Contact jan2014

Corporate identity VERDER IN DIT NUMMER:

Siemen dijkstra en zijn passie voor landschap en natuur albert rademaker: grafisch ontwerper te annen bookshelf

Contact Halfjaarlijkse uitgave van KoninKlijke Van Gorcum

JANUARI 2014 1

INHOUD 4 Corporate Identity Kor IJszenga

4

Corporate Identity

10 Siemen Dijkstra en zijn passie voor landschap en natuur Pieter Jonker 14 Albert Rademaker: grafisch ontwerper te Annen Kor IJszenga 17 50+ en afgeschreven!

Sonja Geurts en Marian Admiraal

10 Siemen Dijkstra

18 Samenwerken Corinne Rodenburg 20 Tijdschrift MeerTaal over taaldidactiek voor het basisonderwijs Susanne Gerritsen

14 Albert Rademaker

23 Onderwijsdeskundigen Robert Marzano en Wietske Miedema Wietske Miedema en Tieneke Verheijen 24 Het klikte gewoon, en nog steeds!

Wouter Oude Groothuis 26 Het talentalfabet smaakt naar meer Pieter Taffijn

20 Tijdschrift MeerTaal

27 Ons nieuwe teamlid Vincent Vincent Vermeer 28 Bookshelf Corinne Rodenburg 30 Een standaardwerk van formaat Mirre Dieleman

28 Bookshelf

33 Recent verschenen

Van de redactie BAM! Daar ist-ie dan! Onze nieuwe Contact.

De 80ste editie rolde onlangs van de pers. Het

Aangepast aan onze nieuwe huisstijl. Begin

is zijn laatste. Hij vertelt waarom. De reden

deze week hebben we die nieuwe huisstijl in

is een mooi bruggetje naar het boek 50+ en

gebruik genomen. In dit nummer presenteren

afgeschreven! Een uitdagende titel voor een

we die ook aan u. Omdat de formule van

boek dat onder andere de doelgroep van

Contact breed wordt gewaardeerd hebben we

50-plussers moet aanspreken.

ons vooral geconcentreerd op de vormgeving.

We schreven al eens over onze unieke

Die hebben we helemaal in lijn gebracht met

samenwerking met Nyenrode Business

de nieuwe huisstijl. En op die huisstijl zijn we

Universiteit. Onlangs hebben we aan die

supertrots. We laten daarmee zien dat we

samenwerking nog een extra dimensie

midden in de multimediale communicatiewereld

toegevoegd.

staan. Ambitieus en innovatief. Dat laatste wordt

Met trots kondigen we verder een nieuw

onderstreept met wisselende statements en

tijdschrift aan: MeerTaal. Vanaf pagina 20 leest u

verschillende kleuren. Kijk maar op de volgende

er alles over. Zijn we er dan? Nog lang niet! Maar

pagina’s hoe dat eruitziet!

de ruimte van een voorwoord is te beperkt om te vertellen over de andere artikelen. En dat hoeft

We hebben de verleiding weerstaan om het

ook niet. De artikelen spreken voor zich. We zijn

hele nummer aan onze nieuwe huisstijl te

er trots op dat we deze mooie blik in onze altijd

wijden. Want we hebben meer te melden!

veranderende keuken kunnen geven. Het geeft

Zo neemt Siemen Dijkstra u mee naar zijn

onze veelkleurigheid aan. En daarmee zijn we

geliefde Dwingelderveld. Hij maakte er een

weer terug bij het begin:

geweldig boek over, dat tijdens de presentatie al nagenoeg uitverkocht bleek!

Een kleurrijk 2014 gewenst!

Albert Rademaker maakte voor Stichting Het Drentse Landschap 80 kwartaalbladen!

Namens de redactie, Kor IJszenga

Tijdens de interne presentatie van de huisstijl op 12 september

3

Met trots presenteren wij

onze nieuwe Corporate Identity Wij innoveren en anticiperen voortdurend op de ontwikkelingen in de markt. We timmeren hard aan de weg. En daarom was het tijd voor een nieuwe huisstijl. Een huisstijl die weerspiegelt waar we mee bezig zijn, die duidelijk communiceert dat we klaar zijn voor de toekomst.

4

Koninklijke Van Gorcum is een bedrijf om

De gekantelde V lijkt op een megafoon die dat

trots op te zijn. Die trots willen we uitstralen.

uitschreeuwt maar vormt ook een pijl en geeft

Uitschreeuwen zelfs. Vandaar dat ons nieuwe

richting. Tegelijkertijd vormt het een ‘groter dan’-

logo, ontworpen door communicatiebureau

teken. Het vertaalt onze ambitie om u te laten

Open, bestaat uit een steeds wisselend

groeien. Zie hier het resultaat. Strak. Stilistisch.

statement dat aangeeft waar we voor staan.

Vooruitstrevend. Helemaal Van Gorcum 2014.

5

web2print van koninklijke van gorcum biedt bestelgemak en bespaart tijd

6

de nieuwe website

7

koninklijke van gorcum naast drukwerk, bezorgen wij u graag een goed gevoel

oplossingen bedenken koninklijke van gorcum beheerst die kunst tot in de puntjes

8

koninklijke van gorcum zet, lithografeer, corrigeer, druk, vouw, bind en verhandel

als pro足actieve organisatie neemt koninklijke van gorcum je werk uit handen

9

Illustratie/fotomateriaal met toestemming overgenomen.

10

Illustratie/fotomateriaal met toestemming overgenomen.

Siemen Dijkstra en zijn passie voor landschap en natuur Na de drukte rondom het boek Dwingelderveld in transit van graficus en tekenaar Siemen Dijkstra (Den Helder, 1962) uit Dwingeloo is het de hoogste tijd voor Contact om samen met de kunstenaar terug te kijken op een succesvol en spannend traject. Een traject dat uitmondde in een indrukwekkende overzichtstentoonstelling in Galerie Wildevuur Hooghalen van nieuw werk dat in een periode van ruim een jaar werd gemaakt, en in randactiviteiten als excursies en een demonstratie van zijn technieken. Maar ook in een fraai door Sijtze Veldema van Stilet Vormgeving (Dwingeloo) vormgegeven boek, dat gedrukt mocht worden door het Grafisch Bedrijf van Koninklijke Van Gorcum in Assen.

Siemen Dijkstra: ‘Ja, ik vind het prachtig om

reden het gebied binnen. Sommige ingrepen

de lezers van Contact te vertellen over mijn

in natuur en landschap heb ik als pijnlijk

drijfveren achter dit project, dat helemaal een

ervaren. Ik had behoefte om de bezoekers

Drents of noordelijk project is geworden. Daar

van het Dwingelderveld door mijn ogen te

ben ik reuze trots op: een Drentse kunstenaar,

laten kijken en kanttekeningen te maken

wiens werk tentoongesteld werd in een Drentse

bij de uitvoering van het beleid van grote

galerie, wiens boek werd vormgegeven door

natuurbeschermingsorganisaties. Voor mij is het

een Drentse vormgever en gedrukt door een

belangrijk dat mensen meedenken en meedoen

Drents drukkershuis met financiële steun van

met de discussie over de toekomst van ons

Drentse en noordelijke organisaties/fondsen. De

landschap en van onze natuur.’

boekbinder (Witlox) kwam uit de stad Groningen en de uitgever uit Oosterwolde.’

Is het een boek met mooie plaatjes of een kritisch boek geworden?

Wat beoog je met dit project?

Siemen Dijkstra: ‘In de eerste plaats heb ik delen

Siemen Dijkstra: ‘Veel mensen kennen

van het Dwingelderveld vastgelegd in technieken

mijn meerkleurenhoutsneden, en die maak

die ik beheers. Ik ben een kunstenaar. Ik wilde

je in je atelier. Ik ben eigenlijk een echte

het Dwingelderveld in alle seizoenen tekenen.

veldman, en ik wilde terug naar het werken

Ruim een jaar ben ik daarmee bezig geweest,

in het Dwingelderveld zelf. Het gebied dat

weer en wind trotserend. Tegelijkertijd heb ik ook

me van jongs af aan zo dierbaar is. Sinds

de veranderingen in natuur en landschap vast

1989, door de komst van het Nationaal Park,

willen leggen, ook als ik er zelf niet blij mee was.

veranderde er veel: shovels en graafmachines

Ik heb de uitgever gevraagd om absolute vrijheid.

11

Vrijheid van beeld en vrijheid van woord. In het

lukte het om voor verschijning van het boek

boek schrijf ik vertellenderwijs over het ontstaan

mensen over de streep te trekken om het boek

en het waarom van het werk dat ik gemaakt heb,

te bestellen. De opening van de tentoonstelling

dat natuurlijk ook is afgebeeld in het boek. Het

en de presentatie van het boek werden een

zijn mijn opvattingen, mijn gevoelens, en anderen

megavoorstelling met een kleine vijfhonderd

mogen het daarmee oneens zijn. Ik wilde de

bezoekers, zonder al te veel media-aandacht.

ruimte om te laten zien dat ik niet alleen in de

Dat had ik nooit verwacht, ik weet daar ook niet

ogen van het publiek mooi werk maak, maar

zo goed raad mee. De eerste druk van het boek

dat ik oprecht gedreven ben door wat natuur

kent een oplage van 750 stuks en die is zo goed

en landschap ten diepste voor mij persoonlijk

als uitverkocht. De excursies met de SBB-

betekenen. Ik voel het als een plicht om kritische

boswachter en mij waren heel goed bezocht

kanttekeningen te plaatsen bij wat er allemaal

en dat gold ook voor de demonstratie van mijn

gebeurt. En van de uitgever heb ik alle ruimte

technieken op 1 december. En het merendeel

gekregen om mijn boek te maken, van Pascalle

van mijn nieuwe werk is verkocht tijdens de

Verhees en Philip Wildevuur heb ik alle ruimte

tentoonstelling. Wat wil een kunstenaar nog

gekregen om mijn tentoonstelling te maken.

meer? Ik hoop toch zo dat mensen mee gaan

Dan ben je een bevoorrecht kunstenaar, een

denken over de toekomst van landschap en

bevoorrecht mens.’

natuur in Nederland. Ik weet dat ik maar een klein steentje in de vijver heb kunnen gooien.’

Hoe is er gereageerd op jouw project van het Dwingelderveld in transit?

Ga je nu op je lauweren rusten of wil je nog

Siemen Dijkstra: ‘Er zijn zorgvuldig campagnes

meer?

voorbereid. Er is een speciale editie van het

Siemen Dijkstra: ‘Na deze drukke periode met

boek gemaakt met een meerkleurenhoutsnede.

heel veel mensen wil ik weer alleen zijn, alleen

Honderd mensen konden daarop intekenen.

zijn in het atelier, alleen zijn in het werken in de

Dat lukte. Galerie Wildevuur heeft een enorme

natuur zelf. Ik moet even omschakelen. Ik ben

campagne gevoerd om van tevoren intekenaren

ontzettend dankbaar voor al die belangstelling

binnen te halen voor het boek. Ook de uitgever

van de liefhebbers van mijn werk. Ze kwamen

12

van heinde en verre naar de tentoonstelling in

En zien we jou terug bij Van Gorcum?

Hooghalen. Zoveel succes en zoveel waardering

Siemen Dijkstra: ‘Zeker weten! Jullie hebben het

is op het moment heel leuk, maar het gelukkigst

boek prachtig gedrukt. Het was voor vormgever

ben ik als ik in mijn eentje aan het werk mag

Sijtze Veldema en mij mogelijk om regelmatig ook

zijn. De samenwerking met de al eerder

mee te kijken als de pers begon te draaien. De

genoemden is me zo goed bevallen dat er zeker

korte lijnen bij de productie en de betrokkenheid

over een aantal jaren weer zo’n project zal

van de Van Gorcum-medewerkers, daar konden

ontstaan. De uitgever wil heel graag nog eens

wij mee uit de voeten. Een kunstenaar en een

een boek met al mijn prenten, maar dan wil ik

vormgever zijn niet gauw tevreden omdat het

ook voldoende nieuw werk gemaakt hebben.

origineel zo dicht mogelijk benaderd moet

Ik heb nog een belofte gedaan aan Flip Ekkers

worden en dat is bijna een onmogelijke opgave.

van Uitgeverij Philip Elchers in Groningen over

Maar zo’n prachtboek is natuurlijk ook een mooi

mijn Spitsbergen-avontuur. Het lesgeven aan

visitekaartje voor Van Gorcum. En dat de uitgever

de Klasssieke Academie vraagt ook heel veel

in Oosterwolde regelmatig met het zweet in de

energie. Het komend jaar zal ik vooral nieuwe

handen zat, daar zit ik niet mee, want die uitgever

prenten willen maken en op allerlei plekken zal

glimt natuurlijk nu van trots.’

ik wel weer deelnemen aan tentoonstellingen.

Ook het werk van mijn vriendin Elysia Verhoeven

Pieter Jonker

is tijdens de tentoonstelling heel goed verkocht, zodat we beiden druk aan de slag moeten met

Dwingelderveld in transit, opgetekend en beschreven

het maken van nieuw werk. Dat vraagt rust en

door graficus-tekenaar Siemen Dijkstra. Uitgegeven door

ruimte. Ik wil beslist niet allerlei commerciële

Stichting Nobilis i.s.m. Galerie Wildevuur, vormgegeven

uitgaven van mijn werk. Ik wil gewoon Siemen

door Stilet Vormgeving Dwingeloo, gedrukt door

blijven. Door de verkoop van ons werk kunnen

Koninklijke Van Gorcum Assen, luxe gebonden door

Elysia en ik de eindjes wel aan elkaar knopen,

Witlox Groningen. ISBN 978 94 90847 08 1 met

meer hebben we niet nodig. Onze kunst moet

ruim honderd aquarellen, gouaches, tekeningen en

betaalbaar blijven voor de echte liefhebbers van

meerkleurenhoutsneden, € 35,-. www.stichtingnobilis.nl

ons werk.’

13

Albert Rademaker grafisch ontwerper te Annen Een gesprek op een grauwe dinsdagmiddag in november. Niet zomaar een gesprek. Albert Rademaker rondt dezer dagen de 80ste editie van het Kwartaalblad van Stichting Het Drentse Landschap af. ‘Het liep vlot deze keer.’ Niet zomaar een opmerking. Albert weet als geen ander wat het betekent om met deadlines te werken. Tachtig edities in twintig jaar. Nu is hij 67.

De 80ste editie wordt zijn laatste.

Het voelt wat vreemd. Voor hem en mij.

werd hij onder andere ingeschakeld voor

Je kent elkaar al dertig jaar en dan is een

diverse ontwerpwerkzaamheden binnen

interview ongewoon. Maar het wordt een

het provinciale bestuurlijke apparaat. Zo

boeiend gesprek. Vooral over mensen, over

bouwde hij een netwerk op, dat ook leidde

de wisselwerking, over samen werken en

tot contact met bestuurders van Stichting

samenwerken. Over veiligheid en lef en natuurlijk

Het Drentse Landschap. Het was een kwestie

over zijn geliefde woonplaats Annen en

van tijd voordat hij werd gevraagd om – in

geboorteplaats Anloo.

competitie – een nieuwe huisstijl te ontwikkelen voor de stichting. Hoewel zijn ontwerp niet

Het begon allemaal twintig jaar geleden, met

werd gekozen, waren de beslissers onder

een nulnummer van het Kwartaalblad, dat met

de indruk van de inhoudelijke onderbouwing

de postkoets over de Gasterse Duinen werd

en de betrokkenheid waarmee hij het geheel

afgeleverd om aangeboden te worden aan

presenteerde. Korte tijd later leidde dat tot de

de Boermarke van Gasteren. Albert was door

vraag of hij het Kwartaalblad vorm wilde geven.

Stichting Het Drentse Landschap gevraagd om mee te werken aan het ontwikkelen van een

Albert Rademaker kreeg van huis uit de liefde

periodiek als communicatiemiddel voor het

voor de natuur en het landschap mee. Vooral zijn

contact met de donateurs. Het formaat lag vast.

moeder maakte hem bewust van zijn omgeving.

Albert voegde daar een ijzersterk typografisch

En meester Van Dijk van het schooltje in Anloo

format aan toe, dat tot op de dag van vandaag

ging maar wat graag met zijn leerlingen het

wordt gehanteerd.

veld in. Thuis bij schoolvriend Jan Evert Musch kunstschilder het landschap in zijn schilderijen

en cultuurhoek terecht is gekomen hoeft

liet ontstaan. Later zou diezelfde Evert Musch

hij niet lang na te denken. Eind zeventiger

een belangrijk aandeel hebben in de toelating

jaren vertrokken enkele collega’s van de

van Albert op de Kunstacademie Minerva te

toenmalige drukkerij Vlieghuis te Assen naar

Groningen. Hij rolde er probleemloos doorheen.

de reproafdeling van de Provincie Drenthe

Op zijn twintigste liep hij met een diploma op

in het nieuwe provinciehuis. Door hen

zak de Academie uit.

14

Foto: Sake Elzinga

zag hij hoe vader Evert Musch als begenadigd Als je Albert vraagt hoe hij zo in die natuur-

15

Foto: Sake Elzinga

Al snel kwam Albert terecht bij drukkerij

dus best duwen en trekken.’ Zijn veelzijdige

Vlieghuis. Hij leerde daar Gerrit Vlieghuis

werk bewijst dat het met die creativiteit nog

kennen, die zeer belangrijk werd in de

steeds wel snor zit…

professionele carrière van Albert. Hij kreeg kansen en greep die ook. Hij ging weg maar

Het ritme van de tachtig Kwartaalbladen zorgde

kwam weer terug. Hij verhuisde mee naar Van

voor het kind-aan-huis-gevoel dat Albert bij

Gorcum toen Gerrit het overnam. Hij kreeg van

Van Gorcum heeft. Gelukkig hebben we ook

Gerrit de ruimte om zelfstandig ontwerper te

buiten de Kwartaalbladen om veel met Albert

worden. Eerst voor een dag in de week, vanaf

samengewerkt. En dat blijft ook nog even zo.

1982 werd hij geheel zelfstandig. Een jaar later

Hij heeft nu immers meer tijd om andere dingen

leerde ik hem kennen.

te doen. ‘Hé Kor, ik ben in Anloo betrokken bij een project met schilderijen van de Magnuskerk.

Op mijn vraag hoe het toch komt dat hij een

In 2015 moet daar een publicatie bij gemaakt

groep mensen om zich heen heeft verzameld

worden…’ Ja, Albert, natuurlijk doen we dat

waar hij al tientallen jaren mee samenwerkt,

samen.

merkt Albert op dat dit vaak te maken heeft met het delen van eenzelfde passie. En als iets goed is, dan houdt hij het zo. Hij is loyaal en houdt de mensen met wie hij het goed kan vinden dicht om zich heen. Hij zoekt altijd de samenwerking en creëert daardoor een wisselwerking met de mensen met wie hij werkt en met zijn opdrachtgevers. Daarom voelt hij zich ook ongemakkelijk als er waardering wordt uitgesproken over zijn werk. Zeker als dat tot uitdrukking wordt gebracht door officiële erkenningen. Niet voor niets heeft hij naar aanleiding van het winnen van de Culturele Prijs van Drenthe in 2010 een boekje uitgebracht waarin de namen van heel veel mensen zijn opgenomen met wie hij gedurende veertig jaar heeft samengewerkt.

Die liefde voor mensen komt ook naar voren als ik hem vraag waar hij zijn creativiteit en inspiratie vandaan haalt. ‘Het hangt deels af van het enthousiasme en de betrokkenheid van de opdrachtgever, maar creativiteit kun je niet met een knop aanzetten. En soms is het er ook niet direct. Maar door dan het contact te zoeken met mensen uit mijn omgeving en door me te verdiepen in het onderwerp ontdek ik vaak een richting waarin ik het kan zoeken. Het is soms 16

Kor IJszenga

50+ en afgeschreven!

Vol passie en persoonlijkheid schreven de auteurs dit boek, over een problematiek die niet alleen voor veel (bijna) 50-plussers maar ook voor de gehele maatschappij steeds groter wordt. De auteurs constateren dat de huidige generatie 50-plussers wordt afgeschreven op de arbeidsmarkt, maar laten het hier niet bij zitten!

Naast heldere analyses en praktijkvoorbeelden

Het gebonden boek is helder ingedeeld, mooi

(o.a.) door middel van interviews, bevat het

ge誰llustreerd en vormgegeven, leest lekker weg

boek concrete adviezen voor alle partijen die

en zet elke lezer aan tot actie! Kortom: verplichte

bij dit probleem betrokken (zouden moeten)

kost voor HR-professionals, managers en

zijn, zoals werkgevers, politici en natuurlijk

directieleden en natuurlijk voor iedereen die zich

de 50-plussers zelf. Zo zet het boek de

vroeg of laat geconfronteerd denkt te zien met

50-plusser aan tot het samenstellen van een

het feit dat hij of zij als 50-plusser blijkbaar niet

10.000-dagenplan, maar wordt ook geschreven

meer meetelt in het arbeidsproces.

over generatiemanagement door HR of de invoering van een combinatie-economie. Alles

Sonja Geurts en Marian Admiraal

even bondig en met de nodige eyeopeners uitgewerkt.

De auteurs dagen de (bijna) 50-plusser uit om goed na te denken over zijn levensinvulling. Laat je je gaarkoken als een gekookte kikker of spring je uit de pan en kies je bewust voor een eigen, positieve invulling van je leven?

Meer informatie of dit boek bestellen? www.vangorcum.nl/50plus 17

Samenwerken Zoals bekend mag worden verondersteld is Koninklijke Van Gorcum een bedrijf dat samenwerken hoog in het vaandel heeft staan. Zo hebben wij onlangs de banden met Nyenrode Business Universiteit verder aangehaald, en zijn wij gaan samenwerken met Amsterdam University Press.

oplossingen bedenken koninklijke van gorcum beheerst die kunst tot in de puntjes

Vanuit het managementfonds is er al geruime

wetenschappelijke uitgeverij een internationaal

tijd een goede relatie met Nyenrode Business

distributienetwerk, onder meer door haar

Universiteit, die diverse auteurs ‘levert’ voor

samenwerking met de University of Chicago

onze managementboeken. Ongeveer anderhalf

Press.

jaar geleden ontstond daaruit de gezamenlijke wens om die samenwerking duidelijker te

Bij de samenwerking tussen de drie partijen in

profileren. Nyenrode wilde haar publicaties

Nyenrode University Press wordt zowel binnen

graag onderbrengen onder één noemer en

de fondsen van AUP als die van Van Gorcum

bij één uitgever; Van Gorcum wilde graag een

een subfonds Nyenrode University Press, als

university press opzetten. En zo ontstond

imprint van AUP en Van Gorcum ingericht.

Nyenrode University Press (NUP) als imprint van het managementfonds van Koninklijke Van

Het imprint NUP richt zich op professionals

Gorcum.

en op de wetenschappelijke doelgroep. De NUP-uitgaven verschijnen in het Nederlands

Afgelopen najaar werd aan die samenwerking

en/of in het Engels. Het imprint NUP zal een

een extra partij toegevoegd toen duidelijk

publicatieplatform zijn voor zowel medewerkers

werd dat Nyenrode niet alleen nationaal, maar

van Nyenrode als alumni, en ook voor het

in voorkomende gevallen ook internationaal

uitgeven van (internationale) auteurs die niet

wil publiceren. Op dat moment waren wij in

gelieerd zijn aan Nyenrode Business Universiteit.

contact met Amsterdam University Press (AUP) inzake de verkoop van enkele van onze wetenschappelijke tijdschriften. AUP heeft als 18

Het imprint NUP richt zich op uitgaven binnen de kernvakgebieden van Nyenrode: 1 Business, Management & International Finance 2 Accountancy &Â Controlling 3 Leadership, Sustainability & Ethics 4 Corporate Governance Van Gorcum werkt overigens op meer fronten samen met Nyenrode dan alleen op uitgeefgebied: alle drukopdrachten van Nyenrode, zoals dissertaties, rapporten, inaugurele redes en overige publicaties, worden voortaan door het Grafisch Bedrijf van Van Gorcum uitgevoerd.

Corinne Rodenburg

19

int Een e rv me iew red t de a ct ie!

20

Tijdschrift MeerTaal over taaldidactiek voor het basisonderwijs In september verscheen het eerste nummer van het tijdschrift MeerTaal, een compleet nieuw blad voor het basisonderwijs over taaldidactiek in de breedste zin van het woord. Contact interviewde twee leden van de kersverse redactie, Hieke van Til en en Joanneke Prenger.

Een nieuw tijdschrift over taalonderwijs.

bij taalonderwijs ook speelt: de behoefte

Waarom?

aan inzicht in recente ontwikkelingen

‘De laatste jaren is de belangstelling voor taal en

binnen het leergebied en aan inspirerende

rekenen in het basisonderwijs erg toegenomen,

praktijkvoorbeelden. Omdat er voor taal in

mede door de invoering van de referentiekaders

het basisonderwijs geen apart tijdschrift meer

taal en rekenen. Deze geven het gewenste

bestond (Vonk, Moer en Taal Lezen Primair zijn

niveau van leerlingen aan in elke fase van

allemaal verdwenen), leek ons de tijd rijp voor

hun schoolcarrière. De referentieniveaus taal

een nieuw blad. En dat blijkt ook zo te zijn,

en rekenen vormen sinds augustus 2010

gezien de reacties die we ontvangen hebben

de basis voor taal en rekenen in alle

tijdens het proces van het opstarten en na het

reguliere vormen van het onderwijs,

verschijnen van het eerste nummer.’

van basisonderwijs tot en met mbo.

Door de invoering van deze referentieniveaus zijn leraren en docenten opnieuw naar hun

Maar welke behoefte hebben leraren dan? Goed taalonderwijs geven is toch gewoon een kwestie van een goede taalmethode aanschaffen?

taal- en rekenonderwijs

‘Dat zou je kunnen denken, maar dat blijkt niet

gaan kijken. Ze lopen

het geval. Veel mensen buiten het onderwijs

daarbij tegen allerlei vragen

(en helaas soms ook nog weleens binnen het

aan. Er is binnen het onderwijs

onderwijs) denken bij taal op school vaak aan

behoefte aan een informatiebron

het aanleren van spellingsregels en grammatica.

met betrekking tot de invulling van het

Wij dragen juist een brede visie op taalonderwijs

taalonderwijs.

uit. Gedurende een schooldag kun je de hele dag, tijdens alles wat je doet, bezig zijn met het

Voor reken- en wiskundeonderwijs bestaat er

vergroten van de taalvaardigheid van leerlingen

al jarenlang het tijdschrift Volgens Bartjens,

en dus met taalonderwijs. Ook als leerlingen

dat ook bij Van Gorcum wordt uitgegeven.

leren over het ontstaan van vulkanen of zich

Dat tijdschrift voorziet in een behoefte die

verdiepen in de werking van zonnepanelen, 21

zijn ze in feite bezig met taal. Ze leren nieuwe

willen verbinden. Dat betekent dat het tijdschrift

concepten (woorden als vulkaanuitbarsting,

een goede mix bevat van achtergrondartikelen

lava, energie), ze lezen nieuwe informatie die

waarin recent onderzoek of actuele inzichten

ze moeten verwerken en ze praten en schrijven

worden beschreven en artikelen die

over de nieuwe kennis. In ons tijdschrift willen

praktijkvoorbeelden beschrijven. Daarnaast

we laten zien hoe je binnen betekenisvolle en

bevat het tijdschrift ook een aantal terugkerende

voor kinderen interessante contexten kunt

rubrieken waarmee we vooral willen

werken aan taal. Het is belangrijk om leerlingen

enthousiasmeren en prikkelen. Zo is er een

te blijven motiveren hun taalvaardigheid te

rubriek waarin we laten zien hoe je met kinderen

vergroten zodat ze uiteindelijk taalvaardig

kunt genieten van taal in de openbare ruimte (de

genoeg zijn om in de maatschappij mee te

rubriek Taal in Beeld), een rubriek waarin we een

kunnen draaien. De aandacht voor taalonderwijs

gedicht van een kind voor het voetlicht brengen

is niet voor niets ontstaan. Vandaar dat we ook

en een aantal lekker leesbare columns over

voor deze naam voor het tijdschrift hebben

taalonderwijs vanuit verschillende perspectieven

gekozen: MeerTaal!’

(een ouder, een leraar, een schooladviseur).’

Wie willen jullie met MeerTaal bereiken?

Dat klinkt aantrekkelijk.

‘We hopen op eenzelfde soort lezerspubliek

Hoe kom ik aan MeerTaal?

als dat van Volgens Bartjens: zittende leraren

‘Ter introductie staat het laatste nummer als

in het onderwijs met een interesse voor

blader-pdf integraal op de website van Van

taaldidactiek, studenten op de pabo’s, opleiders

Gorcum. Je kunt het hele blad dus gratis

taal, taalcoördinatoren, taaladviseurs…

inkijken: www.vangorcum.nl/meertaal. Een

Eigenlijk moet het blad informatie bieden voor

abonnement nemen (individueel of als instelling)

iedereen die op een professionele manier met

kan natuurlijk ook. Je krijgt dan MeerTaal vanzelf

taalonderwijs op de basisschool bezig is.’

drie keer per schooljaar op je deurmat!’

En wat biedt MeerTaal hen dan?

‘Onze bladformule is natuurlijk nog in ontwikkeling, maar we hebben als uitgangspunt dat we de theorie en de praktijk met elkaar 22

Susanne Gerritsen

Onderwijskundigen Robert Marzano en Wietske Miedema: We make shift happen!

Leren in 5 dimensies van Robert Marzano en Wietske Miedema inspireert veel leraren, zo bleek 8 oktober toen er bijna 900 bezoekers afkwamen op de internationale onderwijsconferentie Making Shift Happen in Amsterdam.

Speciale keynote speaker was Robert Marzano,

In 5 dimensies naar

die het belang van activerende didactiek en

effectief onderwijs

reflectie in de professionele ontwikkeling van

Robert Marzano’s

docenten benadrukte. Wil je beter worden

baanbrekende onderzoek

in bijvoorbeeld activerende didactiek? Of in

naar effectieve didactiek

samenwerkend leren? Begin dan eens jezelf in te

is wereldwijd bekend.

schatten: waar sta je? Wat kan je volgende stap

Wietske Miedema spitste

zijn?

Een reflectieve docent maakt een plan om veel te oefenen met die didactische aanpak die hij verder wil ontwikkelen: Marzano noemt dat ‘focused practice’: gerichte oefening. Je neemt datgene wat je wilt oefenen expliciet op

zijn model Dimensions of learning volledig toe op de Nederlandse situatie. De eerste druk van Leren in vijf dimensies verscheen in 2005 en voorjaar 2013 verscheen de zesde, geheel herziene editie.

in je lesvoorbereidingen, je zorgt dat je er in verschillende klassen mee oefent, eventueel

Juist samenwerkende docenten, bijvoorbeeld

ontwikkel je nieuw materiaal voor je werkvorm

docenten die samen een professional learning

en natuurlijk betrek je ook je leerlingen bij je

community vormen, brengen de school een

oefenprogrammaatje. Wat vinden zij ervan? Na

flinke stap verder! Maar dat wisten de lezers

de ‘focused practice’ is het tijd voor de ‘focused

van Leren in 5 dimensies al. Het hoofdstuk

feedback’: je vraagt feedback aan je collega’s en

Opbrengstgericht werken pleit immers

je leerlingen. Hoe ging het? Wat kan beter?

duidelijk voor het vormen van professionele leergemeenschappen op school. Zo kunnen we samen het onderwijs op een hoger plan brengen: we make shift happen!

Wietske Miedema en Tieneke Verheijen

23

“Het klikte gewoon, en nog steeds!”

Uitgeven heeft alles van doen met vertrouwen, continuïteit en loyaliteit. Het zijn ook de sleutelbegrippen in de werkrelatie tussen Jack Jenner en Koninklijke Van Gorcum, een werkrelatie die zich inmiddels uitstrekt over ruim 25 jaar.

24

Op de vraag of hij zich kan vinden in de

Boek over

bewering uit de intro, antwoordt Jenner

hallucinaties

volmondig ‘ja’. Hij legt uit waarom: “Toen ik in

Hallucinaties komen voor

1984 promoveerde en ik het nogal ‘onzinnige’

bij patiënten met een

aanbod van een andere uitgever inzake mijn

psychiatrische stoornis,

proefschrift had afgeslagen, werd ik benaderd

maar worden ook

door Louwe Dijkema van Van Gorcum. Die

beschreven bij psychisch

deed dat op zo’n manier dat ik dacht: daar

gezonde mensen. De

heb ik vertrouwen in; het klikte gewoon! Mijn overige boeken zijn daarna ook bij Van Gorcum uitgegeven: vandaar mijn ‘ja’ ten aanzien van continuïteit en loyaliteit.”

HIT-methode Officieel is Jack Jenner met pensioen, maar dat woord zegt hem weinig. Zo start per 1 januari 2014 de polikliniek Audito (www.audito.nl), gespecialiseerd in de behandeling van stemmen­ horende kinderen. Centraal daarbij staat de door

behandeling is complex, en vergt een geheel eigen aanpak. In de 2de druk van zijn boek Hallucinaties – de 1ste druk verscheen in 2006 – worden de achtergronden en de betekenis van hallucinaties beschreven, met daarbij aandacht voor prevalenties en diagnostiek, en komen de therapeutische mogelijkheden aan bod. Daarnaast wordt ingegaan op de nieuwste theoretische inzichten. Uiteraard is er speciale aandacht voor de HIT-methode.

Jenner in 1994 ontwikkelde Hallucinatiegerichte Integratieve Therapie (HIT). “Onderzoek wijst

Boek over

uit dat zeven van de tien stemmenhoorders –

psychiatrische

kinderen én volwassenen – baat hebben bij HIT;

hulpverlening

twee daarvan raken hun stemmen zelfs kwijt.

Directieve oplossings­

De drop-out is met 9% laag te noemen”, aldus

gerichte interventies

Jenner, om daar trots aan toe te voegen: “Bij

in de psychiatrie

een tevredenheidonderzoek onder cliënten en

behandelt alle facetten

familieleden komt een score naar voren van

van de hulpverlening

boven de 80%.”

Omslagen De boekomslagen van Jenner zijn ontleend aan de schilderijen van zijn vrouw Marianne, beeldend kunstenaar (www.mariannejenner.nl). Jenner daarover: “De omslagillustratie van Hallucinaties is speciaal daarvoor geschilderd; het omslag van het andere boek is een detail uit een schilderij van een flamencodanseres. Die schreeuw, die deed ’t

aan psychiatrische patiënten aan de hand van een breed scala aan praktijkvoorbeelden. Er is daarbij aandacht voor de medicamenteuze en niet-medicamenteuze behandeling, en voor de organisatorische en de juridische aspecten. Eerdere drukken verschenen in 1988, 1995 (herzien), 2003 (herzien) en 2005 (ongewijzigd), toen nog onder de naam Directieve interventies in de acute en sociale psychiatrie.

’em wat ons betreft.” Op de vraag of het moeilijk is om samen tot keuzes te komen, reageert

voegen: “Maar jullie vormgevers hebben ook heel

Jenner nuchter: “Ach, we kennen elkaar al bijna

goed werk geleverd!”

55 jaar; zijn volgend jaar 45 jaar getrouwd. Ieder z’n vak, nietwaar? Om daar direct aan toe te

Wouter Oude Groothuis 25

Het Talentalfabet smaakt naar meer “Wat is nou jouw gebrek? Praat er eens over met je buurman of buurvrouw!” Dat was ongetwijfeld de meest opvallende opdracht tijdens de presentatie van Het Talentalfabet in de Baak in Noordwijk aan Zee. De enkele tientallen aanwezigen waren overigens wel binnen de kortste keren in een geanimeerd gesprek verwikkeld.

Nadat dagvoorzitter prof. dr. ir. Kasper

De boeiende presentaties van De Regen­

Boon de vier auteurs Helma van den Berg,

boogboom en Cadena de Talentos, twee van

Mariëlle Sonnenberg, Richard van der Lee

de drie goede doelen (Ixta Noa was helaas

en Pieter Taffijn had voorgesteld, hield chief

verhinderd) die meedelen in de opbrengst

inspiration officer Arko van Brakel van de

van Het Talentalfabet, veroorzaakten enige

Baak een inspirerend betoog over talent en

emotionele momenten. Deze organisaties

mindsetverandering. Aan de hand van de S-curve van Peter Robertson legde hij uit hoe organisaties een talentenestafette moeten houden

waren blij met de ‘cheque’ die Pieter uitreikte. Overigens zal het bedrag, beschikbaar gesteld door de auteurs en Van Gorcum, nog

om goed te kunnen inspelen op

groeien. De schrijvers bieden

verandering. Ook belichtte hij

hiervoor hun honorarium van de

de relatie tussen de gebreken

nog te verkopen boeken aan.

en talenten van mensen, waarbij de zaal dus heel

Bij de borrel en het hapje

direct werd betrokken.

na het officiële deel werd nog flink wat nagepraat.

De betrokkenheid

Daarbij bleek dat

was niet minder bij

Het Talentalfabet

het door Helma

naar meer smaakt,

en Mariëlle

men kijkt uit naar

gemaakte en

het volgende

gepresenteerde

alfabetboek.

talentspel. Ze waren hierbij duidelijk geïnspireerd door het

Pieter Taffijn

bekende tv-spelletje ‘Petje op, petje af’. De winnaar van de knock-out werd beloond met De Laptop op Tafel, het nieuwe boek van Richard van der Lee.

Meer informatie over Het Talentalfabet? www.vangorcum.nl/talentalfabet 26

Ons nieuwe teamlid Vincent

Ruim 36 jaar geleden ben ik geboren in het mooie, gezellige Brabant. Daar heb ik ook altijd met veel plezier gewoond, maar een aantal jaren geleden heb ik toch besloten het carnaval te verruilen voor de Amsterdamse grachten. In 2012 ben ik vader geworden van een dochter, Féline, en in 2013 ben ik in het huwelijksbootje gestapt. Samen met mijn gezin woon ik in een gezellig knus appartement in Amsterdam. In 2014 wordt het daar nog wat krapper, omdat wij in mei nog een Vermeertje verwachten. Je kunt wel zeggen dat de afgelopen jaren erg inspirerende jaren voor mij zijn geweest.

In september 2013 ben ik in dienst getreden

In mijn huidige functie als accountmanager bij

bij Van Gorcum als accountmanager voor

Van Gorcum houd ik me bezig met marketing-

het Grafisch Bedrijf. Daarvoor had ik ervaring

en communicatieoplossingen voor het MKB,

opgedaan bij een drukkerij in Brabant. Ook

gericht op drukwerk en aanverwante producten.

daar was ik accountmanager en ik had bij deze

Daarbij gebruik ik mijn ‘inspiratiekoffer’ en houd

drukkerij met name veel contact met bedrijven

ik brainstormsessies bij de klant. Mijn motto

in de farmaceutische richting. Ik werkte er met

is ‘Anders denken, meer bereiken’. Begin dit

plezier, maar ik wilde ook verder kijken en mijn

jaar zal ik geleidelijk aan de werkzaamheden

horizon verbreden, vandaar mijn overstap naar

overnemen van Frans Wening van Raan, die

Van Gorcum. Ook voordat ik werkzaam was in

in de loop van 2014 met pensioen zal gaan.

een drukkerij, was ik al actief in de grafische

Daarnaast zal ik natuurlijk proberen nieuwe

industrie: enkele jaren geleden heb ik een eigen

klanten aan te trekken.

bedrijf gehad in hulpmiddelen voor drukpersen.

Het ondernemerschap heeft me veel geleerd en

Ik hoop de partners van Van Gorcum gauw

ik heb veel ervaring opgedaan, maar uiteindelijk

beter te leren kennen, zodat we in goede

heb ik toch gekozen voor meer collegialiteit.

samenwerking en wellicht ‘anders denkend’ nog meer kunnen bereiken!

Vincent Vermeer 27

In Contact is reeds verschillende malen gerefereerd aan de grote veranderingen waaraan de huidige uitgeverswereld onderhevig is. Met name de overgang van papier naar steeds meer digitale publicaties is daar een voorbeeld van. Speelt dit tot dusver een kleine rol bij uitgaven voor professionals, op educatief vlak heeft dit veel meer impact. Digitaal uitgeven gaat daar vaak verder dan het uitgeven van een e-book alleen. Opleidingen denken na over het werken binnen ELO’s, Electronische LeerOmgevingen, waar men meer wil dan alleen maar het voormalige papieren boek op een scherm.

Deze ontwikkeling is niet nieuw, en Koninklijke

beschikbaar gesteld. Educatieve uitgeverijen

Van Gorcum is dan ook al geruime tijd bezig

bieden zo een goed antwoord op de grote vraag

met digitaal uitgeven voor het (hoger) onderwijs.

uit het onderwijs naar digitaal studiemateriaal.

Jaren geleden introduceerden wij al Sherpa, dat vorig jaar werd vervangen en doorontwikkeld tot

Samenwerkende uitgeverijen

Teachers Channel. En recent is daar Bookshelf

Bijzonder aan dit project is de samenwerking

bij gekomen.

van diverse educatieve uitgeverijen, die soms elkaars concurrent, maar in dit geval partners

Bookshelf is een nieuw platform voor digitale

zijn. De uitgeverijen voor het hoger onderwijs

studieboeken voor studenten, docenten en

constateerden dat het belangrijk is dat zij één

hogescholen in Nederland, dat is ontwikkeld in

standaard in de markt zetten voor digitale

opdracht van de Groep Educatieve Uitgeverijen

studieboeken. Daarom is besloten gezamenlijk

(GEU), in samenwerking met CB (voorheen

een digitaal-lezen-platform beschikbaar te

Centraal Boekhuis).

maken.

Met Bookshelf worden studieboeken op een

Eind juni 2012 is een projectgroep geïnstalleerd

voor iedereen toegankelijk platform digitaal

met de opdracht om na de zomer een plan van

28

aanpak gereed te hebben voor de ontwikkeling

Het platform biedt straks ruimte aan interactieve

van dit project. Ondergetekende was ĂŠĂŠn van

en multimediale studieboeken met bijvoorbeeld

de vier projectleden die gedurende de zomer

video, instructies en testen. Studenten en

het projectplan hebben opgesteld. Na de

docenten kunnen notities maken en delen met

zomer werd dit in breder verband getoetst,

elkaar. Bovendien kunnen zij direct toegang

waarna vervolgens een aanbestedingstraject

krijgen tot e-books via de elektronische

volgde onder geĂŻnteresseerde leveranciers/

leeromgeving van de school.

ontwikkelaars.

Eenvoud voor uitgeverijen en webwinkels Na een uitvoerige selectieprocedure is in

Uitgeverijen kunnen via CB hun educatieve

december 2012 CB in combinatie met Vital

e-books voor Bookshelf beschikbaar stellen.

Source (van het Amerikaanse bedrijf Ingram)

Webwinkels kunnen via een webservice bij CB,

geselecteerd om het platform te ontwikkelen.

Bookshelf e-books verkopen. Na aanschaf

De keuze viel op deze combinatie vanwege

krijgt de student direct toegang tot de door hem

enerzijds de ervaring van Vital Source, die

gekochte of gehuurde studieboeken vanaf zijn

het Bookshelf-platform al in diverse landen

persoonlijke e-boekenplank in de Bookshelf-

aanbiedt, en anderzijds de kennis en ervaring

app.

die CB van oudsher in de distributie van uitgeverijtitels heeft.

Eerste vier hogescholen Bookshelf is operationeel vanaf dit studiejaar

In de eerste helft van dit jaar is hard gewerkt

(2013/2014). Met vier hogescholen worden

aan de ontwikkeling van het platform en aan de

momenteel pilots gedraaid. Er is veel interesse

beschikbaarstelling van digitale studieboeken

en vraag vanuit de hogescholen, dus dat is

door de uitgevers. Voorafgaand aan dit

zeer positief. De gebruikservaringen en de

studiejaar is een groot aantal studieboeken

eindevaluaties van de pilots gebruiken we voor

(momenteel ca. 2500 titels van ca. tien

de verdere doorontwikkeling van het platform.

uitgeverijen) al via Bookshelf beschikbaar gesteld.

Corinne Rodenburg

Naast toegang tot alle relevante e-books biedt het platform intelligente oplossingen voor interactie tussen studenten en docenten en persoonlijke toepassingen per gebruiker.

Met bijna 3 miljoen gebruikers is Bookshelf internationaal het meest gebruikte platform voor digitale studieboeken door studenten, docenten en scholen.

Any time, any place, any device Via Bookshelf hebben gebruikers toegang tot studieboeken via alle mogelijke devices zoals tablets, smartphones, laptops en computers.

Altijd en overal.

29

Een standaardwerk van

30

MKA-chirurgie, Handboek voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichtchirurgie – de geheel herziene druk van het in 2000 verschenen boek Mondziekten en Kaakchirurgie – is binnen het fonds Zorg & Welzijn het meest omvangrijke boek sinds tijden. Met 816 pagina’s en meer dan 2000 foto’s en illustraties kan deze uitgave gerust een monsterproductie worden genoemd.

De staf van de afdeling MKA-chirurgie van

Het schrijfwerk naast het ‘gewone’ dagelijkse

het Universitair Medisch Centrum Groningen

werk bleek in veel gevallen een te grote

heeft een forse inspanning moeten leveren om

belasting, waardoor de redactie uiteindelijk

deze herziene editie te laten verschijnen. De

‘schrijfweken’ heeft ingesteld. Stafleden werden

redactieleden vertellen:

speciaal voor dit boek uitgeroosterd om zich op het boek te kunnen concentreren. Ook dat

‘Allereerst was het zaak de bestaande

bleek niet voldoende om de gang er goed in te

hoofdstukken up-to-date te maken. Het

houden. In het laatste jaar werden daarom van

vakgebied heeft zich de afgelopen tien jaar

alle auteurs extra offers gevraagd.

sterk ontwikkeld, wat wordt weerspiegeld in de verandering van de titel van het boek. Het

‘Het hoofdstuk over Aangezichtschirurgie is

grote aantal auteurs leidde ertoe dat sommige

zo’n voorbeeld’, vertellen de redactieleden.

hoofdstukken al klaar waren, terwijl nieuwe

‘Het probleem was dat we eerst van tientallen

hoofdstukken nog moesten worden geschreven.

patiënten foto’s moesten bekijken om ‘die ene

Aanvankelijk was de verwachting dat het maken

goede’ ertussen te vinden. Voor sommige

van een herziene uitgave minder tijdrovend zou

uitgevers zou een dergelijk hoofdstuk al een boek

zijn dan het schrijven van een nieuw boek. Niets

op zich zijn geweest, maar voor een compleet

bleek minder waar.’

beeld van het vakgebied vonden wij dit hoofdstuk

Het supertrio van de redactie

Arjan Vissink

Boudewijn Stegenga

Fred Spijkervet 31

140.000 vel papier ruim 2000 foto’s en illustraties 80 liter koffie 22 kilo inkt 409 drukplaten 1716 ondervullingen 275 e-mails 3 emmers transpiratie 220 meter kapitaalband 25 kilo drukproeven 2 hernia’s honderden MB’s

Het resultaat mag er zijn: een standaardwerk van formaat. Als leerboek voor de opleidingen Tandheelkunde en Mondzorgkunde, in Groningen en daarbuiten, heeft het boek de afgelopen dertien jaar een belangrijke positie verworven. In de volledig herziene druk is de theorie aangepast aan de nieuwste kennis en inzichten en is het illustratiemateriaal op veel punten vernieuwd. Het ‘up-to-date’ houden van kennis en vaardigheden is een eerste vereiste in de opleidingspraktijk, en MKA-chirurgie voorziet volledig in deze behoefte. ‘Ondanks de huidige al beschikbare en in ontwikkeling zijnde digitale informatietechnologie blijkt een handboek als dit nog immer een prominente plaats te hebben als informatiedrager voor zowel het snel, gemakkelijk en betrouwbaar verwerven van kennis, als het snel kunnen nazoeken van informatie over een bepaalde aandoening en/

een ‘must’. Voor onszelf waren het redigeren van

of de behandeling daarvan’, schrijft prof. dr.

de teksten, het afstemmen en aanpassen van de

Lambert G.M. de Bont in het voorwoord. Het is

verschillende schrijfstijlen, de vele illustraties en

alle bloed, zweet en papier meer dan waard.

de uiteindelijke drukproefcontroles stuk voor stuk uitdagende en tijdrovende klussen.’

De laatste maanden voor verschijning heeft het team van Van Gorcum ook een belangrijke duit in het zakje gedaan. ‘Een opmaakklus van jewelste’, zegt Rutger, één van de dtp’ers. ‘Alle foto’s van chirurgische ingrepen waren wel even slikken, maar zelfs dat went op den duur.’

32

Mirre Dieleman

recent verschenen Cultuur | Historie

Ronny Boogaart en

Bertine van Hoof,

Henrike Jansen (red.)

Rob Blomme

Studies in

Wijsheid in bedrijf

Taalbeheersing 4

De betekenis van

362 p. € 45,00

wijsheidtradities voor de

ISBN 9789023249917

managementpraktijk 144 p. € 24,95

Aly van der Mark

Management

Het prieel op de heuvel

| HRM | Verantwoord Ondernemen

180 p. € 22,95 ISBN 9789023251644

ISBN 9789023251446

Perry ten Hoor en Geeke Snijders

Jan Kraak

Het ABC van

Hak, pak en zak

regiomarketing

Traditionele joodse

Op zoek naar de essentie

beroepen op het

van een plek

platteland van

112 p. € 19,95

Noordoost-Nederland

ISBN 9789023252399

152 p. € 19,95 Bob Hoogenboom,

ISBN 9789023250401

Jan K.H. van der Meer

Aloy Soppe m.m.v.

Marcel Pheijffer,

Ashvin Gonesh

Edgar Karssing (Editors)

Grondlijnen voor een

Gorillas, markets and

nieuwe financiële ethiek

the search for economic

Een normatieve

values

benadering

Rethinking Lehman

216 p. € 41,95

Brothers and the

ISBN 9789023252214

Global Financial Crises.

Vanuit de koets bekeken

A Nyenrode Perspective

Sigismund van Heiden

prof. dr. Gert-Jan Hospers

Annelies E.M. van Vianen

360 p. € 54,95

Reinestein en zijn

Geografie en gevoel:

Dynamische loopbanen

ISBN 9789023251118

reisverslagen

wat plekken met ons

Een kwestie van

192 p. € 29,95

doen

vooruitkijken

ISBN 9789023251484

136 p. € 19,95

192 p. € 28,50

ISBN 9789023250227

ISBN 9789023251309

33

Conny de Laat,

Henk Volberda,

Erik Reijnders

Frans van den Bosch,

Communicatief

Kevin Heij

leiderschap

Re-inventing business

Succesvol

Hoe bedrijven hun

communiceren in

businessmodel

organisaties

innoveren

112 p. € 21,95

272 p. € 39,95

ISBN 9789023251538

ISBN 9789023251460

Dirk-Jan de Bruijn

Hans Hattink, Bas Hattink,

Martijn Aslander,

Waar een wil is, is

Titus Bovenberg

Erwin Witteveen

succes

50+ en afgeschreven!

Nooit af

Zó komt de zaak in

216 p. € 24,95

166 p. € 18,00

beweging!

ISBN 9789023252207

ISBN 9789023251163

160 p. € 20,00 ISBN 9789023251705

Hans Licht Regievoeren zonder macht 152 p. € 25,95 ISBN 9789023250258

Manfred te Grotenhuis & Anneke Matthijssen Basiscursus SPSS Versie 20-21 104 p. € 12,95 ISBN 9789023249825 Paul Frentrop Martijn Aslander en Erwin

De geschiedenis van

Guido van de Wiel,

Witteveen + 60 co-auteurs

corporate governance

Remco Mostertman

Zelfsturing -

Van VOC naar 21e eeuw

Innoveerkracht

PAMFLET 2.NL

208 p. € 39,95

Bottum-up organiseren

ISBN 9789023251095

12 visionairs over nieuw leiderschap en sociale

Henk Diepenmaat,

240 p. € 19,50

innovatie

Joost van Ettekoven,

ISBN 9789023251972

168 p. € 24,95

Anke van Hal

ISBN 9789023251187

Mastering three Een drievoudige werkwijze die leidt tot een vitale bouwpraktijk 124 p. € 17,95 ISBN 9789089800541

34

Ronald Dekker, Charissa

Basisonderwijs |

Freese, Véronique Oonk,

Lerarenopleidingen

Geert-Jan Waasdorp Schaarste bestaat niet Strategisch omgaan met de factor arbeid 176 p. € 29,95 ISBN 9789023252047 Ronald Stevens Raymond Zaal

Met open vizier

Manieren van bankieren

Auditing als

Over bankiers, bonussen

stimulerende interventie

Kirsten Barkmeijer, Johan

F.K.L. Spijkervet (red.)

en effectief beïnvloeden

152 p. € 25,95

Brokken

MKA-chirurgie

van onethisch gedrag

ISBN 9789023252061

Pesten aanpakken

Handboek voor

168 p. € 27,95

Lessenserie voor groep

Mondziekten, Kaak- en

ISBN 9789023251231

4-8 van het regulier en

Aangezichtschirurgie

B. Stegenga, A. Vissink, L.G.M. de Bont,

speciaal onderwijs

816 p. € 229,50

Richard van der Lee

96 p. € 19,95

ISBN 9789023249269

De laptop op tafel

ISBN 9789023251521

Groei en ontwikkeling in organisaties door een

Lorien de Koning

goede work-life-balance

Vakken en vorming in

96 p. € 17,95

onderzoek

ISBN 9789023251668

Ontwikkelingsgericht Onderwijs in de Tony de Bree

bovenbouw

Dagboek van een bankier

160 p. € 27,95

De dagelijkse

ISBN 9789023251019

werkelijkheid achter de prooi

Zorg & Welzijn

Jenny Palm

248 p. € 26,95

A.E.G.M. van der Moolen &

Hersenletsel heb je niet

ISBN 9789023252122

H. Knegtering

alleen

Depot antipsychotica

Over de complexiteit van

Willem de Lange

Een multidisciplinaire

niet zichtbare gevolgen

Dynamisch competentie-

benadering

van hersenletsel

Richard van der Lee,

management

144 p. € 26,75

232 p. € 34,75

Marielle Sonnenberg,

Sturen op competenties,

ISBN 9789023252146

ISBN 9789023252115

Helma van den Berg,

talenten en performance

Pieter Taffijn

224 p. € 19,95

Het Talentalfabet

ISBN 9789023251682

124 p. € 20,00 ISBN 9789023251590 35

Koninklijke Van Gorcum Industrieweg 38, 9403 AB Assen T +31(0)592 37 95 55 F +31(0)592 37 20 64 E info@vangorcum.nl I www.vangorcum.nl @vangorcum www.linkedin.com/company/koninklijke-van-gorcum 36