaven, dat soort dingen. Het zou fantastisch zijn als de drie Noordelijke provincies de handen ineen slaan en vanuit de kracht van de landbouw hier komen tot een Noordelijk landbouwakkoord. Dan zouden we, met hulp van Europese, landelijke en provinciale gelden

Landbouweconoom en oud-politicus Jan Klink (40) had tot 2015 samen met zijn moeder en twee jongere broers een melkveebedrijf in Boven-Pekela in de Veenkoloniën. Na zijn studie aan Wageningen UR werkte hij onder andere als landbouweconoom bij de ministeries van Economische Zaken en Landbouw. Hij was wethouder in het Noord-Hollandse Wijdemeren. Van juni 2021 tot december 2023 was hij namens de VVD lid van de Tweede Kamer. Sinds twee jaar is de in Loosdrecht woonachtige Klink fulltime programmaleider van AgroAgenda Noord-Nederland. Hij is gedetacheerd vanuit en wordt betaald door het ministerie van LVVN. Alle overige activiteiten binnen AgroAgenda worden betaald door de drie deelnemende provincies.

Wat dan?

‘Bij een goed plan hoort uitvoeringskracht. Tot 2015 hadden we de productschappen hiervoor. Dit waren publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties die er met en voor de hele sector voor zorgden hoe een plan werd uitgevoerd of een doel bereikt. Zeker in de grondgebonden landbouw was men in het algemeen best tevreden over het productschap. Ik denk dat we zoiets weer nodig hebben om doelen te bereiken, ook om de ‘freeriders’, die je toch altijd hebt, mee te laten doen en zaken goed geborgd te krijgen.’

Hoe zou dat er uit kunnen zien?

‘In elk geval geen productschap per sector, maar een entiteit voor grondgebonden landbouw. Dus een grondgebonden productschap.

En noem het dan geen Productschap, maar noem het Landschap. En laat meteen ook de sectoren toeristen en recreatie aansluiten, om de identiteit van de regio nog meer te borgen en samen afspraken te maken.'

Hoe ziet de landbouw in 2035 eruit?

‘Ik hoop dat Noord-Nederland in 2035 is uitgegroeid tot dé voorbeeldlandbouwregio van Nederland, waar vernieuwende experimenten zijn opgeschaald tot succesvolle landbouwpraktijken.

Regeneratieve landbouw is gemeengoed, digitale technologie en robotica verlagen de milieudruk en versterken het verdienmodel.

Korte ketens zijn stevig ingebed in de Waddenregio en stedelijke gebieden, met aantoonbaar gezonde en voedzame producten voor burgers. Een regio waar landbouw en natuur in harmonie samen bestaan en boeren worden gewaardeerd om wat ze doen. Het zou wat zijn hè, als we dat samen kunnen bereiken.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 9

De agrarisch nancieringsspecialist

Wij ondersteunen agrarische ondernemers bij nancieringsvraagstukken en weten wat belangrijk is voor geldverstrekkers.

Ynsigt helpt!

058 20 300 20 www.ynsigt.nl

Administratie- en belastingadviseurs

 Financiële administraties en belastingaangiften  Maandoverzichten en liquiditeitsprognoses  Loonadministraties  Mestbeleid en gecombineerde opgave  Fiscale adviezen & Subsidieaanvragen  Advies bij bedrijfsoverdrachten en ontwikkelingen

CONTACT 10

AGRARISCH MAGAZINE

2026

 info@vanderwoudeadviesbureau.nl  0513 - 541 930

Adres: Schoterlandseweg 26, 8414 LW te Nieuwehorne

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

Een beeld van de Zivet-dochter Drouner Zivet Chanel, eigendom van Drouner Holstein.

VOOR ELK WAT WILS MET VEELZIJDIGE STIERENLIJST SYNETICS HOLLAND Veehouders van de juiste stieren voorzien.

Dat is de doelstelling van Synetics Holland. De fokkerijorganisatie is sinds twee jaar actief op de Nederlandse markt en vloeide voort uit een fusie tussen het Duitse Masterrind en het Franse Evolution. ‘

W

e werken nauw samen met verschillende ki-clubs in Nederland en hebben een breed netwerk opgebouwd’, vertelt Sietze Akkerman, de man achter Synetics Holland. Met Synetics Holland kan Akkerman putten uit een ruim en veelzijdig aanbod van kwaliteitsstieren uit Europa en NoordAmerika. Op basis van het aantal inseminaties schat Akkerman dat hij met Synetics Holland goed is voor een marktaandeel van 1 tot 2% in ons land. ‘De basis ligt in Noord-Nederland. Hoe verder van huis, hoe minder groot ons aandeel wordt’, zo vertelt Akkerman, die daardoor ruimte ziet voor groei.

Bewezen resultaten

De ervaren en praktisch ingestelde Akkerman hecht veel waarde aan de bewezen resultaten van dochtergeteste stieren. ‘Genomicsstieren moeten hun reputatie toch altijd maar weer bewijzen.’ De verhouding tussen dochtergeteste stieren en genomic stieren ligt bij Synetics Holland op 70:30. De dochtergeteste stieren Topstone, Gigaball, tigerman en Zivet - nummer 2 dochtergetest in Duitsland - springen er wat Akkerman betreft uit. ‘De dochters van Topstone zijn compacte koeien, met een hoge melkgift.’ Daarbij benadrukt hij ook veel vertrouwen te hebben in de genomicstieren Unichrome,

Francesco, Uraska en Smartie P. ‘Het zijn complete stieren, die goed bruikbaar zijn voor veel melkveehouders. Francesco staat op het punt dat zijn eerste dochters aan de melk komen. Dat is altijd weer spannend.’

De veelzijdige stierenlijst van Synetics Holland biedt voor iedere veehouder wat wils. ‘Zelf selecteer ik naast melkgift graag op een degelijk exterieur en een goede klauwgezondheid. In mijn ogen is dat laatste belangrijker dan de algehele beenscore’, aldus Akkerman. De fokkerijspecialist wil melkveehouders bij hun stierkeuze graag meegeven niet te veel op gehaltes te focussen. ‘Het zijn en blijven melkkoeien. Zeker nu melkrobots terrein winnen is het in mijn ogen belangrijk dat koeien voldoende melkdrang en persistentie hebben en houden.’

‘Bevruchtend vermogen uitzonderlijk hoog’

Investeren in Fertimax-stieren

Met het oog op een langere levensduur van melkkoeien wijst Akkerman graag op de mogelijkheid om bij Synetics Holland in Fertimax-stieren te investeren. ‘Bij sommige stieren hebben de spermasprongen een uitzonderlijk hoog bevruchtend vermogen.’ De Fertimax-stieren Topstone, Francesco, Zivet en Real Syn scoren wat drachtigheid betreft minimaal 8 punten beter dan conventioneel, met uitschieters boven de 10. ‘De extra kosten bedragen € 3 tot € 6 per rietje’, aldus Akkerman, die overtuigd is van de werking.

‘Veehouders die Fertimax gebruikt hebben, zijn ingenomen met de behaalde resultaten op vaak lastig drachtig te krijgen koeien.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 11

TREND

VAN EENVOUDIG ZETMEEL TOT 3D-VOEDSELPRINTEN Rond 1900, de bloeiperiode van de zetmeelindustrie in de Veenkoloniën, werd aardappelzetmeel vooral gebruikt als eenvoudige grondstof voor het sterken van kleding en papier of als basis voor lijm. Het bijproduct, aardappeleiwit, werd jarenlang gezien als een erg vervelend restproduct. Met innovaties slaagde verwerker Royal Avebe in Veendam erin eiwit om te turnen tot tal van hoogwaardige voedingsproducten voor menselijke consumptie. Een nieuwe ontwikkeling is om met 3D-printtechnologie vanuit aardappelen plantaardige vleesvervangers te produceren. In het boek ‘Missie (on)voltooid’ wordt met historisch beeldmateriaal twee eeuwen innovatie in de aardappelzetmeelindustrie in beeld gebracht. In het boek komen drie periodes aan bod, 1850-1950, 1950-1990 en 1990-2050. Het boek is samengesteld door een groep van derdejaars geschiedenisstudenten aan de Rijksuniversiteit Groningen en is verkrijgbaar via University of Groningen Press, zowel in een (gratis) digitale editie als in boekvorm.

Foto: Collectie Veenkoloniaal Museum Veendam/Beeldbank Groningen

12

AGRARISCH MAGAZINE

2026

AGRARISCH MAGAZINE

2026 13

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

‘PERSPECTIEF BIEDEN, DAAR DRAAIT HET OM’ Bij het verkennen van hun toekomst kunnen boeren via BoerenPerspectief rekenen op kosteloze, onafhankelijke begeleiding.

Specialistische procesbegeleiders fungeren als klankbord en sparringpartner.

B

oerenPerspectief biedt agrarische ondernemers in tien provincies kosteloze en onafhankelijke sociaaleconomische begeleiding bij het verkennen van hun toekomst.

Als klankbord helpt BoerenPerspectief om ambities te toetsen, perspectief te creëren en realistische keuzes te maken. BoerenPerspectief is een initiatief van verschillende landbouworganisaties.

Liesbeth de Haan was als directeur van BoerenNatuur Groningen

14

AGRARISCH MAGAZINE

2026

West nauw betrokken bij het neerzetten en inrichten van BoerenPerspectief in Groningen. ‘Ik vind het belangrijk dat dit initiatief ook in Groningen beschikbaar is. Voor boeren is het fijn om iemand te hebben om mee te sparren. De procesbegeleiders van BoerenPerspectief staan aan de zijde van de boer en handelen belangeloos.’

Gerichte inzet

Het project draait nu in Noord-Holland, Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel. Ook in Gelderland, Zuid-Holland, Limburg, Noord-Brabant en Zeeland zijn knooppunten. Inmiddels zijn er in het Noorden al ruim 500 agrarisch ondernemers begeleid via BoerenPerspectief. ‘We werken in iedere provincie met verschillende coaches en procesbegeleiders. Die hebben verschillende specialisatiegebieden, zodat we ze heel gericht

kunnen inzetten’, aldus De Haan.

‘Voor sommige boeren komt dit initiatief echt als geroepen. Zij weten precies waar ze het over willen hebben. Er is ook een categorie boeren die wat langer tijd nodig had om vragen te concretiseren.

Daar is volop de ruimte voor.’

Diverse invalshoeken mogelijk

De thema’s en vragen waarmee boeren zich aanmelden bij BoerenPerspectief zijn heel divers. Het kan gaan over bedrijfsovernames, doorontwikkelen of stoppen.

Soms worden ook concrete vraagstukken neergelegd.

Dan gaat het veelal over een verandering in de bedrijfsvoering en het zetten van strategische stappen. De Haan: ‘Een thema als bedrijfsovername is heel breed en kan vanuit verschillende invalshoeken worden belicht. Het kan gaan over de financiële haalbaarheid, de koers van het bedrijf of de gevoeligheden binnen de familiesfeer.’

De Haan wil benadrukken dat boeren niet bang hoeven te zijn dat hun verhalen ongewild op straat

'Fijn dat een onafhankelijke partij aanschuift'

komen te liggen. ‘Wij rapporteren op thema, niet op inhoud. De gesprekken zijn vertrouwelijk.’

Lastige zaken bespreken

Diana Zoer is als procesbegeleider betrokken bij BoerenPerspectief in Friesland en Groningen. Zij is een voorbeeld van een procesbegeleider die kan bogen op jarenlange ervaring als agrarisch adviseur. Als gecertificeerd coach helpt dit type procesbegeleiders de ondernemers bij strategische en financiële vraagstukken. ‘Perspectief bieden, daar draait het om. Voor ondernemers is het soms lastig om dingen bespreekbaar te maken.

Dan is het fijn dat er een onafhankelijke partij aanschuift’, aldus Zoer.

Op boerenbedrijven heb je te maken met zakelijke belangen en privébelangen. Die lopen door elkaar heen en zijn soms conflicterend, zegt Zoer. ‘Het is belangrijk om goed te blijven communiceren en verwachtingen naar elkaar uit te spreken. Het draait niet alleen maar om rendement. De aanleiding voor een traject bij BoerenPerspectief is vaak zakelijk, maar meestal speelt er ook een sociaal element.’

Zoer merkt dat veel boeren behoefte hebben aan een onafhankelijke sparringpartner. ‘Als ondernemer sta je er vaak alleen voor. Via BoerenPerspectief kunnen boeren over uiteenlopende zaken het gesprek aangaan. Samen met andere procesbegeleiders help ik boeren graag verder.’

Kijk voor meer informatie op www.boerenperspectief.nl

Ervaringen deelnemers BoerenPerspectief Meerdere boeren deden een beroep op BoerenPerspectief. Een aantal deelt hun ervaringen.

Siebrigje Nynke Boschma, Zorgboerderij Sathedehoek (melkveebedrijf + dagbesteding 4 dagen in de week) in Friesland: ‘Wij zitten midden in een bedrijfsovername en ik merkte dat ik weinig kennis had over wat daar allemaal bij komt kijken.

Het traject gaf mij inzicht, maar vooral iemand die naast me ging staan: een coach om mee te sparren over kansen, aandachtspunten en wat er op je af komt. Daardoor ben ik veel bewuster met de toekomst van ons bedrijf bezig, in plaats van te denken: ‘Het komt vanzelf wel’. Ik raad het iedereen aan om bij BoerenPerspectief een traject te volgen. Je hebt niets te verliezen en het brengt je kennis, richting en vertrouwen.’

(33), Ralf (32), Tom (30) en Marielle (26) werkten al mee in het bedrijf. ‘In 2023 zochten we een coach omdat ons gezinsbedrijf door elkaar heen liep qua vestigingen en kinderen. We zochten iemand om ons te helpen in het structureren ervan’, vertelt Hans. Via Boerenperspectief kwamen ze bij coach Dorine Zwaan uit. ‘Zij begon met heel veel inventariseren. Wie wil wat en wie wil waar terechtkomen? Zij deed ons beseffen dat overdragen niet stoppen is, maar opnieuw beginnen. Het is enorm fijn om begeleid te worden in een complex en heftig proces.’

Minou en Jurjen Hegge, akkerbouwbedrijf in Groningen: ‘We vinden het leuk om te sparren over ons bedrijf. Het mooie aan BoerenPerspectief is dat je kunt praten met een onafhankelijke adviseur die misschien ons bedrijf niet kent, maar wel verstand heeft van de onderwerpen waar onze vraag over gaat. Het helpt je om buiten je eigen kaders te denken. Ook als het niet meteen iets oplevert, helpt het om na te denken over meerdere onderwerpen. Dat is het mooiste aan dit traject.’

Familie Pronk, melkvee en akkerbouw in NoordHolland De vier kinderen van Ada en Hans Pronk: Chiel

De familie Pronk rond de keukentafel.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 15

Gemaakt voor intensief en langdurig gebruik

Sterke deuren en puien van de beste kwaliteit DIKKENBERG DEUREN

Hessenweg 151 te Lunteren www.dikkenbergdeuren.nl

Bel 0342 - 41 99 00 Mail info@dikkenbergdeuren.nl

Wij zijn verhuisd!

Deskundig, betrouwbaar en betrokken jaarrekeningen • fiscale adviezen • loonadministraties • belastingaangiften • bedrijfseconomische adviezen • bedrijfsoverdrachten samenwerkingsvormen • subsidies

Archimedesweg 5 Postbus 52 8900 AB Leeuwarden 16

AGRARISCH MAGAZINE

2026

T (0888) 18 18 18 E info@deelstrajansen.nl www.deelstrajansen.nl

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

De training Middelbaar Kader Melkveehouderij (MKM) stoomt jonge ondernemers klaar voor een toekomst in de melkveehouderij.

D

e 27-jarige Geert Brandsma is bezig om het melkveebedrijf in het Friese Anjum over te nemen van zijn ouders Johan en Reinskje. Hij zit nu nog met hen in een maatschap, maar het overnametraject is enige tijd geleden al in gang gezet.

Ter voorbereiding op de overname volgde Brandsma vorig jaar de training Middelbaar Kader Melkveehouderij (MKM) bij het Dairy Training Centre in het Friese Oentsjerk. De bedrijfsopvolger is blij dat hij deze training heeft gevolgd.

Ondernemersplan maken op robots

Op het middelbaar beroepsonderwijs volgde hij ooit een veehouderijopleiding op niveau 3, waarbij de focus vooral lag op het dagelijkse werk in de praktijk. ‘Voordat ik aan de training MKM begon, wist ik nog niet hoe ik een boekhoudrapport moest lezen.

Op dat vlak heb ik veel geleerd’, zo vertelt Brandsma, die ook het maken van een goede rantsoenberekening erg interessant vond. Als onderdeel van de MKM-training maakte Brandsma een ondernemersplan, dat aansloot op de thuissituatie. ‘We zijn op dit moment bezig met een uitbouw en het inpassen van twee DeLaval V310-melkrobots’, zo vertelt Brandsma. Met de keuze voor automatisch melken ziet de bedrijfsopvolger kansen om de productie op te voeren.

‘We melken nu nog in een 2x8-visgraat en hebben 125 melk- en kalfkoeien en 80 stuks jongvee op 100 hectare. De gemiddelde jaarlijkse productie ligt op zo’n 8.000 liter. In mijn ogen moet het mogelijk zijn om richting 9.000 tot 9.500 liter te gaan.’

‘Van 8.000 naar 9.500 liter moet mogelijk zijn’

Gemengd voeren en nieuwe melkstroom Geert Brandsma: ‘Ik heb in een paar maanden tijd veel bedrijven gezien. Daar steek je veel van op.’

WAARDEVOLLE MKM-TRAINING IN AANLOOP NAAR BEDRIJFSOVERNAME

Brandsma’s ondernemersplan behelst meer dan alleen het inpassen van de melkrobots. De bedrijfsopvolger wil overgaan op gemengd voeren en ziet kansen om aan te sluiten bij een andere melkstroom, om een plus op de melkprijs te beuren. Op termijn wil Brandsma graag de ligboxenstal van een grondige update voorzien. ‘De bovenbouw is ooit een keer aan vervanging toe. Een hogere stal, met meer volume en een geïsoleerd dak, staat zeker op het wensenlijstje.’ Hij vond het fijn om tijdens de MKM-training te sparren met andere bedrijfsopvolgers. Ook was het volgens hem erg interessant om elkaars cijfers in te zien en vergelijkingen te maken. ‘Ik heb in een paar maanden tijd veel bedrijven gezien.

Daar steek je veel van op.’

Tijd en investering waard

De MKM-training biedt verdieping op het gebied van management en organisatie. Voor Brandsma was het een waardevolle opmaat in aanloop naar de bedrijfsovername. ‘De training heeft me geholpen richting het ondernemerschap. Het was de tijd en de investering waard. Ik kan het iedere opvolger aanbevelen.’

Meer weten, scan de QR-code

AGRARISCH MAGAZINE

2026 17

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

Arjan Sinnige: ‘De bedrijfsovernameregeling van FrieslandCampina, waarmee we in een termijn van tien jaar gespreid kunnen ingroeien in melkcertificaten, helpt ons de bedrijfsovername financieel op te vangen.’

‘ALS MELKVEEBEDRIJF GROEIEN IN DE RICHTING DIE WE ZELF BEPALEN’ Als derde generatie melkveehouders zit groei ‘in de genen’ van Arjan Sinnige (39) en zijn broers Chiel en Mark. ‘We zetten de lijn van onze grootvader, vader en oom graag voort, op onze eigen manier.’ Samen runnen ze het familiebedrijf in het Friese Hurdegaryp.

H

et melkveebedrijf van de broers telt zo’n 300 melkkoeien en 150 stuks jongvee, verspreid over twee locaties. Op de hoofdlocatie staan de melkkoeien, terwijl de opfok 12 kilometer verderop op het jongveebedrijf plaatsvindt. De melkproductie ligt op zo’n 2,7 miljoen kilo per jaar, met gehaltes van 3,61% eiwit en 4,61% vet. In totaal bewerken ze 160 hectare grond, voornamelijk grasland. ‘We voeren jaarrond dezelfde rantsoenen met gras, mais en bijproducten. Daardoor houden we grip op de voeding, het stalklimaat en onze mestafzet', vertelt Arjan.

Volgende generatie aan zet

Het houden van melkvee zit diep geworteld in de familie Sinnige.

18

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Arjans vader en oom hebben jarenlang het melkveebedrijf gerund.

Toen duidelijk werd dat van beide kanten van de familie de volgende generatie klaarstond, heeft de familie in goed overleg besloten om het bedrijf in 2012 te splitsen. ‘Zo ontstond er ruimte voor ons allemaal om door te bouwen aan een eigen toekomst. Na de splitsing zijn mijn broers en ik in maatschap gegaan met onze ouders, met het doel om het bedrijf toekomstbestendig verder uit te bouwen.’

Nieuwe stappen, nieuwe uitdagingen

Ze zijn ambitieus, maar tegelijkertijd nuchter. ‘Om kansen te kunnen pakken binnen de mogelijkheden, willen we zelf stevig aan het roer blijven staan.’ Nadat de drie broers erbij kwamen in de maatschap, groeide het aantal melkkoeien van 125 naar 300. Ook hebben ze een volwaardige jongveelocatie opgezet, inclusief eigen mest- en ruwvoeropslag. ‘Door de jongvee- en melkveetak op te splitsen hebben we meer rust en overzicht op het bedrijf.’ In het afgelopen jaar hebben de broers ook definitief hun bedrijfsovername afgerond. Een belangrijke mijlpaal, weet Arjan.

‘Maar het is natuurlijk niet alleen maar hosanna. Wij hebben ook

te maken met de uitdagingen waar iedere melkveehouder mee kampt. Denk aan hoge investeringskosten, veranderende regelgeving en schaarste van grond.’ Maar stilzitten is geen optie, ze denken altijd in mogelijkheden.

Een mooi voorbeeld hiervan is de bedrijfsovernameregeling van FrieslandCampina, waarmee ze in een termijn van tien jaar gespreid kunnen ingroeien in de melkcertificaten.

‘Dat helpt ons grote investeringen, zoals de bedrijfsovername, financieel op te vangen.’ Doordat de broers sinds 2014 lid zijn, hebben ze ook al kapitaal kunnen opbouwen binnen de coöperatie.

‘Tot nu toe lukt het om onze investeringen grotendeels te financieren vanuit de winstuitkering.’

‘Bij iedere stap die we zetten, kijken er drie paar ogen mee’

Stevig achter het stuur

‘Bij iedere stap die we zetten, kijken er drie paar ogen mee’, vertelt Arjan over de samenwerking met zijn broers. Volgens hem is dit een belangrijke kracht van het bedrijf. ‘Je kijkt altijd vanuit meerdere perspectieven, kunt met elkaar sparren en snel schakelen. Daarbij staat het gezamenlijk belang altijd voorop:

Wat zijn melkcertificaten?

Voor een belangrijk deel dragen de leden van FrieslandCampina bij aan de financiering van de onderneming. Elk lid investeert mee in de verwaarding van de melk via melkcertificaten. Zo leveren leden een bijdrage die evenredig is aan de omvang van het eigen bedrijf. Een melkcertificaat heeft een waarde van € 0,08 per stuk en staat op naam. Per kilogram melk is één melkcertificaat nodig.

Er zijn aantrekkelijke regelingen voor nieuwe leden om in te groeien in de coöperatie, zoals de melkvolumeregeling en de bedrijfsovernameregeling. Bent u benieuwd naar de mogelijkheden? Een adviseur van FrieslandCampina vertelt u graag meer.

Dat doen we met elkaar U wilt de best mogelijke verwaarding van uw melk. Vandaag, maar ook morgen. FrieslandCampina streeft altijd naar de beste melkprijs én continuïteit voor zijn leden. Komt u de coöperatie versterken? U betaalt tijdelijk geen entreegeld. Ook zijn er aantrekkelijke regelingen voor nieuwe leden om in te groeien in de coöperatie.

Bezoek www.frieslandcampina.com/ nl/melk-leveren voor meer informatie en het maken van een vrijblijvende afspraak.

wat is de beste keuze voor ons familiebedrijf?’ Deze manier van samenwerken herkent Arjan in de coöperatieve structuur van FrieslandCampina. ‘Als lid heb je inspraak in het beleid. Ook krijg je de ruimte om eigen keuzes te maken. Wij zijn bijvoorbeeld gestopt met weidegang, omdat het op onze locatie meer nadelen dan voordelen heeft. Die keuzevrijheid is er binnen FrieslandCampina, zonder dat je meteen je afzet verliest. Dat je zelf aan het roer blijft staan geeft ons rust en vertrouwen.’

Vertrouwen in de toekomst Ook de toekomstgerichtheid van FrieslandCampina spreekt Arjan aan. ‘Die delen we. Het is een solide bedrijf waar de voordelen terugvloeien naar de leden. Ook is de communicatie helder en transparant. Dat geeft vertrouwen, ook richting de bank bij nieuwe investeringen. En natuurlijk de sterke melkprijs: met de hoge kosten van tegenwoordig is deze van groot belang om stappen te blijven zetten.’

‘Door de jongvee- en melkveetak op te splitsen hebben we meer rust en overzicht op het bedrijf.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 19

Blue Monday jubileum event

NISCOO bestaat 15 jaar!

maandag 19 januari 2026 Een dag vol verbinding en positiviteit!

Maandag 19 januari 2026, op Blue Monday, viert NISCOO haar 15-jarig jubileum in het Abe Lenstra Stadion in Heerenveen. Deze bijzondere dag staat in het teken van de mentale gezondheid van onze boeren en het welzijn binnen de agrarische sector. Wij nodigen leden en belangstellenden, jong en oud van harte uit om deze dag samen met ons te vieren. We hebben sprekers van het eerste uur, waaronder Geesje Rotgers, maar ook breinexpert Chantal van den Berg. Daarnaast verwelkomen wij ook Jacques Van Outryve, landbouwjournalist en voedselexpert op Europees niveau, hij neemt ons mee in de toekomst van onze voedselvoorziening. We starten deze dag om 10.30 uur en tussen de middag is er een lekker stamppotbuffet! We eindigen deze dag rond 16.00 uur en sluiten af met een hapje en drankje.

Aanmelden via: www.niscoo.nl of QR code 20

AGRARISCH MAGAZINE

2026van Blue Monday een dag vol inspiratie & warme verbinding.

Maak

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

DE KOE ALS KAMPIOEN IN DE KRINGLOOP

LACTOBOOST HELPT VETTEN TE BENUTTEN

D

M

e koe is veel meer dan een dier dat melk geeft. Zij is écht de kampioen in de kringloop. De koe kan namelijk iets bijzonders: ruwvoer en vezels die wij niet kunnen verteren, zet zij moeiteloos om in melk, vlees en mest. Zo maakt de koe van planten en restproducten waardevolle producten voor de humane voedselvoorziening.

Gezonde mest geeft gezonde bodems

Haar mest speelt daarbij een hoofdrol. Die zit vol goede voedingsstoffen en organische stof en geeft de bodem precies wat zij nodig heeft om vitaal en vruchtbaar te worden en te blijven.

Een gezonde bodem produceert op haar beurt weer smakelijk, voedzaam ruwvoer dat de koe energie geeft om te presteren. Zo houden koe en bodem elkaar in balans.

Onmisbare kracht

Een gezonde koe in een gezonde kringloop zorgt voor een duurzame landbouw waar iedereen van profiteert. Daarom blijft de koe, als kampioen in de kringloop, een onmisbare kracht op het boerenerf.

Mulder Agro ondersteunt melkveehouders bij het optimaal benutten van dit circulaire systeem. ‘Met innovatieve mineralenstrategieën, uitgebalanceerde melkveerantsoenen en bodemgerichte oplossingen helpen we de prestaties van zowel de koe als de bodem te verbeteren’, licht Joost Mulder toe.

enig melkveehouder die een hoge melkproductie realiseert, voert een hoog aandeel bestendige vetten in het rantsoen. Doormiddel van toevoeging van bijvoorbeeld raapschilfers of bestendige vetten wordt de productie gestimuleerd. Echter, wanneer de vetvertering onvoldoende goed slaagt, blijft het effect van productiestijging vaak ook ondermaats.

Speerstra Feed Ingredients voerde op een melkveebedrijf een praktijkproef uit met het product Lactoboost. Dit is een emulgator die de vetvertering ondersteunt. Een groep van 120 koeien kreeg, naast 350 gram bestendig vet, drie weken lang lactoboost toegediend. Terwijl een groep stalgenoten, eveneens 120 dieren, hetzelfde rantsoen kreeg toegediend. ‘Bij de eerste groep zag je de productie stabiliseren terwijl de groep die geen lactoboost kreeg duidelijk in productie daalde. Nadat zij na drie weken ook Lactoboost kregen, steeg hun productie. De impact op de melkproductie was in deze proef 1 tot 1,5 kilo melk per koe per dag’, vertelt Hessel Reitsma van Speerstra Feed Ingrediënts.

Kleine dosering

Lactoboost wordt gevoerd in een kleine dosering van 7,5 gram per koe per dag. Om die reden kan het het beste bij het mineralenmengsel worden ingemengd voor een optimaal resultaat. De kosten bedragen € 0,15 per koe per dag. ‘Vetten toevoegen kunnen goed werken, maar met de toevoeging van Lactoboost zorg je dat de benutting hiervan ook op orde is. In deze proef stopten we bij beide groepen na 9 weken en zag je meteen een versnelde productiedaling. Een bewijs dat Lactoboost effect heeft.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 21

Gezond en zonder gedoe de lactatie in Laat je verse koeien sterk starten met TopStart®.

Minder ketose, minder werk. Zo begin je de lactatie makkelijker én gezonder.

TopStart® geeft extra ondersteuning waar dat nodig is. Het resultaat? Meer melk, hoger veten eiwitgehalte en een hoger koesaldo.

Uit onderzoek (2024) blijkt dat TopStart® gemiddeld € 261,- extra voersaldo per koe realiseert. Bij een gemiddeld bedrijf van 115 koeien levert dat > €30.000,- op.

Ook gezond en zonder gedoe de lactatie in? Vraag je adviseur om advies. #vandaagal

22

AGRARISCH MAGAZINE

2026

DIRECT UIT VOORRAAD LEVERBAAR HOGE DRAAGKRACHT LANGE LEVENSDUUR GEBRUIK VAN GERECYCLEDE GRONDSTOFFEN EIGEN PRODUCTIE EN TRANSPORT PLAATSEN OP LOCATIE NU MAILEN: BINNEN 24 UUR EEN COMPLETE OFFERTE

Lindberghstraat 18, 7903 BN Hoogeveen

info@zwaagstrabeton.nl

www.zwaagstrabeton.nl

AGRARISCH

2026 23

T : MAGAZINE +31 (0)528 287 007

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

De FleXstal is een van de visitekaartjes van Cowshopping. ‘Onze FleXstal wordt weleens gekscherend een tent genoemd. Maar de vrijdragende constructie en het doek is ijzersterk, stormvast en gaat 25 tot 30 jaar mee.’

PREMIUMPRODUCTEN VOOR VITALE KOEIEN De compagnons Herman Hoekstra en Ferdinand Veenstra runnen sinds 2016 samen het bedrijf Cowshopping. Via hun gelijknamige website en webshop brengen ze hoogwaardige producten voor vitale koeien aan de man. Op het gebied van huisvesting onderscheidt Cowshopping zich met de bijzondere FleXstal.

H

erman Hoekstra en Ferdinand Veenstra hebben een passie voor koeien. De twee ondernemers zijn al hun hele werkzame leven actief in de melkveehouderij. Hoekstra runde jarenlang het bedrijf Simmer Agri, bekend van onder andere Cai-Pan en Clusterflush. Veenstra bouwde naamsbekendheid op met Dairy Solutions. In 2016 bundelden ze hun krachten en richtten ze Cowshopping op. ‘We kwamen elkaar regelmatig tegen op landbouwbeurzen en zo raakten we met elkaar in gesprek, zo vertelt Veenstra over het ontstaan van hun samenwerking.

‘We waren geen concurrenten, maar zagen juist dat onze productportfolio’s elkaar versterkten’, vult Hoekstra aan.

Focus op kwaliteit

De compagnons zetten met Cowshopping volledig in op de

24

AGRARISCH MAGAZINE

2026

verkoop van premiumproducten die hun waarde hebben bewezen.

Ze brengen zowel investeringsgoederen als verbruiksartikelen aan de man. De ondernemers willen daarmee een significante bijdrage leveren aan de optimalisatie van het diermanagement op melkveebedrijven. De productcatalogus wordt door Hoekstra en Veenstra nauwkeurig samengesteld. ‘We weten precies wat we verkopen en staan achter onze producten’, vertelt Veenstra.

‘We kennen het verhaal achter onze producten. We willen als autoriteit worden gezien en leggen de focus op kwaliteit en niet op kwantiteit. We werken ook bewust met een relatief kleine productcatalogus en zetten in op exclusiviteit’, aldus Hoekstra. De compagnons gaan met Cowshopping niet zomaar de boer op om te leuren met hun producten. ‘We plegen geen koude acquisitie, maar komen alleen op afspraak’, aldus Hoekstra. Veenstra knikt: ‘We zitten op één lijn en geloven in onze gezamenlijke aanpak. We weten wat we aan elkaar hebben en voelen ook niet de drang om met personeel te werken.’

Webshop van groot belang

Met zijn vorige bedrijf Dairy Solutions zette VeenstraFoto’s: al vroeg in op Jilmer Postma onlinezichtbaarheid en onlineverkoop van premiumproducten. Rond 2010 importeerde hij onder andere een 2-componenten spenendip en een automatisch klauwenspoelbad. Ook richtte hij zich in die

periode op het optimaliseren van het melkproces, met CoPulsation. ‘Er zijn de nodige melkveehouders die me daar wellicht nog van kennen’, vertelt Veenstra. Hoewel Cowshopping niet volledig afhankelijk is van de onlineverkoop, is de webshop voor de compagnons van groot belang.

‘Toen de wereld in 2020 stil kwam te staan vanwege corona, waren wij goed voorbereid.

We konden online doorgaan met de verkoop van onze producten’, zegt Veenstra.

‘We willen een autoriteit zijn en leggen focus op kwaliteit, niet op kwantiteit’

Bijzondere opstartbolus en inkuilmiddel

Melkveehouders worden al jaren overspoeld met verschillende soorten bolussen. Na een lange zoektocht vonden Hoekstra en Veenstra in Ierland een opstartbolus die bewezen resultaat oplevert: de Bó Start. ‘Deze bolus gaat na het afkalven de calciumdip tegen en is een dikke oppepper voor de weerstand. Dat wordt ook onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek’, zegt Veenstra. Een ander kwaliteitsproduct van het eerste uur van Cowshopping is het inkuilmiddel Bio-Sil. ‘Het is een seizoensproduct met een goede werking. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat Bio-Sil, dat als vloeistof wordt toegediend, zorgt voor minder drogestofverliezen, een lagere pH-waarde en een betere conservering.’ Cowshopping kiest bewust voor één product per specifieke categorie. Hoekstra

en Veenstra willen ervoor waken dat vergelijkbare producten van uiteenlopende kwaliteit elkaar beconcurreren. De ondernemers zetten in op kwaliteit en zijn geen prijsvechters.

‘FleXstal is een begrip geworden’

Herman Hoekstra was namens Simmer Agri in 2010 betrokken bij de realisatie van de eerste FleXstal-ligboxenstal in Nederland. FleXstal wordt sinds 2016 onder de vlag van Cowshopping verkocht. Hoekstra is trots op het bijzondere en kwalitatief hoogwaardige product.

‘FleXstal is een begrip geworden. Met het geweven doek uit Canada onderscheiden we ons van andere aanbieders.’ FleXstal bestaat uit een buisconstructie van thermisch verzinkt staal. Daaroverheen wordt het polyethyleen-doek gespannen. Cowshopping verkoopt op jaarbasis rond de 25 FleXstallen, in verschillende uitvoeringen. ‘Het betreft bijna altijd maatwerk. De kosten verschillen per project en variëren tussen € 100 en € 170 per vierkante meter grondoppervlak’, vertelt Hoekstra. Op het systeem zit momenteel een levertijd van circa drie maanden. ‘Onze FleXstal wordt weleens gekscherend een tent genoemd. Maar de vrijdragende constructie en het doek is ijzersterk, stormvast en gaat 25 tot 30 jaar mee’, aldus Hoekstra, die erop wijst dat eventuele gaten in het doek niet uitscheuren en gerepareerd kunnen worden. FleXstal blinkt volgens Hoekstra en Veenstra uit als het gaat om klimaat. ‘Het doek houdt uv-licht en warmte tegen, maar laat desgewenst wel licht door’, zegt Veenstra.

FleXstal wordt niet alleen als stal gebruikt, maar bijvoorbeeld ook voor kalverhuisvesting en opslag van materialen, machines, stro en mest. Het systeem is eenvoudig op te bouwen, bijvoorbeeld op wanden van sleufsilo’s of legoblokken. ‘Voor ons is FleXstal een belangrijk en herkenbaar product, waarmee we ons ook graag op de beurs in Leeuwarden profileren’, zo besluit Hoekstra.

De compagnons Herman Hoekstra (links) en Ferdinand Veenstra runnen sinds 2016 samen het bedrijf Cowshopping.

Via hun gelijknamige website en webshop brengen ze hoogwaardige producten voor vitale koeien aan de man.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 25

REPORTAGE

Foto’s: RespectFarms

Inmiddels worden er in den lande onder strenge voorwaarden hier en daar de eerste proeverijen met kweekvlees georganiseerd, waarbij prominenten worden uitgenodigd, zoals hier Prins Constantijn.

‘Dit is een kans om te ontdekken of een nieuw verdienmodel past naast wat we al doen. Het niet proberen zou een gemiste kans zijn’, zegt melkveehouder en kaasmaker Corné van Leeuwen in het Zuid-Hollandse Schipluiden. Hij mag zich sinds een maand de eerste kweekvleesboer ter wereld noemen.

‘KWEEKVLEES MAKEN OP EEN BOERDERIJ IS LOGISCH, TOCH?’ C

Tekst:

Jelle Feenstra

orné van Leeuwen is melkveehouder, kaasmaker én horecaondernemer. Op het erf waar zijn familie al generaties lang werkt, komt nu iets totaal nieuws van de grond. Zijn vader was de eerste boer in Nederland met een Lelymelkrobot. En nu zet Corné die innovatieve traditie voort, als eerste

26

AGRARISCH MAGAZINE

2026

boer die kweekvlees gaat produceren naast zijn melkveehouderij. Op zijn erf is inmiddels een mooie plek gecreëerd waar wetenschap, technologie en boerenverstand samenkomen.

Van Leeuwen blijft boer, maar breidt zijn bedrijf uit met een nieuwe vorm van voedselproductie: het kweken van vlees uit dierlijke cellen. In plaats van dieren te fokken voor de slacht worden kleine hoeveelheden dierlijke cellen in een bioreactor opgekweekt tot vlees. Zo hoopt hij op termijn een extra bron van inkomsten te realiseren. Hij ziet het produceren van kweekvlees niet als vervanging van de boer, maar juist als een nieuwe kans voor boeren.

‘We blijven voedselmakers, maar met nieuwe middelen en minder belasting voor dier en milieu.’

een bioreactor. In deze uit de kluiten gewassen magnetron worden temperatuur, voeding en zuurstof optimaal op elkaar afgestemd. Zo kan vlees groeien zonder dat er een dier geslacht hoeft te worden. De technologie is nog in ontwikkeling, maar biedt volgens verschillende experts grote kansen. Kweekvlees stoot minder broeikasgassen uit, gebruikt tot 95% minder land en verbruikt minder water dan traditioneel vlees. Daarmee kan het een belangrijke bijdrage leveren aan de eiwittransitie: de omslag naar een duurzamer voedselsysteem met meer plantaardige én nieuwe eiwitbronnen. Nederland wordt wereldwijd gezien als de bakermat van kweekvlees.

Het idee komt van onderzoeker en psycholoog Willem van Eelen, die een alternatief zocht voor de intensieve veehouderij. Van Eelen vroeg patent aan op zijn vinding maar liep stuk op het vele geld dat nodig was om kweekvlees te produceren. Mark Post, hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht, zette het werk van

‘Het verschil?

Dat boeren geen koeien verzorgen, maar kleine cellen, gewonnen uit hun koeien’

Wat is kweekvlees?

Kweekvlees wordt gemaakt van een klein beetje dierlijk weefsel, bijvoorbeeld een spiercel van een koe. Die cel groeit in een speciale tank,

Melkveehouder Corné van Leeuwen: ‘Kweekvlees maken op de boerderij klinkt op veel manieren heel logisch. Het zou een gemiste kans zijn om dit niet op z’n minst te proberen.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 27

REPORTAGE

De productieunit arriveert op de boerderij van Corné van Erven in Schipluiden.

Van Eelen voort. In 2013 presenteerde ‘de hamburgerprofessor’, zoals hij wordt genoemd, de eerste kweekvleeshamburger. Een burger van vlees uit een bioreactor, opgekweekt uit stamcellen van een koe. Van Eelen overleed in 2015. Post richtte in 2016 het bedrijf Mosa Meat op en ging door, als een van de spelers in de wereld van het kweekvlees.

Eten kweekvlees mag in Europa nog niet

Inmiddels zijn er wereldwijd naar schatting zo’n 200 bedrijven die zich, met vallen en opstaan, bezighouden met het kweken van vlees. Een brede marktintroductie laat voorlopig nog op zich wachten. Niet alleen vanwege de kostbaarheid en moeilijkheid van opschaalbaarheid, ook omdat het consumeren van kweekvlees in de meeste landen nog niet is toegestaan, in Europa sowieso niet.

Wel liggen er inmiddels enkele producten te wachten op wettelijke goedkeuring. Maar de Europese regelgeving is streng en de procedures duren lang. Waarschijnlijk duurt het nog circa drie jaar voordat er goedkeuring komt. Daarna moet de productie worden opgestart en afzetkanalen worden gevonden. Ondertussen worden er in den lande onder strenge voorwaarden hier en daar de eerste proeverijen georganiseerd en verbetert de technologie stap voor stap. Zo was het kweken van vlees jarenlang sterk afhankelijk van foetaal kalfsserum. Dat was niet alleen erg kostbaar, maar ook ethisch ongewenst. Met nieuwe technologieën, zoals plantaardige groeimedia, is daar inmiddels een antwoord op gevonden.

zeven namen: RespectFarms, Wageningen University & Research, Mosa Meat, Aleph Farms, Multus, Kipster en Royal Kuijpers. De zeven hebben hun krachten gebundeld in het internationaal expertconsortium Craft. Boeren in Gelderland, Friesland, NoordBrabant en Zuid-Holland toonden serieuze belangstelling, maar de boerderij, voor zover je het als een boerderij kunt bestempelen, werd eind november gerealiseerd bij Corné van Erven in het Zuid-Hollandse Schipluiden. Op zijn erf zijn nu de eerste productiemodules geplaatst. Naast de stal van Corné is een kleine productieruimte ingericht met bioreactoren van RespectFarms.

De komende weken worden de installaties in gebruik genomen. Daarmee wordt voor het eerst getest hoe kweekvleesproductie kan passen binnen een bestaande melkveehouderij.

Ook opent hier volgend jaar een beleefcentrum, waar boeren, scholen en bezoekers uitleg krijgen over kweekvlees en de technologie erachter. Onder andere de Provincie ZuidHolland ondersteunt het project met een investering van een half miljoen euro.

‘Het wordt een plek waar je letterlijk kunt zien hoe de toekomst van voedsel eruitziet. Waar de wetenschap zichtbaar wordt op het erf en waar boeren kunnen ervaren wat kweekvlees voor hun bedrijf kan betekenen’, zegt Ira van Eelen. Jawel, de dochter van Willem van Eelen, grondlegger van het kweekvlees. Met de initiatieven RespectFarms en Cellular Agriculture Netherlands werkt Ira samen met diverse partners hard om het levenswerk van haar vader voort te zetten. Daarbij is ze overtuigd van één ding: ‘De opmars van kweekvlees moét samen met boeren. Daar was het hele idee van mijn vader ook op gestoeld. Boeren zijn voedselmakers en hebben de kennis, finesse en mentaliteit om een goed stukje vlees op te leveren. Grote partijen zijn volop bezig met kweekvlees, maar zonder boeren erbij te betrekken. Terwijl boeren vanuit hun

'Kweekvlees maken doe je niet zonder maar juist sámen met boeren'

Eerste kweekvleesboerderij ter wereld

In september volgde een nieuwe doorbraak. Een groep van zeven organisaties in Nederland maakte bekend te starten met de eerste kweekvleesboerderij ter wereld. Het gaat om de volgende

28

AGRARISCH MAGAZINE

2026

achtergrond en expertise juist net dat extra kunnen toevoegen.’

‘Kudde’ van kleinere bioreactoren

Het plan van Respect Farms is om geen megabioreactoren neer te zetten die tonnen vlees tegelijk produceren. In plaats daarvan komt er ‘een kudde’ van kleinere bioreactoren op boerderijen in binnen- en buitenland, die verspreid over het jaar vlees leveren. Het melkveebedrijf van Corné van Leeuwen fungeert voorlopig als eerste proeftuin, maar Van Eelen sluit niet uit dat er volgend jaar meer bijkomen. ‘De techniek past makkelijk in de huidige stallen en boeren zijn gewend om techniek te combineren met voedselproductie. Het enige verschil is dat ze geen koeien, kippen of varkens verzorgen, maar kleine cellen, gewonnen vanuit hun eigen vee.

Daar moeten ze 24/7 eten geven en goed op passen.

Ze hebben daarnaast de ruimte en de mogelijkheden om veel energie te produceren, wat nodig is voor de kweekvleesproductie.’ In het ideaalplaatje leveren lokale bedrijven de eiwitrijke voeding voor het kweekvlees, zoals restproducten van bierbrouwerijen of bietenloof dat op de akkers achterblijft. Door zulke reststromen te gebruiken als voeding, levert het ook geld op voor bedrijven en boeren in de regio.’

Ira van Eelen in gesprek met melkveehouder Corné van Leeuwen.

Samen gaan ze op zoek naar een goed verdienmodel voor de boer.

Wat wordt het verdienmodel

Een hamburger van kweekvlees wordt gemaakt van een klein beetje dierlijk weefsel, bijvoorbeeld een spiercel van een koe. Die cel groeit in een speciale tank, een bioreactor. In deze uit de kluiten gewassen magnetron worden temperatuur, voeding en zuurstof optimaal op elkaar afgestemd. Zo kan vlees groeien zonder dat er een dier geslacht hoeft te worden.

De grote vraag die rijst is: hoe ziet dat verdienmodel voor de boer er dan uit? Leon Moonen, melkveehouder in NoordBrabant, is al veertien jaar betrokken bij onderzoek naar kweekvlees. Hij beschrijft het vlees als bijzonder lekker en smakelijk. ‘En dat is logisch, want het is ook gewoon echt vlees.

Het enige verschil is dat het proces, dat normaal gesproken in de koe gebeurt, nu plaats vindt buiten het dier.’ Moonen plaatste recent in vakblad V-Focus echter wel een grote ‘maar’.

‘Een goed verdienmodel voor boeren is er tot op heden nog niet.’ Ira van Eelen stelt in een reactie dat dit het komende jaar met Corné van Leeuwen nader wordt uitgewerkt. ‘Corné krijgt de uren die hij erin steekt vergoed en samen gaan we kijken hoe we een goed verdienmodel kunnen neerzetten. Zodra alle lichten op groen staan, zijn wij ervan overtuigd dat dit een prachtig verdienmodel gaat opleveren voor boeren.’ De eerste overwinning is er volgens haar al: ‘Van Leeuwen is de eerste boer ter wereld die voor zijn deelname landbouwfinanciering ontvangt van Brussel.’

Zelf ziet Van Leeuwen het project vooral als een kans om zijn bedrijf verder te ontwikkelen. 'Als boer moet je vooruitkijken, zeker in deze tijd. Dit is een kans om te zien of een nieuw inkomstenmodel past, naast wat we al doen. Kweekvlees maken op de boerderij klinkt op veel manieren heel logisch.

Het zou een gemiste kans zijn om dit niet te proberen.’ In een interview met het Algemeen Dagblad zegt de Zuid-Hollandse melkveehouder dit een minder grote stap te vinden dan de komst van de melkrobot in 1993. ‘Die kwam aan de kern van het melkveebedrijf. Koeien moesten ineens zelf gaan beslissen wanneer ze werden gemolken. Dit is gewoon een tak erbij. Al begrijp ik best dat kweekvlees maatschappelijk gezien een veel grotere revolutie is.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 29

Waar kennis en gezelligheid samen reizen!

Wat de laatste jaren Melk van het Noorden on Tour heette, transformeert de komende periode in FarmTripz.

De bedrijven Makkerz en Langs de Melkweg bundelen hun krachten in dit nieuwe bedrijf.

FarmTripz organiseert volledig in eigen beheer agrarische studiereizen naar het buitenland en ontwikkelt daarnaast op maat gemaakte studiereizen voor opdrachtgevers.

AANBOD STUDIEREIZEN

Noord-Frankrijk Maart 2026

Denemarken Maart 2026

Ierland Juni 2026

Belangstelling? Marijke Akkerman 06 12289683 of Sjoerd Hofstee 06 51706897

Ontario Canada September 2026

Spanje Oktober 2026 Friese paardenreis

Alberta Canada

Juli 2027 Friese paardenreis

www.farmtripz.nl

Gespecialiseerd in aan- en verkoop van boerderijen landerijen Gespecialiseerd in taxaties fiscaal financiering bedrijfsovername Uw vraagbaak en raadgever bij: overheidsingrijpen en onteigeningszaken pacht en erfpacht bedrijfsverplaatsing fosfaatrechten emigratie en semigratie

www.agrivastgoed.nl Trekschuit 20 - 8447 CJ Heerenveen (058) 284 91 71 - info@agrivastgoed.nl AGRARISCH

30

MAGAZINE

2026

185401336_VdVK_Adv_Kritieke_melkprijs_210x297.indd 1

26-05-16 11:34

ON TOUR

Studiereis naar Noord-Frankrijk 10 t/m 13 maart 2026

Kosten: € 1.095 (1-persoonskamer = € 150 toeslag) Melk van het Noorden organiseert een 4-daagse studiereis naar Vlaanderen, Normandië en Bretagne. Deze reis per touringcar start op dinsdagochtend 10 maart vanuit Heerenveen en eindigt vrijdagavond 13 maart 2026.

Op deze reis bezoekt u verschillende melkveebedrijven en ondernemers met uiteenlopende visies en bedrijfsvoeringen.

Bedrijven die onder andere op het programma staan: - Koen op ’t Roodt verhuisde afgelopen jaar vanuit Vlaanderen naar Normandië. Hij runt nu in Noord-Frankrijk een melkveebedrijf met hoogwaardig fokvee dat hoog scoort op exterieur en op melkproductie.

- Jeroen Krijnen en zijn vrouw Laurie runnen al meerdere jaren een melkveebedrijf in Bretagne. Zij benutten een deel van de melk om hiervan zeep van te maken en dat te verkopen.

- Jeffrey en Pauline Brode kochten in juli 2022 een bedrijf in Chapelle-Janson. Ze runnen een bedrijf met 100 hectare grond, 120 Holsteiners en 50.000 vleeskippen.

- De familie Boersma verkastte twee jaar geleden in Frankrijk en melkt daar nu op twee naastgelegen bedrijven.

- Een bezoek aan de D-Day stranden van Normandië staat ook op het programma.

Meer informatie verkrijgbaar via shofstee@langsdemelkweg.nl of bel met Sjoerd Hofstee op 06 51706897 AGRARISCH Opgave vóór 25 januari 2026 via het inschrijfformulier op www.melkvanhetnoorden.nl MAGAZINE 2026 31 DE ORGANISATIE BEHOUDT ZICH HET RECHT VOOR DE REIS TE ANNULEREN OF WIJZIGINGEN DOOR TE VOEREN IN HET PROGRAMMA MOCHT DAAR AANLEIDING TOE ZIJN.

Service Bedrijf

JAN CASTELEIN B.V.

NEW GEMINI

Verkoop van Bou-Matic melkrobots 32

automatische melksystemen

AGRARISCH MAGAZINE

2026

•

melkinstallaties

•

Tel. 0515 42 50 42 b.g.g 06 54942578 E-mail: info@jancastelein.nl stalinrichtingen

•

voersystemen

iets

van maken

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

Vrijwel dagelijks - en het hele jaar door - rijdt een autolaadkraan van NNRD langs boerenbedrijven in het Noorden om landbouw- en wikkelfolie op te halen.

KOSTEN BESPAREN MET OPHAALSERVICE VOOR LANDBOUW- EN WIKKELFOLIES Bij steeds meer boeren in Friesland, Groningen en Drenthe komt afvalverwerker NNRD langs om landbouw- en wikkelfolie op te halen. Dat levert een win-winsituatie op, zo zegt commercieel manager Siebolt de Bruin van NNRD.

B

oeren kunnen geld besparen door landbouw- en wikkelfolie te scheiden en apart op te laten halen door NNRD. ‘Dat loont zeker. Het afvoeren van restafval is aanzienlijk duurder dan het apart afvoeren van plastic en folie.

Deze folies zijn namelijk niet zwaar, maar wel groots in volume. Door ze apart in te zamelen, verminderen boeren het volume van hun restafval, wat kan leiden tot minder keren legen waarmee kosten worden bespaard’, aldus De Bruin.

Regulier restafval belandt daarnaast ook in de verbrandingsoven.

Voor het ingezamelde landbouw- en wikkelfolie geldt dat niet. Dit materiaal wordt hergebruikt en gerecycled tot granulaat. Dit is een grondstof die wordt gebruikt voor het maken van bijvoorbeeld nieuwe vuilniszakken. ‘Boeren die landbouwfolies apart laten inzamelen besparen dus niet alleen kosten, maar dragen zo ook bij aan een circulaire oplossing.’

Vrijwel dagelijks - en het hele jaar door - rijdt een autolaadkraan van NNRD langs boerenbedrijven in het Noorden om landbouw- en wikkelfolie op te halen. ‘We hebben meerdere routes. Dat werkt perfect. Steeds meer boeren weten ons te vinden en worden door ons ontzorgd’, vertelt De Bruin.

Ook geschikt voor fouragehandelaren

Voor fouragehandelaren – die het landbouwplastic en de wikkelfolie verkopen – is de werkwijze van NNRD ook een uitkomst. ‘Voorheen brachten boeren het plastic en de folie zelf bij ons terug. Nu leveren we twee keer per jaar bij NNRD een route aan met adressen van onze klanten. Zo zetten we samen in op efficiëntie en kostenbesparing’, vertelt Jaap Visser, eigenaar van Visser Fourage in het Friese Engwierum.

Visser is blij met de samenwerking met NNRD, die sinds twee jaar op deze manier van kracht is. ‘Voor boeren is het fijn dat de NNRD het materiaal direct bij ze komt ophalen. Ze hoeven het nu niet meer weg te brengen. Het plastic en de folie wordt meteen op de vrachtauto gewogen. De boer krijgt vervolgens een factuur’, aldus Visser.

Wie geïnteresseerd is in het systeem van ophalen van landbouwen wikkelfolies kan zich aanmelden via de website van NNRD en daar ook meer informatie vinden.

‘Dit systeem werkt efficiënt en kostenbesparend’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 33

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

Melkveehouder Taeke Roorda: ‘Wanneer er iets met een dier aan de hand is, dan zie je dat meteen aan het herkauwgedrag. Het herkauwgedrag verandert eerder dan dat de temperatuur stijgt.’

GRIP OP GEZONDHEID EN VRUCHTBAARHEID MET SENSEHUB DAIRY KOEMONITORING Melkveehouder Taeke Roorda maakt sinds mei 2025 gebruik van SenseHub Dairy, het koemonitoringsysteem van MSD Animal Health.

Hij is enthousiast over het systeem, dat 24/7 let op vruchtbaarheid en gezondheid van koeien en pinken.

T

ijdens de coronaperiode bouwden de Roorda’s in het Friese Wytgaard een oude schuur op het erf om tot een moderne kantine. Vanuit de stijlvol ingerichte ruimte heb je een prachtig uitzicht over de uitgestrekte landerijen. Aan de koffietafel in die kantine vertelt Roorda enthousiast over zijn bedrijf: ‘We hebben 265 melk- en kalfkoeien en 155 stuks jongvee op 148 hectare. De jongveeopfok vindt plaats op een andere locatie in het dorp.’ De koeien worden gemolken in een 2x12 zij-aan-zij-melkstal.

De melkstal is voorzien van een wachtruimte. De Roorda’s hebben een vaste medewerker en verschillende melkers. Ze beginnen ’s ochtends al om 3.30 uur met melken. Het rollendjaargemiddelde

34

AGRARISCH MAGAZINE

2026

is 9.200 liter, met 4,80% vet en 3,73% eiwit. De melkveehouders namen in 2018 een nieuwe stal in gebruik. Die is voorzien van een dichte vloer. De Roorda’s werken met zand als boxbedekking. ‘Dat bevalt ons goed’, vertelt Taeke, die aan TMR-voeren doet.

Extra oren en ogen in de stal

Sinds mei 2025 maken de Roorda’s gebruik van koe-monitoring van MSD Animal Health, de zogeheten SenseHub Dairy. Daarmee worden de dieren 24/7 gemonitord. Afwijkende gedragingen of mogelijke gezondheidsproblemen worden direct door het systeem opgemerkt. De melkveehouders hebben goede ervaringen met SenseHub Dairy. ‘Het systeem fungeert als een extra paar oren en ogen in de stal en filtert er veel uit. Tochtige en zieke dieren worden meteen herkend, waarbij ook de urgentie wordt aangegeven’, vertelt de melkveehouder. Koe-monitoring van SenseHub Dairy is verkrijgbaar in drie verschillende modules: Starter, Advanced en Premium. De Roorda’s hebben gekozen voor de module Advanced, dat met name is gericht op het verbeteren van de vruchtbaarheid en gezondheid. ‘Voorheen selecteerden we

puur op tocht. Met dit systeem halen we er nog meer uit. We hebben gericht gekeken naar de mogelijkheden. De module Advanced sluit aan op onze wensen.’

Automatisch separeren

De melkveehouder kan tochtige en zieke dieren eenvoudig op automatische wijze separeren.

SenseHub Dairy is gekoppeld aan de selectiestraat op het bedrijf. Het selectiesysteem zorgt voor veel gemak.

De individuele dieren worden goed herkend, zonder verstoring. ‘Het is een betrouwbaar systeem. Dat is hartstikke fijn. We zijn ook gebaat bij een goede selectie.

We hebben een ruim opgezette stal, zonder voerhekken. Zie dan maar eens handmatig een koe te vangen en apart te zetten. Dat valt nog niet mee’, zegt Taeke. Met SenseHub Dairy zijn alle dieren uitgerust met een halsband, die allemaal een sensor – een cSense responder – bevatten. ‘Voorheen hadden we een verouderd monitoringsysteem met poottransponders. Een deel van de transponders was uitgevallen. Daardoor misten we steeds vaker een tochtige koe. In combinatie met blauwtong op ons bedrijf

‘Wanneer het systeem iets aangeeft, dan is er meestal ook echt wat aan de hand’

Taeke Roorda en zijn zoons Thomas (rechts) en Jorrit links: 'Meten is weten.'

liep de tussenkalftijd op tot 435 dagen. Als gevolg van blauwtong stond de vruchtbaarheid sowieso onder druk en hadden we meer verwerpers. We willen graag terug naar een tussenkalftijd van maximaal 400 dagen’, licht Taeke toe. Zijn oudste zoon Thomas (15) is aangeschoven bij het gesprek. Ook hij is blij met de individuele koe-herkenning van MSD Animal Health. ‘De halsbanden zijn gemakkelijk om te doen en los te halen. Dat viel met de poottransponders niet altijd mee.’ Taeke bevestigt de lezing van zijn zoon. ‘Met die poottransponders moest je altijd goed opletten. Ik heb weleens een trap van een koe gehad.’

Herkauwgedrag verandert voor temperatuurstijging

De melkveehouders zijn onder de indruk van hetgeen SenseHub Dairy allemaal opmerkt. ‘Het verbaast ons toch wel dat het herkauwgedrag van de koeien zo goed wordt gemonitord. Wanneer er wat met een dier aan de hand is, dan zie je dat meteen aan het herkauwgedrag. Het herkauwgedrag verandert eerder dan dat de temperatuur stijgt. Wanneer het systeem iets aangeeft, dan is er meestal ook echt wat aan de hand’, zegt Taeke. ‘Meten is weten.’

Gezondheidsproblemen tijdens de droogstand worden helder in kaart gebracht. ‘Sommige koeien krijgen een paar dagen na het droogzetten wat last van een gezondheidsdip. De uiers raken dan te veel op spanning. Met SenseHub Dairy komt dat naar voren. Dan neem je het toch makkelijker aan’, aldus Taeke.

‘Goede begeleiding en service’

De melkveehouder heeft altijd en overal toegang tot de online applicatie van SenseHub Dairy. ‘Ik kijk op de computer in de stal of gewoon op mijn telefoon.’ Hij is content met de begeleiding en service van MSD Animal Health. ‘Daar ben ik zeer tevreden over.

Adviseur Willem Dotinga kan op afstand inloggen en met ons meekijken. Ik kan hem altijd bellen. Dat is een superservice. We worden volledig ontzorgd.’ Dankzij SenseHub Dairy heeft Taeke grip op de gezondheid en vruchtbaarheid op zijn bedrijf. Hij ziet kans om het drachtigheidspercentage te verhogen en sneller in te grijpen in geval van gezondheidsproblemen.

BNL-SHB-251200002

AGRARISCH MAGAZINE

2026 35

empowereverycalf.com

Sprayfo Ultimo ondersteunt op natuurlijke wijze de gezonde ontwikkeling van kalveren. Dit draagt bij aan veerkrachtige en productieve melkkoeien in de toekomst.

Neem contact op met jouw lokale Sprayfo-specialist voor meer informatie.

Empower every calf

36

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Van aanschaf tot service, jouw JOZ machine in goede handen bij StalKracht.

StalKracht bv Jupiterweg 32 8938 AE Leeuwarden

Service & onderdelen info@stalkracht.nl 058-303 13 30

Verkoop s.leenstra@stalkracht.nl 06-17335050

slimme stallen, sterke boeren

CANOLABOOSTER Dé energierijke innovatie voor melkvee Bewerkt koolzaad met een hoge energiewaarde

FLEXIBEL DICHTBIJ BETROKKEN INNOVATIEF

Meer melk per koe VEM waarde: 1541 Geen risico op pensverzuring Goed alternatief voor raapschilfers VLOG EU

Canolabooster kan geleverd worden als mengsel met Sodagrain of met andere droge grondstoffen in jouw premix op maat.

Dankzij de verbeterde meng- en bewaartechnieken kunnen wij een stabiel product leveren met een goede houdbaarheid.

www.hooglandbv.nl 0518-411400 granen

diervoeders

meststoffen

zaaizaden

gbm

AGRARISCH MAGAZINE

advisering

2026 37

TREND

150 EETBARE PLANTEN IN DE EETBARE JUNGLE Een rariteitenkabinet van eetbare planten. ‘Hier mag worden geroken, geproefd en verwonderd’, zegt algemeen directeur Stijn Baan van Koppert Cress. Dit glastuinbouwbedrijf produceert in het Westland microgroenten en cressen, pas ontkiemde plantjes van verschillende soorten kruiden en groenten. Deze worden verkocht door heel Europa, het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië. Het bedrijf opende enkele weken geleden De Eetbare Jungle, een interactieve proeftuin met meer dan 150 eetbare planten in een kas: van cress tot volwassen plant, van zeldzame botanische vondsten tot experimentele variëteiten uit het living test lab. Het wordt een plek waar chefs, foodprofessionals, beleidsmakers, innovators en andere belangstellenden op afspraak een smaakexpeditie door de jungle kunnen krijgen. Hier zien, voelen, horen en proeven ze hoe plantkracht, gezondheid en technologie samenkomen. ‘Onze ambitie is om bezoekers te inspireren en aan te zetten tot een andere manier van nadenken over eten’, aldus Baan. Hij stelt dat de hightech wereld van de glastuinbouw een tegenpool lijkt van regeneratieve landbouw. ‘Ik zie dat anders. Onze aanpak is minstens net zo duurzaam en ik denk dat we alle twee een rol spelen in een toekomstbestendig voedselsysteem.’

Foto: Martijn van leeuwen, FITCHD

38

AGRARISCH MAGAZINE

2026

AGRARISCH MAGAZINE

2026 39

N IE UW !

DELAVAL VMS™ V300 SERIE

VMS 2025 Teder, sneller, vollediger en flexibeler melken ™

NIEUW

TEDER EN SNELLER:

FLOW-RESPONSIVE™ MILKING NIEUW

MEER FLEXIBILITEIT:

RUIMERE BOX

+ INTELLIGENT:

DELAVAL PLUS

3D CAMERA - SLIM EN SNEL:

YOU R VM S ™ YOU R WAY

+

INSIGHT™

REINIGEN EN VOORBEHANDELEN:

+

PUREFLOW™

Jouw DeLaval dealer, altijd dichtbij: WYNSMA MECHANISATIE ASP Noard BV

Sneek - 0515 417 615 info@aspnoard.nl www.aspnoard.nl 40

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Wynsma Mechanisatie BV Leeuwarden - 058 266 1555 Info@wynsmamechanisatie.nl www.wynsmamechanisatie.nl

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

HOCHWALD FOODS ZOEKT NIEUWE LEVERANCIERS EN MEDEWERKERS De vestiging van Hochwald Foods in Bolsward. De zuivelfabriek schroeft de jaarlijkse productie van gesuikerde gecondenseerde melk (SCM) fors op.

Hochwald Foods in Bolsward schroeft de jaarlijkse productie van gesuikerde gecondenseerde melk (SCM) fors op. ‘We produceren nu 50.000 ton. We krijgen er een aanzienlijke hoeveelheid bij van FrieslandCampina uit Leeuwarden. Zij hebben besloten om te stoppen met hun eigen SCMproductie’, vertelt Koos Elzinga, fabrieksdirecteur van Hochwald Foods in Bolsward.

D

e strategische samenwerking met FrieslandCampina – die sinds medio 2024 van kracht is – betekent een flinke boost voor Hochwald Foods in Bolsward. ‘Dankzij de onderlinge melkuitruil kunnen we de SCM-productie binnen de huidige fabrieksmuren flink opschalen en moderniseren. Dat past ons perfect en is ontzettend belangrijk voor de continuïteit van de fabriek. Met het oog op de toekomst richten we ons vooral op drie productiestromen: gesuikerde gecondenseerde melk (SCM), ready to drink en room in blik’, aldus Elzinga.

Van 130 naar 145 miljoen kilo melk

Als gevolg van de recente ontwikkelingen is de Bolswarder zuivelverwerker – 100% dochter van een Duitse coöperatie – op zoek naar nieuwe melkleveranciers en fabrieksmedewerkers. ‘We verwerken nu jaarlijks 130 miljoen liter melk, afkomstig van 110 melkveehouders. Voorheen hadden we een wachtlijst. Nu hebben we ruimte voor nog eens 10 tot 15 miljoen liter melk’, zo zegt Elzinga. ‘We richten ons in eerste instantie op melkveebedrijven die zich in een

straal van 35 kilometer rondom Bolsward bevinden’, zegt Johannes Pieter Keestra, die bij Hochwald Foods verantwoordelijk is voor de melkvoorziening. De zuivelverwerker staat open voor verschillende type melkveebedrijven, van klein tot groot en van extensief tot intensief. ‘We werken met een melkstroom en betalen toeslagen voor weidegang en CO2-reductie’, aldus Keestra.

Op dit moment heeft de Bolswarder zuivelfabriek uitsluitend Friese melkleveranciers. Elzinga en Keestra zien ook mogelijkheden om melkveebedrijven uit aangrenzende gebieden van Friesland, waaronder de kop van Noord-Holland, aan zich te binden. ‘We zijn een no-nonsense melkverwerker, met korte lijnen. Op dit moment, begin december, hebben we de beste basismelkprijs van Nederland’, zegt Elzinga.

Blikjes uit Bolsward hele wereld over

Hochwald Foods is gespecialiseerd in de productie van vloeibare, (lang)houdbare zuivelproducten. Jaarlijks rollen er miljoenen blikjes melkproducten van de band, die de hele wereld over gaan. De blikjes zijn afkomstig uit de eigen blikfabriek, die zich eveneens op het Bolswarder fabrieksterrein bevindt. In de fabriek zijn 70 mensen werkzaam. Zij produceren op jaarbasis vele miljoenen componenten (busjes, bodems en deksels). Hochwald heeft nu 210 medewerkers op de loonlijst, aangevuld met 25 uitzendkrachten.

‘We zijn onder andere bezig met het installeren van twee nieuwe vulmachines. Met de nieuwe lijnen in de fabriek hebben we ruimte voor tien nieuwe medewerkers’, aldus Elzinga. In mei 2026 moeten de nieuwe productielijnen volledig operationeel zijn.

‘Ruimte voor 10 tot 15 miljoen liter melk extra’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 41

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

Aliedje met David op haar paardenbedrijf: ‘Er kwamen zoveel vragen op ons af waar wij geen antwoord op hadden. Die wist David dan voor ons te beantwoorden.’

ALIEDJE BAKKER VERLOOR IN EEN NACHT ALLES DOOR EEN BRAND D Op 13 augustus 2022 wordt de woning, stal en manege van Aliedje Bakker in Zijldijk getroffen door een brand. Aliedje hoort dit op het moment dat ze met haar gezin in de auto zit. De schok is groot en ze maakt direct rechtsomkeert. Wanneer ze thuis komt aanrijden, ziet ze wel honderd brandweermannen op het erf. Zowel het huis als de stal zijn compleet verwoest. Univé-adviseur David Samson helpt Aliedje zo goed mogelijk door deze crisis.

42

AGRARISCH MAGAZINE

2026

avid Samson woont in de buurt van Stal Bakker en had zodanig al snel door dat er die avond ergens brand was. ‘Via mijn agrarisch netwerk begreep ik dat het bij Aliedje was. Ik heb geen seconde getwijfeld en haar meteen gebeld.’ Aliedje: ‘Jij was zo ongeveer de eerste persoon die ik sprak. Mijn ouders wonen in hetzelfde huis en waren op het moment van de brand thuis. Ik wist op dat moment nog niet eens of zij veilig buiten waren gekomen.’ David knikt: ‘Ja, dat is heftig. Ik weet nog dat je zei: ‘David, zeg dat het allemaal goed komt’, maar op dat moment kon ik

daarover ook nog niks zeggen.’

Ten tijde van de brand zijn de ouders van Aliedje thuis als ze ineens een harde knal uit de schuur horen komen. Als ze gaan kijken, ontdekken ze een shovel waarvan de accu vlam heeft gevat. De brand grijpt snel om zich heen en is niet meer zelf te blussen.

Aliedjes ouders bellen de hulpdiensten. Aliedje: ‘Toen ik eenmaal wist dat mijn ouders veilig waren, was ik enorm opgelucht. Ik had niet willen weten hoe het was afgelopen als zij die knal niet hadden gehoord.’ Ze slikt.

‘Maar verder zijn we in één klap alles kwijtgeraakt: ons huis, de stal, foto’s, speelgoed, knuffels, laptops… We stonden letterlijk met lege handen.’ Die avond slapen Aliedje en haar man, noodgedwongen op matjes, in de kantine van de manege.

Stal Bakker runt een akkerbouwtak en doet alles met betrekking tot paarden. In de loop der jaren is de focus deels verlegd van de sport, fokkerij en paardenhandel naar de manege en pensionstalling. Elke week komen er zo’n 150 kinderen en volwassenen naar het bedrijf voor paardrijlessen en om te genieten van de dieren.

Toevallig stonden in de nacht van de brand alle dieren buiten in de wei. Die hebben de brand overleefd. Maar de ravage was enorm. David: ‘De volgende ochtend ben ik meteen naar Aliedje en haar man toe gegaan.

Ik wist niet wat ik zag: één grote, grijze massa. Alle kleur was weg. En Aliedje volledig in tranen natuurlijk.

We hebben elkaar toen lang vastgehouden.’ Aliedje glimlacht: ‘Ik weet nog dat jij kleding en knuffels, van je eigen kinderen, voor onze kinderen had meegenomen.

En je had emmers mee! Dat was heel slim, want met die emmers konden wij de dieren weer voeren.’

Aliedje gevraagd wat ze het eerst wilde laten opbouwen. Dat was een dak voor de paarden.’ Aliedje: ‘Ja, want ga maar eens ergens anders 40 paarden stallen. Dat lukt niet zomaar. We zijn dus begonnen met de bouw van nieuwe stallen en daardoor konden we vrij snel weer in bedrijf.’

Een lange adem

Aliedje: ‘We hebben écht geluk gehad met David. Hij heeft ons altijd van goed advies voorzien, zowel voor als na de brand. Zo zorgde hij er al eerder voor dat al onze verzekeringen bij Univé ondergebracht werden: alles onder één dak. Dat scheelde een hoop ellende toen we hierin terechtkwamen. En David heeft ons aan de voorkant goed geadviseerd en geholpen met het vervangen van het oude asbestdak. Dat was toevallig vlak voor de brand gerealiseerd.

Gelukkig maar, want een asbestdak dat in vlammen opgaat, is funest voor de omgeving en het bedrijf, plus dat het dak dan niet verzekerd is.'

David komt nog regelmatig bij Aliedje over de vloer. Zijn dochter rijdt op de manege en onlangs kreeg hij al een korte rondleiding door het nieuwe huis. Aliedje: ‘De agrarische wereld is hier klein.

Iedereen kent David en David kent iedereen. Het voelt heel vertrouwd. Voor mij is Univé geen bedrijf, maar gewoon David!’

Agrarische kennis

Het is overduidelijk dat David als agrarisch adviseur weet waar hij het over heeft. ‘Binnen verzekeringen is agrarisch advies een niche. Het vraagt om goede kennis van de sector en over het algemeen heb je generaties lang contact met families’, vertelt hij. ‘Daarom vind ik het ook zo belangrijk om goed bereikbaar te zijn.

Agrariërs staan vroeg op en liggen er laat in. Dat moet je snappen. En altijd liever langs voor een kop koffie, dan even bellen.’

David zorgt ervoor dat binnen een paar dagen na de brand de hele top van Univé bij Aliedje aan de keukentafel zit. ‘Dat is vrij uniek, maar iedereen wilde echt meedenken over hoe we de boel weer konden opbouwen’, vertelt hij.

Aliedje knikt: ‘Ik voelde mij toen heel erg gesteund. En ik was maar wat blij met David. Er kwamen zoveel vragen op ons af waar wij geen antwoord op hadden. Die wist David dan voor ons te beantwoorden.’

David adviseerde om twee mobiele woonunits te kopen.

Eén voor Aliedje en haar gezin en één voor haar ouders.

Aliedje: ‘We kregen van de verzekering vervangende woonruimte aangeboden, maar eigenlijk wilden wij helemaal niet van het terrein af. Het is toch je thuis.’

David: ‘Dat snapte ik wel. We wisten dat dit lang zou gaan duren.’ Hij vervolgt: ‘Daarnaast heb ik ook aan

‘We stonden letterlijk met lege handen’

Aliedje Bakker: 'Gelukkig overleefden de paarden de brand.'

AGRARISCH MAGAZINE

2026 43

INTERVIEW

ROB DE WIJK: ‘STOP MET UITKLEDEN STERKE AGROSECTOR!’ Foto’s: ANP en HCSS

‘Op Defensie is de afgelopen dertig jaar alleen maar bezuinigd.

Het gevolg van het afschaffen van hele onderdelen van de krijgsmacht is dat ook de kennispositie is weggeëbd. Als we niet uitkijken, gebeurt met de agro-food sector precies hetzelfde’, waarschuwt hoogleraar Rob de Wijk.

44

AGRARISCH MAGAZINE

2026

Rob de Wijk, bekend als oprichter van het Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) en maker van een bekroonde podcastserie over geopolitieke ontwikkelingen, schetst hoe de wereld in razendsnel tempo aan het veranderen is. Oude bondgenootschappen vallen uiteen, nieuwe blokken ontstaan op het wereldtoneel.

Ondertussen verwaarloost Nederland z’n landbouw, tot ontsteltenis van de hoogleraar. ‘Velen juichen toe dat de 'vervuilende' landbouw wordt verkleind, zonder acht te slaan op de desastreuze gevolgen van afname van de voedselproductie in Europa.’

Tekst:

Jelle Feenstra

T

evreden herkauwende koeien op eindeloze zandvlaktes. Rob de Wijk toont een dia van het grootste melkveebedrijf ter wereld, iets van 250.000 koeien in Saoedi Arabië. ‘Lekker buiten liggen middenin de woestijn.’ Hij is er geweest en kan er niet over uit. ‘Iedereen zegt: dat kan helemaal niet, maar het gebeurt dus gewoon wel. Dit is de toekomst, megamelkveebedrijven opgebouwd met Nederlandse kennis.’ Dat geldt ook voor het volgende plaatje, de grootste verticale hydrocultuurboerderij ter wereld in Dubai, met ‘ik weet niet hoeveel verdiepingen’. Eveneens opgebouwd met Nederlandse kennis. De boodschap die hij eraan koppelt is deze: ‘Zorg ervoor dat de landbouwsector in Nederland voldoende omvang houdt om op gebied van kennis en agrotechnologie voorop te blijven lopen. Anders word je straks aan de kant geschoven en voorbij gelopen.’

Defensie, zijn vakgebied, is wat Van Wijk betreft een sprekend voorbeeld van wat er gebeurt als je een sector jarenlang uitkleedt en verwaarloost. ‘Op Defensie is de afgelopen dertig jaar alleen maar bezuinigd.

Het gevolg van het afschaffen van hele onderdelen van de krijgsmacht is dat ook de kennispositie is weggeëbd. Immers, als je je hightech afstoot, je onderzeeboten, dan kun je ze ook niet meer bouwen. Dan verdwijnt de kennis. Als we niet uitkijken, gebeurt met de agro-food sector precies hetzelfde. Als de sector te klein wordt, ben je niet meer in staat om Wageningen University overeind te houden. Dat wordt compleet vergeten door te ideologisch ingestoken politiek. ’

die we binnen de Europese Unie hebben afgesproken. Daar kun je wat mee. En je ziet nu dat in die geopolitiek het voor-wat-hoortwat-principe oprukt, dat we elkaar onder druk kunnen zetten met grondstoffen. De agro- en voedselsector is daar een heel belangrijk voorbeeld van. Dus daar moet je iets mee.’

De wereld is uit elkaar aan het vallen

De Wijk hield op 7 november in Drachten, tijdens een bijeenkomst van de AgroAgenda Noord-Nederland, een gloedvol betoog.

Ontwikkelingen als de opkomst van China als wereldmacht, Trump als Amerikaans president, de oorlog in Oekraïne, ze zorgen ervoor dat internationale betrekkingen rauwer worden. ‘De wereld is uit elkaar aan het vallen en dat heeft enorme consequenties, bijvoorbeeld voor de mondiale aanvoerketens.’ Hij noemt een voorbeeld, de recent controverse rondom Nexperia en de daaropvolgende ruzie met China. Minister Karremans besloot om het beheer over de chipfabrikant over te nemen, om te voorkomen dat Wingtech, het Chinese moederbedrijf van Nexperia cruciale chipkennis, octrooien en productiecapaciteit zou overhevelen naar China. Het land reageerde woedend en legde direct een exportverbod op voor Nexperia-chips die in China waren afgebouwd.

Dit leidde tot tekorten of dreigende tekorten en daarmee een crisissituatie in met name de Europese auto-industrie. Ook publiceerde China als represaille namen van medewerkers van Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Een typisch voorbeeld van geopolitieke spanning tussen China en het Westen, dat zomaar verder uit de hand kan lopen.

Hier zit wat De Wijk betreft de kern van waar het heden ten dage om draait. ‘Karremans vergat waar mijn instituut, het HCSS in Den Haag, al jaren voor waarschuwt: denk heel goed na wat je doet als het gaat om het verstoren van de mondiale aanvoerketens.

Onze minister had best goede redenen om in te grijpen, maar de wijze waarop is cruciaal. Als je geen overleg pleegt met bondgenoten of met China, terwijl het op dat moment heel goed mogelijk was, dan heb je echt een probleem als land.

Je moet je goed realiseren dat je als piepklein land totaal geen machtspositie meer hebt om een punt te kunnen maken tegenover een moloch als China. Een sterke food- en agrosector, waarmee je je onderscheidt en waarvan van landen afhankelijk zijn, kan de onderhandelingspositie een stuk sterker maken.’ Hij trekt het Nexperia-voorbeeld nog even door naar de vierde revolutie die in volle gang is: de datarevolutie waarbij vol wordt ingezet op robotisering, snel internet en kunstmatige intelligentie. ‘Dat raakt boeren ook. Moderne landbouwmachines kunnen niet zonder chips, dus we zitten op dit gebied compleet in de tang van China.’

‘Ik zeg niet dat we ook stallen van 250.000 koeien moeten maken. Maar door klimaatverandering zou dat er wel eens een keer in kunnen zitten’

Voedsel heeft groot strategisch belang

Hoogleraar Internationale Betrekkingen en Veiligheid Rob de Wijk is pleitbezorger van een krachtige agrofoodsector in Nederland en Europa, met voldoende omvang om relevant te blijven. ‘Het debat gaat in Europa te veel over duurzaamheid en kwaliteit, het belang van kwantiteit wordt uit het oog verloren’, stelt hij. Niet alleen vanwege de toonaangevende kennispositie, waarmee Nederland wereldwijd een grote naam opbouwde. Ook uit strategische overwegingen. ‘Kwantiteit is belangrijk om geopolitiek gewicht in de schaal te kunnen blijven leggen. Landbouw is een van de weinige strategische sectoren die we hebben in Europa. ASML kennen we allemaal, daarmee kun je geopolitiek bedrijven. Maar dat kunnen we ook met landbouw, juist met landbouw. Kijk bijvoorbeeld wat er gebeurde met de export van melkpoeder in de richting van China. China wil dat hebben, die melkpoeder. Omdat wij uitmuntende kwaliteit leveren. Omdat het voldoet aan de regels

Voedsel wordt strategisch handelswapen

Dat kennis, technologie en voedsel worden ingezet als strategisch handelswapen, De Wijk ziet het rondom gebeuren. In de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. De importheffingen van Trump en China dat keihard terugslaat door geen soja meer uit Amerika te kopen. De Britse boeren, die als gevolg van de Brexit amper nog een boterham verdienen. ‘Je kan je mee laten slepen door allerlei populisten die je gouden bergen beloven. Maar goed werken doet het niet.’ Wat volgens hem wel werkt is anderen afhankelijk maken van voedsel van uitmuntende, hoogwaardige kwaliteit, inclusief alle kennis die daarom heen zit. ‘Daarom zeg AGRARISCH MAGAZINE

2026 45

Wij houden van cijfers, jij van groei.

Bij Countus verbinden we cijfers aan mensen en mensen aan cijfers. Ons doel? Succesvol en volledig ontzorgde ondernemers.

jaarrekeningen tot bedrijfsovernames en het stimuleren van bedrijfsgroei. Door met elkaar in gesprek te gaan, houden we focus op jouw toekomstmogelijkheden. Wij regelen de fiscale zaken, zodat jij kunt doen wat je het liefst doet: ondernemen.

Succes maken we samen. En delen we samen. Countus. Daar

Onze dienstverlening is breed en gericht op het versterken

reken je op.

van jouw bedrijf. Van fiscaal advies en het opstellen van

Countus Steenwijk

Countus Joure

Oostermeentherand 2C 0521 53 47 00 / steenwijk@countus.nl

Mercatorweg 2 0513 65 79 90 / joure@countus.nl

Countus Assen

Countus Leek

Zwedenlaan 3 0592 20 00 07 / assen@countus.nl

Lorentzpark 8 0594 55 85 25 / leek@countus.nl

Countus Leeuwarden Heliconweg 62 0582 10 01 01 / leeuwarden@countus.nl

COUNTUS.NL 46

AGRARISCH MAGAZINE

2026

INTERVIEW ik: de snel veranderende wereld dwingt ons tot serieus nadenken over onze voedselproductie.’ De Wijk is tegen die achtergrond groot voorstander van handelsakkoorden. ‘Mercosur biedt veel perspectief. Maar dan zijn Frankrijk en Nederland weer bang voor goedkope vleesimporten. Ik begrijp het allemaal wel, maar als je het niet als een groot systeem ziet, heb je wel een probleem. Pas daarom op voor blokkades van handelsakkoorden, ze lossen juist veel problemen op.’

Drie blokken: Westen, China en India

De wereld valt voor onze ogen uiteen in concurrerende blokken, stelt hij. ‘En concurrerende blokken hebben de neiging om dat wat ze produceren in eigen regio te houden. Maar het probleem is: veel van die grondstoffenstromen gaan dwars door de blokken heen.

En dus worden die grondstoffenstromen steeds meer als wapen gezien.’ Hij schetst de blokken die er zijn nu. 1. Het Westen. ‘Dat is hard uit elkaar aan het vallen nu, met oplopende spanningen tussen Amerika en Europa.’ 2. China. ‘Dat groeit zo hard en wordt steeds meer de baas over Rusland. Rusland wordt een vazalstaat van China en dat komt omdat het niet lekker loopt met de oorlog in Oekraïne.’ 3. ‘Het blok Zuid, wat steeds meer gedomineerd wordt door India, die zich opwerkt als leider van de niet aan blok 1 of 2 gebonden landen.’ Hoe het precies uitpakt, kan hij niet voorspellen.

‘Maar we weten wel dat de grondstoffenstromen tussen die blokken continu een middel zijn om het andere blok op andere gedachten te brengen.’ De Wijk noemt China als de mondiale sleutelspeler. ‘China heeft een structureel voedseltekort met betrekking tot de bevolking. Dus ze moeten iets. Dat betekent dus dat je eigenlijk je Nederlandse, je Europese agrofoodsector moet proberen strategisch in te zetten naar China. Dan kun je de hele discussie over chips en grondstoffen ombuigen.’

Er is nog een heel belangrijke reden om in te zetten op meer voedselzekerheid en dat is klimaatverandering, doceert Van Wijk. Hij acht een opwarming van 3 graden realistischer dan het meevallende scenario van 1,5 graad. Prognoses van expert over de opbrengsten van landbouw naar 2050 laten zien dat de teelt van gewassen als gevolg van opwarming steeds meer opschuiven in Noordelijke richting. Zo krijgen Scandinavië en Rusland een veel gunstiger landbouwklimaat en alles wat daaronder zit, inclusief Nederland, een ongunstiger klimaat. ‘Dit betekent dat Rusland steeds meer zijn landbouwproducten kan gaan inzetten voor geopolitieke doeleinden.’ Daarnaast acht hij, door de klimaatverandering en het jarenlang structureel verwaarlozen van de voedselpositie, een halvering van de landbouwopbrengst in Europa niet

‘Als de sector te klein wordt, ben je niet meer in staat om Wageningen overeind te houden.

Dat wordt compleet vergeten door te ideologisch ingestoken politiek’

Wie is Rob de Wijk Rob de Wijk (1954) is een van de bekendste Nederlandse experts op gebied van internationale betrekkingen, geopolitiek en strategische vraagstukken. Hij studeerde hedendaagse geschiedenis en internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde in 1989 aan de Universiteit Leiden met een proefschrift over NAVO-strategieën. Thans is hij hoogleraar Internationale Betrekkingen en Veiligheid aan de Universiteit Leiden.

Ook is hij oprichter van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS), een belangrijke Nederlandse denktank over veiligheid en internationale betrekkingen. Ook is hij onder andere columnist voor Trouw en Nieuwe Oogst. Hij heeft verschillende boeken gepubliceerd over wereldpolitiek en veiligheid in een internationaal perspectief. onmogelijk. Daarom kan hij niks met mensen die zeggen dat we met onze landbouwproductie 2,5 keer de Nederlandse bevolking kunnen voeden en het dus wel wat minder kan. ‘Maar als iedereen dat gaat doen in Europa, dan zit er natuurlijk geen enkele rek meer in het systeem.'

Moraal van het verhaal

De moraal van zijn verhaal? ‘Ga weg van het lokale denken, het denken op de millimeter. Je moet nadenken hoe je onderdeel bent van een mondiaal systeem. Identificeer je kwetsbaarheden op technologisch gebied. Waar komen mijn componenten vandaan?

Hoe afhankelijk ben ik van China? Moeten we niet eens kijken of we dat uit Europa kunnen halen en hoe gaan we dat dan doen? Kan een sterke voedselpositie mij een sterkere uitgangspositie geven op het mondiale speelveld? In mijn ogen moet je veel meer inzetten op technologische innovatie en dat betekent ook dat er heilige huisjes omver worden geschopt. Neem zo'n stal van 250.000 koeien.

Ik zeg niet dat we ook stallen van 250.000 koeien moeten maken.

Maar door de klimaatverandering zou dat er wel eens een keer in kunnen zitten. Dat betekent dus dat je op een heel andere manier en een minder ethisch morele wijze over dat soort kwesties moet nadenken, zonder dierenwelzijn uit het oog te verliezen. Dat is wel eens lastig in een land waar veel mensen denken dat melk niet uit de koe komt, maar uit de fabriek. Gelukkig begint Europa het langzaam wel te begrijpen.’

Rob de Wijk: ‘De wereld valt voor onze ogen uiteen in concurrerende blokken. En concurrerende blokken hebben de neiging om dat wat ze produceren in eigen regio te houden. Maar het probleem is: veel van die grondstoffenstromen gaan dwars door de blokken heen. En dus worden die grondstoffenstromen steeds meer als wapen gezien.’

AGRARISCH MAGAZINE

2026 47

Groeit u met ons mee?

Royal A-ware, een oer-Hollands familiebedrijf met 135 jaar ervaring, verwerkt jullie melk tot hoogwaardige zuivelproducten voor klanten wereldwijd. Dankzij kansen in de markt en assortimentsontwikkelingen, hebben we groeimogelijkheden voor onze eigen melkveehouders en ruimte voor nieuwe melkveehouders.

Kenmerken Royal A-ware Duurzaam en financieel gezond

Meer weten?

Scan de QR-code voor meer info of het maken van een afspraak.

We informeren u graag geheel vrijblijvend over de mogelijkheden.

48

AGRARISCH MAGAZINEwww.royal-aware.com

2026

Persoonlijke communicatielijnen

Ondernemend en groeiend

Wereldwijd actief en gegarandeerde melkafname

2x per maand uitbetaling melkgeld

Geen risicovolle inleg, ook niet bij groei

Melkstromen met eigen melkprijzen

melkveehouder@royal-aware.com

Hoge kwantumtoeslag

Vraaggestuurde ketenspeler

088 738 1678

TREND

ROBOT VERVANGT DE MENS LANGZAAM MAAR ZEKER In 2030 moet minstens één op de drie agrarische bedrijven structureel gebruik maken van robotisering en digitale technologie. Tegen 2050 moet fysieke, repeterende arbeid grotendeels zijn overgenomen door autonome systemen, staat in het manifest ‘Innovatie voor een toekomstbestendige land- en tuinbouw’. Elf partijen uit de land- en tuinbouw, waaronder LTO en Fedecom, schreven een manifest dat de robotisering moet versnellen. Trage certificeringsprocedures, hoge investeringsdrempels en gebrekkige samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen houden baanbrekende innovaties nog te vaak tegen, stellen ze. De partijen doen vijf concrete voorstellen aan de overheid en technieksector om de toepassing van robotisering, automatisering en digitalisering te versnellen. In hoeverre hun pleidooi effect sorteert is afwachten. Eén ding is hoe dan ook duidelijk: de robot gaat de mens langzaam maar zeker op verschillende terreinen vervangen. Zoals deze trekker zonder chauffeur, die al van alles kan: ruggen frezen, eggen, spitten, klepelen en zelfs ploegen.

Foto: Binne-Louw Katsma

AGRARISCH MAGAZINE

2026 49

WTC

EXPRDOEN

LEEUWA

9 T/M 11

DEC. 2026

Save the date: De Landbouwbeurs Leeuwarden 2026!

Van 9 t/m 11 december 2026 vindt in het WTC Expo Leeuwarden de 25e editie van dé agrarische vakbeurs voor het noorden van Nederland plaats. De totale landbouwsector is hier aan het juiste adres. Ontdek er bijzondere primeurs, innovaties en technologische snufjes die de sector vooruithelpen. En niet te vergeten: vele grote mechanisatiemerken zijn aanwezig!

FORMATIE OP IN R E E M R O O V K Wil jij ook duizenden agrariërs bereiken met jouw product of dienst en bouwen aan KIJ BEURS.NL waardevolle connecties? Schrijf je dan gemakkelijk in via de website of neem W U O B D N A L E .D W WW contact met ons op. @W TCL andbouw

@delandbouwbeurs I W TC Expo Leeuwarden | Stadionplein | 8914 BX | info@wtcexpo.nl | 058 2941500 Carbon Coöp stimuleert samenwerkingen tussen akkerbouw en melkveehouderij.

GEZONDHEID OP NUMMER 1 NutriTek ondersteunt het natuurlijk immuunsysteem van de koe. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat NutriTek een positieve invloed heeft op de pensgezondheid, DS-opname begin lacatatie en conditiebehoud na afkalven.

Informeer bij uw voerleverancier naar NutriTek of bezoek onze website.

www.speerstra.com

HEALTHY ANIMALS – HIGH PROFITS 50

AGRARISCH MAGAZINE

2026

0514 56 90 01

Meer controle met SenseHub® Dairy Koemonitoring Koemonitoringssysteem voor melkvee Krijg inzicht in de gezondheid van elke koe Bepaal het meest optimale moment van K.I. Verhoog uw drachtigheidspercentage Optimaliseer de tussenkalftijd Verbeter de voerefficiëntie Grijp in bij gedragsafwijkingen en hittestress

Gezondheid

Vruchtbaarheid

Routine

Voeding

Hittestress

Benieuwd naar de mogelijkheden? Neem contact op: Willem Dotinga +31 (0)622 788120

Kees Pols +31 (0)658 862030

sensehub-monitoring.nl Dit product is niet bedoeld om een ziekte bij dieren te diagnosticeren, behandelen, genezen of voorkomen. Voor de diagnose, behandeling, genezing of preventie van ziekten bij dieren moet u uw dierenarts raadplegen. De nauwkeurigheid van de gegevens die via dit product worden verzameld en voorgesteld zijn niet bedoeld om overeen te komen met die van medische apparaten of wetenschappelijke meetsystemen.

BNL-SHB-250700001 © 2025 Merck & Co., Inc., Rahway, NJ, Verenigde Staten en haar dochterondernemingen. Alle rechten voorbehouden.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 51

DE SPOTLIGHTS OP Gesponsord artikel

‘JAAR GELEDEN BLIJ MET 40 LITER PER KOE, NU GEVEN ZE VLOT 50 TOT 60 LITER’ ‘Producties van 60 liter? Dat was voor de topfokkers, wij hoorden daar echt niet bij. Maar nu lukt het hier ook’, vertelt Kor de Boer met een brede glimlach. De melkveehouder uit Grijpskerk kijkt terug op een geslaagde project met Agolin® Ruminant. Het voederadditief draagt niet alleen bij aan een hogere melkproductie en betere diergezondheid, maar ook een lagere methaanuitstoot.

D

e pinken zijn uit het land, de laatste snede gras zit in balen en de machines zijn schoongespoten. Voor Kor de Boer uit het Groningse Grijpskerk een mooi moment om terug te kijken op een jaar waarin zijn koeien uitzonderlijk presteerden.

52

AGRARISCH MAGAZINE

2026

De gemiddelde dagproductie steeg naar 35 kilo melk en de koeien houden dit ook veel langer vol. ‘De betere persistentie schrijf ik echt toe aan Agolin’, zegt De Boer. Op het bedrijf, dat hij samen met zijn broer René en zoon Alwin runt, melkt hij 140 Red Holstein x Fleckvieh koeien en worden 60 stuks jongvee opgefokt.

Lagere CO2-uitstoot en meer melk

Het idee om met Agolin Ruminant te starten, ontstond begin 2025.

Al scrollend op het Melkweb van FrieslandCampina viel zijn oog op de oproep om deel te nemen aan een project met Agolin Ruminant.

De beloftes van een lagere CO2-uitstoot, een liter meer melk en een passende vergoeding maakten hem nieuwsgierig. Eind februari startte hij met Carbon PEQ®, wat Agolin Ruminant bevat. Tijdens het project werd het bedrijf intensief gevolgd. De conditie van de koeien werd regelmatig gescoord en de mest gezeefd om de vertering scherp in beeld te krijgen. ‘Na ongeveer zes weken zagen we de

Het Agolin Ruminant Project In 2025 voerden FrieslandCampina en Heemskerk een gezamenlijk project uit met Agolin® Ruminant. Dit natuurlijke voeradditief helpt bij het verlagen van de methaanproductie in de pens en draagt bij aan een betere vertering en hogere productie. Lees meer over dit project op: https://www. heemskerk-dairy.com/nl_NL/nieuws/ succesvol-project-agolin-ruminantfrieslandcampina-en-heemskerk De koe met de hoogste productie. Op het moment dat de foto gemaakt is, is ze 81 dagen aan de melk en produceert 67,7 kilo melk per dag.

looplijnen zijn niet meer ideaal, maar onze koeien doen het er goed’, vertelt De Boer. Ondanks de volle bezetting heerst er rust in de stal en zijn zowel de koeien als de klauwen schoon. ‘We hebben nog maar een enkele koe met klauwproblemen. Waarschijnlijk omdat de weerstand is verbeterd.’ Toch had het gebruik van Agolin ook een nadeel. ‘De mest was zo goed verteerd, waardoor er te weinig dikke fractie was voor de mestscheider. Die moest veel langer draaien. Dat is opgelost met wat gesneden stro in de boxen.’

'Na zes weken zagen we aan de mest dat het voer beter verteerd werd'

Op weg naar 1,4 miljoen liter melk

‘Het doel was om 1,3 miljoen liter te produceren in deze stal.

Dat is nu ruimschoots gelukt’, vertelt Kor. In de drukke stal staat een bonte rij koeien geduldig te wachten voor de twee gedateerde melkrobots. ‘Volgend jaar willen we twee nieuwe robots plaatsen.

Ik ben ervan overtuigd dat we dan richting 1,4 miljoen liter kunnen melken’.

Kor de Boer: ‘Als een collega-veehouder vraagt of hij Agolin Ruminant moet gaan voeren, zeg ik direct ja.’

structuur van de mest veranderen. Het mestzeven bevestigde wat wij al zagen: het voer wordt beter verteerd’, vertelt De Boer. Al snel volgde een melkproductiestijging. ‘In de opstart zijn we tot 60 dagen na afkalven, propyleenglycol gaan voeren. Dat heeft zeker geholpen.

Maar na 60 dagen houden ze de productie nog steeds goed vast.

Normaal zakken de productie en gehalten in de zomer wat weg, maar dit jaar was dat helemaal niet zo. De koeien bleven veel persistenter en ook het celgetal was deze zomer lager dan vorig jaar.’

Persistente koeien zorgen voor de plus

‘We durven niet meer met CarbonPEQ te stoppen, je bent de liters zo weer kwijt’, zegt Kor beslist. Maatschap de Boer kijkt terug op een geslaagd project en beveelt Agolin Ruminant zonder aarzeling aan.

‘Als een collega veehouder vraagt of hij het moet gaan voeren, zeg ik direct ja. Als de koeien het goed doen, dan gaat de rest ook vanzelf.’

‘Simpel koetje’ produceert bijna 68 liter

De melkveehouder pakt zijn mobiel erbij en laat een paar voorbeelden zien. ‘Deze tweede-kalfs-koe was niet meteen drachtig.

Ze is 325 dagen aan de melk en geeft nog steeds 41,7 liter melk.

Voorheen had ze zich allang drooggezet. Nu is het geen probleem dat ze wat langer doorloopt. En de koe met de hoogste productie is maar een simpel koetje. Ze is nu 81 dagen aan de melk en ze geeft 67,7 liter melk. Dat komt niet meer van de propyleenglycol, dat is echt het effect van Agolin’, is de overtuiging van De Boer. De goede conditie van de koeien valt direct op. Ze glanzen en de pensen zijn volgevreten. De diepstrooiselboxen, met een breedte van 1 meter 10 zijn goed gevuld. ‘De stal is bijna 40 jaar oud. Afmetingen en

De 305-dagen-productie van maatschap De Boer komt uit op 10.844 kg melk, met 4,48% vet, 3,57% eiwit en een BSK van 51,8. De verbeterde productie is duidelijk terug te zien in zowel de stijging van de BSK als de NO. AGRARISCH MAGAZINE

2026 53

REPORTAGE

Foto’s: Landpixel, Langs de Melkweg

De Tanzaniaanse Zeboe wordt op Mruazi Farm tegenwoordig gekruist met de Braziliaanse Gir. Dit levert een koe op die goed bestand is tegen droogte. Om die reden wordt bewust ook doorgefokt met dit ras.

‘HIER MAAKT EEN KOE ECHT EEN ESSENTIEEL VERSCHIL’ In een halve eeuw tijd is in Tanzania een bescheiden doch indrukwekkende melkveehouderijsector ontwikkeld. Drijvende kracht hierachter is Lút Zijlstra, ondersteunt door een Friese coöperatie.

Tijdens een bezoek aan het Oost-Afrikaanse land wordt één ding goed duidelijk: wie het reilen en zeilen van de melkveehouderij aldaar wil begrijpen, moet de Europese bril volledig afzetten.

Tekst:

Sjoerd Hofstee

V

oorzichtig kiepen de eerste zonnestralen ’s ochtends vroeg over Mruazi Farm als de serene rust voorzichtig wordt verstoord door het fluiten en zachtjes roepen naar de koeien. Op die manier lokken enkele medewerkers een deel van de veestapel. Zij melken ongeveer de helft van de 172 melkkoeien elke ochtend en middag met de hand. Tijdens het handmelken plaatst de melker het kalf voor de koe om deze gerust te stellen. Tot een

54

AGRARISCH MAGAZINE

2026

gewicht van 100 kilo – 4 tot 5 maanden - blijft het kalf namelijk bij de koe om daarna de opfok in te gaan.

Niet alle koeien worden met de hand gemolken. Het andere deel van de melkveestapel gaat sinds enkele jaren dagelijks tweemaal door een melkstal. Dat niet alle koeien in de melkstal gemolken worden, heeft te maken met een ‘inschattingsfout’. Een deel van de koppel draagt hoorns en door de natuurlijke rangordeschikking ontstond angst bij veel dieren om de melkstal in te gaan; bang om in het nauw te worden gedreven door de koppelgenoten. De leiding zag zich genoodzaakt het handmelken gedeeltelijk voort te zetten, vertelt Farm Manager William Muunya. Hij is 67 en officieel met pensioen. Maar om zijn decennialange ervaring op het bedrijf, dat grotendeels eigendom is van de Friese coöperatie DisTanz Invest (zie kader op pagina 58), is hij nu als consultant terug aangesteld en heeft hij de dagelijkse leiding op het bedrijf. Zijn leeftijd is daarbij een bijkomende plus, want senioriteit staat hoog aangeschreven in de Tanzaniaanse cultuur.

172 koeien is voor Tanzaniaanse begrippen een enorme

schaalgrootte, maar niet voor Mruazi Farm. ‘Vorig jaar en ook dit jaar hebben wij flink last gehad van MKZ’, vertelt William.

‘We vaccineren wel, maar meer dan eens blijkt zo’n vaccin niet alle gemuteerde varianten van het virus te bestrijden. Veel koeien raakten ziek, vraten niet meer en hun spenen raakten geïnfecteerd. Om die reden staan nu zo’n 45% van de koeien droog.’

Een koe voor een koe

Het is duidelijk dat infecties en ziektes een van de grote bedreigingen vormen voor melkveehouderij in OostAfrika. En met name ook de bestrijding ervan. ‘Dat komt omdat in Tanzania niet een infrastructuur bestaat zoals wij die in Nederland kennen’, licht Lút Zijlstra (78) toe. ‘Inmiddels hebben wij een passend vaccin tegen MKZ kunnen aanschaffen vanuit Botswana. Maar dat kost veel tijd en is dubbel zo duur.

Het zijn problemen waar we in dit land nog volop mee te doen hebben.’

Dit soort uitdagingen zijn voor Zijlstra totaal niet nieuw. Samen met zijn vrouw Rigt-Marie belandde hij al in 1985 in de noordoostelijke regio Tanga in Tanzania. Toen nog vanuit het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken voor een ontwikkelingshulpproject waar Eelke Boonstra uit Burgum de aanzet toe had gegeven. ‘In die begintijd hebben we een kredietsysteem opgezet voor lokale boeren. Zij konden een koe lenen door die met een drachtige pink weer terug te betalen. Op zo’n manier konden we over de jaren heen steeds meer lokale boeren helpen’, vertelt Zijlstra die deels in Tanzania woont en deels in het Friese Hennaard. ‘Met een Europese bril op denk je wellicht ‘wat is nu één koe?’, maar hier maakt dat een enorm verschil in het bestaan van mensen op het platteland. Zonder die koe komt hun inkomen louter uit de verkoop van wat aan de bomen en op hun kleine stukje grond groeit – vaak minder dan enkele hectares – en zijn ze enorm afhankelijk van hetgeen er op de lokale markt voor wordt betaald. Met de komst van de koe en de melk kwam er een doorlopende inkomensstroom voor die families.

Dat maakt het verschil tussen elke dag zekerheid over al dan niet je kinderen kunnen voeden en dat je kind naar school kan.’

Rauwe melkverkoop op straat

Zijlstra en zijn mensen werkten stap voor stap

aan een verbeterde structuur. In de beginjaren betekende dat: lokale boeren enthousiasmeren en afzetmarkt creëren. Dat laatste gebeurde al snel met een truckje met een 3.000 litertank erop dat over matige wegen naar de grote stad Dar es Salaam reed. Daar werd de rauwe melk op straat via agentschappen verkocht. Dit voorbeeld werd afgezien waardoor die markt onder druk kwam te staan. Bovendien nam de animo onder de lokale bevolking in koeien melken zo snel toe dat er te veel melk was om dagelijks goed te kunnen vervoeren en vermarkten. In 1996 werd een lang gekoesterde droom bewaarheid: zuivelfabriek Tanga Fresh zag het levenslicht. ‘Een particuliere fabriek want we wilden per se niet afhankelijk zijn van steun van de overheid of iets dergelijks’, vertelt Zijlstra. ‘Dat is veel te risicovol voor de lange termijn.’ Hij vond steun bij een eerdere Friese coöperatie – FriZania – waar verschillende melkveehouders uit de regio Koudum bij waren aangesloten. Tanga Fresh kende een vliegende start.

‘Jaarlijks groeiden we 15% in melkaanvoer en binnen drie jaar draaiden we breakeven’, vertelt Zijlstra. In 2005 groeide de toenmalige locatie, midden in de stad Tanga, dermate uit de voegen dat verhuizen noodzakelijk was. Een zuivelfabriek van de Staat, aan de rand van de stad, ging failliet en deze kon worden overgenomen. Inmiddels werd er 42.000 kilo melk dagelijks gecollecteerd via verschillende verzamelpunten waar lokale boeren hun melk ’s ochtend brengen. Het gaat dan om opgeteld duizenden boeren omdat velen van hen slechts één koe melken en daar loopt het kalf de eerst maanden bij. Meer dan 8 liter per dag leveren zulke ‘small scale holders’ dan vaak ook niet, maar bij zo’n productie levert dat vaak toch omgerekend € 7,50 op per dag.

Niet veel geld voor onze begrippen, maar wel in Tanzania waar een werknemer vaak een dagloon van circa € 2 verdiend.

'Afhankelijk zijn van overheidssteun is veel te risicovol'

Zeboe’s kruizen

Het succesverhaal van de melkcollectie en verkoop, waarbij duizenden lokale boeren elke dag een vaste inkomensstroom opbouwen, bleef niet onopgemerkt. De Tanzaniaanse regering vroeg Zijlstra een opkomend probleem te tackelen: het tekort aan vee dat

De melkgift vanuit de melkstal wordt handmatig overgeheveld in een kleine melktank.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 55

REPORTAGE

Farm manager William Muunya: 'Periodes van droogte nemen toe en zijn erg uitdagend.'

kon gedijen in het Tanzaniaanse klimaat én melk produceert. Na de nodige aanloopproblemen op verschillende locaties, ging Mruazi Farm in 1998 als opfokbedrijf van start. Met hulp van DisTanz, een coöperatie met Friese roots die ondersteuning bood en biedt op financieel gebied en bijdraagt aan kennisdeling en -ontwikkeling.

De Tanzaniaanse Zeboe, die al honderden jaren in Tanzania wordt gehouden, geldt nog altijd als uitgangsmateriaal. Deze wordt tegenwoordig gekruist met de Braziliaanse Gir. ‘Die noemen wij ook wel de ‘milking Zeboe’. De kruislingen produceren zo’n 4 liter melk per dag naast hetgeen het kalf opdrinkt, op een 100% rantsoen van de grassen die in de Tanzaniaanse percelen groeien. Dat is relatief veel, want de originele Tanzaniaanse Zeboe produceert maar 1 tot 2 liter zolang het kalf erbij loopt’, vertelt Zijlstra. Met jongvee erbij houdt Mruazi Farm zo’n 475 van deze ‘moderne’ Zeboes. Dezen worden gekruist met Holstein-Frisians en deze dieren worden als ze drachtig zijn

verhandeld. Zo’n F1 drachtige vaars kost een klant circa € 1.300. ‘Dat is veel geld in Tanzania, maar er is volop vraag uit heel het land.

Als het lukt, hopen wij dan ook nog uit te breiden in het aantal dieren dat we melken en opfokken’, vertelt Zijlstra. Hij licht toe dat er ook wel wordt doorgefokt met Holsteiners (F2), maar dat dit vaak minder succesvol werkt. ‘Het klimaat hier is hard. 50% van het originele bloed beschermt de dieren beter tegen die uitdagingen.’

Die uitdagingen liggen naast de ziektedruk vooral in de periodes van droogte. Om de percelen dan aan de praat te houden is een forse opgave. Op Mruazi Farm trachten ze dat te doen door het gewas, zowel machinaal als handmatig, kort en vrij te houden van opkomend boom- en struikgewas. ‘In de regenperiodes spruiten de goede grassen dan weer uit’, licht farmmanager William toe. ‘Het is arbeidsintensief, maar het loont.’ Is er onvoldoende grasaanbod dan wordt er meer lokaal aangekocht voer bijgevoerd. Dat bestaat vooral uit restproducten van lokale kleine boeren. Ook wordt leucaena gevoerd: een eiwitrijk product gewonnen door dunne bladeren van een speciale boomsoort te drogen. ‘De runderen zijn er dol op en het is erg voedzaam’, zegt William Muunya. Het resulteert in een handel in fokvee die het jaarrond doorgaat en koeien die gemiddeld rond de 10 liter per dag produceren waarvoor een melkprijs van omgerekend tussen de € 0,30 tot € 0,40 per kilo wordt betaald. In Dar es Salaam is de consumentenprijs momenteel € 0,70 per liter. Een te hoge prijs voor de meerderheid van de bevolking en melk wordt dan ook nog echt als een luxeproduct beschouwd.

Geen melkgeld uitbetaald

Dit alles leest als een positief verhaal, maar het is binnen de melkveesector in de Tanga-regio beslist niet louter voorspoed. Met de groei en de verhuizing van de nieuwe zuivelfabriek werd kort na de eeuwwisseling het plan geboren de locatie te moderniseren en uit te breiden. De leden van coöperatie Frisiana vonden die stap te groot en trokken zich terug. Als investeerder kwam DOB Equity aan boord.

Een investeringsmaatschappij, eigendom van de familie De Rijke die kort daarvoor (in 2002) haar Kruidvat-winkels voor € 1,3 miljard

Een melker verdient € 2 per dag

Handmelken op Mruazi Farm

56

AGRARISCH MAGAZINE

2026

De jonge dieren in opfok weiden overdag en lopen 's nachts in een grote ren (op achtergrond te zien) ter bescherming tegen diefstal.

‘Koe verschaft mij krediet bij de kruidenier’

Zuivelfabriek Tanga Fresh vervult een spilfunctie in de regio, maar verloor door mismanagement de laatste jaren veel positie en vertrouwen.

aan een Chinese partij had verkocht. Een minderheidsbelang van de aandelen ging naar de Tanzaniaanse melkveehouders die inmiddels een coöperatie hadden gevormd. Dit ging enkele jaren goed, maar vanaf 2016 kwam de klad erin. DOB was voor de fabriek leningen aangegaan met hoge rentes om grote uitbreidingen door te voeren.

Ook werd grotendeels omgeschakeld naar UHT-melk (lang houdbare melk). Dat bleek overduidelijk een miscalculatie. Het proces verliep vaak niet vlekkeloos en belangrijker: er was en is onvoldoende melk met de kwaliteitstandaard die voor dit product nodig is.

Daarmee raakte de fabriek in verval. Dat wil zeggen, de locatie oogt voor Tanzaniaanse begrippen nog altijd modern, maar er wordt dagelijks niet 60.000 liter verwerkt – wat de capaciteit is - maar slechts tussen de 15.000 en 25.000 liter. De reden voor de sterk verminderde melkaanvoer is dat Tanga Fresh al meerdere jaren slecht uitbetaald en vooral dat ze soms helemaal niet uitbetaald.

Handelaren die zich dan melden bij lokale boeren krijgen steeds vaker de melk mee omdat die wel betalen. Het grote probleem is alleen dat er in natte periodes duidelijk minder vraag is naar melk

Mama Karabon is een dame die al vanaf 1991 één koe houdt in de binnenlanden van Tanzania waar de wegen in slechte conditie zijn en de afstanden groot. Haar koe is meestal vergezeld van een kalf, tot dat dat oud genoeg wordt om verkocht te worden. ‘Op de top geeft de koe 10 liter per dag, maar ook vaak minder’, vertelt de oudere dame. ‘Het is erg moeilijk om er iets aan te verdienen, maar doordat ik een koe in eigendom heb, kan ik bij de kruidenier mijn spullen op de pof kopen. Zij weten daar dat ik altijd melkgeld binnenkrijg en dus in staat ben hen te betalen.’

Enkele kilometers verderop in de Usambara bergen is de 32-jarige Charles George duidelijk optimistischer. ‘Ik melk nu vier koeien en heb twee pinken, dus volgend jaar hoop ik zes koeien te melken. Als ik alle kosten aftrek, houd ik per maand gemiddeld € 300 over. Dat is toch prachtig. Mijn gezin kan daar goed van bestaan.’

Kleine boeren vervoeren hun melk vaak op motorfietsen naar de collectiecentra.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 57

REPORTAGE

Jongere Friese boeren nemen Distanz-aandelen over

Lút Zijlstra: 'De komst van melkveehouderij hier maakt voor duizenden mensen het verschil tussen je kind kunnen voeden en scholing kunnen betalen.'

en de handelaren dat niet tot nauwelijks komen opdagen of louter bodemprijzen bieden. De lokale boer met één of enkele koeien, en dus zo’n beetje de hele regio, is afhankelijk van een functionerende zuivelfabriek mét een stabiele afzetmarkt. Een rol die Tanga Fresh jarenlang vervulde maar momenteel niet meer waar kan maken.

Lút Zijlstra en de leden van coöperatie Distanz zien deze ontwikkeling met lede ogen aan. Nu DOB Equity, die in hun ogen verantwoordelijk is voor het mismanagement dat aan de problemen ten grondslag ligt, haar aandelen wil verkopen, hopen ze dan ook een stabiele partij te vinden die de zuivelfabriek kan overnemen in het belang van de lokale boeren en de hele melksector in Noordoost-Tanzania. Gesprekken hierover lopen onder andere met Henk Bles van Bles Dairies. Met die onderneming is Bles al sinds 2012 actief in buurland Kenia en hij voelt er wel voor om ook in Tanzania een rol te vervullen. ‘Niet om zelf geld in de zuivelfabriek te steken’, zegt Bles stellig. ‘Maar daarvoor ben ik wel in gesprek met een aantal investeerders die hierin interesse hebben.'

Ook in zijn ogen is een goed lopende zuivelonderneming onontbeerlijk om de hele melksector in de Tanga-regio in de benen te houden. ‘Ik heb ontzettend veel respect voor hetgeen Zijlstra en de coöperatie in deze regio van Tanzania door de jaren heen hebben opgebouwd.

Het zou echt zonde zijn dat dat geen doorgang vindt. Juist ook omdat ik geloof dat de vraag naar melk de komende jaren absoluut toeneemt. Een tweede Lút Zijlstra, die z’n hart en ziel veertig jaar lang voor zo’n onderneming en compleet landsdeel gaf, vinden we denk ik niet opnieuw. Daarvoor moeten we de komende jaren een andere invulling vinden.’

‘Een tweede Lút Zijlstra vinden gaat niet lukken’

Niet alleen drijvende kracht Lút Zijlstra nadert de 80, ook de meeste leden van de huidige coöperatie DisTanz zijn op leeftijd. Zij stapten allen eind jaren ’90 in voor 25.000 gulden. Rendement in geld hebben ze daarmee eigenlijk nooit gemaakt. Het rendement voor hen zit in de waarde dat het platteland van Tanzania voordeel beleeft aan de ontwikkeling van de melkveesector. Van de huidige leden Truke Zeinstra (voorzitter), Jappie Rijpma (penningmeester), Halbe Klijnstra (secretaris), Eelke Boonstra, Dirk Palma, Jelte Speerstra, Alois Zegers, Douwe Brouwer, Marten Pelleboer, Sake Castelein, Lolle Hijlkema en Andries Jan de Boer is laatstgenoemde duidelijk de jongste en trekt hij er onder andere hard aan nieuwe, jongere, boeren bereid te vinden de aandelen over te nemen. Een aantal van deze nieuwe geïnteresseerden neemt in januari 2026 zelf een kijkje in de Tanga-regio. Als zij daarna daadwerkelijk instappen, en een aandeel overnemen, zal deze nieuwe groep onder andere trachten het ‘Outgrowers’ project meer handen en voeten te geven. Een project dat jonge Tanzanianen de kans biedt om op grond van Mruazi Farm een bedrijfje met enkele koeien en een paar hectare op te zetten met een garantie van melkafzet via het moederbedrijf. Belangstellenden in participeren binnen de hernieuwde groep die de coöperatie DisTanz vormt, kunnen contact opnemen met de voorzitter of secretaris over de mogelijkheden.

Meer uitleg en foto’s aangaande het bedrijf van Zijlstra, coöperatie Distanz Invest en de lokale kleinschalige melkveehouders in Tanzania is te vinden op www.melkvanhetnoorden.nl.

Op Mruazi Farm lopen in totaal circa 2.000 runderen op circa 2.000 hectare.

58

AGRARISCH MAGAZINE

2026

KARATE 0.4GR, krachtige bescherming tegen ritnaalden ®

• Voorkomt vraatschade aan wortels en ondergrondse stengeldelen • Betere gewasstand met veel meer planten per hectare

Het granulaat wordt toegepast tijdens het zaaien van de maïs met een granulaatstrooier op de zaaimachine. Een goede verdeling is hierbij belangrijk. Het granulaat moet gelijkmatig verdeeld worden, vooral boven het zaad, om de jonge plant en de ondergrondse stengel te beschermen.

Syngenta Crop Protection B.V., Postbus 512, 4600 AM Bergen op Zoom.

Tel. 0164 225 500, www.syngenta.nl.

Gebruik gewasbeschermingsmiddelen veilig. Lees voor het gebruik eerst het etiket en de productinformatie. ®/TM Registered Trademark of a Syngenta Group Company.

AGRARISCH MAGAZINE

2026 59

VAST | FLEXIBEL | TIJDELIJK | VAKANTIEWERK 06 - 33 30 89 98

planning@werfftalent.nl

0513 - 61 03 80

Venus 3, Heerenveen (tijdelijk)

voor jouw baan!

Bel2026

60

AGRARISCH MAGAZINE

werfftalent.nl