NEW YORK • PENNSYLVANIA • CONNECTICUT • NEW JERSEY • MASSACHUSETTS
ER KURI P L U S
P O L I S H NUMER 1668 (1968)
W E E K L Y
ROK ZA£O¯ENIA 1987
PE£NE WYDANIE KURIERA W INTERNECIE: WWW.KURIERPLUS.COM
í Na pocz¹tku by³ Homer... – str. 3 í W Blenderze: o ksiêciu i serialach – str. 7 í 100 rocznica pionierskiego lotu... – str. 8-9 í Makinetka pana Bialetti – str. 10
M A G A Z I N E í Labor Day i cena naszej pracy – str. 13
TYGODNIK
5 WRZEŒNIA 2026
í Turniej Wielkiego Szlema – str. 15
Tomasz Bagnowski
Islandczycy nie chc¹ rozmawiaæ z UE Islandczycy opowiedzieli siê przeciwko wznowieniu negocjacji w sprawie przyst¹pienia kraju do Unii Europejskiej. Referendum poprzedzi³a wyj¹tkowo ostra i dziel¹ca debata o przysz³oœci wyspy w zmieniaj¹cym siê œwiecie. Przeciwko wznowieniu rozmów zag³osowa³o ponad 52,8 proc. uczestników referendum. Frekwencja by³a bardzo wysoka. Udzia³ wziê³o ponad 225 tys. osób, czyli oko³o 82,5 proc. uprawnionych do g³osowania w licz¹cym 400 tys. mieszkañców kraju. By³a to najwy¿sza frekwencja w islandzkich wyborach od blisko 20 lat. Wynik jest ciosem zarówno dla Islandzkich zwolenników bli¿szych zwi¹zków z Uni¹ Europejsk¹ jak i w pewnym sensie dla samej 27-pañstwowej Unii, której wizja œwiata nie znalaz³a wystarczaj¹cej iloœci zwolenników na Islandii. Dla UE jest to te¿ cios geopolityczny. Gdyby Islandia ostatecznie zosta³a cz³onkiem wspólnoty, Unia zyska³aby silniejsz¹ pozycjê w Arktyce i przyjê³a do swojego grona zamo¿ne pañstwo. Poprzednie negocjacje w sprawie cz³onkostwa Islandii zosta³y zawieszone w 2013 roku. Referendum dla samych Islandczyków mia³o przede wszystkim znaczenie lokalne, choæ kwestie geopolityczne tak¿e odgrywa³y du¿¹ rolê. Stawk¹ by³o kilka istotnych
kwestii. G³ówne obawy, tak samo jak wówczas kiedy zawieszono negocjacje cz³onkowskie, dotyczy³y suwerennoœci nad kluczowym dla Islandii sektorem rybo³ówstwa. Przeciwnicy wznowienia rozmów obawiali siê na³o¿enia ograniczeñ UE na po³owy i zmniejszenia znaczenia tego sektora w gospodarce wyspy, co musia³by siê wi¹zaæ z kosztownymi spo³ecznie reformami. Zwolennicy wskazywali z kolei na koniecznoœæ d³ugoterminowego zapewnienia gospodarce Islandii stabilnoœci, co mog³aby w przysz³oœci daæ Unia Europejska. Islandia przez lata zmaga³a siê ze skutkami ostatniego kryzysu finansowego. Dla niektórych wejœcie do UE, jednej z najwiêkszych gospodarek œwiata, a w dalszej perspektywie tak¿e przyjêcie euro, mia³oby byæ sposobem na wzmocnienie wyspy. Inni potencjalni zwolennicy negocjacji postrzegali Uniê jako dodatkow¹ gwarancjê bezpieczeñstwa. Islandia nale¿y do NATO, ale jest jedynym pañstwem Sojuszu, które nie posiada w³asnych si³ zbrojnych. í6
l 7 wrzeœnia – Labor Day
Ca³a sala œpiewa³a z Jerzym Po³omskim Chris Miekina Jerzy Po³omski przez dziesiêciolecia uosabia³ na polskiej estradzie wszystko to, co kojarzy³o siê z przedwojennym szykiem i zachodnim blichtrem. Dla pokoleñ Polaków by³ ikon¹ nienagannej elegancji, kunsztu wokalnego i znakomitych manier. Jednak pod mask¹ niew¹tpliwego talentu i perfekcyjnie skrojonego wizerunku kry³ siê cz³owiek pe³en ludzkich pêkniêæ, zmagaj¹cy siê z kompleksami, uwik³any w sztywne hierarchie PRL-owskiej „warszawki”. Jego ¿ycie by³o znacznie bardziej skomplikowane ni¿ jego sentymentalne przeboje.
M
l Jerzy Po³omski
a³o brakowa³o, a historia polskiej muzyki rozrywkowej potoczy³aby siê zupe³nie inaczej. Jerzy Po³omski, urodzony w Radomiu w skromnej rodzinie urzêdniczej jako Jerzy Paj¹k, nie marzy³ o œwiat³ach rampy. Jego celem by³a architektura. Los (i ówczesna polityka) zdecydowa³ jednak za niego – na wymarzone studia nie dosta³ siê z powodu braku punktów za pochodzenie i niedostateczne zaanga¿owanie ideologiczne (nie nale¿a³ do ZMP). Rok póŸniej przyjêto go do Pañstwowej Wy¿szej Szko³y Teatralnej w Warszawie. To tam trafi³ pod skrzyd³a legendarnego Ludwika Sempoliñskiego. Stary mistrz nie tylko namówi³ go na zmianê nazwiska (twierdz¹c, ¿e „Po³omski”
ma znacznie lepsze „papiery” na sukces ni¿ „Paj¹k”), ale te¿ bezb³êdnie wyczu³, ¿e przysz³oœci¹ m³odego adepta jest piosenka, a nie teatr dramatyczny. Przypadek, jakim by³ brak punktów za pochodzenie, odebra³ Polsce architekta, daj¹c nam w zamian jednego z najwybitniejszych estradowców epoki. Pocz¹tki kariery Po³omskiego to lekcja pokory w œwiecie, gdzie „zas³ugi” znaczy³y wiêcej ni¿ faktyczna popularnoœæ. W Teatrze Syrena Buffo, gdzie po studiach znalaz³ pracê, nie potrafiono wykorzystaæ jego potencja³u obsadzaj¹c go w banalnych piosenkach. Nie za³ama³ siê jednak i wytrwale pracowa³ nad sob¹ í 12 œpiewaj¹c w Polskim Radiu.
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
2
www.kurierplus.com
Dr Robert Lerch Laryngolog, od ponad 30 lat pracuj¹cy w polonijnym œrodowisku, zawiadamia o zmianie adresu. Obecnie doktor przyjmuje przy 153 Greenpoint Ave. Brooklyn 11222 (tel: 718.734-0422)
l Doktor leczy wszystkie choroby zwi¹zane z uszami, nosem i gard³em.
l Przeprowadza badania s³uchu, bezdechu sennego, zatok i zawrotów Wizyty g³owy. s¹ mo¿liwe w dniu zg³oszenia
l Wykonuje badania imigracyjne.
Mówimy po polsku
Ile lat ma Twoja metryka – a ile Twoje komórki? Ka¿dy dom ma szufladê, w której s¹ stare rachunki, ³adowarka do zgubionego telefonu, tajemnicze klucze i œrubka przechowywana od zawsze. Gdy takich rzeczy przybywa, zaczyna brakowaæ miejsca na nowe. Podobnie jest w organizmie: komórki pracuj¹, zu¿ywaj¹ siê i wytwarzaj¹ odpady, które trzeba rozpoznawaæ, usuwaæ albo poddawaæ recyklingowi. Organizm ma w³asne s³u¿by porz¹dkowe. Jedn¹ z nich jest fagocytoza – proces, w którym wyspecjalizowane komórki poch³aniaj¹ drobnoustroje, pozosta³oœci martwych komórek. To biologiczna ekipa interwencyjna. Drugim mechanizmem jest autofagia- porz¹dkowanie odbywaj¹ce siê wewn¹trz komórki. Uszkodzone lub zu¿yte elementy zostaj¹ roz³o¿one, a czêœæ odzyskanych sk³adników mo¿e zostaæ ponownie wykorzystana. Autofagia nie produkuje nowych komórek, lecz pomaga utrzymywaæ œrodowisko sprzyjaj¹ce ich funkcjonowaniu, regeneracji i odnowie tkanek. Z wiekiem biologiczna ekipa sprz¹taj¹ca mo¿e pracowaæ wolniej. W organizmie mog¹ pozostawaæ komórki senescentne, nazywane „komórkami zombie”. Przesta³y prawid³owo wykonywaæ swoje obowi¹zki, ale nadal zajmuj¹ miejsce i oddzia³ywuj¹ na otaczaj¹ce tkanki.
W³aœnie dlatego tak du¿e zainteresowanie wzbudza Fisetin and Spermidine marki Dr. Mercola – nowoczesny preparat opracowany z myœl¹ o wspieraniu zdrowia komórkowego i procesu zdrowego starzenia. Jedna roœlinna kapsu³ka dostarcza 125 mg fisetyny pozyskiwanej z ekstraktu ³odygi japoñskiego drzewa woskowego oraz 1,2 mg spermidyny z ekstraktu z zarodków ry¿u. Formu³a nie zawiera glutenu, GMO, sztucznych konserwantów ani barwników. Producent zaleca tylko jedn¹ kapsu³kê dziennie. Fisetyna jest naturalnym flawonoidem obecnym w truskawkach, jab³kach, cebuli i ogórkach. Wykazuje w³aœciwoœci antyoksydacyjne i pomaga wspieraæ ochronê komórek przed stresem oksydacyjnym. Naukowcy badaj¹ jej potencjaln¹ aktywnoœæ senolityczn¹, czyli mo¿liwoœæ wspierania naturalnych mechanizmów organizmu zwi¹zanych ze starzej¹cymi siê komórkami. Zachêcaj¹ce wyniki pochodz¹ z badañ laboratoryjnych i na zwierzêtach, a badania kliniczne u ludzi nadal trwaj¹. Fisetynê mo¿na dostarczaæ z po¿ywieniem. Jednak aby otrzymaæ skoncentrowan¹ porcjê, nie wystarczy truskawka w kieliszku
szampana. Preparat Dr. Mercola zapewnia 125 mg w dok³adnie okreœlonej, wygodnej porcji. Spermidyna jest naturaln¹ poliamin¹ wystêpuj¹c¹ w organizmie i w ¿ywnoœci. Uczestniczy w procesach zwi¹zanych z funkcjonowaniem komórek i autofagi¹. Badania u ludzi wskazuj¹, ¿e suplementacja spermidyn¹ jest na ogó³ dobrze tolerowana. Jej wp³yw na zdrowe starzenie, metabolizm i funkcje poznawcze jest przedmiotem badañ, dlatego mówimy o wartoœciowym wsparciu, a nie o leczeniu ani pewnym odm³odzeniu. Zalet¹ preparatu jest po³¹czenie obu sk³adników. Fisetyna wspiera ochronê komórkow¹ i mechanizmy zwi¹zane ze starzej¹cymi siê komórkami, a spermidyna wspomaga komórkowy recykling. Jedna pomaga zwróciæ uwagê na to, co ju¿ nie dzia³a jak dawniej, druga wspiera porz¹dkowanie wnêtrza komórek. Fisetin and Spermidine Dr. Mercola mo¿e zainteresowaæ szczególnie osoby dojrza³e, chc¹ce wspieraæ naturaln¹ ochronê antyoksydacyjn¹, zdrowie komórek, autofagiê oraz prawid³owe funkcjonowanie mózgu i uk³adu nerwowego. To propozycja dla ludzi, którzy œwiadomie inwestuj¹ w zdrowe starzenie. Czy kapsu³ka cofnie metrykê? Nie. Nie wymienimy organizmu na nowszy model, dlatego warto odpowiednio wczeœnie wspieraæ jego naturalne mechanizmy. Jedna kapsu³ka dziennie. Dwa starannie dobrane sk³adniki. Jeden wa¿ny cel: wspieranie zdrowia komórkowego na ka¿dym etapie dojrza³ego ¿ycia. Osoby przyjmuj¹ce leki, zw³aszcza przeciwzakrzepowe, przeciwp³ytkowe lub przeciwcukrzycowe, pacjenci onkologiczni, osoby przygotowuj¹ce siê do operacji, kobiety w ci¹¿y i karmi¹ce piersi¹ powinny przed u¿yciem skonsultowaæ siê z lekarzem lub farmaceut¹. Informacja FDA: Produkt jest suplementem diety, a nie lekiem. FDA nie zatwierdza suplementów pod wzglêdem bezpieczeñstwa i skutecznoœci przed ich wprowadzeniem do sprzeda¿y. These statements have not been evaluated by the Food and Drug Administration. This product is not intended to diagnose, treat, cure, or prevent any disease. Marek Wojcicki
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
3
Na pocz¹tku by³ Homer... Od zarania dziejów Iliada i Odyseja stanowi¹ wyzwanie dla mistrzów pióra. Dziœ stworzenie dzie³a równie oryginalnego graniczy z absurdem.
W
spó³czeœnie, mimo œrodków, jakie oferuje literaturze obraz przeniesiony na ekran, scenarzyœci poszukuj¹ treœci, które nie powiela³yby tego, co zawieraj¹ dwa wielkie eposy spisane oko³o pó³tora tysi¹ca lat temu, wkrótce po opracowaniu pierwszego alfabetu. Od chwili, gdy obydwa poematy jako ca³oœæ po raz pierwszy przet³umaczono na angielski w tym roku minê³y dopiero trzy wieki. Historie, sagi, opowieœci. Jak wiele wszystkie te najmniej kosztowne i jednoczeœnie najdro¿sze produkty ludzkiej wyobraŸni zawdziêczaj¹ autorowi, czy te¿ grupie autorów znanych pod pseudonimem HOMER? Kiedy brak umiejêtnoœci zapisywania i odczytywania myœli ogranicza³ ich przekaz, dzieje, które zdaniem ówczeœnie ¿yj¹cych zas³ugiwa³y na pamiêæ pokoleñ przekazywane by³y przez powtarzanie. W innym czasie, w rozmaitych miejscach. Jeden recytator uczy³ kolejnego i historie rozchodzi³y siê po œwiecie. Zamiast dzisiejszego ekranu podaj¹cego informacje za spraw¹ procesora, opowiadacze przynosili wieœci i opowieœci do najdalszych zak¹tków Ziemi. Uczyli siê na pamiêæ tysiêcy s³ów, czêsto rozdzielaj¹æ fragmenty historii pomiêdzy siebie. Ludzkie umys³y stawa³y siê ruchom¹ baz¹ danych. Tworzy³y siê grupy pielgrzymów-opowiadaczy, powstawa³ teatr, choæ nikt jeszcze nie wiedzia³, ¿e ów rodzaj przekazu myœli tak¹ nazwê otrzyma. Zapis lieracki odmieni³ losy opowiadaj¹cych i s³uchaj¹cych. Opowiadacz nie by³ ju¿ wyroczni¹, bo wersja jego opowieœci przesta³a byæ jedyn¹. Nie da³o siê zmieniæ tego, co uwieczniono w formie graficznej. Sta³o siê jasne, ¿e nale¿y pod¹¿aæ za wariantem usankcjonowanym liniami znaków - na glinianych tabliczkach, na zwojach zwierzêcej skóry. Pozosta³e wersje opowieœci z czasem przestawa³y byæ powtarzane. To, co zapisano nabiera³o wartoœci uniwersalnej. Porz¹dek cywilizacji dziêki literom zacz¹³ zmierzaæ w stronê wyraŸnego podzia³u na role. Poœród nich liczy³y siê g³ównie te uszeregowane w rzêdach liter.
P
o z gór¹ piêtnastu stuleciach od spisania opowiadañ zebranych pod szyldem Homera, historyczne dociekania sugeruj¹ bodaj kilkunastoosobow¹ grupê pisarzy, którzy ofiarowali potomnym nie tylko dzieje bohaterów wojny trojañskiej. To, swego rodzaju literackie konsorcjum charakteryzowa³a g³êboka wiara w ponadczasowe wartoœci maj¹ce wp³yn¹æ na losy przysz³ych pokoleñ. Jak s³uszne by³y to zamierzenia, historia mia³a dowieœæ wielokrotnie. Jeœli wzi¹æ pod uwagê, ¿e domniemana grupa Homer podjê³a siê spisania dziejów zawartych w Iliadzie i Odyseji niemal piêæ wieków po upadku Troi, mo¿na pokusiæ siê o stwierdzenie, ¿e powtarzane przez wieki historie nie mog¹ byæ niczym innym, jak fikcj¹ wyssan¹ z wielu palców. I ju¿ przeszlibyœmy do porz¹dku nad tym, ¿e dwa, bodaj najoryginalniejsze eposy literackie to bajania ich twórców, gdyby nie odnalezienie miejsca, o którym Homer opowiada. Odnalezienie Ilionu, czyli legendarnego grodu zwanego Troj¹. A œciœlej jego kolejnych wersji, powierzchnia za powierzchni¹, cierpliwie wydobywanych spod ziemi.
G
dyby entuzjasta obydwu eposów, Heirich Schliemann, milioner z archeologicznym zaciêciem, nie podj¹³
NEW YORK • PENNSYLVANIA • CONNECTICUT • NEW JERSEY • MASSACHUSETTS
KURIER P L U S
P O L I S H
W E E K L Y
M A G A Z I N E
redaktor naczelna Zofia Doktorowicz-K³opotowska
próby odnalezienia Troi, prawdopodobnie nadal traktowalibyœmy dzieje opisane w Iliadzie i Odyseji wy³¹cznie jak kreatywn¹ fikcjê. Po³o¿enie Troji sugerowane przez naukê i rozs¹dek zmienia³o miejsce kilkakrotnie nie zbli¿aj¹c poszukiwacza do celu. Najskuteczniejsze okaza³o siê rozwi¹zanie najbardziej ryzykowne. Strofy Iliady nale¿a³o wzi¹æ dos³ownie. Analiza tekstu wskaza³a wzgórze Hisarlik (dziœ wTurcji) i oto spod ziemi zaczê³y wy³aniaæ siê fragmenty miasta, szcz¹tki glinianych naczyñ, ozdoby z br¹zu. Iloœæ przedmiotów wskazywa³a na istnienie tu miasta o znacz¹cej liczbie mieszkañców. Troja zosta³a odnaleziona tylko dlatego, ¿e jeden z pisarzy domniemanej grupy Homer umieœci³ w tekœcie informacje mog¹ce sugerowaæ po³o¿enie legendarnego grodu.
P
owielanie historii z obydwu poematów trwa od wieków. Czy nie na owym powielaniu opieraj¹ siê wielkie sukcesy Hollywoodu? Prawie ka¿dy bohater, u¿ywaj¹cy sprytu i miêœni to kolejne wcielenie Ulissesa-Odysa-Odyseusza. W filmowych recenzjach karko³omn¹ misjê zwieñczon¹ sukcesem g³ównej postaci niemal zawsze okreœlas³owo – Odyseja. Zmieniaj¹ siê kostiumy i rodzaje broni. Czy w ka¿dej uwodzicielce, próbuj¹cej odwieœæ bohatera od powrotu do domu, tak trudno dostrzec nimfê Calypso? Achilles i Hektor powracaj¹ nawet w westernach staj¹c do pojedynków. Jednooki olbrzym Polifem jest pierwowzorem wielu gigantycznych straszyde³ srebrnego ekranu. Jak barwna by nie by³a wyobraŸnia autorów, King-Kongi, Godzille, czy tolkienowskie kolosy nie mog¹ odci¹æ siê od homeryckich Ÿróde³. Jakiej sagi by nie napisano, powieœci kryminalnej, wojennej, romansu, musz¹ siê tam znaleŸæ elementy dwu wiecznych orygina³ów. Honor, odwaga, mi³oœæ, wiernoœæ, szacunek, ocena cz³owieka wed³ug cech i zas³ug, nie wed³ug stanu posiadania – ile odwiecznych wartoœci znajduje siê w drukowanych przez wieki tomach? Jednak od tych dwu inne zdaj¹ siê braæ pocz¹tek. Skoro mowa o literackiej nieœmiertelnoœci, to i o niej jest u Homera dostatek wiedzy. Przywracanie tego, co martwe do ¿ycia jest przywilejem postaci nadprzyrodzonych, a te graj¹ wa¿ne role w Iliadzie i Odyseji. Têsnota za wiecznym ¿yciem, niekoñcz¹ca siê m³odoœæ zdaj¹ siê spêdzaæ sen z powiek nawet pó³bogów. Geniusz Oskara Wilde (Portret Doriana Graya) czy Wirginii Wolf (Orlando) mog¹ wskazywaæ na zapo¿yczenia z mitycznych pierwowzorów. Jedno z g³oœnych dzie³ literatury œwiatowej, przyziemn¹, za to niejednoznaczn¹ emocjonalnie przechadzkê
sta³a wspó³praca Maria Bielski, Andrzej Józef D¹browski, Ma³gorzata Ka³u¿a, Czes³aw Karkowski, Krzysztof K³opotowski, Bo¿ena Konkiel, Weronika Kwiatkowska, Chris Miekina, Jolanta Szczepkowska, Katarzyna Zió³kowska
g³ównej postaci ulicami irlandzkiej stolicy, okreœla tytu³em, „Ulisses”. Kultowa, miêdzyplanetarna eskapada filmowa to „Odyseja Kosmiczna”, „Odyssey” to jeden z najpopularniejszych dziœ modeli aut. Homeryckie sentymenty powracaj¹ niczym fale Morza Egejskiego. Niedawno na srebrnym ekranie Brad Pitt wcieli³ siê w postaæ Achillesa, przed rokiem podziwialiœmy Rapha Finesa jako Odyseusza powracaj¹cego do Itaki, a ju¿ œwiêci triumfy produkcja, gdzie losy tej samej postaci interpretuje Matt Damon. Autorka ostatniego t³umaczenia Odyseji, nie zostawi³a na scenariuszu filmu suchej nitki, ale jego przes³anie, wyraŸnie przeciwne tragicznym skutkom despotyzmu, mo¿e kreœliæ interesuj¹c¹ klamrê pomiêdzy inwazj¹ Achajów ku przejêciu kontroli nad Cieœnin¹ Dardanelsk¹ i rozwojem wypadków w Cieœninie Hormuz.
I
lu autorów nie wchodzi³oby w sk³ad grupy HOMER, ¿adna inna grupa pisarzy nie osi¹gnê³a podobnych wy¿yn w opowiadaniu historii. Jaki epos historyczny spisany wierszem sta³ siê równie popularnym materia³em dla filmu? W polskiej literaturze autor Trylogii nie ukrywa: Wo³odyjowski to Hektor (Kamieniecki), przebieg³oœæ Zag³oby kojarzy siê z samym Ulissesem. Skrzetuski to Parys na sterydach, a jego Helena to piêkna Helena. Niezbyt roztropnego, za to wyroœniêtego Podbipiêtê z „katowskim” mieczem, nietrudno porównaæ do olbrzyma Ajaxa krêc¹cego m³ynki niemniej strasznym narzêdziem.
H
istoria Ameryki tak¿e nie opar³a siê legendzie trojañskiej. Nied³ugo po œmierci Napoleona w stanie Ohio urodzi³ siê przysz³y Napoleon Ameryki. Nadano mu imiê Hiram. Na drugie Ulisses. Drugie przesz³o do historii jako pierwsze. Jeœli z dokonañ doros³ego Ulissesa wybraæ jedno decyduj¹ce, rzecz wydarzy³a siê pod Shiloh, kiedy wojska Po³udnia mia³y Jankesów dok³adnie tam, gdzie chcia³y. Ten Ulisses posiada³ coœ, czego nie mia³ ¿aden z genera³ów Secesji. Nieprzeciêtn¹ wyobraŸniê przestrzenn¹. W dzisiejszych realiach mo¿na ów dar porównaæ do obserwacji z drona. Analiza mapy zawsze by³a pierwsza, potem rozpoznanie przez zwiad. Kiedy amerykañski Odyseusz uruchamia³ wyobraŸniê, jego „dron” unosi³ siê wysoko ponad pola bitew. Decyzja o utrzymaniu pozycji pod Siloh zaskoczy³a obydwie strony konfliktu. Dron wyobraŸni sta³ siê koniem trojañskim. Tym razem po stronie obleganych. Kiedy z rzecznej flotylli Unii niespodziewanie huknê³y moŸdzierze, nacieraj¹cy Secesjoniœci byli tak pewni zwyciêstwa, ¿e skupieni na wojskach Ulissesa okazali siê idealnym celem dla artylerii. Dwie bitwy Wojny Secesyjnej historia uznaje za decyduj¹ce: Gettysburg i Shiloh. Pod Siloh Ulysses Grant dowiód³, ¿e imiê bohatera spod Troi nosi³ nie na darmo. Wkrótce zosta³ prezydentem USA, a z jego portretem na banktocie 50-ciodolarowym nikt chêtnie siê nie rozstaje.
H
omer to nie tyle osoba, czy osoby, ile symbol nieograniczonych mo¿liwoœci ludzkiego umys³u w odpowiedzi na niemo¿liwy do wyczerpania popyt na coraz wymyœlniejsze historie. W opinii ekspertów, tak d³ugo, jak sztuczna inteligencja nie pokona cz³owieka w zmyœlaniu, nie stworzy prawdziwie oryginalej, równie genialnej treœci, co Iliada czy Odyseja, œwiat twórczej literatury mo¿e spaæ spokojnie.
fotografia Zosia ¯eleska-Bobrowski wydawcy John Tapper Zofia Doktorowicz-K³opotowska Adam Mattauszek
Cezary Doda
Kurier Plus, Inc. Adres: 176 Java Street Brooklyn, NY 11222 Pokój numer 6 Tel: (718) 389-3018 E-mail: kurier@kurierplus.com Internet: www.kurierplus.com
Redakcja nie odpowiada za treœæ og³oszeñ.
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
4
www.kurierplus.com
Na drogach Prawdy Bo¿ej
Ks. Ryszard Koper
Upominaj - nie potêpiaj Jezus powiedzia³ do swoich uczniów: „Gdy brat twój zgrzeszy przeciw tobie, idŸ i upomnij go w cztery oczy. Jeœli ciê us³ucha, pozyskasz swego brata. Jeœli zaœ nie us³ucha, weŸ z sob¹ jeszcze jednego albo dwóch, ¿eby na s³owie dwóch albo trzech œwiadków opar³a siê ca³a sprawa. Jeœli i tych nie us³ucha, donieœ Koœcio³owi. A jeœli nawet Koœcio³a nie us³ucha, niech ci bêdzie jak poganin i celnik. Zaprawdê, powiadam wam: Wszystko, cokolwiek zwi¹¿ecie na ziemi, bêdzie zwi¹zane w niebie, a co rozwi¹¿ecie na ziemi, bêdzie rozwi¹zane w niebie. Dalej, zaprawdê, powiadam wam: Jeœli dwóch z was na ziemi zgodnie o coœ prosiæ bêdzie, to wszystko otrzymaj¹ od mojego Ojca, który jest w niebie. Bo gdzie s¹ dwaj albo trzej zebrani w imiê moje, tam jestem poœród nich”. (Mt 18, 15-20)
J
ezus powiedzia³ do uczniów: „Gdy brat twój zgrzeszy przeciw tobie, idŸ i upomnij go w cztery oczy. Jeœli ciê us³ucha, pozyskasz swego brata. Jeœli zaœ nie us³ucha, weŸ z sob¹ jeszcze jednego albo dwóch, ¿eby na s³owie dwóch albo trzech œwiadków opar³a siê ca³a sprawa. Jeœli i tych nie us³ucha, donieœ Koœcio³owi. A jeœli nawet Koœcio³a nie us³ucha, niech ci bêdzie jak poganin i celnik. Zaprawdê, powiadam wam: Wszystko, cokolwiek zwi¹¿ecie na ziemi, bêdzie zwi¹zane w niebie, a co rozwi¹¿ecie na ziemi, bêdzie rozwi¹zane w niebie. Dalej, zaprawdê, powiadam wam: Jeœli dwóch z was na ziemi zgodnie o coœ prosiæ bêdzie, to wszystko otrzymaj¹ od mojego Ojca, który jest w niebie. Bo gdzie s¹ dwaj albo trzej zebrani w imiê moje, tam jestem poœród nich” (Mt 18, 15-20).
C
zêsto upominanie mylone jest z potêpieniem. A w rzeczywistoœci upomnienie jest czymœ innym ni¿ potêpienie. Upomnienie przybiera formê potêpienia, gdy nie zale¿y nam na dobru upominanego, czy wrêcz pragniemy przez publiczne upomnienie zniszczyæ bliŸniego. Ilu¿ to naprawiaczy œwiata zaczyna jego naprawê od publicznego upomnienia, które jest potêpieniem i wydaniem wyroku bez s¹du. To upomnienie mo¿e byæ podejmowane w cichoœci pobo¿nych gabinetów, staj¹c siê obrzydliwym potêpieniem w jego publicznych konsekwencjach. Ewangeliczne upomnienie kieruje siê trosk¹ o bliŸniego. Nie jest to krytyka destrukcyjna, ale konstruktywna. Pragniemy, aby nasz bliŸni zmieni³ postêpowanie, bo droga, któr¹ idzie prowadzi do zguby, nieszczêœcia. S¹ chwile, kiedy widzimy, ¿e ktoœ, kogo kochamy pope³nia b³êdy, schodzi na z³¹ drogê i sam tego nie widzi, co wiêcej wydaje siê mu, ¿e pod¹¿a w³aœciw¹ drog¹, a upominaj¹cy czepiaj¹ siê nie wiadomo, dlaczego. W takiej sytuacji ³atwiejsze jest
chwalenie b³¹dz¹cego ni¿ upominanie. Jednak autentyczna mi³oœæ jest gotowa na trudne upominanie. Jeœli tego nie zrobimy to uchybiamy naszej mi³oœci i zaci¹gamy winê wobec Boga. Mówi o tym prorok Ezechiel w pierwszym czytaniu: „Ciebie, o synu cz³owieczy, wyznaczy³em na stró¿a domu Izraela po to, byœ s³ysz¹c z mych ust napomnienia, przestrzega³ ich w moim imieniu. Jeœli do wystêpnego powiem: Wystêpny musi umrzeæ – a ty nic nie mówisz, by wystêpnego sprowadziæ z jego drogi – to on umrze z powodu swej przewiny, ale odpowiedzialnoœci¹ za jego œmieræ obarczê ciebie”.
P
iszê te rozwa¿ania w perspektywie zbli¿aj¹cych siê wyborów parlamentarnych w Polsce. Ile¿ tam w oskar¿eñ, upomnieñ, wytykania b³êdów Jednak te upomnienia nie maj¹ nic wspólnego z ewangelicznym upominaniem. Polityczne upomnienia zaczynaj¹ siê w odwrotnej kolejnoœci ni¿ te ewangeliczne. Zaczynaj¹ siê od publicznego upomnienia, w którym nie chodzi o dobro publiczne, ale pogr¹¿enie przeciwnika. Na pewno wiele by siê zmieni³o, gdyby przeciwnicy polityczni mogli spotkaæ siê osobiœcie i zdobyæ siê na upomnienie w duchu ewangelicznym. Historie z ¿ycia mówi¹, ¿e jest to mo¿liwe.
W
jednym z niewielkich miast na po³udniu Stanów Zjednoczonych dwaj najlepsi przyjaciele wystartowali jako kandydaci na urz¹d burmistrza miasta. W czasie kampanii wyborczej wszystko siê miêdzy nimi zmieni³o. Nie komunikowali siê osobiœcie, tylko przez media. Rzadko mówili o swoich programach wyborczych, a koncentrowali siê na osobistych atakach. Po wyborach dawni najlepsi przyjaciele stali siê œmiertelnymi wrogami. Ich ro-
dziny boleœnie to prze¿ywa³y i próbowa³y pogodziæ ze sob¹ przedwyborczych wrogów. Rodziny kieruj¹c siê dobrem dawnych przyjació³ zdecydowa³y siê poprosiæ miejscowego proboszcza o pomoc. (Zapewne nie wiedzia³, ¿e w Polsce niektórzy nazwaliby to mieszaniem siê Koœcio³a do polityki.) Proboszcz zaprosi³ sk³óconych na plebaniê, aby ze sob¹ porozmawiali. Niechêtnie, ale zgodzili siê na spotkanie. Pocz¹tki rozmowy nie by³y ³atwe. Powoli zaczêli jednak dialog. Wkrótce przedwyborczy wrogowie znów stali siê najlepszymi przyjació³mi. Wygl¹da to jak utopijna opowieœæ. Mo¿e siê jednak zdarzyæ, gdy upomnienie, podyktowane jest ewangeliczn¹ mi³oœci¹. Gdy jej nie ma zostawmy upominanie bliŸniego i zajmijmy siê sob¹.
D
la wiêkszej przejrzystoœci, kieruj¹c siê dzisiejsz¹ Ewangeli¹ mo¿emy wyró¿niæ trzy etapy upomnienia braterskiego. Pierwszym krokiem jest upomnienie w cztery oczy. Porozmawiajmy osobiœcie o wykroczeniach i b³êdach upominanego. To prywatna sprawa i mo¿e byæ zawstydzaj¹ca wobec innych, którzy mo¿e nawet o niej nie wiedz¹. Upominany mo¿e siê obraziæ. Jeœli jednak upominany zobaczy nasz¹ mi³oœæ, zatroskanie, to mo¿e
na pocz¹tku siê zje¿y, ale póŸniej przyjmie upomnienie z wdziêcznoœci¹. Drugim krokiem jest upomnienie przy jednym albo dwóch œwiadkach. To spotkanie powinno byæ przepojone trosk¹ i duchem modlitewnym. Nie ma tu miejsca na nienawiœæ, zemstê, chêæ odwetu. G³ównym celem jest sprowadzenie upominanego na dobr¹ drogê. Po trzecie, nale¿y skierowaæ sprawê do Koœcio³a. Inaczej mówi¹c do s¹du, który na drodze prawnej wyka¿e niew³aœciwoœæ postêpowania upominanego i podejmie odpowiednie œrodki, aby upominany zmieni³ swoje postêpowanie. W tej sytuacji winniœmy pamiêtaæ, ¿e podstaw¹ naszego braterskiego upomnienia powinna byæ mi³oœæ, a nie gniew.
P
rzebaczenie jest wa¿nym elementem braterskiego upomnienia. Czy mo¿na zapomnieæ i wybaczyæ? Dlaczego powinniœmy wybaczaæ? Przebaczenie to akt lub chêæ zaprzestania obwiniania lub ¿ywienia urazy do kogoœ kto zawini³ wobec nas. Przebaczenie jest trudne, poniewa¿ istnieje niezgoda miêdzy naszym umys³em a sercem. Umys³ mówi: „Wybaczy³em”, ale serce mówi: „Nie, jeszcze nie. Jeszcze nie wybaczy³em”. Pamiêtajmy, ¿e odmawiaj¹cy przebaczenia jest pierwsz¹ ofiar¹ tej sytuacji. Brak wybaczenia wype³nia nasze serce poczuciem urazy, nienawiœci, chêci odwetu, zgorzknienia, zazdroœci, z³a. Takie serce jest chore i ta choroba zatruwa ca³y organizm. Kiedy odmawiamy przebaczenia, sami siebie karzemy. m
Zapraszamy na strony Autora: ryszardkoper.pl i nytravelclub.pl
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
5
Kartki z przemijania
Andrzej Józef D¹browski
najpierw spotyka³o siê z protestami, ¿em staroœwiecki, a póŸniej z uznaniem. Najbardziej zbuntowanych uczniów zmusza³em do napisania i wyrecytowania w³asnych wierszy. Niektóre z nich by³y tak dobre, ¿e publikowa³em je w prowadzonym przeze mnie dwutygodniku „G³os”.
$
„Pana Tadeusza” Mickiewicz napisa³, chc¹c pogodziæ wiecznie ze sob¹ sk³óconych rodaków. I to nie tylko tych na emigracji we Francji, ale tak¿e tych we wszystkich trzech zaborach. Dziœ nie mamy takiego zjednoczeniowego pisarza ani zjednoczeniowego dzie³a. Wzajemne polityczne szczucie na siebie sta³o siê naszym sportem narodowym. Lubiê obecn¹ letni¹ modê dla dziewczyn ods³aniaj¹c¹ du¿¹ czêœæ ich cia³a. Z przyjemnoœci¹ patrzê na kszta³tne i ³adne okazy, których dzisiaj na nowojorskich ulicach jest chyba wiêcej ni¿ kiedyœ. Na dachach te¿. Bez ¿adnych podtekstów siê im przygl¹dam. Niektóre s¹ wrêcz piêkne. Oczywiœcie mijam równie¿ na tych¿e ulicach ró¿ne wymalowane grubaski, dupiatki, krótkonó¿ki i wytatuowanki, wygl¹daj¹ce w kusych kostiumach wrêcz karykaturalnie. Zapewne maj¹ narcyzowat¹ potrzebê zwracania na siebie uwagi.
$
Wielce poczytny prozaik dwudziestolecia miêdzywojennego Tadeusz Do³êga-Mostowicz zna³ na pamiêæ ca³ego „Pana Tadeusza”. Nie on jeden z dawnych literatów. Pamiêtam z wczesnej m³odoœci osobników p³ci obojga, którzy te¿ znali na pamiêæ to arcydzie³o, m.in. przedwojenni nauczyciele i Starsi Bracia w Wierze, którzy prze¿yli Holokaust. Zna³a go te¿ moja powojenna polonistka i wychowawczyni w œwiderskiej szkole podstawowej nr 5 – Janina Gardocka. Recytowa³a ten¿e poemat tak ekspresyjnie, ¿e zas³uchani byli nawet ci uczniowie, którzy œwiata nie widzieli poza kopaniem pi³ki i biciem siê po meczach, zwanym dzisiaj ustawkami. A póŸniej my sami musieliœmy przy ca³ej klasie lub na rocznicowych akademiach recytowaæ „Koncert Jankiela”, „Œmieræ pu³kownika” i „Redutê Ordona”. I niektórzy czynili to z wci¹gaj¹cym przejêciem. Jako belfer te¿ zadawa³em wiersze na pamiêæ, co
$
W Miami Beach na Florydzie opiekowa³em siê przez jakiœ czas naszym Starszym Bratem w Wierze, przedwojennym zecerem pochodz¹cym z najnêdzniejszej czêœci ³ódzkich Ba³ut i wywiezionym w czasie wojny na Syberiê, gdzie siê uchowa³ przed Zag³ad¹. Codziennie zawstydza³ mnie recytacjami przedwojennych polskich wierszy i odpytywaniem, kto je napisa³. Niezapomniana Zofia Hertz, prawa rêka redaktora Jerzego ksiêcia Giedroycia, oprowadzaj¹c mnie po siedzibie paryskiej „Kultury”, porównywa³a j¹ do dworku w Soplicowie i przytacza³a w kilku miejscach odpowiednie cytaty z rzeczonego „Pana Tadeusza”.
$
Nie ukrywam, ¿e szlag mnie trafia, kiedy czytam o obecnych projektach znacznego okrojenia w szkole dotychczasowego kanonu, pocz¹wszy od dzie³ wielkich klasyków. W pe³ni zgadzam siê w tej mierze z tymi historykami i pedagogami, którzy uwa¿aj¹, ¿e œwiadomoœæ nowoczesnego Polaka nie mo¿e byæ ograniczona li tylko do tego, co dzisiaj jest przydatne, modne, lekkie, ³atwe i przyjemne.
Œroda Do wyborów, tzw. po³ówkowych, do Kongresu ju¿ tylko 62 dni. Wszystkie znaki na niebie wskazuj¹, ¿e Republikanie ponios¹ w nich klêskê. Wed³ug wszelkiego prawdopodobieñstwa Demokraci wezm¹ Izbê Reprezentantów. Z Senatem mo¿e byæ ró¿nie, ale chyba te¿ bêdzie pod kontrol¹ Partii Demokratycznej, skoro Demokraci tak bardzo dobrze sobie radz¹ w tak republikañskich stanach jak Alaska, Teksas, Ohio, Iowa. W przyrodzie nic nie ginie. Republikanie zbior¹ ¿niwo pó³tora roku rz¹dów administracji prezydenta Donalda Trumpa. A przede wszystkim trzech wielkich b³êdów: zbyt brutalnej realizacji polityki antyemigracyjnej, totalnej kompromitacji w kwestii archiwum Epsteina (oprócz pedofilii, Amerykanie postrzegaj¹ tê kwestiê jako rodzaj podwójnych standardów wymiaru sprawiedliwoœci – jeden dla elit, drugi dla zwyk³ych obywateli) i wreszcie katastrofê wojny z Iranem (niepotrzebnej
$
$
Trochê historiii – oto wybrane przyk³ady tematów maturalnych na pisemnym egzaminie z jêzyka polskiego w liceach ogólnokszta³c¹cych w latach 1937-39: „>Ludzie bezdomni< Stefana ¯eromskiego jako diagnoza bol¹czek spo³ecznych prze³omu wieków i manifest
Tydzieñ na kolanie Jeremi Zaborowski
ideowy m³odego pokolenia inteligencji. Rozwiñ problem w oparciu o losy Tomasza Judyma i Joasi Podborskiej. „Tragizm jednostki a interes pañstwa i narodu w literaturze polskiej. Rozwa¿ zagadnienie na przyk³adzie >Odprawy pos³ów greckich< Jana Kochanowskiego oraz wybranych dzie³ romantycznych”. „Rola i pos³annictwo poezji oraz poety w ¿yciu narodu w chwilach prze³omowych. Ustosunkuj siê do s³ów wieszczów, oceniaj¹c moralny obowi¹zek twórcy wobec wspó³czesnej rzeczywistoœci dziejowej”. „Praca jako wartoœæ moralna, Ÿród³o postêpu i podstawa potêgi pañstwa. Przeanalizuj ewolucjê tego motywu w literaturze polskiego pozytywizmu (Prus, Orzeszkowa i in.). „Stosunek literatury polskiej do przesz³oœci narodowej. Czy utwory historyczne (Sienkiewicz, Wyspiañski) mia³y uczyæ, krzepiæ serca, czy te¿ rozliczaæ naród z brudów?”. „Kultura antyczna jako wieczne Ÿród³o inspiracji dla twórców polskich epok dawnych i nowo¿ytnych. Omów na przyk³adach z poezji renesansu i neoklasycyzmu”. W ocenie prac pisemnych i podczas egzaminów ustnych brane by³y pod uwagê m.in. umiejêtnoœæ syntetyzowania wiedzy, czyli ³¹czenia w¹tków historycznych, filozoficznych i spo³ecznych. Czêsto pytano o obowi¹zki obywatela, rolê jednostki w pañstwie i ofiarnoœæ na rzecz wspólnoty. Oceniano nie tylko znajomoœæ faktów, ale równie¿ czystoœæ i elegancjê jêzyka polskiego, umiejêtnoœæ logicznego argumentowania oraz budowania dojrza³ych wniosków koñcowych. Bagatela.
z punktu widzenia interesów USA, a przed³u¿aj¹cej siê w nieskoñczonoœæ). Oczywiœcie najwa¿niejszy dla Amerykanów jest portfel a ten jest coraz l¿ejszy ze wzglêdu na galopuj¹ce ceny, które podbija konflikt bliskowschodni. A ponad tym wszystkim Trump, który zdaje sobie lekce wa¿yæ kondycjê finansow¹ zwyk³ych obywateli, chwal¹c miliarderów i kolejne rekordy na Wall Street. Czy Demokraci bêd¹ lepsi? Nie myœlê. Ma miejsce coraz wiêkszy przechy³ w stronê jakiejœ lewackiej ideologii, a przede wszystkim chêæ odwetu na Trumpie, niemal gwarantuj¹ nam totalny klincz przez kolejne dwa lata. Chyba, ¿e przetrwaj¹ bardziej trzeŸwe g³owy, ale na to specjalnie liczyæ nie nale¿y. ***
Ÿle siê dzieje w wojsku. Pomimo bom-
bastycznych deklaracji sekretarza obrony/wojny Pete’a Hegsetha, widaæ pêkniêcia na skorupie propagandy sukcesu. Przed³u¿aj¹ca siê wojna z Iranem wyczerpa³a zapasy amunicji oraz mocno wp³ywa na morale ¿o³nierzy, zw³aszcza ¿e tylko 30 proc. spo³eczeñstwa popiera konflikt. Sekretarz Armii Dan Driscoll z³o¿y³ rezygnacjê prezydentowi Trumpowi po miesi¹cach napiêæ z sekretarzem obrony Hegse-
them w sprawie kierowania s³u¿bami i odsuniêcia od w³adzy wielu wysokich rang¹ oficerów. Driscoll to kolejny, po kilku genera³ach, zatwierdzony przez Senat urzêdnik, który odchodzi w wojsk l¹dowych. Genera³ Christopher LaNeve pe³ni obowi¹zki dowódcy si³ zbrojnych od czasu, gdy Hegseth zwolni³ poprzednika, genera³a Randy'ego George'a. Mike Obadal, podsekretarz armii, bêdzie najwy¿szym rang¹ cywilem po odejœciu Driscolla. „Sekretarz Driscoll by³ niezwykle skuteczny w realizacji programu prezydenta Trumpa, maj¹cego na celu ponowne wzmocnienie Ameryki w Departamencie Armii, zapewniaj¹c znakomite przywództwo podczas historycznych operacji wojskowych, przywracaj¹c nacisk na gotowoœæ i skutecznoœæ, pomagaj¹c w negocjacjach miêdzy Rosj¹ a Ukrain¹” – napisano w oœwiadczeniu Bia³ego Domu. £adnie. W zesz³ym tygodniu Driscoll wzi¹³ udzia³ w ceremonii przejœcia na emeryturê w Fort Bragg genera³a Chrisa Donahue,
Sekretarz obrony Pete Hegseth
m który by³ najwy¿szym oficerem armii w Europie do czasu, gdy Hegseth obni¿y³ jego rangê, co skutecznie zakoñczy³o wojskow¹ karierê by³ego dowódcy 82. Dywizji powietrzno-desantowej i dowódcy ewakuacji z Afganistanu w 2021 r., który jako ostatni amerykañski ¿o³nierz opuœci³ afgañsk¹ ziemiê w 20 lat po pocz¹tku interwencji. Nag³e odejœcie Donahue zosta³o przedstawione jako czêœæ szerszych dzia³añ Hegsetha zmierzaj¹cych do zmniejszenia liczby genera³ów i admira³ów o 10 proc., a tak¿e o 20 proc. liczby stanowisk czterogwiazdkowych, donosi „Wall Street Journal”. Odejœcie Driscolla, przyjaciela wiceprezydenta JD Vance’a, wielokrotnie chwalonego, któremu wró¿ono wspania³¹ rz¹dow¹ karierê wskazuje, ¿e jest coœ wiêcej na rzeczy ni¿ tylko walka z generalsk¹ biurokracj¹. Ustawodawcy wyrazili zaniepokojenie odejœciem cenionego oficera, który dowodzi³ Delta Force w walce z Pañstwem Islamskim. Niektórzy Republikanie sprzeciwili siê równie¿ sugestiom Hegsetha, aby LaNeve zosta³ nowym szefem sztabu Armii, sugeruj¹c, ¿e nominacja LaNeve'a mo¿e nie zostaæ zatwierdzona. Niedawna decyzja LaNeve'a o wycofaniu futurystycznego batalionu szturmowego Armii dodatkowo zaostrzy³a obawy Kongresu dotycz¹ce przysz³ego kierunku rozwoju si³ zbrojnych pod jego dowództwem. m
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
6
Polskie wczoraj i dziœ
www.kurierplus.com
Kazimierz Wierzbicki
Upadek pañstwa Wiek XVIII uwa¿a siê za okres kryzysu i upadku Rzeczpospolitej. System polityczny pañstwa polsko-litewskiego sprzyja³ anarchii i os³abieniu królestwa. Jedn¹ z przyczyn tej sytuacji by³a zasada liberum veto, która pozwala³a jednemu pos³owi zerwaæ obrady sejmu. Tymczasem s¹siednie pañstwa – Rosja, Prusy i Austria wprowadza³y system monarchii absolutnej i ros³y w potêgê. Od czasów sejmu niemego w 1717 r. Polska praktycznie utraci³a suwerennoœæ zostaj¹c pod kontrol¹ cesarstwa rosyjskiego. Moskwa dwukrotnie przeforsowa³a swego kandydata na tron Rzeczpospolitej – w roku 1733 Augusta III Sasa, a w 1764 Stanis³awa Augusta Poniatowskiego. Próba odzyskania suwerennoœci podjêta przez konfederacjê barsk¹, uwa¿an¹ niekiedy za powstanie narodowe, zakoñczy³a siê niepowodzeniem i doprowadzi³a do pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. Ugrupowania patriotyczne podjê³y próbê ratowania ojczyzny. Wyrazem tego by³y obrady Sejmu Czteroletniego (17881792), który wprowadzi³ szereg reform spo³eczno-politycznych i gospodarczych. Najwa¿niejszym wydarzeniem by³o uchwalenie Konstytucji 3 Maja w roku 1791. Ustawa ustanowi³a system mo-
narchii konstytucyjnej i by³a pierwsz¹ nowoczesn¹ konstytucj¹ w Europie. Jej og³oszenie nast¹pi³o niestety w najgorszym momencie. We Francji trwa³a rewolucja, która stopniowo radykalizowa³a siê. Wydarzenia nad Sekwan¹ spêdza³y sen z oczu absolutnym w³adcom Europy. Caryca Rosji Katarzyna by³a pierwsz¹ do obalenia si³¹ liberalnych zmian w Polsce. Twórcy konstytucji powinni poczekaæ do œmierci Katarzyny w roku 1796 i objêcia w³adzy przez liberalnego cara Paw³a. Oczywiœcie nikt nie wiedzia³, ¿e caryca odejdzie z tego œwiata piêæ lat po uchwaleniu konstytucji. Wiosn¹ 1792 armia rosyjska wkroczy³a do Polski. Mimo bohaterskiego oporu wojsk polskich dowodzonych przez ksiêcia Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Koœciuszkê, Polacy musieli ulec. Nastêpstwem tego by³ drugi, najboleœniejszy rozbiór. Rosja zabra³a prawie po³owê terytorium Rzeczpospolitej. Istnieje opinia, ¿e Polska po drugim rozbiorze by³a kad³ubkiem. Mo¿na dyskutowaæ z tak¹ ocen¹. Rzeczpospolita, faktycznie bardzo uszczuplona, by³a krajem o powierzchni ponad 250 tysiêcy km kwadratowych, a wiêc du¿o wiêkszym ni¿ Ksiêstwo Warszawskie utworzone w roku 1807 lub Królestwo Kongresowe proklamowane w 1815 r. W granicach tego pañstwa znajdowa³y siê trzy stolice – Warszawa, Kraków i Wilno. Rzeczpospolita posiada³a równie¿ dostêp do morza w Kurlandii. Gdyby Polska dotrwa³a w tych granicach do zwyciêstw Napoleona na pocz¹tku XIX wieku, szanse na odzyskanie niepodleg³oœci by³yby du¿o wiêksze. Jednak¿e obóz patriotyczny podj¹³ decyzjê zorganizowania powstania. Sta³o siê to bez odpowiedniego przygotowania militarnego i dyplomatycznego. 24 marca 1794 r. Tadeusz Koœciuszko odczyta³ Akt Powstania i z³o¿y³ przysiêgê
Alegoria rozbioru Polski
na Rynku Krakowskim. Mimo kilku sukcesów w walce z wojskami rosyjskimi, powstanie musia³o upaœæ. 4 listopada oddzia³y carskie rozpocze³y szturm na Pragê. Rosyjscy ¿o³dacy bezlitoœnie wymordowali ludnoœæ i spalili wiêkszoœæ miasta. Pod wra¿eniem rzezi Pragi Warszawa skapitulowa³a. Stanis³aw August Poniatowski zosta³ wywieziony do Grodna gdzie abdykowa³ w listopadzie 1795 r. Oznacza³o to ostateczny upadek niepodleg³oœci Polski. Formalnie podzia³ reszty ziem Rzeczpospolitej nast¹pi³ w rezultacie podpisania traktatu rozbiorowego przez w³adców Rosji, Prus i Austrii. Rzeczpospolita zosta³a wymazana z mapy Europy na ponad 120 lat. m
Polska po II rozbiorze w 1794 r.
Islandczycy nie chc¹ rozmawiaæ z UE í1 W du¿ej mierze decyzja wyborców sprowadza³a siê do pytania, jak zapewniæ Islandii dobrobyt, stabilnoœæ i bezpieczeñstwo w coraz bardziej niespokojnym œwiecie. Wiêkszoœæ ostatecznie uzna³a jednak, ¿e kraj powinien pozostaæ na dotychczasowym kursie i nadal samodzielnie decydowaæ o swojej przysz³oœci. „Ludzie mówi¹, ¿e to byæ mo¿e najwa¿niejsza debata, jak¹ mieliœmy od czasu powstania republiki w 1944 roku” – mówi³ w mediach przed g³osowaniem jeden z Islandczyków, sam zamierzaj¹cy g³osowaæ przeciwko wznowieniu negocjacji. Wyniki referendum tak jak w wielu miejscach œwiata pokaza³y wyraŸny podzia³ na oœrodki miejskie i wiejskie. Mieszkañcy stolicy kraju Reykjavíku i okolic opowiedzieli siê za wznowieniem
rozmów. Na obszarach wiejskich, wiêkszoœæ wyborców zag³osowa³a przeciw. Islandczycy byli w tym roku zaniepokojeni groŸbami prezydenta Donalda Trumpa dotycz¹cymi Grenlandii. Trump jak wiadomo zapowiedzia³ „przejêcie” tej wyspy, która jest czêœci¹ Danii. Na Islandii znaczenie mia³a te¿ to, ¿e Trump podczas jednego z wyst¹pieñ pomyli³ Grenlandiê z Islandi¹, co zwolennicy wznowienia rozmów wykorzystywali w swojej kampanii. Jeszcze niedawno niewielu Islandczyków albo zgo³a ¿aden, nie przewidywa³o ¿e USA móg³yby kiedykolwiek zagroziæ ich krajowi. Zaskakuj¹ce posuniêcia Waszyngtonu sprawi³y jednak, ¿e czêœæ spo³eczeñstwa zaczê³a siê zastanawiaæ nad przysz³oœci¹ NATO, a Unia Europejska wydawa³a siê niektórym atrakcyjn¹ dodatkow¹ warstw¹ bezpieczeñstwa.
Samodzielnoœæ jest jednak wa¿nym elementem islandzkiej to¿samoœci narodowej. Islandia, która by³a kiedyœ uzale¿niona od Danii, uzyska³a niepodleg³oœæ w 1944 roku. PóŸniej, od koñca lat 50-tych do po³owy lat 70-tych, wielokrotnie spiera³a siê z Wielk¹ Brytani¹ o prawa do po³owów. Konflikty te przesz³y do historii jako s³ynne „wojny dorszowe”. Islandia agresywnie rozszerzy³a wówczas swoj¹ wy³¹czn¹ strefê ekonomiczn¹, znacznie zwiêkszaj¹c rejony po³owów. W drugiej po³owie XX wieku Islandia przekszta³ci³a siê z biednego, rolniczego spo³eczeñstwa w dobrze wykszta³cony i postêpowy kraj, którego gospodarka w du¿ej mierze opiera siê dziœ na turystyce. Znaczn¹ czêœæ tego dobrobytu zapewni³o rybo³ówstwo, które nadal pozostaje jednym z filarów islandzkiej gospodarki.
Cytowana w New York Timesie Andrea Gunnarsdóttir, blogerka kulinarna z Reykjavíku, g³osowa³a przeciwko wznowieniu negocjacji. Jej zdaniem „Unia Europejska nie ma dla Islandii sensu”. Jak mówi³a, interesy gospodarcze Islandii s¹ s³abo zbie¿ne z interesami wiêkszych pañstw Europy kontynentalnej. „Islandia walczy³a o niepodleg³oœæ” – powiedzia³a 36-letnia Gunnarsdóttir. „I powinniœmy j¹ zachowaæ”. Debata w ch³odnej zazwyczaj Islandii by³a wyj¹tkowo gor¹ca, choæ referendum dotyczy³o wy³¹cznie wznowienia negocjacji, a nie bezpoœrednio cz³onkostwa w Unii Europejskiej. Jednym z powodów emocji by³ niemal idealny podzia³ opinii publicznej. Sonda¿e konsekwentnie wskazywa³y na bardzo wyrównane poparcie dla obu stron.
Tomasz Bagnowski
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
7
Blender kulturalny K
si¹¿ê Harry i Meghan Markle wracaj¹ do Wielkiej Brytanii – donosz¹ zagraniczne media. Para, która od¿egnywa³a siê od ¿ycia na dworze brytyjskiego monarchy, ma niebawem przeprowadziæ siê z dzieæmi z powrotem nad Tamizê. O planach „syna marnotrawnego” pisz¹ najwiêksze gazety, z New York Times’em na czele. „W lipcu brytyjski monarcha spotka³ siê z Harrym i jego rodzin¹, kiedy ci goœcili z zagraniczn¹ wizyt¹. W tym samym miesi¹cu m³odszy syn Karola i Diany mia³ zapisaæ swoje dzieci do tamtejszej szko³y: wszystko po to, by Archie (urodzony w 2018 roku) i Lilibet (urodzona w 2021 roku) mogli rozpocz¹æ nowy rok szkolny ju¿ w innym miejscu” – czytamy. Przypomnijmy, ¿e para opuœci³a Angliê w atmosferze skandalu i szeœæ lat temu przeprowadzi³a siê do Stanów Zjednoczonych. Konsekwencj¹ tej decyzji by³a oficjalna rezygnacja z pe³nienia obowi¹zków w rodzinie królewskiej. Od tamtej pory relacje miêdzy ma³¿onkami a pozosta³ymi cz³onkami rodziny królewskiej by³y, mówi¹c oglêdnie, ch³odne. W wywiadach, których chêtnie oboje udzielali, krytykowali otwarcie „royalsów” i ¿ycie „na pokaz”. Co siê zatem zmieni³o? Jak dot¹d ani rzecznik Sussexów, ani przedstawiciele Pa³acu Buckingham oficjalnie nie odnieœli siê do medialnych rewelacji. * a platformie Netflix zagoœci³ kolejny sezon kultowego ju¿ serialu „1670”. Tym razem mieszkañców Adamczychy i okolic czekaj¹ prawdziwe wyzwania. Miêdzy innymi egzamin na sarmatê, wystrzelenie ch³opa pañszczyŸnianego w kosmos, dworskie intrygi, bunt pospólstwa i inne atrakcje. „Trzeci sezon „1670” wyró¿nia siê rozmachem. Uwagê przyci¹gaj¹ piêk-
N
Kadr z serialu „1670“
MissMedia d³ugoœci, czyli dok³adnie jest o 1670 milimetrów d³u¿szy, ni¿ s³ynna Panorama Rac³awicka. Pielgrzymuj¹ do niej fani serialu z Polski (naliczono ponad 400 polskich miejscowoœci), ale te¿ zagranicy (30 krajów). Jeœli wiêc nie znaj¹ Pañstwo jeszcze Adamczychy i jej mieszkañców, pora nadrobiæ zaleg³oœci. Cytuj¹c g³ównego bohatera: hop, hop, hop. *
Ksi¹¿ê Harry i Meghan Markle
ne, bogato zdobione wnêtrza, ró¿norodne stroje, szereg nowych postaci, a w tym wszystkim jest Jan Pawe³, który œwietnie odnajduje siê w grze o najwy¿sz¹ stawkê, jak¹ jest jego nobilitacja szlachecka” – czytamy. Po trzech latach od debiutu, produkcja „1670” cieszy siê nies³abn¹c¹ popularnoœci¹. „Ten serial pokaza³, ¿e naprawdê mo¿na myœleæ o opowiadaniu historii zupe³nie inaczej. Pod ka¿dym wzglêdem” – mówi Joanna £apiñska, dyrektorka artystyczna Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. „Mo¿na wzi¹æ temat, który wydaje siê doskonale znany, czy to sarmatyzm, czy historiê ch³opsk¹, i opowiedzieæ go w sposób nieoczywisty, nieszablonowy, wrêcz wbrew temu, jak do tej pory funkcjonowa³ w kulturze czy debacie publicznej” – dodaje. Co ciekawe, serialow¹ Adamczychê udaje skansen w Kolbuszowej. Dziêki niebywa³ej popularnoœci produkcji, w sierpniu zesz³ego roku, w ramach Podkarpackiego Szlaku Filmowego, miejsce to odwiedzi³o ponad osiem tysiêcy turystów. To najwy¿sza frekwencja w historii tego miejsca. „Jako samorz¹d z satysfakcj¹ obserwujemy, ¿e serial przyczyni³ siê do promocji Kolbuszowej i zwiêkszy³ zainteresowanie naszym regionem” – mówi Grzegorz Romaniuk, burmistrz podkarpackiego miasteczka. I dodaje: „Serial sta³ siê impulsem promocyjnym, który w naturalny sposób wzmocni³ rozpoznawalnoœæ gminy i skierowa³ uwagê na nasze walory kulturowe oraz przyrodnicze”. Podobnie rzecz ma siê z „Panoram¹ 1670” we Wroc³awiu, która zawis³a w Hali Stulecia. Przez 45 dni dwunastu malarzy rêcznie oddawa³o sceny rodzajowe ze wszystkich trzech sezonów serialu. Obraz ma 115,67 metra
A jeœli o serialach mowa, na tej samej
platformie 1 paŸdziernika pojawi³a siê nowa ekranizacja powieœci Johna Steinbecka „Na wschód od Edenu”. Niektórzy pewnie jeszcze pamiêtaj¹ legendarn¹ produkcjê z 1955 roku, któr¹ wyre¿yserowa³ mistrz kinematografii – Elia Kazan. Tym razem za scenariusz jest odpowiedzialna jego wnuczka, a w roli g³ównej wyst¹pi Florence Pugh. Aktorka znana z „Ma³ych kobietek” czy „Oppenheimera” jest równie¿ producentk¹ wykonawcz¹ mini-serialu. Byæ mo¿e dlatego historia wielopokoleniowej rodziny Trasków, bêdzie opowiedziana w trochê inny sposób. Skupi siê bowiem na losach Cathy Ames – jednej z najbardziej z³o¿onych i niejednoznacznych postaci literackich. Zapowiada siê ciekawa jesieñ! *
Powrót kultowego serialu „Ranczo”
coraz bli¿ej. Fani nie mog¹ siê doczekaæ, kiedy na ekranach znowu pojawi¹ siê ukochane postaci. Jednoczeœnie zastanawiaj¹ siê, jak twórcy poradz¹ sobie z nieobecnoœci¹ zmar³ego Paw³a Królikowskiego, który wciela³ siê w Kusego, oraz Franciszka Pieczki, niezapomnianego Stacha Japycza. „Nie ma ju¿ wielu aktorów z nami, którzy zapisali siê w pamiêci widzów, ale jako postacie bêd¹ funkcjonowaæ nadal. Mo¿e nie zobaczymy ich na ekranie, ale
bêd¹ uczestniczyæ w akcji i bêd¹ nadal mieszkañcami Wilkowyj, nadal cz³onkami naszej spo³ecznoœci” – powiedzia³ re¿yser Wojciech Adamczyk. Na spekulacje, by zmar³ych aktorów „wskrzesiæ” na ekranie przy pomocy AI, odpowiedzia³ stanowczo: „Nie chcieliœmy wykorzystywaæ sztucznej inteligencji dlatego, ¿e generowanie postaci aktorów, którzy ju¿ nie mog¹ wp³yn¹æ na swoj¹ rolê, jest w moim przekonaniu trochê nieuczciwe, a nawet niemoralne. Re¿yser zwróci³ równie¿ uwagê, ¿e twórcy nie maj¹ mo¿liwoœci dowiedzenia siê, jak sami aktorzy chcieliby zinterpretowaæ swoje role. „Nie mamy ich zgody na to, ¿e oni tak w³aœnie by zagrali, poza tym tak dosyæ arbitralnie narzucalibyœmy im interpretacjê, a mo¿e oni chcieliby to inaczej zagraæ? Tego ju¿ siê raczej nie powinno robiæ, chocia¿ obawiam siê, ¿e prêdzej czy póŸniej do tego dojdzie” – doda³. Jedn¹ z ciekawostek nowego sezonu bêdzie pojawienie siê na ekranie Daniela Olbrychskiego. Aktor wcieli siê w postaæ Ignacego Japycza, brata Stacha i zasi¹dzie na legendarnej ³aweczce. „Od razu powiedzia³em ¿onie, ¿e niewa¿ne nawet, jak zagram, ale sam fakt, ¿e mogê pojawiæ siê w tym serialu, jest dla mnie zaszczytem. To, ¿e tam wejdê, bêdzie moim znakiem, jak kocham to ca³e „Ranczo” – stwierdzi³ entuzjastycznie Daniel Olbrychski. Prace nad nowymi odcinkami s¹ ju¿ na finiszu. O postêpach poinformowa³ prezes TVP Tomasz Sygut, publikuj¹c w mediach spo³ecznoœciowych zdjêcie z aktorami serialu. „Wielki powrót „Rancza” coraz bli¿ej. Przed ekip¹ ostatnie dni zdjêciowe. Fajnie, ¿e uda³o siê ten projekt doprowadziæ do fina³u. Ranczersi czekali na to dziesiêæ d³ugich lat. Nowe odcinki w grudniu” – napisa³. Czekamy! m
Aktorzy z serialu „Ranczo“ podczas odpoczynku pomiêdzy krêceniem koñcowych ujêæ.
Jubileuszowy „Bieg o Uœmiech Dziecka” Children’s Smile Foundation zaprasza na dziesi¹t¹ edycjê charytatywnego „Biegu o Uœmiech Dziecka”. Zgodnie z tradycj¹ jest on organizowany wspólnie z Polska Running Team, a patronat honorowy sprawuje Konsulat Generalny RP Nowym Jorku. Tegoroczna impreza odbêdzie siê w niedzielê, 27 wrzeœnia w Forest Park na Queensie (Woodhaven Blvd. & Forest Park Dr. [obok Victory Field]). Trasa bêdzie przebiega³a wœród piêknych parkowych widoków, co dostarczy biegaczom dodatkowych wra¿eñ. Jej dystans to piêæ km (5K). Pocz¹tek sportowej imprezy zaplanowany jest na godz. 11:00 rano. Rejestracja uczestników odbywa siê poprzez stronê internetow¹:
æ events.elitefeats.com/26childrenssmile Donacja od uczestników wynosi 40 dolarów. W cenê wliczona jest okolicznoœciowa koszulka 10. edycji „Biegu o Uœmiech Dziecka”, a tak¿e kawa, herbata i ciasto. Pierwszych 200 zarejestrowanych osób otrzyma tak¿e pami¹tkowe, jubileuszowe medale. W dniu biegu rejestracja potrwa tylko do godz. 10:00 rano, a donacja bêdzie wynosi³a 50 dolarów. Dla dzieci w wieku od 5 do 12 lat udzia³ w biegu jest bezp³atny, a trasa jak¹ bêd¹ mia³y do pokonania wynosi 1000 m (1K). Dochód z charytatywnej imprezy bêdzie przeznaczony na pomoc chorym i potrzebuj¹cym dzieciom. Honorowy patronat nad t¹ sportow¹, dobroczynn¹ akcj¹ obj¹³ Konsulat Generalny RP w Nowym Jorku.
– „Bieg o Uœmiech Dziecka” jest inicjatyw¹, która w wyj¹tkowy sposób ³¹czy dzia³alnoœæ charytatywn¹ z promocj¹ aktywnego stylu ¿ycia oraz integracj¹ Polonii. Cieszy fakt, ¿e jubileuszowa, dziesi¹ta edycja wydarzenia kontynuuje tê piêkn¹ tradycjê, zachêcaj¹c ca³e rodziny do wspólnego dzia³ania na rzecz najm³odszych” – napisa³ w liœcie przes³anym do Chil-
dren’s Smile Foundation konsul generalny Mateusz Sakowicz. Radoœci z mo¿liwoœci przeprowadzenia kolejnej edycji tej dobroczynnej imprezy nie kry³ Wojciech Maœlanka, dyrektor wykonawczy Children’s Smile Foundation. – W tym roku bêdzie to wyj¹tkowe wydarzenie, poniewa¿ bieg odbêdzie siê po raz dziesi¹ty. Z tej okazji przygotowaliœmy dla jego uczestników specjalne, jubileuszowe medale, które dla wielu osób, podobnie jak tradycyjne koszulki startowe, bêd¹ mi³¹ pami¹tk¹ z tego dobroczynnego wydarzenia. Tak wiêc zachêcam wszystkich do jak najszybszej rejestracji i udzia³u w biegu, a przez to tak¿e do wsparcia chorych i potrzebuj¹cych dzieci – podkreœli³ Wojciech Maœlanka.
PR
Marsz, marsz Polonia
DODATEK SPONSOROWANY PRZEZ STOWARZYSZENIE WETERANÓW ARMII POLSKIEJ W AMERYCE, OKRÊG 2 Nowy Jork
Nr 498
5 wrzeœnia 2026
100. rocznica pionierskiego lotu z Warszawy do Tokio (1) We wrzeœniu br. mija setna rocznica wielkiego wyczynu polskich lotników Boles³awa Orliñskiego i Leonarda Kubiaka, którzy w okresie od 27 sierpnia do 25 wrzeœnia 1926 roku wykonali pierwszy w historii przelot na trasie Warszawa-Tokio-Warszawa, pokonuj¹c z koniecznymi miêdzyl¹dowaniami ponad 22 tysi¹ce kilometrów. Dzisiaj, w dobie samolotów ponaddŸwiêkowych odleg³oœæ ta nie robi ju¿ ¿adnego wra¿enia, ale w tamtych czasach by³o to ogromne osi¹gniêcie, które dla Polski mia³o wielkie znaczenie presti¿owe, bowiem od momentu odzyskania niepodleg³oœci minê³o zaledwie siedem lat. Autorem pomys³u i planu tego rajdu byt pilot p³k Ludomi³ Rayski (póŸniejszy genera³), maj¹cy ju¿ spore doœwiadczenie w lotach d³ugodystansowych, m.in. w 1925 roku z mechanikiem sier¿antem Leonardem Kubiakiem dokona³ przelotu dooko³a Morza Œródziemnego. Po tym sukcesie zaplanowa³ lot do Tokio. Start mia³ siê odbyæ w Pary¿u, na specjalnie w tym celu zakupionym we Francji samolocie Potez XXI. W tym samym czasie p³k Rayski obj¹³ stanowisko szefa departamentu lotnictwa, a jego bezpoœredni prze³o¿ony – minister spraw wojskowych – nie wyrazi³ zgody na odbycie przez niego lotu do Tokio. W tej sytuacji Rayski zaproponowa³ znajomemu pilotowi, porucznikowi Józefowi Orliñskiemu, zast¹pienie go w tym przedsiêwziêciu. Orliñski, jak na prawdziwego pilota przysta³o, przyj¹³ tê propozycjê bez wahania. Od Rayskiego otrzyma³ plik map, na których zaznaczona by³y projektowana trasa przelotu (g³ównie nad terenami sowieckimi) z odchyleniami w lewo i w prawo o 50 km od wyznaczonego kursu. Dodatkowo otrzyma³ dwa pistolety mauzer, dla siebie i swego mechanika, którym mia³ byæ sier¿ant Leonard Kubiak – partner p³k Rayskiego z lotu dooko³a Morza Œródziemnego. Ponadto pokwitowa³ pobranie znacznej iloœci gotówki (sowieckie ruble i amerykañskie dolary), potrzebnej na ró¿ne wydatki w tej d³ugiej podró¿y. Po za³atwieniu w poselstwie sowieckim i japoñskim tzw. listów ¿elaznych i zezwoleñ na posiadanie broni na terenie tych pañstw, Orliñski i Kubiak pojechali poci¹giem do Pary¿a, gdzie przybyli 12 maja 1926 roku. Ku ich wielkiemu zaskoczeniu wszystkie miejscowe gazety na pierwszych stronach podawa³y informacje o rewolucji w Warszawie. Byt to pocz¹tek tzw. zamachu majowego, kierowanego przez Marsza³ka Józefa Pi³sudskiego. Dzieñ póŸniej, tj. 13 maja, polscy lotnicy
P³k pil. Ludomi³ Rayski
udali siê do zak³adów lotniczych Poteza w Albert, gdzie odebrali zakupiony przez polskie w³adze wojskowe samolot z now¹, nie znan¹ wersj¹ silnika Renault 480 HP. Fakt ten nie wzbudzi³ entuzjazmu u naszych lotników. Ich obawy, niestety,
Kpt. pil. Boles³aw Orliñski
potwierdzi³y siê ju¿ wkrótce po starcie. Podczas lotu jeszcze nad Francj¹ nagle zaczê³y spadaæ obroty silnika. Po wyl¹dowaniu w Strasburgu, okaza³o siê, ¿e w niewiadomy sposób do gaŸnika dostawa³a siê woda. Sytuacja powtórzy³a siê
Boles³aw Orliñski (z lewej) i Leonard Kubiak na tle samolotu-Breguet-XIX przed startem do wieloetapowego lotu do Tokio. Warszawa, 27 sierpnia 1926 r. Fot. NAC
nad pó³nocnymi Czechami w okolicach miasta Cheb. Nie mog¹c „doci¹gn¹æ” do miejscowego lotniska Orliñski próbowa³ l¹dowaæ na ma³ej ³¹ce. Niestety, zakoñczy³o siê to kraks¹ i rozbiciem samolotu. Na szczêœcie obaj lotnicy ca³o wyszli z opresji, ale dalsz¹, nies³awn¹ ju¿ podró¿ do Warszawy musieli odbyæ poci¹giem. To niepowodzenie nie za³ama³o Orliñskiego. Ju¿ w trakcie tej podró¿y przyszed³ mu do g³owy pomys³, aby rajd do Tokio wykonaæ na samolocie p³k Rayskiego, którym oblecia³ on Morze Œródziemne. Samolot Breguet XIX z silnikiem Lorraine-Dietrich 450 HP wyposa¿ony w dodatkowe zbiorniki paliwa (umo¿liwia³o to odbycie 12-godzinnego lotu bez l¹dowania) sta³ w zapomnieniu, pokryty pajêczynami w jednym z hangarów lotniska na Mokotowie w Warszawie. Po przybyciu do Warszawy Boles³aw Orliñski zda³ relacjê z niefortunnego lotu p³k Rayskiemu i uzyska³ jego zgodê na realizacjê nowego pomys³u. W nastêpnych tygodniach samolot Rayskiego zosta³ rozebrany na czêœci (w³¹cznie z silnikiem) i poddany gruntownemu przegl¹dowi technicznemu. Gdzie tylko mo¿na by³o zamontowano w nim dodatkowe zbiorniki paliwa, nawet fotel pilota by³ wymodelowanym zbiornikiem benzyny. W po³owie
sierpnia 1926 roku samolot gotowy by³ do lotów. Próbê generaln¹ przeprowadzili Orliñski z Kubiakiem na trasie Warszawa-Kraków-Poznañ-Grudzi¹dz-Warszawa, pokonuj¹c j¹ dwukrotnie bez l¹dowania. Maszyna spisywa³a siê doskonale. W tej sytuacji lotnicy postanowili nie zwlekaæ z podró¿¹ do Tokio. Start nast¹pi³ 27 sierpnia 1926 roku o godz. 6 rano z lotniska na Mokotowie, w obecnoœci p³k Ludomi³a Rayskiego, japoñskiego attache wojskowego i przedstawicieli poselstwa sowieckiego. P³k Rayski po¿egna³ ich s³owami: „Polska na was patrzy. Szczêœæ wam Bo¿e!”. Po piêciu godzinach lotu w bardzo sprzyjaj¹cych warunkach atmosferycznych lotnicy przelecieli nad Borodino – miejscem s³ynnej bitwy wojsk Napoleona z rosyjskimi oddzia³ami Kutuzowa w 1812 roku. Wkrótce potem samolot l¹dowa³ na lotnisku im. Lwa Trockiego, czo³owego komunisty bêd¹cego jeszcze wówczas na szczytach sowieckiej w³adzy. Nast¹pi³y przywitania z pos³em RP p. Kêtrzyñskim i zastêpc¹ attache wojskowego kpt. Grudniem. Stronê sowieck¹ reprezentowa³ szef „Awiachimu” (odpowiednik polskiej przedwojennej Ligi Obrony Powietrznej), który w sztywnym, ale przyjaznym przemówieniu podkreœli³, ¿e dane mu jest witaæ pierwszych lotników z Polski, którzy wyl¹dowali w Moskwie od czasu zakoñczenia wojny polsko-bolszewickiej w 1921 roku, po czym zaprosi³ Polaków do kasyna sowieckich lotników na tzw. pierekuskê. W jej trakcie lody wzajemnej nieufnoœci ostatecznie pêk³y, a sowieccy lotnicy, przeœcigaj¹c siê w okazywaniu goœcinnoœci, z wielkim zainteresowaniem wypytywali siê o szczegó³y lotu z Warszawy oraz zadawali pytania na temat dalszej trasy do Japonii. Po tym ca³kiem mi³ym przyjêciu polscy lotnicy po¿egnali gospodarzy i tego samego dnia odlecieli do odleg³ego o 750 kilometrów Kazania. Po dwóch godzinach lotu na horyzoncie pojawi³y siê ciê¿kie deszczowe chmury. Chwilê potem, ju¿ w zapadaj¹cych ciemnoœciach, strugi wody zaczêty zalewaæ samolot i siedz¹cych w nim pilotów. (Nale¿y pamiêtaæ, ¿e ówczesne samoloty nie mia³y jeszcze krytych kabin). Na szczêœcie, sowiecki kierownik lotniska w Kazaniu, powiadomiony telegraficznie o wystartowaniu Polaków z Moskwy, mimo ulewnego deszczu nakaza³ za pomoc¹ benzyny podtrzymywaæ ogniska wyznaczaj¹ce l¹dowisko. Dziêki temu piloci mogli je w koñcu odnaleŸæ i szczêœliwie wyl¹dowaæ. Gdyby nie to, ich los w tych warunkach by³by raczej przes¹dzony. Po wyl¹dowaniu polskiego samolotu kierownik lotniska Siergiej Pastuszkow podszed³ do maszyny i z zainteresowaniem przypatrywa³ siê bia³o-czerwonym szachownicom widniej¹cym na skrzyd³ach. Po chwili g³oœno rzek³: „Praktlatyje kwadraty” (przeklête kwadraty). Na pytaj¹cy wzrok pilota Orliñskiego zreflektowa³ siê i ju¿ bez z³oœci kontynuowa³: „Ja by³ u Budionnego w kawalerii, w dwudziestym roku, latem. Byli my w Galicji, niedaleko miasta Lwowa. To, jak jednego ranka, kiedy my jeszcze spali pod lasem, przelecieli trzy czy cztery czorty, na ma³ych maszynach, z takimi samymi kwadratami, jak te, to takiego dali nam bobu, ¿e my koni po³apaæ nie mogli i uciekli my, gdzie kto móg³. Tam ja potem w plen (niewolê) popad³ i siedzia³ szeœæ miesiêcy. Krzywdy nie by³o, ale taska (têsknota) za m³od¹ ¿onk¹ spaæ nie dawa³a. A¿ mir (pokój) podpisali i wróci³ ja do domu, do
Obaj piloci przed swoj¹ dziewiêtnastk¹
Nowogrodu. Ale z³oœci nie mam... czego my tam poleŸli... Po nie swoje”. W Kazaniu Orliñskiemu zapewniono pobyt w najlepszym miejscowym hotelu „Ritz”, gdzie rachunki za posi³ki regulowa³ jednak sam. Natomiast mechanik Kubiak po przeprowadzeniu przegl¹du technicznego samolotu zosta³ zaproszony w goœcinê do domu kierownika lotniska. Ze wzglêdu na z³¹ pogodê odlot z Kazania nie móg³ nast¹piæ nastêpnego dnia. Polscy lotnicy bezskutecznie oczekuj¹cy w hangarze na poprawê pogody przyjêli zaproszenie na „stañczyk czuju”. Orliñski wspomina³: „Po dziesiêciu minutach raczyliœmy siê dobr¹, mocn¹ herbat¹ pit¹ z „rafinowanym” cukrem w prikusku, to znaczy, ¿e bra³o siê kawa³ek cukru w palce, odgryza-
³o siê szczyptê i popija³o gor¹c¹ herbat¹, cmokaj¹c g³oœno, co rzekomo mia³o dodawaæ herbacie swoistego smaku. Ekonomiczny, no i dosyæ przyjemny sposób. Tak akustycznie, jak i towarzysko”. Posiedzenie przy herbacie zakoñczy³o siê ostatecznie wspóln¹ biesiad¹ w hotelu „Ritz”, ale ju¿ przy mocniejszych napojach. By³ to rewan¿ pilota Orliñskiego dla sowieckich gospodarzy. Dzieñ póŸniej, tj. 29 sierpnia nast¹pi³ start do Omska, odleg³ego o 1600 km. Na tym etapie przydarzy³a siê lotnikom niecodzienna przygoda, któr¹ tak wspomina³ Boles³aw Orliñski: „Zostawiaj¹c za sob¹ Ural i po miniêciu Swierd³owska lec¹c na wysokoœci 1500 metrów, nagle poczu³em ostry zapach dymu. Przera¿ony – zacz¹³em szu-
kaæ Ÿród³a przysz³ego po¿aru. Kubiak, zauwa¿ywszy, ¿e siê krêcê niespokojnie na swym siedzeniu, przesun¹³ mi pomiêdzy œcian¹ kad³uba a oparciem plecowym mojego siedzenia-rezerwuaru kartkê z lakoniczn¹ informacj¹: „zapali³em papierosa, ¿eby siê Ÿdziebko rozweseliæ”. Wiry w kad³ubie przenios³y jego „dymek z papierosa” w moj¹ stronê, przysparzaj¹c mi nie byle jakiego strachu”. Na lotnisku w Omsku polscy lotnicy wœród gromady witaj¹cych ich ludzi spotkali rodaka, o którym wspomina³ Orliñski: „Gdyœmy wsiadali do samochodu, wysun¹³ siê z t³umu mizerny cz³owieczek. Przysun¹³ siê do samochodu. – Proszu pana, czy pan dawno z Polszy? – Czyœcie Polak? – odpowiedzia³em pytaniem. – A tak, panie. Ja ze Lwowa, austyrjskij wojennoplennyj (austriacki jeniec wojenny). Uœcisn¹³em tward¹ d³oñ niedu¿ego cz³owieczka”. W Omsku, jak i w nastêpnych miastach etapowych, tj. Krasnojarsku i Czycie, bolszewicy mieli zawsze na czas przygotowan¹ dla polskich lotników benzynê, olej silnikowy, mechaników lotniczych (na wszelki wypadek) i rezerwacjê miejsc w najlepszych hotelach. Orliñski za ka¿dym razem rewan¿owa³ siê im mocno zakrapian¹, wystawn¹ kolacj¹ w tych¿e hotelach. Po starcie z Omska lotnicy przez dwa kolejne dni, z miêdzyl¹dowaniem w Krasnojarsku, lecieli wzd³u¿ kolei transsyberyjskiej podziwiaj¹c uroki groŸnej tajgi. 31 sierpnia 1926 roku w drodze do Czyty, le¿¹cej w pobli¿u mongolskiej granicy, dotarli nad jezioro Bajka³: „Bajka³ przelecieliœmy stosunkowo blisko wody. (...) Na wschodni jego brzeg wyszliœmy przy ujœciu rzeki Udy. Pod sob¹ mieliœmy bardzo dzikie lasy, ska³y i urwiska. Samolotem rzuca³o niesamowicie. Po godzinie znaleŸliœmy siê nad du¿ym po¿arem tajgi. Zapach pal¹cej siê sosny byt dosyæ intensywny i pomimo, ¿e byliœmy na wysokoœci oko³o tysi¹ca metrów, by³o gor¹co i rzuca³o bardzo. Zadowolony by³em, gdyœmy to piek³o ogl¹dane z wysokoœci pozostawili za sob¹”. Na lotnisku w Czycie jeden z miejscowych mechaników obs³uguj¹cych polsk¹ maszynê przyzna³ siê z miejsca i otwarcie, ¿e jest Polakiem z pochodzenia, ma na imiê Zygmunt i jest wnukiem powstañca styczniowego z 1863 roku, który pochodzi³ z Bia³ej na Podlasiu, sk¹d za udzia³ w powstaniu zosta³ zes³any w daleki g³¹b Azji. Ci¹g dalszy w nastêpnym numerze MMP Teofil Lachowicz
Literatura: æ Boles³aw Orliñski, Do krainy Wschodz¹cego S³oñca, Toronto, 1978 æ Szczepan Ko³czyñski, Dolecieli do kraju, gdzie s³oñce wschodzi. [w:] Weteran, grudzieñ 1926. æ Wac³aw Jêdrzejewicz, Moje wspomnienia, Wroc³aw 1993.
Redakcja: Jolanta Szczepkowska Teofil Lachowicz Adres redakcji: P.A.V.A. of America, District 2 , 17 Irving Place, New York, NY 10003
Plakat upamiêtniaj¹cy 100. rocznicê przelotu do Japonii, na skrzyd³ach widoczne "przeklête kwadraty"
e-mail: pava.swap@gmail.com www.pava-swap.org
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
10
www.kurierplus.com
Dooko³a sto³u W œwiecie kawowego puryzmu rzadko co wywo³uje tyle emocji, co rytua³ parzenia w kawiarce. To moment, w którym entuzjazm miesza siê z niemal alchemiczn¹ precyzj¹. Fili¿anka naparu naparu wystarczy aby wrêcz „wibrowaæ w czasoprzestrzeni” – i ka¿dy, kto choæ raz poczu³ moc dobrze zaparzonej mokki, doskonale wie, o jakim stanie mowa.
Adam Ma³osolny
Makinetka pana Bialetti nem. W ci¹gu zaledwie dekady od wprowadzenia tego logo, firma sprzeda³a ponad 20 milionów sztuk kawiarek. Bialetti zrozumia³ to, co dziœ wiedz¹ najwiêksi gracze rynkowi: ludzie nie kupuj¹ urz¹dzenia, kupuj¹ opowieœæ i przynale¿noœæ do pewnego stylu ¿ycia, którego „ma³y cz³owiek” sta³ siê radosnym ambasadorem.
P
ostawmy sprawê jasno: makinetka, nazywana kawiark¹, kafetierk¹ czy kupresem, to nie kuchenny przedmiot lecz styl ¿ycia. To genialne urz¹dzenie ³¹czy w sobie fizykê pary wodnej z dawk¹ towarzyskiego dramatu, staj¹c siê niekwestionowan¹ ikon¹ domowej baristyki. Dlaczego warto mieæ kawiarkê? To proste. Nie trzeba kabli, programatorów i skomplikowanej instrukcji obs³ugi. Dla tych, którzy u¿ywaj¹ jej na co dzieñ jest elementem kuchennego krajobrazu, po który siêgamy w porannym pó³œnie. Srebrzysta, kanciasta, przywodzi na myœl minion¹ epokê i jest... triumfem termodynamiki. Kawiarka to urz¹dzenie, które w surowej prostocie skrywa genialn¹ in¿ynieriê, pozwalaj¹c¹ zamieniæ fizykê p³ynów w codzienny rytua³. Czy s³ysz¹c charakterystyczne bulgotanie, zastanawialiœcie siê Pañstwo, co naprawdê dzieje siê wewn¹trz aluminiowej obudowy? To, co niektórzy uznaj¹ za zwyk³y czajnik do kawy, jest precyzyjnie dostrojon¹ maszyn¹ ciœnieniow¹.
Z
perspektywy in¿ynieryjnej proces parzenia w kawiarce to fascynuj¹cy spektakl fizyczny. Urz¹dzenie sk³ada siê z trzech komór tworz¹cych szczeln¹ ca³oœæ. Dolny zbiornik to podstawa stykaj¹ca siê ze Ÿród³em ciep³a. To tutaj wlewa siê wodê. Na boku tej komory znajduje siê zawór bezpieczeñstwa – bezpiecznik chroni¹cy urz¹dzenie przed zbyt wysokim ciœnieniem pary. Œrodkowy lejek z filtrem to miejsce, do którego wsypuje siê kawê. Jego d³uga rurka zanurzona jest w wodzie, a na górze znajduje siê p³ytka filtra i uszczelka, które s¹ œciœniête miêdzy doln¹, a górn¹ czêœci¹, by zapewniæ hermetycznoœæ. W centrum górnej komory znajduje siê pionowa dysza, dzia³aj¹ca jak „fontanna kawowa”. Mechanizm jest prosty: podgrzewana woda zaczyna parowaæ, co zwiêksza ciœnienie w dolnej komorze. wypychaj¹æ gor¹c¹ wodê przez rurkê lejka, a nastêpnie przez filtr i centraln¹ dyszê, sk¹d kawa wytryskuje do górnego basenu niczym woda w fontannie.
W
œwiecie kawy panuje nieporozumienie dotycz¹ce nazewnictwa. Choæ makinetka generuje intensywny napar, technicznie nie produkuje espresso. Ró¿nica tkwi w skali si³y. Aby uzyskaæ prawdziwe espresso, woda musi zostaæ przepchniêta przez kawê pod ciœnieniem oko³o 9 barów. Kawiarka operuje w ni¿szym zakresie: od 1,5 do 2 barów. To wystarczy, by wydobyæ g³êbiê smaku, i nadaæ naparowi unikalny profil, który nale¿y traktowaæ jako osobn¹ kategoriê doskona³oœci. Kawiarka to nie tylko narzêdzie, to ikona popkultury. Klasyczna marka Bialetti sygnuje swoje produkty postaci¹ „eleganckiego pana z w¹sem”. W œwiecie kolekcjonerskim kawiarki przybieraj¹ ró¿ne
O
Renato Bialetti, twórca makinetki
barwy i wzory – od wspó³pracy z „Dolce & Gabbana”, przez „North Face” czy „Squid Game”, po wersjê inspirowan¹ serialem „Stranger Things”.
T
rudno o bardziej ikoniczny przedmiot we w³oskim domu ni¿ kanciasty, aluminiowy imbryk do parzenia kawy. A¿ 90 proc. w³oskich rodzin posiada przynajmniej jedn¹ tak¹ kawiarkê. Alfonso Bialetti, szukaj¹c idealnego sposobu na domowe espresso, zainspirowa³ siê mechanizmem wczesnych pralek automatycznych. W tamtym czasie urz¹dzenia te wykorzystywa³y system ciœnieniowy, który przepycha³ wrz¹c¹ wodê przez komorê z detergentem. Bialetti dostrzeg³ w tym procesie potencja³ do ekstrakcji esencji z kawy. Wybór aluminium jako g³ównego materia³u kawiarki nie by³ kaprysem. W latach 30-tych rz¹d Benito Mussoliniego na³o¿y³ embargo na stal nierdzewn¹, d¹¿¹c do samowystarczalnoœci gospodarczej W³och. Wtedy kluczowe okaza³o siê doœwiadczenie Alfonso Bialettiego, który szlifowa³ umiejêtnoœci w hucie aluminium we Francji. By³ œwietnie przygotowany do pracy z „narodowym metalem”, jak wówczas nazywano aluminium.
C
harakterystyczny, oktagonalny kszta³t kawiarki – poza zapewnieniem stabilnoœci strukturalnej i lepszego uchwytu – idealnie wpisywa³ siê w estetykê futuryzmu i rodz¹cego siê Art Deco. Oryginalny projekt kawiarki jest uznawany za ikonê wzornictwa. Urz¹dzenie to zajmuje honorowe miejsce w sta³ych kolekcjach najbardziej presti¿owych instytucji na œwiecie, takich jak Museum of Modern Art w Nowym Jorku czy Smithsonian Design Mu-
Bialetti Dolce Gabbana
seum. Wprowadzenie takiej kawiarki na rynek w 1933 r. wywo³a³o cich¹ rewolucjê spo³eczn¹. W tamtym okresie publiczne kawiarnie we W³oszech by³y przestrzeniami niemal wy³¹cznie mêskimi. Dziêki makinetce, napój o parametrach zbli¿onych do espresso sta³ siê po raz pierwszy dostêpny w domu.
C
hoæ nazwisko Bialetti jest dziœ synonimem kawiarki, rola wynalazcy i przemys³owca by³a tu wyraŸnie rozdzielona. Za faktycznego twórcê patentu z 1933 r. uznaje siê Luigi de Ponte. Alfonso Bialetti, wykazuj¹c siê niezwyk³ym zmys³em biznesowym, odkupi³ ten patent, a nastêpnie wykorzysta³ swoje zaplecze techniczne do wdro¿enia urz¹dzenia do masowej produkcji. „Moka Express” by³a pierwszym sukcesem na polu miniaturyzacji technologii parowej. Bialetti jako pierwszy „oswoi³” ciœnienie pary w skali domowej. Od tego momentu sprzedano oko³o 350 milionów kawiarek. Sukces marki Bialetti by³ efektem genialnego marketingu Renato Bialettiego. To on zleci³ stworzenie postaci „ma³ego cz³owieka z w¹sem”. Ten ikoniczny wizerunek stanowi³ karykaturê samego Renato. Ekscentryczny lider sta³ siê twarz¹ produktu, nadaj¹c aluminiowemu przedmiotowi ludzki charakter. Strategia ta okaza³a siê fenome-
ddanie Renato Bialettiego dla swojego dzie³a by³o totalne i trwa³o a¿ do œmierci. Renato Bialetti zmar³ w 2016 r., a jego prochy spoczê³y wewn¹trz repliki kawiarki, która pos³u¿y³a za urnê pogrzebow¹. Ten gest, balansuj¹cy na granicy ekscentryzmu i szacunku dla dziedzictwa, domkn¹³ cykl ¿ycia cz³owieka, który uczyni³ z aluminiowego naczynia symbol globalnego wzornictwa. Lata 90-te przynios³y jednak zmierzch z³otej ery. Krajobraz kulturowy zmieni³ siê pod wp³ywem ekspansji sieci „Starbucks”, promuj¹cych kawê „to-go”. Kawiarka, bêd¹ca urz¹dzeniem domowym zaczê³a przegrywaæ z wygod¹ ekspresów na kapsu³ki i puryzmem espresso, który odmawia³ makinetce prawa do miana „prawdziwego” naparu. Sytuacja finansowa „Bialetti Industries” stawa³a siê tragiczna. W kwietniu 2025 roku og³oszono sprzeda¿ wiêkszoœciowych udzia³ów firmy hongkoñskiemu funduszowi Nuo Capital. To pok³osie serii nietrafionych inwestycji i rosn¹cej presji ze strony systemów kapsu³kowych. Makinetka pana Bialetti przetrwa³a upadki ustrojów, rewolucje i radykalne zmiany stylu ¿ycia. Choæ dzisiaj marka Bialetti przechodzi w rêce zagranicznego kapita³u, a tradycyjny rytua³ parzenia kawy wydaje siê anachronizmem jej trwa³oœæ pozostaje fenomenem. Historia kawiarki sugeruje, ¿e prawdziwe symbole wzornictwa nie umieraj¹ – one po prostu czekaj¹ na kolejn¹ rewolucjê, by znów staæ siê niezbêdne. m
„Elementy“ Marty Nowickiej w Ma³ej Galerii Kuriera Wystawa Elementy, na któr¹ zapraszamy Pañstwa 17 wrzeœnia o godz. 18:00, prezentuje wybór prac graficznych Marty Nowickiej, powsta³ych z po³¹czenia ró¿nych technik grafiki warsztatowej, m.in.: monotypii, monoprintu, suchej ig³y, kolagrafii i technik mieszanych. Artystka eksperymentuje z faktur¹, kolorem, form¹, ³¹cz¹c ró¿norodne matryce i sposoby ich odbijania. Wa¿nym elementem twórczoœci Marty Nowickiej jest eksperymentowanie i poszukiwanie nowych mo¿liwoœci grafiki. Artystka traktuje proces twórczy jako nieustanne pytanie: „Co siê stanie, jeœli…?” Prace artystki bêd¹ uzupe³nione o jej wiersze: zapisy chwil, emocji i doœwiadczeñ zwi¹zanych ze sztuk¹, emigracj¹ i ¿yciem pomiêdzy kulturami.
Marta Nowicka – artystka wizualna, malarka i graficzka, mieszka i pracuje w New Jersey w USA od 2019 roku.
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
Stany wewnêtrzne
Cieñ Dwudziesty ósmy sierpnia. To ju¿ szeœæ lat od œmierci ojca. Zapomnia³abym. W spiêtrzeniu obowi¹zków. Dziewiêciodniowym maratonie. Szósta – dziesi¹ta. Kiedy trudno odró¿niæ niedzielê od œrody. Mo¿e tylko po rozk³adzie jazdy metra. I natê¿eniu t³uszczy. W dni wolne od pracy ³atwiej o miejsca siedz¹ce. Rano. Za to wieczorem jest g³oœniej. Ludzie nie wracaj¹ samotnie z szychty. Raczej grupowo, rodzinnie. Z miejsc, które wybrali dobrowolnie. Choæ czy mo¿na wybieraæ inaczej? Przeciwko w³asnemu chciejstwu? Pytanie retoryczne. W doros³ym ¿yciu czêsto tylko takie decyzje s¹ mo¿liwe. Kto nie zna terminu mniejsze z³o, niech pierwszy rzuci. Per³y przed wieprze. Grochem o œcianê. Zatem – ósma wieczorem we wtorek ró¿ni siê od ósmej wieczorem w sobotê. Ta ostatnia wybrzmiewa w in-
nych rejestrach. Pasa¿erowie linii L w kierunku Brooklynu, œmiej¹ siê. I gestykuluj¹. Dziewczêta w kusych sukienkach poprawiaj¹ w³osy. Ch³opcy obejmuj¹ je w pasie. Starsi, siedz¹cy, przygl¹daj¹ siê temu spektaklowi. Mniej lub bardziej natarczywie. Ktoœ czyta ksi¹¿kê. Ktoœ bezg³oœnie nuci do muzyki w s³uchawkach. P³acz¹ce dzieci budz¹ przysypiaj¹cych rodziców. Grupka kobiet z narêczem kwiatów i prezentem owiniêtym wst¹¿k¹, tokuje. Tylko po nielicznych da siê zauwa¿yæ, ¿e maj¹ za sob¹ d³ugi i wyczerpuj¹cy dzieñ. Patrz¹ têpo. Znêkani. Cisi. Myœlê o ojcu. Z wiersza Zagajewskiego. Który wpada³ w zadumê. Przy dŸwiêkach fortepianu. Elegancki. Jak sam autor. Koturnowy. I o bohaterze filmu „Mój rower” Trzaskalskiego. Scena, gdy umiera przed telewizorem. Zniszczony ¿yciem. Samotny. Micha³ Urbaniak by³ fenomenalny w tej roli. I tak bardzo przypomina³ mi w³asnego ojca. We fragmentach biografii. U³omnoœci ducha. I cia³a. Ale te¿ wiecznym ch³opiêctwie. Niedojrza³oœci, która potrafi³a byæ ujmuj¹ca. I ¿e pó³ ¿ycia, jak filmowy W³odek, gra³ cha³tury po weselach. Ojciec u Zagajewskiego odk³ada ksi¹¿kê,
Dziecko pyta Jan Latus Dziœ przepisywanki. Nie myœlcie sobie jednak, ¿e idê na ³atwiznê. Przeciwnie – pisanie z g³owy jest ³atwiejsze i przyjemniejsze, ni¿ t³umaczenie i przeklejanie cudzych tekstów. Ale tym razem to zrobiê. Wœród niezliczonych, dostêpnych nam, Ÿróde³ wiedzy i rozrywki, gazet w wersji internetowej, telewizji, filmików na YouTube, znalaz³em takiego dziwnego zwierza, co nazywa siê Quora Digest. Firma ta wysy³a swoje treœci w formie newslettera, na mój email. S¹ to pytania zadawane przez prywatne osoby, czêsto szokuj¹co ignoranckie i naiwne. Odpowiadaj¹ tak¿e prywatne osoby, które czasem podaj¹ informacjê o swoich kompetencjach w danym temacie. A pod spodem – dziesi¹tki, a nawet setki kolejnych odpowiedzi. Algorytm wie, co mnie najbardziej interesuje, wiêc najwiêcej podsy³a mi pytañ dotycz¹cych polityki. ZaprzyjaŸniona dziennikarka zwyk³a mawiaæ, ¿e nie ma g³upich pytañ, s¹ tylko g³upie odpowiedzi. Forum Quora Digest zdaje siê udowadniaæ tezê przeciwn¹. Nie zwlekaj¹c, przytaczam te pytania, które wzbudzi³y moj¹ najwiêksz¹ weso³oœæ, a czasem zdumienie i przera¿enie. T³umaczê z angielskiego; autorzy pytañ to
Amerykanie. Nie zmyœlam: gotów jestem pokazaæ orygina³y. No to teraz proszê wygodnie usi¹œæ, zapi¹æ pasy i trzymaæ siê sto³u. – Czy Stany Zjednoczone utrzymuj¹ niemal w stu procentach NATO, jak powiedzia³ prezydent Trump? – Dlaczego wiêcej Kanadyjczyków nie przeprowadza siê do USA, skoro s¹ tam wy¿sze zarobki, ni¿sze podatki, tañsze samochody i wiêksze domy? – Jestem osob¹, która sprzeciwia siê jakiejkolwiek formie powszechnych ubezpieczeñ medycznych w USA. Dlaczego nasz system jest lepszy ni¿ jakikolwiek w innych krajach? Bo jest tañszy? Dostêpny dla wiêkszej liczby osób? I czy nasze wskaŸniki œmiertelnoœci s¹ najni¿sze? – Kiedy podró¿ujê po Europie, czasem spotykam ludzi, którzy nie mówi¹ po amerykañsku. Czy poziom edukacji w Europie jest a¿ tak z³y? – Czy muzu³manie kompletnie opanowali Londyn, Birmingham, Manchester i Leeds, a nie-muzu³manie w tych miastach boj¹ siê o swoje ¿ycie? – Dlaczego wiêcej Filipiñczyków nie przeprowadzi siê do USA, skoro Filipiny by³y kiedyœ amerykañsk¹ koloni¹? – W Ameryce wiemy, ¿e miliardy ludzi z krajów takich jak Europa próbuj¹ dostaæ siê do Ameryki, ¿eby uzyskaæ opiekê medyczn¹ i uciec od socjalistycznej s³u¿by zdrowia. Dlaczego poddani w tych krajach odmawiaj¹ przyznania siê do tego? – S³ysza³em, ¿e Kanadyjczycy przestali kupowaæ amerykañskie produkty. Czy ich
11
Weronika Kwiatkowska chwil, które by³y dobre. Momentów niewymuszonej bliskoœci. Przeb³ysków porozumienia. Nag³ej, niespodziewanej czu³oœci. Jeszcze nie umiem opowiedzieæ o ojcu tak, jak by nale¿a³o. Zbli¿yæ siê do jego cienia. […] O ojcach pisze siê trudniej. Byæ mo¿e dlatego, ¿e w dzieciñstwie nadal istnieje niewidzialna pêpowina ³¹cz¹ca z matk¹, mama jest wszêdzie, szykuje ci obiad, opiekuje siê tob¹, kiedy jesteœ chory, k³adzie d³oñ na twoim czole, jest powietrzem, w którym p³ywasz. Ojciec jest tym czymœ mniej Ojciec mieszka³ w mauzoleum brudnych naczyñ, przezroczystym – pisze Georgi gapi¹c siê w przenoœny, czarno-bia³y telewizor, Gospodinow – czymœ niejapodczytuj¹c „Britannikê“, snym i ciemnym, czasem p³aktór¹ wola³ od wspó³czesnych powieœci. cz¹cym, czêsto nieobecnym, Jego sznaucery umiera³y po kolei na w¹trobê, przyssanym do rurki papierosa oprócz ostatniego, który pilnowa³ zw³ok, (albo szyjki butelki), p³ywa gdy w rêce tkwi³a jeszcze szklanka z whisky. w innych wodach i chmurach. „Martwe to martwe”, mawia³, antypocieszyciel. […] Wa¿ne, aby ich trzymaæ W komodzie znalaz³em koszulê w kratê za rêkê, kiedy umieraj¹, mówiê i trochê oleju silnikowego – ca³y mój spadek. przyjacielowi, który równie¿ straci³ ojca. Wa¿ne, ¿eby ich Pewnego dnia widzia³em, jak p³aka³ w s¹dzie – porzucony, wymagaj¹cy opieki cz³owiek, który nigdy potem puœciæ, odpowiada po krótkim milczeniu.* nie okazywa³ mi wiele uczucia, ale zostawi³ talent m do samotnoœci, w zasadzie przydatny.
zamyœla siê. S³uchaj¹c koncertu chopinowskiego. Jego twarz otwiera siê dla muzyki, dla œwiat³a. I tak go poeta zapamiêtuje. Skupionego. Nieruchomego. Ponad kalendarzem. Ponad staroœci¹. Na obrazku mojego dzieciñstwa chmura papierosowego dymu. Stolik przy ³ó¿ku zastawiony suplementami. I butelkami z wod¹ mineraln¹. Oko telewizora. G³oœne chrapanie. Jest jeszcze wiersz amerykañskiego poety. W kawa³ku „Olej i stal” Henri Cole pisze:
Wolê takie pisanie. Bli¿ej ¿ycia. ¯eby pod palcami by³o czuæ pêkniêcia. Zniekszta³cenia. Ale sama wracam wy³¹cznie do
* Georgi Gospodinow, Ogrodnik i œmieræ, t³um. Magdalena Pytlak, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025.
Zapraszamy na stronê Autorki: www.stanywewnetrzne.com prezydent uczyni³ ich tak biednymi, ¿e po prostu ich nie staæ? – Dlaczego Londyn i Pary¿ s¹ tak biedne i brudne – a Nowy Jork i Los Angeles czyste i piêkne? – Dlaczego Kanada nie jest na sprzeda¿? USA by³yby zadowolone z 51. stanu. – Dlaczego ca³y œwiat zjednoczy³ siê teraz przeciw Ameryce? – Jak Europa mo¿e na serio uwa¿aæ, ¿e jej styl ¿ycia jest lepszy ni¿ amerykañski? – Jestem zwolennikiem Trumpa. Zauwa¿y³em, ¿e ostatnio p³acê bardzo wysokie rachunki za wodê, ale to z powodu polityki demokratów. Czy powinniœmy daæ Trumpowi jeszcze jedn¹ kadencjê, ¿eby naprawi³ ten ba³agan po demokratach? – Tu mówi Amerykanin. Czy Europejczycy traktuj¹ nas z wy¿szoœci¹ dlatego, ¿e zazdroszcz¹ nam niebywa³ej wolnoœci i niesocjalistycznej opieki zdrowotnej? Có¿, my Amerykanie mo¿emy tylko Europejczykom wspó³czuæ. – Czy Obama bêdzie pierwszym prezydentem, który zostanie aresztowany? – Trump jest najbardziej popularnym prezydentem wœród weteranów i naprawdê siê o nich troszczy, wiêc dlaczego libera³owie mówi¹, ¿e siê nie troszczy? – Czy Obama nie jest teraz zawstydzony swoim dorobkiem jako prezydent w œwietle rosn¹cego obecnie presti¿u Ameryki, sukcesów dyplomatycznych, boomu ekonomicznego itd.? – Amerykanie masowo kupuj¹ teraz antybrytyjskie towary. Czy Brytyjczycy nie s¹ tym przera¿eni? – Czy Szwecja zosta³a kompletnie zrujnowana przez socjalizm? – Jak Amerykanie ¿yj¹cy w Wielkiej Brytanii radz¹ sobie w kraju, który jest mniej zaawansowany i mniej wolny ni¿ USA, a do tego zawsze jest tam zimno?
– Dlaczego Europejczycy nie obchodz¹ Independence Day, skoro Ameryka jest najwa¿niejszym krajem na œwiecie? – Czy kiedy Europejczycy obra¿aj¹ niewinnego patriotê Donalda Trumpa, zdaj¹ sobie sprawê, ¿e bez amerykañskiej protekcji przestaliby istnieæ jeszcze w œredniowieczu? – Dlaczego Kanadyjczycy zrujnowali swój kraj? – Dlaczego Europejczycy Ÿle mówi¹ o jakoœci amerykañskiego jedzenia? – Iloraz inteligencji Trumpa wynosi 300, podczas gdy Kamali – tylko 70. Trump jest bardzo bystry. Dlaczego wiêc demokraci woleli Kamalê od Trumpa? – Dlaczego idea po³¹czenia siê z USA wydaje siê Kanadyjczykom œmieszna? – Czy Europa zakaza³a importu amerykañskiej wo³owiny tylko dlatego, ¿e jesteœmy technologicznie bardziej zaawansowani i produkujemy lepsze miêso? Co to jest, zazdroœæ? – Jestem zachwycony prezydentur¹ Trumpa. Szczególnie mi siê podoba, ¿e ¿ycie demokratów czyni piek³em. A jak wy, te¿ macie z tego radochê? – Dlaczego Biden nie poszed³ do college’u? – Czy Europejczykom nie imponuje, ¿e Ameryka istnieje d³u¿ej ni¿ ich pañstwo? – Dlaczego Lionel Messi nadal mówi³ po meksykañsku do reporterów w Miami? Czy nie powinien mówiæ po amerykañsku, skoro ju¿ nie jest w Meksyku tylko w USA? – Dlaczego Europejczycy przestali emigrowaæ do Ameryki? – Dlaczego Joe Biden blokowa³ przyznanie patriocie Donaldowi Trumpowi medalu za walecznoœæ w wojnie w Wietnamie? í 14
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
12
www.kurierplus.com
Ca³a sala œpiewa³a z Jerzym Po³omskim jechaæ Wojtczak) mia³ powa¿ny wypadek. Ostatecznie samochód odkupi³a od niego Maryla Rodowicz. Artysta wspomina³ z rozbawieniem, ¿e jeszcze d³ugo po transakcji na jego adres przychodzi³y mandaty, bo nowa w³aœcicielka kocha³a szybk¹ jazdê znacznie bardziej ni¿ on. Po³omski opuœci³ USA, bo po prostu chcia³ byæ u siebie, nad Wis³¹, bez wzglêdu na stan konta.
í1 Szybko zdoby³ popularnoœæ, któr¹ potwierdzi³a ankieta „Szpilek”, gdzie zaj¹³ pierwsze miejsce, pokonuj¹c Niemena, M³ynarskiego, Grechutê i Fogga. Wystêpowa³ niemal¿e na wszystkich polskich festiwalach piosenki, zdobywaj¹c tam g³ówne nagrody. Po Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze i zdobyciu „Z³otego Orfeusza” na festiwalu w Bu³garii ruszy³ w trasy koncertowe po ZSRR i to w³aœnie tam czu³ siê najwiêkszym gigantem, zyskuj¹c status supergwiazdy. Podczas gdy nad Wis³¹ bywa³o z jego popularnoœci¹ ró¿nie, za Bugiem móg³ liczyæ na wype³nione po brzegi wielotysiêczne hale i niebotyczne honoraria. Tam czu³ siê artyst¹ œwiatowego formatu, co rzuca ciekawe œwiat³o na jego profesjonaln¹ to¿samoœæ – w Polsce by³ jednym z wielu, w ZSRR by³ bo¿yszczem.
Z
M
imo wizerunku sztywnego profesjonalisty, Po³omski zaliczy³ wpadkê, która mog³a z³amaæ niejedn¹ karierê. Podczas wystêpów w Teatrze Buffo, zmagaj¹c siê z ogromn¹ trem¹, musia³ wykonywaæ utwór, którego szczerze nie cierpia³. Nie by³ to lêk przed scen¹, a raczej wstyd przed „durn¹, bzdurn¹ piosenk¹”, któr¹ kaza³ mu œpiewaæ Zenon Wiktorczyk. Sytuacjê pogorszy³ niefortunny kostium w kolorze cytrynowym. W stresie artysta niedok³adnie zapi¹³ rozporek, a na jasnym tle materia³u wyraŸnie odznacza³ siê czarny guzik. Piosenka by³a smutna i sentymentalna, ale ca³a sala rycza³a ze œmiechu. W tej upokarzaj¹cej chwili wspiera³ go pianista Janusz Sent, szeptem podpowiadaj¹c tekst znienawidzonego utworu. Lekcja „cytrynowego kostiumu” nauczy³a Po³omskiego dystansu do siebie, ale te¿ obsesyjnej wrêcz dba³oœci o szczegó³y wizerunku, która towarzyszy³a mu do koñca ¿ycia. Publiczny wizerunek amanta by³ dla Po³omskiego form¹ etykiety, rodzajem munduru, który nosi³, by utrzymaæ standardy gwiazdy w szarej rzeczywistoœci PRL. Niski wzrost maskowa³ butami na wysokich obcasach, a wczesne ³ysienie ukrywa³ pod peruk¹. Nie by³y to tylko osobiste kompleksy, ale próba dorównania zachodnim wzorcom estradowym.
Po³omski w m³odoœci
By³ samotnikiem i nie mia³ przyjació³. Mimo, ¿e podejrzewano go o ci¹goty do tej samej p³ci, nigdy nie da³ powodu aby w to uwierzyæ. Œwiadomie wybra³ samotnoœæ. Mówi³: „Jestem samotny ¿aglowiec, jak ¿agiel na wzburzonym morzu. Bardzo mi to odpowiada, daje mi swobodê. Ominê³y mnie wichury namiêtnoœci i niewa¿ne, co ludzie sobie myœl¹, o co mnie podejrzewaj¹”.
W
a tym pancerzem kry³o siê jednak ¿ycie, o którym konsekwentnie milcza³. Choæ ³¹czono go z Edyt¹ Wojtczak (któr¹ czule nazywa³ „pieszczochem i przytulank¹”), to Po³omski nigdy nie za³o¿y³ rodziny. Nie tolerowa³ tak¿e pytañ o swoje ¿ycie prywatne.
grudniu 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny, lecz Po³omskiemu mimo to, uda³o siê wyjechaæ do USA na seriê zakontraktowanych du¿o wczeœniej koncertów. Artysta spêdzi³ tam trzy lata i otrzyma³ nawet Zielon¹ Kartê. Jednak gdy tylko w Polsce sytuacja siê uspokoi³a, podj¹³ decyzjê, która zszokowa³a konsula – dobrowolnie odda³ amerykañskie prawo sta³ego pobytu. Na pytanie dlaczego to zrobi³, ¿artobliwie odpowiada³, ¿e za oceanem o¿eni³ siê z bogat¹ Amerykank¹, ale któregoœ dnia ¿ona wystawi³a za drzwi jego walizki i kaza³a mu wracaæ do Polski. Nie wróci³ jednak jako bogacz – w Stanach nie zarobi³ wiele, a to co uda³o mu siê od³o¿yæ, szybko poch³onê³a szalej¹ca inflacja. W Polsce kupi³ sobie „Fiata 128” i jad¹c nim na festiwal do Opola (mia³a z nim
Z Edyt¹ Wojtczak, 1968 r.
Z Iren¹ Santor, 2009 r.
Z
a najwiêkszy przebój Po³omskiego uznaje siê piosenkê pt. „Ca³a sala œpiewa z nami”. Jest to tak¿e klasyczny przyk³ad na to, jak bardzo wykonawca mo¿e nie doceniaæ w³asnego materia³u. Po³omski pocz¹tkowo „wybrzydza³”, nie wierz¹c w sukces utworu, do wykonania którego namówi³ go krytyk Andrzej Wróblewski. Utwór sta³ siê jednak miêdzypokoleniowym fenomenem, trwaj¹cym ponad 40 lat. Artysta wykona³ nawet osobn¹ wersjê tego utworu z grup¹ „Big Cyc”. Choæ nie by³ fanem „mocnego uderzenia”, szanowa³ zespó³ za autentycznoœæ – cechê, któr¹ w bran¿y muzycznej stawia³ na równi z warsztatem. Najwiêkszy sentyment zachowa³ jednak do piosenki „Jak to dziewczyna” z 1966 roku. Po³omski dostrzega³ w kobietach si³ê sprawcz¹ i decyzyjn¹, z wdziêkiem komentuj¹c kapryœnoœæ czy niewiernoœæ jako sta³e, barwne elementy ludzkiej natury. Z kolei utwór „Moja mi³a, moja cicha, moja œliczna” to kompozycja o niemal sakralnej czystoœci, co czyni j¹ paradoksalnym owocem wspó³pracy Po³omskiego z Ireneuszem Iredyñskim. Trudno o wiêkszy dysonans: z jednej strony piosenkarz dbaj¹cy o ka¿dy detal frazy, z drugiej literacki enfant terrible PRL-u, cynik i skandalista, o którym wiadomo by³o, ¿e kobiety traktuje – delikatnie mówi¹c – przedmiotowo. To zderzenie œwiatów zaowocowa³o jednak piosenk¹, która autentycznie wyra¿a³a mi³oœæ poety do kompozytorki Aliny Piechockiej, a któr¹ Po³omski wykona³ z w³aœciw¹ sobie elegancj¹.
N
awet tak wytrawny artysta nie ustrzeg³ siê b³êdów, które po latach kwitowa³ gorzkim stwierdzeniem: „¿ycie zadrwi³o ze mnie”. Jerzy Po³omski osobiœcie odrzuci³ utwory „Jej portret” (zaœpiewany póŸniej przez Bogus³awa Meca) oraz „Szanujmy wspomnienia” (wykonany przez zespó³ „Skaldowie”), które sta³y siê wielkimi przebojami. Ta rezygnacja nie wynika³a z pychy, lecz by³a form¹ stoickiej akceptacji w³a-
Z Maryl¹ Rodowicz, 2012 r.
Jerzy Po³omski zmar³ w listopadzie 2022 roku
snych ograniczeñ. Jako artysta, który nie komponowa³ ani nie pisa³ tekstów, musia³ ufaæ swojej intuicji – a ta w tych kilku kluczowych momentach go zawiod³a. Mimo to z w³aœciw¹ sobie pokor¹, zawsze podkreœla³, ¿e czuje siê artyst¹ spe³nionym. W œwiecie show-biznesu Jerzy Po³omski by³ zjawiskiem unikatowym – instytucj¹ w jednej osobie. Przez ca³¹ karierê pozostawa³ ostatnim wolnym strzelcem, który nigdy nie zatrudni³ profesjonalnego mened¿era. Sam odbiera³ telefony, negocjowa³ warunki wystêpów i przyje¿d¿a³ tam, gdzie go zapraszano, gardz¹c „kumoterstwem” i unika³ narzucania siê mediom. Ten model pracy budowa³ mu ogromny autorytet u publicznoœci, która widzia³a w nim cz³owieka niezale¿nego. Mówi³, ¿e ¿egluje przez œwiat solo, nikomu siê nie k³aniaj¹c.
N
ienaganna postawa i pewnoœæ siebie na scenie by³y jedynie jego kunsztown¹ mask¹. Do koñca swojej drogi artystycznej Po³omski zmaga³ siê z parali¿uj¹c¹ trem¹, która potrafi³a odebraæ mu humor na dwa dni przed wystêpem. Ka¿de wyjœcie przed mikrofon traktowa³ jako potencjaln¹ „katastrofê”, choæ jego profesjonalizm by³ przecie¿ bezdyskusyjny. Uwa¿a³, ¿e ka¿d¹ piosenkê trzeba przekazaæ z osobistym, uczuciowym podk³adem, dbaj¹c o nienagann¹ emisjê g³osu, by nie zak³óciæ p³ynnoœci nastroju. Jerzy Po³omski wycofa³ siê ze sceny w 2019 roku, pozostaj¹c wierny swoim zasadom do samego koñca. Bardziej ni¿ staroœci obawia³ siê samotnoœci, dlatego pod koniec ¿ycia zamieszka³ w Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie. T³umaczy³, ¿e zdecydowa³ siê na to, bo nie ma w jego ¿yciu nikogo, kto by mu pomóg³, gdyby zasz³a taka potrzeba, a w domu opieki nie musi siê o nic martwiæ. Zmar³ w listopadzie 2022 roku. Chris Miekina
Z Magd¹ Zawadzk¹, 2014 r.
www.kurierplus.com
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
El¿bieta Baumgartner
El¿bieta Baumgartner radzi
Labor Day i cena naszej pracy. Ile kosztuje godzina naszego ¿ycia?
Zbli¿aj¹cy siê Labor Day w amerykañ-
skim kalendarzu od dekad pe³ni podwójn¹ rolê. Z jednej strony to po¿egnanie lata – czas rodzinnych pikników, wyprzeda¿y w sklepach i ostatniego wypoczynku. Z drugiej zaœ, to jedno z niewielu œwi¹t bezpoœrednio poœwiêconych fundamentalnej walucie naszego codziennego istnienia: ludzkiej pracy. Koszt naszej pracy Dla wielomilionowej Polonii w Stanach Zjednoczonych praca ma wymiar szczególny. Amerykañski etos pracy, w po³¹czeniu z polsk¹ zaradnoœci¹ i poœwiêceniem, pozwoli³ tysi¹com polskich rodzin zbudowaæ nad Apeninami, Atlantykiem i Wielkimi Jeziorami stabilne ¿ycie, kupiæ w³asne domy i wykszta³ciæ dzieci na dobrych uczelniach. Jednak w codziennej gonitwie, miêdzy kolejnymi nadgodzinami i niecierpliwym czekaniem na kolejny czek, niezwykle ³atwo straciæ z oczu podstawow¹ prawdê ekonomiczn¹: pieni¹dze nie s¹ jedynym i najwa¿niejszym kosztem naszej pracy. Gdy spogl¹dasz na swoj¹ stawkê godzinow¹, czy jest to 25 czy 50 dol. za godzinê, widzisz tylko cyfrê zapisan¹ w umowie lub na pasku wyp³aty. Ile jednak naprawdê kosztuje godzina twojego ¿ycia w skomplikowanych realiach amerykañskiego rynku? Prawdziwa stawka godzinowa: Co ukrywa twój czek? Wiêkszoœæ z nas wylicza wartoœæ swojej pracy w sposób bardzo prosty i nawykowy: dzieli tygodniowe zarobki przez 40 godzin spêdzonych na budowie, w biurze, szpitalu czy za kierownic¹ ciê¿arówki. To jednak ogromne uproszczenie, które finansiœci nazywaj¹ nominaln¹ stawk¹ godzinow¹. Aby poznaæ realn¹ stawkê ¿yciow¹ (real hourly wage), musisz wykonaæ znacznie dok³adniejsze dzia³anie matematyczne. Musisz odj¹æ od swoich zarobków wszelkie bezpoœrednie koszty ponoszone wy³¹cznie po to, by w ogóle móc pracowaæ, oraz dodaæ czas, który pracy poœwiêcasz, choæ nikt ci za niego bezpoœrednio nie p³aci. Przeliczmy to na konkretnym przyk³adzie z amerykañskiego ¿ycia. WyobraŸ sobie osobê zarabiaj¹c¹ nominalnie 40 dol. na godzinê. Przy standardowym, 40godzinnym tygodniu pracy jej tygodniowy przychód brutto wynosi 1,600 dolarów.
æ Czas niewidzialny: Do 40 godzin spêdzonych w zak³adzie pracy musisz doliczyæ czas na dojazdy (np. 1,5 godziny dziennie w korkach = 7,5 godziny tygodniowo) oraz czas potrzebny na poranne przygotowanie siê, odreagowanie stresu po ciê¿kim dniu czy za³atwianie telefonów i maili s³u¿bowych po godzinach. Twoja praca zabiera ci w rzeczywistoœci nie 40, ale 47,5 godziny tygodniowo. æ Koszty bezpoœrednie: Od czeku odejmij podatki federalne i stanowe oraz FICA (np. ³¹cznie 22–25%), koszty paliwa, przyspieszonej amortyzacji auta i serwisu, roboczej odzie¿y, gotowych posi³ków kupowanych w biegu czy wreszcie astronomiczne koszty p³atnej opieki nad dzieæmi (childcare). Gdy przeliczysz czysty zysk „na rêkê” przez realny czas poœwiêcony na obs³ugê procesu pracy, okazuje siê, ¿e nominalna stawka 40 dol. na godzinê w rzeczywistoœci przynosi ci niewiele ponad 18-20dol. czystego kapita³u za godzinê twojego ¿ycia. Ponad po³owê wysi³ku poch³aniaj¹ koszty samej infrastruktury pracowania! Dwa rodzaje waluty: pieni¹dz i czas Amerykañski pisarz i filozof Henry David Thoreau uj¹³ tê zale¿noœæ w niezwykle prostych s³owach: Cena czegokolwiek to iloœæ ¿ycia, któr¹ za to wymieniasz. Ilekroæ kupujesz nowy samochód, p³ac¹c ratê 600 dol. miesiêcznie, zamawiasz najnowszy model telefonu czy decydujesz siê na drog¹ subskrypcjê, nie p³acisz nie tylko papierowymi banknotami z wizerunkiem prezydentów. P³acisz za nie okreœlon¹, bezpowrotnie utracon¹ liczb¹ godzin, które musia³eœ spêdziæ w pracy – z dala od rodziny, dzieci, w³asnych pasji, zdrowego snu czy odpoczynku. W Ameryce niezwykle ³atwo wpaœæ w pu³apkê, któr¹ ekonomiœci nazywaj¹ lifestyle creep (pe³zaj¹cy styl ¿ycia). Polega ona na tym, ¿e wraz ze wzrostem zarobków automatycznie podnosimy swoje wydatki konsumpcyjne: bierzemy dro¿szy leasing, przeprowadzamy siê do wiêkszego domu, generujemy wy¿sze rachunki. W efekcie, mimo ¿e zarabiamy znacznie wiêcej ni¿ piêæ czy dziesiêæ lat temu, musimy pracowaæ tak samo ciê¿ko (albo i ciê¿ej), aby utrzymaæ rosn¹c¹ strukturê swych miesiêcznych zobowi¹zañ. Zamiast budowaæ finansow¹ wolnoœæ, budujemy piêkn¹, poz³acan¹ klatkê, z której nie mo¿emy wyjœæ nawet na chwilê. Ukryte koszty zdrowotne i emocjonalne Wyliczaj¹c cenê pracy, nie sposób pomin¹æ aspektów, których nie da siê ³atwo wpisaæ w arkusz Excela, a które po latach wystawiaj¹ nam najwy¿szy rachunek. Praca ponad si³y w USA czêsto wi¹¿e siê ze skrajnym wyczerpaniem, chronicznym stresem i brakiem czasu na profilaktykê zdrowotn¹. Rachunki medyczne, koszty terapii, leków na nadciœnienie czy problemów
13
z krêgos³upem to bezpoœredni koszt przeliczania swojego zdrowia na nadgodziny. Równie wysoka jest cena emocjonalna. Przegapione mecze z udzia³em dzieci, brak czasu na wspólne kolacje czy ci¹g³a nieobecnoœæ duchowa przy rodzinnym stole z powodu rozpamiêtywania problemów z pracy, to realna waluta, któr¹ p³acimy za kolejne zlecenia. Gdy po latach spogl¹damy wstecz, okazuje siê, ¿e zgromadzone na koncie dolary nie s¹ w stanie odkupiæ straconych lat dzieciñstwa naszych dzieci. Jak odzyskaæ kontrolê nad cen¹ swojej pracy? Labor Day to idealny moment na wykonanie bilansu i przejœcie z roli „pracownika p³ac¹cego rachunki” do roli „œwiadomego zarz¹dcy w³asnego maj¹tku”. Oto cztery kroki, które pozwalaj¹ zmieniæ proporcje na korzyœæ twojego ¿ycia: 1. Zamieniaj czas na aktywa, nie na zachcianki. Praca staje siê op³acalna wtedy, gdy zarobione w niej dolary przestaj¹ byæ wy³¹cznie konsumowane, a zaczynaj¹ kupowaæ twój przysz³y czas. Ka¿dy dolar zainwestowany w zak³adowy plan 401 (k), indywidualne konto Roth IRA, fundusze indeksowe czy nadp³atê kredytu hipotecznego to krok w stronê momentu, w którym twoje pieni¹dze zaczn¹ pracowaæ zamiast ciebie. Zysk generowany przez inwestycje nie wymaga od ciebie spêdzania kolejnej fizycznej godziny w pracy. 2. Uwa¿aj na pu³apkê „nadgodzin bez celu”. W Polonii pokusa wziêcia dodatkowego sziftu, pracy w niedzielê czy kolejnego zlecenia w weekend jest bardzo silna. Nadgodziny s¹ narzêdziem do szybkiego wyjœcia z d³ugu odnawialnego lub zbudowania twardego funduszu awaryjnego. Jeœli jednak staj¹ siê sta-
nie jest prawnikiem i nie udziela porad prawnych. Niniejszy artyku³ zosta³ napisany wy³¹cznie w celach informacyjnych. Jest autork¹ wielu ksi¹¿ek-poradnikówo profilu finansowym i konsumenckim. Jej najnowsza ksi¹¿ka to „Jak inwestowaæ pieni¹dze bez stresu i ich nie straciæ”. Jest ona dostêpna w wersji elektronicznej w witrynie: www.PoradnikSukces.com tel. 1-718-224-3492
³ym stylem ¿ycia na ca³e dekady, przehandlowujesz najcenniejsze lata ¿ycia i zdrowia za bie¿¹c¹, ulotn¹ konsumpcjê. 3. Wyceniaj zakupy w godzinach ¿ycia. Zanim zdecydujesz siê na kolejny du¿y wydatek ratalny, przelicz jego cenê na godziny pracy netto. Zapytaj siebie: „Czy ten przedmiot jest naprawdê warty moich 120 godzin spêdzonych na budowie, w biurze czy na drodze?”. Taka zmiana perspektywy b³yskawicznie leczy z impulsywnych zakupów i pozwala zachowaæ w kieszeni tysi¹ce dolarów. 4. Buduj bufor bezpieczeñstwa. Posiadanie oszczêdnoœci na 3-6 miesiêcy ¿ycia na koncie oszczêdnoœciowym o wysokim oprocentowaniu (HYSA) daje ci coœ bezcennego: pozycjê negocjacyjn¹. Pieni¹dze w rezerwie sprawiaj¹, ¿e nie musisz zgadzaæ siê na drapie¿ne warunki w pracy, bezp³atne nadgodziny czy toksyczn¹ atmosferê tylko ze strachu przed brakiem sp³aty jutrzejszych rachunków. Podsumowanie Œwiêto Pracy przypomina nam o godnoœci i wartoœci ludzkiego wysi³ku. Praca jest szlachetna, daje poczucie celu, kszta³tuje charakter i pozwala dbaæ o najbli¿szych. Jednak celem pracy nigdy nie powinna byæ wy³¹cznie sama praca. Gdy w ten d³ugi weekend zasi¹dziesz z rodzin¹ przy stole, pomyœl o nadchodz¹cym nowym sezonie nie tylko w kategoriach ciê¿szej pracy, ale przede wszystkim m¹drzejszego zarz¹dzania swoim czasem. Twój czas to jedyny zasób w ¿yciu, którego nie da siê zarobiæ, wyprodukowaæ ani odzyskaæ. Zadbaj o to, aby godzina twojego ¿ycia by³a wyceniona wysoko – nie tylko na papierowym czeku z pracy, ale przede wszystkim w twoim rodzinnym bilansie. m
„Jak inwestowaæ pieni¹dze bez stresu i ich nie straciæ” Najnowsza ksi¹¿ka El¿biety Baumgartner omawia nastêpuj¹ce tematy: Pierwsze kroki na gie³dzie. Ryzyko w inwestowaniu i jak mu podo³aæ. Jak ustawiæ swój portfel. Inwestycyjne narzêdzia stateczne i agresywne. Inwestor, trader czy spekulant? Inwestycyjne strategie bez stresu na autopilocie. Droga do miliona. Ile potrzebujesz, by starczy³o na resztê ¿ycia. Konta inwestycyjne uprzywilejowane podatkowo. Kiedy zero podatków od zysków. Pu³apki na gie³dzie. Jak zabezpieczyæ rodzinê. Konta dla dzieci: co zyskasz, co stracisz. Jak przekazaæ dorobek najbli¿szym i unikn¹æ podatków. Kiedy zostawienie wszystkiego ma³¿onkowi nie jest bezpieczne. Ksi¹¿ka w wersji elektronicznej (PDF) jest dostêpna na sieci w witrynie www.PoradnikSukces.com, tel. 718-224-3492, poczta@poradniksukces.com
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
14
www.kurierplus.com
Zamów og³oszenie drobne Cena $10 za maksimum 30 s³ów æ Us³ugi krawieckie
Anna-Pol Travel
Krawcowa potrzebna od zaraz. A dressmaker is urgently needed. Tel. 718.963.1797 - proszê telefonowaæ codziennie, oprócz sobót.
WYCIECZKI AUTOBUSOWE: Niagara, Waszyngton, Boston
æ Sprz¹tanie
Potrzebna pani do sprz¹tania offisu, od poniedzia³ku do pi¹tku, godziny popo³udniowe. Tel: 917.402.8035 - Lizy æ 63-letni mê¿czyzna szuka dorywczej pracy lub pracy na weekendy.
Œrodki transportu posiadaj¹ zezwolenia i licencje federalne (US Department of Transportation) oraz wymagane ubezpieczenia.
821 A Manhattan Ave. Brooklyn, NY 11222 Tel. 718-349-2423
ATRAKCYJNE CENY NA: Bilety lotnicze do Polski i na ca³y œwiat
E-mail:annapoltravel@msn.com
Tel. 347.280.8434 – Tadeusz
WWW.ANNAPOLTRAVEL.COM
Promocyjne ceny przy zakupie biletu przez internet
æ FLORYDA - mieszkania na sprzeda¿:
Deerfield Beach: 2 pokoje, 2 ³azienki, du¿y balkon, 4 piêtro, winda. Cena $ 98,000 Fort Lauderdale: 3 pokoje, 2 ³azienki, balkon, winda, 2 piêtro. Cena $ 100,000 Pompano Beach: nad oceanem, 2 pokoje, 2 ³azienki, 11 piêtro. Cena $ 299.000 Profesionalny i doœwiadczony agent nieruchomoœci Roman Tryndus. Tel. 754-235-0378 www.myhouseflorida.net
Dziecko pyta í 11 – Grenlandia nale¿y do Stanów Zjednoczonych. Dlaczego Dania tego nie zaakceptuje? Czy Europa nie wie, ¿e Ameryka ma broñ nuklearn¹? Niech znaj¹ swoje miejsce! – Dlaczego Wielka Brytania jest pe³na komunistów i niewykszta³conych ludzi, którzy myœl¹, ¿e s¹ m¹drzy? – Dlaczego Meksyk, Kolumbia i Peru ukrad³y jêzyk hiszpañski od Hiszpanii?
– Dlaczego Wielka Brytania jest biednym krajem, a nie bogatym krajem, jak USA lub Rosja? – Dlaczego Brytyjczycy ukradli jêzyk amerykañski, zamiast mówiæ po brytyjsku? – Dlaczego w Portugalii mówi¹ po brazylijsku? – Skoro Egipt jest w Afryce, dlaczego nie mówi¹ tam po afrykañsku? – Dlaczego Ameryka jest powszechnie szanowana? Bez puenty.
v Rezerwacja hoteli v Wynajem samochodów v Notariusz v T³umaczenia v Klauzula “Apostille” v Zaproszenia v Wysy³ka pieniêdzy Vigo
PLUMBING & HEATING Licensed Master Plumber
Andrzej Natkaniec
INSTALACJA NOWYCH BOILERÓW l ZAMIANA BOILERÓW OLEJOWYCH NA GAZOWE l USUWANIE GAS, NATIONAL GRID, DEPT OF BUILDINGS VIOLATIONS l RPZ/BACKFLOW PREVENTER INSTALACJA & COROCZNE SERWISY l CON ED/ NATIONAL GRID GAS SERVICE RESOTRATION l INSPEKCJE SYSTEMÓW LINII GAZOWYCH ZGODNIE Z LOCAL LAW 152 l
718.326.9090
ANIA TRAVEL AGENCY
Jan Latus
57-53 61st Street, Maspeth, N.Y. 11378 Tel. 718-416-0645, Fax 718-416-0653
Czytaj nasz tygodnik w internecie: www.kurierplus.com
3 Bilety Lotnicze 3 Wysy³ka pieniêdzy i paczek 3 T³umaczenia 3 Sprawy imigracyjne 3 Notariusz
Acupuncture and Chinese Herbal Center Dr Shu-Gui Cui, L.Ac, OMD, Ph.D
Fortunato Brothers 289 MANHATTAN AVE. (blisko Metropolitan Ave.) BROOKLYN, N.Y. 11211 Tel. 718-387-2281 Fax: 718-387-7042
u
Pakiety wakacyjne: Karaiby, Hawaje, Floryda All-inclusive: Punta Cana, Meksyk od $699
– jeden z najbardziej znanych specjalistów w dziedzinie tradycyjnych chiñskich metod leczenia. Autor 6 ksi¹¿ek. Praktykuje od 47 lat. Pracowa³ we W³oszech, Kuwejcie, w Chinach. Pomaga nawet wtedy, gdy zawodz¹ inni. LECZY: l katar sienny l bóle pleców l rwê kulszow¹ l nerwobóle l impotencjê zapalenie cewki moczowej l bezp³odnoœæ l parali¿ l artretyzm l depresjê l nerwice l zespó³ przewlek³ego zmêczenia l na³ogi l objawy menopauzy l wylewy krwi do mózgu l
CAFFE - PASTICCERIA ESPRESSO - SPUMONI GELATI - CAKES
W³oska ciastkarnia czynna do 22:00, a w pi¹tek i sobotê do pó³nocy.
Zapraszamy.
l
alergie l zapalenie prostaty l rekonwalescencja po chorobach nowotworowych z zastosowaniem chiñskiego zio³olecznictwa itp.
Do akupunktury u¿ywane s¹ wy³¹cznie ig³y jednorazowego u¿ytku 144-48 Roosevelt Ave. #MD-A, Flushing NY 11354 Poniedzia³ek, œroda i pi¹tek: 12:00 - 19:00; tel. (718) 359-0956 1839 Stillwell Ave. (off 24th. Ave.), Brooklyn, NY 11223 Wtorek, czwartek i sobota: 12:00-19:00, w niedziele 12:00 - 15:00; tel. (718) 266-1018 www.drshuguicui.com
www.kurierplus.com
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 202
15
US Open Po zakoñczeniu w poprzedni pi¹tek walk kwalifikacyjnych (tradycyjnie wstêp na nie jest za darmo) od niedzieli rozpocz¹³ siê g³ówny turniej. Zabrak³o w nim g³ównej gwiazdy tenisa mêskiego, najlepszego zawodnika, W³ocha Jannika Sinnera. Wycofa³ siê tak¿e brazylijski tenisista, Joao Fonseca, uwa¿any za jeden z najwiêkszych talentów tej dyscypliny w ostatnich latach oraz zrezygnowa³ z wystêpów Norweg Caspar Ruud i paru innych. W tej sytuacji pierwsza pi¹tka rozstawionych zawodników wygl¹da nastêpuj¹co: 1. Alexander Zverev (Niemcy) 2. Carlos Alcaraz (Hiszpania) 3. Felix Auger-Aliassime (Kanada) 4. Novak D¿okoviæ (Serbia) 5. Flavio Cobboli (W³ochy) A oto pierwsza pi¹tka najlepszych zawodniczek: 1. Aryna Sabalenka (Bia³oruœ) 2. Elena Rybakina (Kazachstan) 3. Jessica Pegula (USA) 4. Coco Gauff (USA) 5. Mirra Andrejewa (Rosja) Z turnieju kobiecego wycofa³a siê Kanadyjka Victoria Mboko. Kiedy to wydanie Kuriera Plus dotrze do Czytelników prawdopodobnie znane ju¿ bêd¹ losy drugiej na liœcie Eleny Rybakiny, która zesz³a z kortu w wielkim turnieju w Cincinnati – swoistej „rozgrzewce” przed US Open. Kontuzja stopy wyeliminowa³a j¹ z gry, dziêki czemu jej przeciwniczka, Iga Œwi¹tek, ³atwo przesz³a do pó³fina³u, gdzie przegra³a z Amerykank¹ Jessic¹ Pigula. Choæ Polka jest rozstawiona z US Open z nr 8, brana jest pod uwagê jako trzecia wœród tenisistek maj¹cych najwiêksze szanse na koñcowy sukces. Znawcy stawiaj¹ jednak przede wszystkim na dwukrotn¹ zwyciê¿czyniê turnieju, Arynê Sabalenkê przed Coco Gauff. Ta druga ostatnio znajduje siê „na fali”, zaœ Bia³orusinka notuje wyraŸny spadek formy. Na kortach na Flushingu wyst¹pi tak¿e Japonka Naomi Osaka, w przesz³oœci dwukrotna zwyciê¿czyni US Open. Od pewnego czasu jest kierowana przez Polaka, Tomasza Wiktorowskiego (by³ego trenera Œwi¹tek, z którym œwiêci³a najwiêksze triumfy), odzyskuje dawn¹ klasê. W turnieju mêskim nie ma faworyta. Bêdzie wiêc tym ciekawszy. W Nowym Jorku z profesjonalnym tenisem ¿egnaj¹ siê trzy wielkie gwiazdy te-
Kamil Majchrzak
Turniej Wielkiego Szlema go sportu – Szwajcar Stan Wawrinka, Francuz Gael Monfils i Japoñczyk Kei Nishikori. No có¿, wiek robi swoje, a ka¿dego roku czo³ówkê tych rozgrywek szturmuje rzesza m³odych, ¿¹dnych sukcesu tenisistów. W ostatnich latach najwiêksza ich grupa przysz³a z W³och oraz z Francji. Starym wygom coraz trudniej walczyæ z m³odymi, co mogliœmy zobaczyæ w pierwszej rundzie gier na Flushingu: najlepszy tenisista w dziejach tej dyscypliny, Serb Novak D¿okoviæ, przegra³ nie tyle z przeciwnikiem, co z w³asn¹ s³aboœci¹. Warto tedy zwróciæ uwagê na poczynania trzech spoœród najwiêkszych nadziei na przysz³oœæ tenisa: Arthura Filsa (odpad³ w pierwszej rundzie) i Lucê Van Assche (Francja) oraz Alexandta Blockxa (Belgia). W turniejach Wielkiego Szlema ka¿dy z organizatorów stara siê o udzia³ jak najwiêkszej liczby swoich zawodników. Aby ich umieœciæ w g³ównych rozgrywkach stosowane s¹ tzw. wild cards („dzikie karty”) wrêczane rokuj¹cym sportowcom i upowa¿niaj¹ce do udzia³u w turnieju g³ównym bez koniecznoœci przedzierania siê przez eliminacje. Specjalne wzglêdy decyduj¹, ¿e tymi kartami wstêpu obdarowywani s¹ tak¿e wybrani inni zawodnicy. Piszê tylko o zmaganiach indywidualnych tenisistów, ale w Wielkim Szlemie rozgrywki tocz¹ siê we wszystkich mo¿liwych kombinacjach – grach parami, mikœcie (pary mieszane); te same rozgrywki dotycz¹ juniorów. US Open to ogromna z wielkim rozmachem organizowana impreza. Doœæ powiedzieæ, ¿e w rundzie kwalifikacyjnej rozegrano 223 mecze. Polacy Niestety, fatalna pogoda zatrzyma³a rozgrywki. Mokre korty na Flushing Meadows stanowi¹ wielkie zagro¿enie dla zawodników. Trójka polskich tenisistów odpad³a g³adko w eliminacjach. W turnieju g³ównym tak¿e przegra³a Maja Chwaliñska - sensacja z turnieju Roland Garros. PóŸniej wszystkie mecze przegrywa³a w pierwszej rundzie, co rodzi pytanie: czy jej sukces wiosn¹ w Pary¿u by³ niewiarygodnym przypadkiem raczej przeciêtnej tenisistki, czy mo¿e nie jest w stanie odzyskaæ formy? Magdalena Frêch ma raczej nik³e szanse przeciwko niezmiernie utalentowanej m³odej Amerykance Ivie Jovic (nr 14). Nie sadzê te¿, aby Magda Linette wesz³a do drugiej rundy w walce z Brytyjk¹ Francesc¹ Jones. Iga Œwiatek bez wiêkszych problemów wygra³a swój mecz, a dla patriotów dodam, ¿e Jasmine Paolini, najlepsza tenisistka W³och polskiego pochodzenia (po matce; podobno dobrze mówi po polsku) tak¿e gra dalej. Hubert Hurkacz i Kamil Majchrzak wygrali swoje mecze, niestety kolejna runda bêdzie bardzo trudna do przebycia: Majchrzak graæ bêdzie z Valentinem Vacherotem (nr 22), a Hurkacz – z Amerykaninem Benem Sheltonem (nr 8), nadziej¹ gospodarzy na mistrza US Open.
Zygmunt Romaszkiewicz
Iga Œwiatek
16
KURIER PLUS 5 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com