MAGAZINE
COLOFON Bedrijf
Adres gegevens
Openingstijden
Stichting Nederlands
Brink 31,
Dinsdag t/m zondag
Museum Kinderwereld
9301 JK Roden
11.00-17.00 uur
Fotografie, vormgeving,
Telefoon
Email & Website
beeldredactie
050-5018851
info@museumkinderwereld.nl
Laura Veenstra
Te vinden op sociaalmedia
2
www.museumkinderwereld.nl
INHOUD 5
Museum Kinderwereld
5 - 21
Het onstaan & geschiedenis De geschiedenis van speelgoed 10 oude buitenspeel spellen 5 topstukken van het museum
19
Intervieuw
24 - 27
Daniëlle Lokin
Het team 28 - 33
24
Dagbesteding in Speelgoedmuseum Kinderwereld
EEN SNEAK PEEK BIJ DE NIEUWE TENTOONSTELLING
TINY HOUSES - WONEN EN WERKEN IN HET KLEIN -
Sneak peek nieuwe
36
36 - 43
tentoonstelling Huize Plasmans In de Fransche lely Karina Schaapman
Puzzel 48 - 49
28
38
Woordzoeker Lijntekening
3
Museum Kinderwereld
Je raakt niet uitgekeken en uitgespeeld in “Kinderwereld”’, een kijk- en doemuseum voor het hele gezin! Kijken naar een enorme collectie oud en antiek speelgoed en een jaarlijks wisselende thematentoonstellingen. Maar, behalve kijken naar al dat speelgoed, kan er ook volop worden gespeeld. Op alle verdiepingen van het museum valt wel iets te beleven (geheimzinnige waarzegger, de Bimbobox, speelzolder met constructiespeelgoed en treinen, oude kruidenierswinkeltje, knutselkamer, etc.). Maar niet alleen binnen, ook buiten kan iedereen letterlijk uit de voeten op het grote ouderwetse speelplein. Tollen, hoepelen, steltlopen, hinkelen, touwtjespringen, een ritje op de vliegende Hollander en vélocipède of een rondje draaien in de ouderwetse molen uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Uitgekeken en uitgespeeld? Met uitzicht op het speelplein, kan in het museumcafé De Kaleidoscoop, of buiten op het terras, een ieder even bijkomen met een kopje koffie/thee, een ijsje, etc.
“ Een uitstapje naar Speelgoedmuseum Kinderwereld is het ideale uitstapje voor het hele gezin! “
5
GESCHIEDENIS
HET ONTSTAAN & GESCHIEDENIS Stichting Nederlands Museum Kinderwereld
1969 In 1969 werd de Stichting Nederlands Museum Kinderwereld in Roden opgericht door de Vereniging voor Vreemdelingenverkeer en de Vereniging van Volksvermaken. Het museum startte op de locatie Brink 21 in Roden, waar momenteel Restaurant/ Zalencentrum de Pompstee is gevestigd. Tegelijkertijd werd in dit jaar via het ANP een oproep gedaan aan de Nederlandse bevolking om eens op zolder te kijken naar speelgoed uit het verleden. Aan deze oproep werd massaal gehoor gegeven en is de aanzet geweest van een unieke collectie antiek speelgoed.
1979 Het museum verhuisde in 1979 naar het voormalige huis van dokter Pieters aan de Brink 31, waarin ook de VVV werd gehuisvest. In Het Pietershuis werd een permanente expositie ingericht. Nadat hij op een autoloze zondag per fiets, met een doos oud speelgoed achterop, naar een sollicitatiegesprek ging, werd Roel Valenteijn in 1973 aangesteld als eerste conservator van Speelgoedmuseum Kinderwereld. In 1979 werd met donaties van de Zakenkring Roden, Gedeputeerde Staten en de Stichting Jantje Beton het buitenspeelterrein gerealiseerd.
6
1987 Het Achterhoes (de schuur van het Pietershuis) huisvestte tot 1987 de culturele raad. Nadat deze zich vestigde in Huize Mensinghe, kwam deze ruimte vrij en wordt deze tot op de dag van vandaag gebruikt als expositieruimte met wisselende tentoonstellingen.
1989 Door een schenking van Elton BV in Roden, kon in 1988 een aangrenzend perceel grond worden aangekocht ten behoeve van het speelterrein, het zogenaamde Eltonplein. Een jaar later, juni 1989, werd het Eltonplein, met een oude draaimolen uit de jaren dertig van de vorige eeuw, feestelijk in gebruik genomen.
2010 Een langgekoesterde wens van het museum ging in december 2010 in vervulling. De kaleidosoop (museumcafé en activiteitenruimte) werd feestelijk geopend door Jochem van Gelder en doet o.a. dienst als ontvangstruimte voor allerlei groepen. Uitgerust met een beamer en geluidsinstallatie is de Kaleidoscoop ook te huren door bedrijven, verengingen, etc.
2013 Het pand is opgeknapt en er staan nieuwe plannen op stappel. Kinderwereld gaat deze nieuwe fase in onder de leiding van Daniëlle Lokin.
7
GESCHIEDENIS
DE GESCHIEDENIS VAN SPEELGOED Speelgoed in de oude tijd Kinderen spelen al heel lang met speelgoed. Zo zijn er in de oudste beschavingen voorbeelden van bronzen speelgoedmeubilair, aardewerken, poppen en dieren. Het oudste speelgoed bestaat uit allerlei zaken die in de directe omgeving van de mensen zijn aangetroffen. De rammelaar is speelgoed dat waarschijnlijk al duizenden jaren oud is. Bij de opgravingen in Egypte zijn kindergraven uit de tijd van de farao’s blootgelegd waarin terracotta poppen, beestjes, ballen en tollen zijn aangetroffen. Van de Grieken en Romeinen is veel speelgoed bewaard gebleven. Er zijn afbeeldingen en beschrijvingen van speelgoed gevonden. Het speelgoed waarmee Griekse en Romeinse kinderen spelen bestaat uit lappenpoppen, jojo’s en trekkarretjes.
Het speelgoed in de middeleeuwen Uit de Middeleeuwen is jammer genoeg weinig speelgoed bewaard gebleven. Het meeste is weggegooid of vergaan. In het speelgoed uit de Middeleeuwen dat wel overgebleven is, herkennen we het speelgoed van nu zoals vliegers, ballen, speelgoedsoldaatjes, hobbelpaarden en trek- en duwdieren. Voor de rijken is het speelgoed van zilver of brons, glas of aardewerk gemaakt. Het spel is ook al in de Middeleeuwen een nabootsing van de wereld van volwassenen en wordt ook gezien als zeer leerzaam. Soms is het niet duidelijk of alle voorwerpen die er uit zien als speelgoed ook werkelijk voor dit doel zijn gebruikt. Pronkstukken zoals speelgoed van zilver en poppenhuizen worden niet alleen voor de kinderen, maar ook voor volwassenen gemaakt.
Massaproductie Tot de 19e eeuw zijn het de goud- en zilversmeden en de uurwerk- en slotenmakers die het blikken speelgoed maken. In die eeuw kan de productie van blikken speelgoed worden gemechaniseerd. Door het gebruik van de stoommachine komt de massaproductie van goedkoop blikken speelgoed op gang. Stoommachines, treinen, auto’s, fietsen en vliegtuigen worden in het klein nagemaakt. Omdat blikken speelgoed als onveilig wordt beschouwd wordt er nu bijna niet meer met blikken speelgoed gespeeld.
Het nut van speelgoed en spel
Binnen- en buitenspel, jongens- en meisjesspel
In de 16e eeuw ontstaat een discussie over het nut van spelen en speelgoed. De aanhangers van Calvijn vinden dat kinderspelen verboden moeten worden, omdat het nutteloze bezigheden zouden zijn. Luther daarentegen omschrijft het kinderspel als nuttig voor de ontspanning. Op het schilderij “Kinderspelen” uit 1560 van de schilder Pieter Breughel staan 250 kinderen en meer dan zeventig spelletjes afgebeeld. De kinderen hebben echter helemaal geen kindergezichten, maar lijken meer op kleine volwassenen, van wie ze de dwaasheid en nutteloze bezigheden symboliseren (zie voorplaat).
Tot de 18e eeuw zijn kinderspelen vooral bedoeld om buiten te spelen. Pas in die eeuw wordt er steeds meer binnen gespeeld. Jongens en meisjes hebben in die tijd ieder hun eigen speelgoed. Aan de hand van het speelgoed waarmee een kind is afgebeeld kun je dus zien of het een jongen of een meisje is. Dit is namelijk niet aan de kleding te zien, omdat jongens tot ongeveer hun zevende jaar, net als meisjes rokken dragen. Een kolfstok, een soort golfstok, hoort bij een jongen. Meisjes zijn vaak met poppen te zien.
Kinderspelletjes van toen… Enkele bekende kinderspelen zijn hinkelen, tiepelen, touwspringen en knikkeren. Elk spel heeft zijn eigen achtergrond en is sterk door de omgeving bepaald. Hinkelen heeft oorspronkelijk een diepe religieuze betekenis. De hinkelpatronen lijken vaak op een plattegrond van de kerk. Het spel komt men door de eeuwen heen overal tegen. Ook in Nederland is het hemel-hel-aarde hinkelspel zeer bekend. Je gooit vanaf de aarde achtereenvolgens een steen in de hokken 1 tot 10. Komt de steen in de hel ben je af, de hemel daarentegen is een rustplaats en het eindstation.
8
Voor 1600 wordt het speelgoed meestal thuis gemaakt door broers en vaders, of in een werkplaats door pottenbakkers, houtdraaiers of metaalgieters. Na 1600 ontstaat er een speelgoedindustrie. Het speelgoed wordt in grote hoeveelheden gemaakt. De Duitse stad Neurenberg ontwikkelt zich tot het Europese centrum voor de handel in en productie van speelgoed. In die tijd wonen daar vele houtsnijders die zich bezighouden met het snijden van religieuze beelden voor de (katholieke) kerk. Na de kerkelijke hervormingen is een deel van de “markt” verloren gegaan. Daarom schakelen de houtsnijders over op de productie van houten poppen en ander speelgoed. In de loop van de volgende eeuwen breidt de Neurenbergse speelgoedindustrie zich uit tot geheel Europa, de Verenigde Staten en Rusland. Aanvankelijk is het speelgoed nog erg kostbaar en daarom voor de meeste mensen te duur. Kinderen van minder rijke mensen spelen tot aan de 19e eeuw nog steeds met eenvoudig, thuisgemaakt speelgoed.
Speelgoed in arme en rijke landen Is er in de rijke, geïndustrialiseerde landen een speelgoedindustrie ontstaan met een zeer gevarieerd aanbod, in arme landen zijn de kinderen vaak aangewezen op primitieve middelen zoals stokjes en stenen. Kinderen in arme landen maken veel speelgoed zelf van spullen uit de natuur of afvalmateriaal.
Het speelgoed van nu De laatste tijd is er een enorme opmars van elektronisch eelgoed. Computerspelletjes op batterijen bijvoorbeeld testen het reactievermogen. Het elektronisch brein binne nin is zo klein, dat ook ingewikkelde computerspelletjes in je broekzak passen.
10
3
De kinderen houden elkaar vast in een lange rij. De voorste van de rij houdt een boom vast. Degene aan het eind van de rij draait met de rij om de boom heen, net zo lang tot ze allemaal tegen de boom aan staan, onder het zingen van: “De boom wordt hoe langer hoe dikker, De boom wordt hoe langer hoe dikker. ”Dan gaat de rij achteruitlopend weer terug en zingen: ”De boom wordt hoe langer hoe dunner.”
OUDE BUITENSPEEL SPELLEN
1
2
Proppenschieten: Als de elzenproppen weer aan de bomen zitten, kunnen er weer proppenschieters gemaakt worden. Een mooi recht stuk vlierhout wordt afgezaagd; de pit er uit gehaald en van een stuk draad of een stang wordt een stamper gemaakt. Aan één uiteinde van de stang wordt een breed blokje hout gemaakt die dan tegen de buik wordt gedrukt om zo de prop uit de proppeschieter te jagen. Behalve met elzenproppen, kan men ook met nat papier schieten.
10
4
Ketting breien De voorste van een rij houdt een hand tegen de muur. De achterste gaat met de hele rij onder de arm door. Loopt weer rond en gaat dan onder de volgende arm door, totdat de hele rij met gekruiste armen staat, onder het zingen van: ”‘k Zou zo graag een ketting breien. Moet ik naar de stad toe rijen. Ha ha victoria. Ha ha victoria.” De eerste pakt dan de laatste nog bij de hand en zo springt de kring rond tot dat de ketting kapot gaat.
Boompje verwisselen Boompje verwisselen is een tikspelletje waarbij de kinderen een boom moeten vasthouden, maar niet te lang, want het is de bedoeling om van boom te verwisselen. Als je de boom niet meer vasthoud, mag je getikt worden en dan moet je de tikker zijn.
De boom wordt hoe langer hoe dikker
5
Tikkertje: Er word 1 tikker aangewezen De andere kinderen rennen rond over het plein of door de zaal. Het kind ‘die hem is’ tikt een ander kind ‘die hem dan weer is’. Zo weet iedereen lang niet wie de tikker is.
6
7
Bliklopen Hiervoor worden oude blikken gebruikt. Met een spijker net boven de bodem wordt aan weerskanten een mooi rond gaatje gemaakt waar een touw doorheen wordt getrokken, zodat van boven een grote lus ontstaat waarmee je het blik kunt vasthouden. De voeten op de blikken en lopen maar
Zoentje geven De kinderen staan in een kring met één in het midden. Deze draait met de ogen dicht, de arm en vinger uitgestrekt de kring rond en zegt: “Een twee drie vier vijf zes zeven, wie mag ik een zoentje geven?” Het kind gaat samen met degene die aangewezen is met de ruggen tegen elkaar staan. Dan kijken ze opzij, kijken ze allebei dezelfde kant op; geven ze elkaar een zoentje.
8
Fopbal De kinderen staan in een kring met de handen op de rug. Eén kind staat in de kring met een bal en doet net of ze de bal naar één gooit, die moet hem dan opvangen maar degene in de kring kan zich ook omdraaien en de bal de andere kant opgooien. Goed opletten dus.
GESCHIEDENIS
9
Omkijkertje: Dit spel wordt gespeeld met een groep kinderen. Eén kind staat met het gezicht tegen de muur, de anderen erachter op een rij tegen een hek of achter een lijn. De groep moet proberen het kind dat tegen de muur staat te tikken maar die mag onver wachts omkijken en diegene die dan nog loopt moet terug naar de lijn en opnieuw beginnen. Uitkijken dus.
10
Blikspuit
Blikspuit is een spel wat door klein en groot gespeeld wordt. Eerst aftellen wie ‘hem’ moet zijn; die moet dan bij een blik staan en aftellen tot de anderen zich verstopt hebben. Hij moet proberen ze allemaal te vinden; naar het blik lopen en de naam roepen van het gevonden kind, voordat er iemand de kans krijgt het blik weg te trappen. Als dat gebeurt mogen ze zich allemaal weer ver stoppen. Zijn ze allemaal gevonden, dan is degene die het éérst gevonden is degene die de opnieuw verstopte kinderen moet vinden.
Samen bewaren we tradities, feesten en objecten uit Roden en houden ze levend.
Via erfgoedkoepel Roden werken alle erfgoedinstellingen van Roden samen: Speelgoedmuseum Kinderwereld, Museum Havezate Mensinge, Scheepstra Kabinet, de Catharinakerk met Hinsz-orgel en de Historische Vereniging Roon.
Download Spacetime Layers op u telefoon. Scan de QR-code en ontdek onze verhalen.
5
TOPSTUKKEN VAN HET MUSEUM
Kijk verder
TOP 5 TOPSTUKKEN
PIRAMIDEDRAAIMOLEN UIT HET ERTSGEBERGTE, ± 1850 Het is niet altijd vanzelfsprekend geweest om een dennenboom in huis te hebben tijdens de Kerstdagen; er was een periode dat de piramidemolen de plaats innam van de traditionele kerstboom.
E
en bijzondere verdienste van de bewoners van het Ertsgebergte in Duitsland was het maken van draaiende piramides, die veelal voorzien waren van prachtig houtsnijwerk. De door warme lucht (van kaarsen) aangedreven vleugelrand (op de top van de piramide) laat de plateaus ronddraaien. Op de plateaus, soms wel 3 of 4
verdiepingen, staat een bonte verzameling van dieren uit het bos, schapen in de weide, herten, soldaten, jagers, bergmuzikanten en speelgoed. Deze prachtige piramides werden sinds 1813 als vervanging van de kerstboom gebruikt. Een strenge controle zag er op toe dat er geen jonge dennen en sparren werden omgehakt voor het gebruik voor het Kerstfeest. Om toch iets te hebben voor de viering van Kerstmis, werd de piramide in gebruik genomen. Veel van deze draaimolens droegen wel 13 of 17 kaarsen. In sommige delen van Duitsland gaf men de voorkeur aan de hangende vorm. Ook werden er kleine piramides gemaakt voor in de huiskamer. De piramide werd, net zoals de kerstboom, met appels, noten en snoepgoed versierd. Veel piramides vallen op door hun bontheid: groene en gele slingers, engelen, herders en koningen rondom de kribbe met het kerstkind. Jozef en Maria draaien in het rond met de soldaten van koning Herodes. Sinds 1800 werden dergelijke piramides op markten in de steden te koop aangeboden. De vrij grote exemplaren zag men vaak in kerken en vorstenhuizen en zijn veel zeldzamer dan de kleinere exemplaren. Aan het begin van de 19e eeuw was het verboden om jonge dennen en sparren om te hakken. De mensen wilden toch iets feestelijks in huis hebben om Kerstmis te vieren. Zo kwam de piramidemolen in zwang.
Een zeldzaam exemplaar is te bewonderen in Speelgoedmuseum Kinderwereld. De molen wordt vanwege brandgevaar elektrisch aangedreven.
Deze draaimolen is aangeboden door: SISSING ELEKTROTECHNIEK B.V. 26 februari 1992
15
TOP 5 TOPSTUKKEN
JULIANAPOPJE In de porseleinfabriek van Gebr. Heubach zijn door de jaren heen duizenden verschillende karakterkopjes gemaakt. Deze werden gemodelleerd door begaafde kunstenaars naar levende voorbeelden. Welke kinderen of, in enkele gevallen, volwassenen er model voor stonden is niet bekend.
E
r is wel gebleken dat als voorbeeld de kleine prinses Juliana genomen is. Dat de modelleur die voor de Heubach fabriek werkte geslaagd is met zijn opdracht, is te zien aan de treffende gelijkenis die de pop vertoont met het kindergezichtje. Hoe de zeer bijzondere pop ooit ontstaan kan zijn is een raadsel.
Er is geen spoor van een briefwisseling met Heubach, noch over toestemming tot het vervaardigen van een dergelijke pop, noch over het feit hoe en wanneer de poppen (er zijn namelijk twee exemplaren) in het bezit van prinses Juliana zijn gekomen. Vermoedelijk is de eerste pop rond 1912 uit de mal gekomen. Toen nog werd als merk de naam Heubach in een vierkante vormgeving gebruikt en ook de foto van de prinses is omstreeks deze tijd genomen. Hoeveel poppen er precies gemaakt zijn lijkt niet te achterhalen. Er zijn slechts 8 stuks geïnventariseerd, maar er zijn er ongetwijfeld honderden in omloop gebracht. Dit is opgemaakt uit het feit dat de mal tot verslijtens toe is gebruikt.
- Karakterpop (40 cm.) met biscuit kop naar model van prinses Juliana.
Technische gegevens:
- Gemerkt 4 Heubach in vierkant 8381 Germany en heel vaag kleine letters die lijken op G.V. - Gesloten mond, gemodelleerde geschilderde ogen en haren met strik. - Dubbelgeleed compositie/houten lijf. Fabr. Gebr. Heubach, ca. 1912.
16
TOP 5 TOPSTUKKEN
STEIFF COLLECTIE Op een vliegveld in het Engelse Bristol ligt al sinds april 2012 een 100 jaar oude teddybeer bij de gevonden voorwerpen. De populaire knuffelbeesten kennen een bijzondere geschiedenis, die begint bij de vakantie van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt. Hij weigerde in 1902 tijdens de jacht een beer dood te schieten.
H
et begin van knuffeldieren is terug te voeren op een klein Duits bedrijfje, Steiff. Margarete Steiff, geboren in 1847, werkte na haar opleiding tot naaister samen met haar twee oudere zussen als kleermaakster. Nadat beide zussen in 1870 verhuisden ging Margarete alleen verder met het fabriekje.
Ze bouwde het snel uit tot een succesvolle onderneming. In 1879 naaide Margarete een klein stoffen olifantje als
speldenkussen, volgens het patroon uit een modetijdschrift. Het stoffen dier bleek ook als kinderspeeltijd populair te zijn en het knuffeldier werd een groot succes.
The History of Margarete Steiff
Margarete Steiff (1847-1909) kreeg in haar jeugd kinderverlamming, waardoor haar bewegingsmogelijkheden zeer beperkt waren. Met geduld en doorzettingsvermogen oefende zij zich in het hanteren van naald en draad om zo haar eigen brood te kunnen verdienen. In 1868 opende ze een hoeden- en kledingatelier en in 1877 een viltconfectieatelier. De eerste Steiff-pop ontstond in 1894 en drie jaar later presenteerde Steiff haar eerste speelgoedberen.
Neef Richard Steiff ontwerpt rond de eeuwwisseling een beer van mohair en pluche met een metalen geraamte dat gevuld wordt met houtwol. Niet echt kindvriendelijk, want de beer is hard en veel te zwaar. In 1903 toont Richard op de Leipzicher Messe een beer die zachter, liever en veel lichter is, maar die toch niet het verwachte succes had gebracht. Tegen het sluiten van de beurs bestelt een Amerikaans inkoper 3000 exemplaren en een jaar later nog eens 12.000 beren.
18
Richard Steiff
Een aantal knuffels van de Steiff collectie is te bewonderen in Speelgoedmuseum Kinderwereld Theodore Roosevelt op jacht Vrijwel tegelijkertijd met de beer van Steiff deed zich een ontwikkeling voor in Amerika naar aanleiding van de vakantie van president Theodore Roosevelt. De Amerikaanse president Roosevelt was in de zomer van 1902 wekenlang bezig geweest met het oplossen van een mijnwerkersstaking, waardoor hij in het najaar besloot zichzelf te belonen met een vakantie. Hij accepteerde een uitnodiging van de gouverneur van Mississippi, Andrew Longino, om in November op jacht te gaan. Longino en Roosevelt gingen onder leiding van een gids, voormalig slaaf Holt Collier, op jacht met paarden en vijftig jachthonden. De tweede dag van de reis vonden de honden het spoor van een beer. De oude, verzwakte beer werd in het nauw gedreven en doodde een aantal honden voordat Collier, die wachtte op Roosevelt, besloot de beer te slaan en vast te binden aan een boom. De president mocht het fatale schot lossen, maar weigerde dat omdat hij vond dat het niet sportief was de beer te doden terwijl hij was vastgebonden. Collier doodde de beer uiteindelijk zelf met zijn mes.
Cartoons van Clifford Berryman Politiek cartoonist Clifford Berryman las de berichten over de daad van Roosevelt in de kranten en besloot er een grappige cartoon bij te maken. Hij beeldde de president af die weigerde een heel jong beertje neer te schieten die door Longino werd vastgehouden. De cartoon verscheen op 17 november 1902 in de Washington Post. Rose Michtom zag deze prent en dit was de inspiratie voor een pluche beer. Zij en haar echtgenoot introduceerden deze ‘Teddy Bear’ vervolgens in hun snoepwinkel in Brooklyn. Roosevelt gaf persoonlijk toestemming voor het gebruik van de naam en de Michtom’s richtten door het enorme succes de Ideal Toy Company op. De knuffelbeer deed in 1902 zijn intrede in zowel Europa als de VS, maar de naam kwam voort uit de vakantie van Theodore Roosevelt. De exacte datum van de introductie van de beer van Steiff in Duitsland is niet bekend, dus welke beer daadwerkelijk het eerste was is onduidelijk. De teddybeer die in Bristol is gevonden is een heel oud exemplaar van ongeveer 100 jaar oud, waarmee hij uit de beginjaren van de teddybeer komt.
Cartoon van C.K. Berryman
19
TOP 5 TOPSTUKKEN
BIMBOBOX AAPJES Een bimbobox, oftewel aapjesorkest genoemd, is een automaat die muziek afspeelt en (apen) poppen laat bewegen. De poppen, die muziekinstrumenten in handen hebben, wekken de suggestie de muziek zelf te spelen.
D
De bimboboxen werden van 1958 tot ongeveer 1980 gebouwd in Duitsland. Ze werden vooral geplaatst in warenhuizen en pretparken. Na inworp van een muntstuk speelde de automaat een (instrumentaal) liedje.
De poppen stelden meestal apen voor, gekleed in poncho’s en vestjes. De aapjes waren geplaatst in een tropisch decor met palmbomen.
Dit apparaat wordt in werking gezet door middel van een muntstuk.Binnen zitten zeven apen van de bekende poppen- en pluche beestenmaakster Margarete Steiff (1847-1909). Deze poppenmaakster is zeer bekend geworden door haar pluche beesten met een knop in het oor als handelsmerk. De grote verscheidenheid aan dieren en poppen werd gemaakt van een goede kwaliteit materiaal. Deze pluche dieren waren dan ook vrij kostbaar en in die tijd niet voor ieder kind beschikbaar. Bimbobox in de V&D in Haarlem (1987)
De apen gaan allemaal bewegen alsof het een orkest is. De een speelt trompet, de ander slaat op een trom ….. allen zijn druk in de weer met muziekinstrumenten. Zelfs de palmbomen op de achtergrond bewegen mee op de muziek. Bij het apparaat zitten vijf originele muziekbanden met verschillende melodieën, een geweldige aanvulling op onze collectie poppen en pluche beesten.
AUTOMAAT MET DIEREN VAN STEIFF (CA. 1950)
20
TOP 5 TOPSTUKKEN
TSJECHISCH POPPENTHEATER
Tsjechisch poppentheater - Speelgoedmuseum kinderwereld
Er was geen land in Europa waar het volksmarionettenspel zo’n belangrijke plaats innam als in het huidige Tsjechië.
O
orspronkelijk werd het Tsjechische poppenspel gespeeld met stangpoppen, die met de kruin aan een stang hingen. Deze vorm van poppentheater werd geïntroduceerd door Engelse en Hollandse komediantengroepen.
Zij speelden een toneelspel met echte spelers. Doordat regelmatig spelers wegliepen uit het gezelschap, werden de weglopers vervangen door poppen, omdat dit de gemakkelijkste en de goedkoopste manier was. Boheemse beeldsnijders, die veelal voor kerken werkten, vervaardigden de snel soepel bewegende marionetten. Tot aan het midden van de 18e eeuw bleef het Tsjechische marionettentheater beperkt tot de grote steden. Doordat er in deze tijd een overvloedig aanbod aan schouwburgvoorstellingen kwam, ging de belangstelling voor het poppentheater verloren. Het marionettentheater raakte in verval en werd meer een familieaangelegenheid. De spelersgezinnen trokken nu langs buitenwijken, dorpen en naar het Boheemse achterland.
De theaterpoppen zij 50-80 cm hoog. Alle delen zijn uit licht hout gesneden, behalve de bovenarmen, die van stof zijn. Hals, heupen en knieën kunnen draaien. Het haar is met de kop en de vroegste exemplaren met hoofdtooi, uit één stuk gesneden. Uit de kruin steekt een ijzeren stang, die aan de bovenkant is omgebogen tot een handvat. De draden naar de benen zie je niet. Daartoe heeft men twee gaten verticaal door de kop en het lijf geboord. De draden zijn hier doorheen gehaald en aan oogjes in de knieën vastgezet. Alleen de draden van de handen zijn zichtbaar. In dit theater zijn poppen te zien waarvan de koppen vanaf ca. 1900 in mallen gegoten zijn van compositie.
21
Het museum heeft veel verschillende soorten poppen en poppenhuizen die u zeker niet moet missen tijdens uw bezoek aan ons museum
24
INTERVIEUW
DANIËLLE LOKIN DIRECTEUR EN BESTUURDER VAN SPEELGOEDMUSEUM KINDERWERELD Daniëlle Lokin (1957) studeerde kunstgeschiedenis in Leiden. Als student zette ze haar eerste tentoonstelling in Rotterdam op over bakeliet in museum Boijmans van Beuningen. Van 1982 tot 1987 doceerde zij kunstgeschiedenis en industriële vormgeving aan de Design Academy in Eindhoven. Lokin werkt sinds 1983 voor musea; eerst als directeur/conservator bij het Nederlands Lederen Schoenenmuseum in Waalwijk. Sinds 1988 leidde zij de drie gemeentemusea in Delft; Museum Het Prinsenhof, Museum Nusantara en Museum Lambert van Meerten. Ze verwierf nationale en internationale bekendheid met tentoonstellingen als Nias, Leonaert Bramer, Koffie in Nederland, Delftse Meesters tijdgenoten van Vermeer, Beelden van een strijd, De snijkunst verbeeld, Schatten van Delft, Jan van Huysum, Contour en een groot aantal tentoonstellingen op het gebied van hedendaagse beeldende kunst. Als associate curator en commissaris van tentoonstellingen was zij verantwoordelijk voor exposities in Japan; in 2000 The Public and the Private in the Age of Vermeer in Osaka en in 2011-2012 Communication in the Age of Vermeer, gehouden in Kyoto, Sendai en Tokyo. Op dit moment runt ze haar eigen bedrijf Lokin MCMC (Museum Curatorship Management, Consultancy). Haar bibliografie bevat een vijftigtal boeken, tentoonstellingscatalogi en artikelen. Speelgoedmuseum Kinderwereld is een van de opdrachtgevers van het eerste uur. Sinds 1 oktober 2012 werkt Lokin daar als directeur/bestuurder.
25
INTERVIEUW
Waarom heb je voor speelgoedmuseum Kinderwereld gekozen? Ik ben hier gaan werken omdat ik na 20 jaar in Delft als directeur van de drie gemeentemusea graag voor mezelf wilde beginnen. Dit museum had een vacature en daar hebben ze met mij overlegd over die vacature en wie dat moest gaan doen. Ik was toen coördinator versterking museumstijl van de provincie Drenthe en ik bemoeide me met alle musea in Drenthe. En toen ze vroegen van goh wie zouden wij moeten aanstellen toen zei ik : stuur mij de vacature, de advertentietekst, misschien heb ik zelf wel belangstelling, omdat ik dacht als ik dan voor mezelf begin en ik doe één museumpje als , zeg maar als klus met een aantal uren, dan heb ik in ieder geval één klant. En ik ben begonnen als directeur/conservator dus ik deed ook de inhoud en dat vond ik een leuke combinatie vooral omdat dit museumpje ook maar één medewerker had op dat moment en dat was Sija, die 16 uur de pr, publiciteit en activiteit deed. Dus ik dacht, nou ja, als ik hier een beetje lol kan brengen aan de vrijwilligers en een professionaliseringslag, dan heb ik een leuke klus en gaat het met het museumpje ook goed. Dus dat was de reden om hier te beginnen.
Hoe vind je het om hier te werken? Ik vind het hier leuk. Niet perse vanwege de collectie, die vind ik ook wel aardig, maar vooral vanwege de mensen. Maar ook dat je het toch maar mooi met zoveel vrijwilligers doet, zonder vrijwilligers geen museum hier.
26
Wat maakt het voor jou een leuke werkdag? Voor mij een leuke werkdag….als ik hier naar toe kan om een kopje koffie te drinken en als ik dan mooie projecten kan bedenken, als ik geld binnen kan halen, als ik na kan denken over: en hoe gaan we verder, als ik mensen kan ontmoeten, maar goed dat is allemaal de laatste maanden, natuurlijk, of de laatste twee jaar natuurlijk toch stukken minder. Ik vind het een leuke werkdag als de zon schijnt, als het plein vol staat met kindjes, als de draaimolen gedraaid kan worden, als we een mooie omzet hebben in het museumcafé, als de baliemedewerkers het net zo druk hebben dat ze het wel aankunnen, maar dat ze hard moeten werken en niet dat ze zich vervelen omdat er niemand komt. Als we goeie kritieken krijgen op de tentoonstelling dan vind ik het een leuke werkdag.
Wat zou je een toekomstig werknemer willen meegeven Dat wij een leuke werkplek zijn, dat we hier geven om iedereen. Dat we ervan uit gaan dat iedereen ook zijn eigen rugzakje heeft en dat het dan ook niet uitmaakt wie je bent, maar wel hoe je probeert het met elkaar goed te hebben. Dus als je daar niet tegen kan, als dat niet is, waar je je in herkent dan zijn wij geen leuke werkplek. Als je daarvoor wel openstaat, dan denk ik dat wij een warme deken kunnen zijn en dat we dat ook voor veel mensen zijn. Ik bedoel tijdens de lockdown waren we dicht maar officieus draait het hier achter de schermen gewoon door. Niet omdat ze dat van mij mogen, maar omdat ze dat gewoon doen en dat vind ik eigenlijk ook prima. Het is hun eigen verantwoordelijkheid en die nemen ze bloedserieus en dat vind ik prima.
Weet je nog een leuke gebeurtenis te vertellen over een werkdag? Toen ik hier pas was, heb ik met alle vrijwilligers een gesprek gevoerd van bijna een uur en in dat gesprek heb ik vragen gesteld. Als jij een tentoonstelling zou moeten maken en er zou een object in moeten van jou, waar jij herinneringen aan hebt wat zou dat dan voor speelgoed zijn en wil je dat verhaal met mij delen. En dat moest leiden tot een tentoonstelling nadat ik 4 maanden hier was. Het kreeg de titel ‘herinner-d-ingen om mee te spelen’ En toen was natuurlijk de vraag: wat is jouw eigen object dan en dat moest een hondje zijn waar ik heel veel mee gespeeld heb toen ik een klein kind was. Maar hoe ik ook zocht in de collectie dat hondje was er niet. Toen kreeg ik een telefoontje van een mevrouw uit lettelbert en ik wist niet eens waar lettelbert lag, maar dat blijkt het dorpje naast mijn dorpje te zijn en die mevrouw zei goh mijn zusje is overleden en ik moet het huis opruimen in ik heb speelgoed. Ik kan het niet weggooien, mag ik het komen brengen. En
25 - 12 - 1959
omdat ik hier in de beginfase merkte dat vanaf de jaren 50 geen collectie was heb ik zeker in de beginjaren alles aangenomen na 1950 met het idee we kunnen het altijd nog weggooien, maar om te zorgen dat mijn generatie en jongere generaties nog iets van hun eigen speelgoed zouden herkennen. Toen kwam die mevrouw met de auto om de spulletjes te brengen, stapt uit, en ze stapt uit met mijn hond. En dat was natuurlijk een mooi verhaal vanwege haar zusje, maar het was natuurlijk ook prachtig dat uitgerekend het beestje wat ik nodig had om mijn verhaal te kunnen vertellen op zo’n manier aan de collectie kon worden toegevoegd. En sinds die tijd is die ook onze mascotte zou je kunnen zeggen. Het is een terriër op wieltjes, rode wieltjes en bij de opening van de tentoonstelling is dat hondje binnen getrokken door mijn hond die op dat moment ook benoemd is tot hoofd beveiliging.
22 - 03 - 2022
Beschrijf het museum in één woord. TOP!
27
HET TEAM VAN SPEELGOEDMUSEUM KINDERWERELD WENST JE WELKOM
Ook graag onderdeel zijn van dit team? Wij verwelkomen altijd enthousiaste vrijwilligers Stuur een mail naar info@museumkinderwereld.nl of bel 050-5018851 en vraag naar de mogelijkheden.
Neem een kijkje in onze knutselkamer en maak je mooiste knutselwerkje
DAGBESTEDING IN SPEELGOEDMUSEUM KINDERWERELD In het museum Kinderwereld wordt dagbesteding aangeboden aan (jong) volwassenen met een verstandelijke beperking en/of psychische stoornis. Ze zijn werkzaam als medewerker en collega binnen het museum op hun eigen werktempo met eigen werkzaamheden. Er wordt gewerkt in het museumcafé voor het bedienen van klanten, in de timmerwerkplaats voor restauratie en reparatie van speelgoed, de ruimtes en het buitenterrein worden onderhouden, en de kinderdraaimolen wordt door ons bediend. Deze werkplek zorgt ervoor dat iemand met een beperking deelneemt aan de maatschappij en onmisbaar is voor het museum.
32
KALEIDOSCOOP In het museumcafé en buiten op het terras kan iedereen even uitrusten met een hapje en een drankje. Ouders en grootouders kunnen kinderen in de gaten houden tijdens het spelen op de buitenspeelplaats. Deze multifunctionele ruimte wordt ook de Kaleidoscoop genoemd en wordt voor verschillende doeleinden gebruikt. Kijk voor meer informatie hierover op www.museumkinderwereld.nl
34
MUSEUM WINKEL & TIP Museum Kinderwereld heeft een museumwinkel waar souvenirs en speelgoed te verkrijgen zijn. Deze winkel bevind zich bij de ingang en is ten allen tijde te bezoeken. Ook is er een TIP (Tourist Information Point) aanwezig. TIP is soortgelijk aan de VVV. Deze bevindt zich in de museumwinkel
35
EEN SNEAK PEEK BIJ DE N
TINY H - WONEN EN WERK
IEUWE TENTOONSTELLING
OUSES EN IN HET KLEIN -
TINY HOUSES
HUIZE PLASMANS Het echtpaar Jan en Hetty Plasmans uit het Brabantse Heusden hebben een groot deel van hun leven gewijd aan het bouwen van een poppenhuis op een schaal van 1:10.
De uit de hand gelopen hobby van Jan en Hetty begon in 1973 nadat ze een bezoek hadden gebracht aan het Evoluon in Eindhoven. Hier diende een miniatuurlaboratorium als inspiratiebron voor hun 1e poppenhuisproject, een keukentje. Een kistje van spaanplaat werd gebruikt om het keukentje in te bouwen. Hierna volgden al snel meerdere ‘spaanplaat projectjes’ en raakte het echtpaar besmet met het poppenhuisvirus. Perfectionistisch als ze zijn, werden de kistjes vervangen door een echte kast. Ze schaften een draaibankje en een figuurzaagje aan waarmee de
38
minuscule meubeltjes, trapspijltjes en schouwtjes
Na ruim 40 jaar zochten Jan en Hetty een goed te-
werden gemaakt. Tot in het kleinste detail is de
huis voor het poppenhuis en na rijp beraad hebben
werkelijkheid nagebootst; alle deurtjes en laat-
zij besloten hun levenswerk te schenken aan Kin-
jes kunnen geopend en gesloten worden. De ge-
derwereld. Het speelgoedmuseum is zeer in haar
bruiksvoorwerpen zijn van klei. De boekjes met
nopjes met deze waardevolle gift. In augustus 2014
een echte lederen omslag zijn stuk voor stuk met
heeft de fam. Plasmans eigenhandig de miniatuur-
de hand ingebonden, hoe klein ze ook zijn. Alles
wereld verhuisd van Brabant naar Drenthe, inclusief
wat u ziet is door henzelf met de hand vervaardigd.
de kast van ruim 2 meter hoog en 1 meter breed.
Het perfect ingerichte poppenhuis zorgt voor uren
Vanaf nu kunnen alle bezoekers van Speel-
kijkplezier. Hoe langer men kijkt, hoe meer men
goedmuseum Kinderwereld genieten van een
ontdekt. Met andere woorden, men raakt er niet op
uniek staaltje handvaardigheid. Met ingang van
uitgekeken! Duizenden uren van geduldig hand-
1 september 2014 is het Heusdens Poppen-
werken en houtbewerken kunnen in een paar re-
huis omgedoopt tot Huize Plasmans! Neem ze-
gels niet worden beschreven; je moet het beleven!
ker een kijkje tijdens u bezoek aan het museum.
Het poppenhuis is verdeeld in vier lagen, nl.: - begane grond: keuken, voorraadkamer, waskelder en studeerkamer - 1e verdieping: studeer- en woonkamer - 2e verdieping: kinderkamer en slaapkamer - bovenste verdieping: waszolder, meiden- en biljartkamer
39
TINY HOUSES
IN DE Een aantal opmerkelijke details
- De grammofoon is gemaakt van e
- Hammen en worsten zijn door d
- Dekbed gemaakt door dochter Y
- Ridder gemaakt van een briefop
- Bier- en wijnvat zelfgemaakt/g
Het echtpaar Otto Hendrik Dabroek (1926-2015) en Wilhelmina Christina Oudshoorn (1931-2014) hebben samen 4 jaar gewerkt aan het poppenhuis.Dit huis is gebouwd naar eigen fantasie met een groot zeventiende-eeuws grachtenpand als voorbeeld.
De heer Dabroek is zijn loopbaan begonnen als bandwerker om zich vervolgens op te werken tot gereedschapmaker. Hierna ging hij werken bij de PTT. De laatste 20 jaar voor zijn pensioen is hij werkzaam geweest bij de Sociale Dienst in Leiden. Mevrouw Dabroek-Oudshorn verzamelde gedurende haar leven poppen die na aanschaf in een la verdwenen. Dabroek besloot een poppenhuis voor haar te bouwen en zijn vrouw stortte zich op het breien van miniatuur kleertjes met stopnaalden. Samen hebben zij vier jaar gewerkt aan dit poppenhuis met alles erop en eraan en is het geworden tot wat het nu is; een lust voor het oog en tot in de allerkleinste details uitgewerkt.
40
Door een verhuizing kon wegens ruimtegebrek het poppenhuis niet worden geplaatst en werd het in bruikleen gegeven. Zo heeft het huis gedurende 10 jaar te pronk gestaan in het Kathe Krüse Museum in Den Helder. Het museum is inmiddels gesloten waarna het poppenhuis moest verhuizen.
FRANSCHE LELY uit de inrichting van het poppenhuis zijn:
een puntenslijper
de kleindochter gefabriceerd van klei
Yvonne
pener, ooit gekregen van tante Lenie en oom Bram
geknipt van karton
Het echtpaar Dabroek heeft diverse grote musea het huis aangeboden, maar deze konden het niet plaatsen wegens een strak acceptatiebeleid. De familie heeft besloten het poppenhuis te schenken aan Speelgoedmuseum Kinderwereld. Hier is het huis volledig op zijn plek en past helemaal in het tijdsbeeld van de collectie van Kinderwereld.
In november 2015 is de heer Dabroek, samen met zijn schoonzoon en dochter Arie en Vera van der Ree-Dabroek, op bezoek geweest in Kinderwereld. Tijdens deze bijzondere middag zijn door een zichtbaar genietende en ontroerde Dabroek talloze herinneringen opgehaald en met ons gedeeld. De heer Dabroek is kort na zijn bezoek aan ons museum overleden.
41
TINY HOUSES
KARINA SC
BEGON 10 JAAR TERUG MET 'HET MUIZENHU
Karina Schaapman bracht tien jaar geleden het eerste boek van ‘Het Muizenhuis’ uit. Het verhaal over het leven van Sam en Julia, twee muisjes in een wondere wereld.Nu, een decennium – en meerdere boeken en nog veel meer producten – later, blikken we terug met het brein achter het kinderparadijs.
HET MUIZENHUIS Schaapman schreef altijd al boeken, maar toen nog voor volwassenen. “Ik maakte daar ook altijd beelden bij, maar heel grote beelden”, vertelt ze. Nogal anders dan haar miniatuurmuizen(huizen). “Ik wilde eigenlijk ook al heel lang een kinderboekenserie maken, en toen mijn eigen kinderen eenmaal wat ouder waren en ikzelf herstellende was van een nekhernia, kon ik die droom waarmaken.” “Toen dacht ik: hoe ga ik dat dan doen en wat wil ik kinderen bieden?” Dat was een zorgzame en veilige wereld, werd al snel de conclusie. “En als je wil dat een wereld zorgzaam is, dan moet je hem ook met zorg maken”, aldus Schaapman. Daaruit ontstond Het Muizenhuis. En voor die boeken maakt zij ook alle decors zelf. “Huisjes van fruitdozen en andere alledaagse voorwerpen. En dag en nacht bouwen.”
42
HAAPMAN
UIS': 'EEN VEILIGE WERELD VOOR KINDEREN' VEILIGHEID EN CREATIVITEIT Wat Schaapman wil bieden in die veilige wereld is een plek van insluiting, in plaats van buitensluiting. Waar discriminatie geen ruimte heeft. “In mijn jeugd kreeg ik veel te maken met discriminatie, omdat mijn moeder uit een ander land komt. Dat wilde ik geen enkele ruimte geven in de wereld van Sam en Julia.” Ook vond de creatieveling het belangrijk om die creativiteit aan te wakkeren in kinderen.“Ik laat expres goed zien waar dingen van gemaakt zijn; de vloeren zijn overduidelijk ijsstokjes. Zo kunnen kinderen ook zien wat zij zelf kunnen gebruiken om aan het creëren te gaan.”
GROEIEN Maar dat ene kinderboek – wat overigens drie jaar dag in, dag uit knutselen inhield – leidde al snel tot een groot succes en een bedrijf dat groeide als kool. “Nu zijn de boeken vertaald in 27 talen en is het in 33 landen uitgebracht. Het is meer dan een boek geworden”, vertelt de auteur trots. “Nu kunnen zoveel kinderen die veilige en mooie wereld zien. En op die manier verwonderd raken over een wereld die zij niet kennen.”
Ondertussen werkt Schaapman ook al jaren met haar vier kinderen samen. “Zij zijn langzaam allemaal bij het bedrijf gekomen en dat werkt goed. Het is heel organisch gegroeid. Zij weten de vertaalslag van een kinderboek naar een knutsellijn te maken. Zo bewaken zij de ziel van het Muizenhuis en waarborgen ze de kwaliteit. Ook hebben ze een lesprogramma ontwikkeld voor scholen. Zij verstaan wat ik bedoel.”
Bron: Linda.nl
VIER JE FEESTJE IN SPEELGOEDMUSEUM KINDERWERELD Voor de jarige, met vriendjes en vriendinnetjes, bestaat de mogelijkheid om een verjaardagspartijtje te geven in Speelgoedmuseum Kinderwereld. Het standaard verjaardagsfeestje kost € 7,50 p.p. en bestaat uit: • Een speurtocht door het Museum. • Tussentijds een glas limonade met wat lekkers erbij en een presentje voor de jarige • Voor de volwassenen een vers potje koffie of thee • Een extra rondje in de draaimolen ter ere van de jarige • Bij vertrek ontvangt ieder kind een bakje snoep en een prachtige kleurplaat met daarop ouderwetse kinderspelen.
Tijdig reserveren! Reserveren kan via 050-5018851 of via info@museumkinderwereld.nl
Op de speelzolder van Kinderwereld kunnen kinderen naast het spelen met houten blokken en constructiespeelgoed, treinen over diverse banen laten rijden.
Vind de woorden Vind de onderstaanse woorden en streep ze door. Welk woord blijft er over? S ................................
M U
S
E
U M
N K
I
N D W
P
E
E
E
E
P
H B
L
R
L
O
O A
E
S
G
P
N L O E O D D R O D E N Hond Roden 48
Kind Wereld Bal Pop
Museum Nelson
Verbind de punten Maak de tekening van de hond af
49
WORD VRIEND VAN MUSEUM KINDERWERELD!
Als vriend van Speelgoedmuseum Kinderwereld draagt u bij tot het aankopen van nieuwe speelgoedobjecten en het in stand houden van de unieke museale speelgoedcollectie van Speelgoedmuseum Kinderwereld. Uw steun is van groot belang omdat vele generaties na ons ook in de gelegenheid worden gesteld, net als u, te genieten van de veelzijdige en zeer uitgebreide verzameling antiek speelgoed. Vanaf € 25,- per jaar bent u al Vriend van Speelgoedmuseum Kinderwereld. U ontvangt een Vriendenkaart, waarmee u het hele jaar gratis toegang heeft tot het museum voor 2 personen.
U kunt zich als volgt aanmelden: Ga naar www.museumkinderwereld.nl/museuminfo/vrienden En download het formulier en print deze uit. Vul het formulier in en lever hem vervolgens in bij de bij de balie van het museum Liever versturen? Versturen per e-mail naar: info@museumkinderwereld.nl Versturen per post naar: Speelgoedmuseum Kinderwereld, Brink 31, 9301 JK Roden Voor meer informatie kunt u telefonisch contact opnemen: 050-5018851
50
KOOP NU JE TICKETS www.museumkinderwereld.nl
www.museumkinderwereld.nl