Skip to main content

Kurier Plus - e-wydanie 30 sierpnia 2025

Page 1

NEW YORK • PENNSYLVANIA • CONNECTICUT • NEW JERSEY • MASSACHUSETTS

ER KURI P L U S

P O L I S H NUMER 1615 (1915)

W E E K L Y

ROK ZA£O¯ENIA 1987

PE£NE WYDANIE KURIERA W INTERNECIE: WWW.KURIERPLUS.COM

í Jacy prawnicy zajmuj¹ siê wypadkami samochodowymi – str. 5 í Polski Sierpieñ – str. 6 í Pawe³ Jasienica – str. 8-9 í Blender Kulturalny: Dorota Wellman i Jan Kiepura – str. 10

M A G A Z I N E í Zanim kupisz samochód nastolatkowi – str. 13 í Filozof pracuje 24/7 – str. 15 TYGODNIK 30 SIERPNIA 2025

Wojsko na ulicach

Tomasz Bagnowski

Wed³ug ustaleñ „The Washington Post”, administracja Donalda Trumpa rozwa¿a utworzenie specjalnej Krajowej Si³y Szybkiego Reagowania, licz¹cej kilkuset ¿o³nierzy Gwardii Narodowej, gotowej w ci¹gu godziny wkroczyæ do amerykañskich miast w obliczu protestów lub innych form niepokojów spo³ecznych. Zgodnie z dokumentami Pentagonu, do których dotar³a gazeta, plan zak³ada sta³¹ gotowoœæ 600 ¿o³nierzy, podzielonych na dwa oddzia³y po 300 osób. Jeden mia³by stacjonowaæ w Alabamie i odpowiadaæ za wschodni¹ czêœæ kraju (na wschód od Missisipi), a drugi w Arizonie, za regiony zachodnie. W razie potrzeby mieliby oni ruszyæ do dzia³añ w ci¹gu 60 minut. Choæ podobne koncepcje pojawia³y siê wczeœniej w ramach stanowych struktur Gwardii Narodowej, skala i federalny charakter tego projektu by³yby bezprecedensowe. W amerykañskim systemie prawnym u¿ycie wojska na terytorium kraju jest silnie ograniczone przez tzw. Posse Comitatus Act z 1878 r., ale prezydent, jako naczelny dowódca si³ zbrojnych, mo¿e siêgaæ po szczególne uprawnienia przewidziane w Kodeksie Stanów Zjednoczonych. W³aœnie na te przepisy, które s¹ tylko skodyfikowanym zbiorem prawa federalnego, mia³aby siê powo³ywaæ administracja Trumpa, co zdaniem

czêœci ekspertów jest w¹tpliw¹ interpretacj¹ prawn¹. Niezale¿nie od w¹tpliwoœci prawnych Pentagon szacuje, ¿e pe³ne wdro¿enie takiej struktury, w tym utrzymywanie gotowych do startu samolotów transportowych i za³óg, mog³oby kosztowaæ setki milionów dolarów rocznie. Rozwa¿ane jest te¿ tañsze rozwi¹zanie, polegaj¹ce na przerzucaniu ¿o³nierzy liniami komercyjnymi, np. Southwest Airlines czy American Airlines, co mia³oby dodatkow¹ zaletê: mniej widoczny charakter takiego transportu, zmniejszaj¹cy napiêcie w miastach, do których wojsko by przybywa³o. Historia u¿ycia wojska w polityce wewnêtrznej USA jest d³uga, lecz od koñca lat 60. rzadko spotyka³a siê z akceptacj¹ opinii publicznej. Jednak Trump w przesz³oœci wielokrotnie siêga³ po Gwardiê Narodow¹ i wojsko do celów wewnêtrznych, od wysy³ania tysiêcy ¿o³nierzy na granicê z Meksykiem, po interwencje w Los Angeles wbrew í6 stanowisku lokalnych w³adz.

l Gratka dla melomanów. Do 1 wrzeœnia przy Lincoln Plaza na wielkim ekranie

mo¿na bezp³atnie ogl¹daæ znane spektakle operowe. Dostêpnych jest ponad 2500 miejsc. Kto pierwszy ten lepszy. Pocz¹tek godz. 20:00 (19:30 w wybrane wieczory). Wiêcej informacji na stronie internetowej The Met Opera.

Przede mn¹ daleka droga Z Marcinem Patrza³kiem, polskim gitarzyst¹ odnosz¹cym miêdzynarodowe sukcesy, rozmawia Katarzyna Zió³kowska

l Marcin Patrza³ek:

– Najwa¿niejsi s¹ ludzie i interakcje z nimi.

Kiedy rozmawialiœmy w 2019 roku twoja kariera dopiero siê rozpoczyna³a, mia³eœ 18 lat i wzi¹³eœ udzia³ w „America’s Got Talent”. Od tego czasu wyda³eœ p³ytê „Dragon Harmony”, mia³a miejsce twoja pierwsza trasa koncertowa po Polsce „Instrumentalizm Marcin Patrza³ek” oraz pierwsza miêdzynarodowa trasa koncertowa Iloœæ twoich fanów wzros³a do prawie dwóch milionów na Youtubie i ponad pó³tora miliona na Facebooku. Czego przez te lata dowie dzia³eœ siê o sobie i swojej muzyce prezentuj¹c j¹ w ró¿nych zak¹tkach œwiata? Dobre pytanie, zmieni³o siê bardzo du¿o. To jakby dwa inne ¿ycia: wtedy i teraz. Wydawanie muzyki jest podobne, nagrywanie teledysków te¿. Granie tras koncertowych to najwiêksza zmiana. W tym roku to jest ju¿ coœ prawdziwego, bo w Pó³nocnej Ameryce bêdzie trzynaœcie koncertów, w Australii cztery, a w Azji dziesiêæ. Muzyka w sposób wyraŸny przerodzi³a siê z pasji w pracê po³¹czon¹ z pasj¹. I to jest super. Pojawili siê ludzie wokó³ mnie, z którymi pracujê i którzy mi bardzo pomagaj¹: mened¿er, agenci i technik. Nagle cz³owiek zostaje postawiony trochê w roli leadera, jest odpowiedzialny za innych ludzi, którzy na nim polega-

j¹. Próbujê siê w tej roli odnajdywaæ. S¹ to dla mnie zupe³nie nowe rzeczy i odpowiedzialnoœæ du¿o wiêksza ni¿ dwa, trzy lata temu. Ci¹gle utwierdzam siê w tym, ¿e najfajniejsi s¹ ludzie i interakcje z nimi. Nauczy³em siê nie wstydziæ, nabra³em pewnoœci siebie. Jak siê podró¿uje po œwiecie poznaje siê mnóstwo osób z ró¿nych kultur, o ró¿nych osobowoœciach i charakterach, rozmowy z nimi podobnie jak swoboda wypowiadania siê na ró¿ne tematy bywaj¹ zaskakuj¹ce. To jest cudowne. Szeœæ lat temu powiedzia³eœ mi, ¿e muzyka nie mo¿e staæ w miejscu i zawsze chcia³eœ robiæ coœ, co by pcha³o j¹ do przodu. Jakie drzwi otworzy³y przed tob¹ wymarzone studia w Berklee College of Music w Bostonie? Szok, ile siê zmieni³o od tamtej pory. Nie ¿a³ujê, ¿e poœwiêci³em czas na studia. Jakie drzwi otworzy³y? Na pewno przyjaciele z „bran¿y”, których znam do dzisiaj i z którymi zdarza nam siê razem pracowaæ. Rok temu na koncercie w Nowym Jorku zagrali ze mn¹ na perkusji na basie moi znajomi z Berklee. Jeden z moich przyjació³ miksowa³ moí 12 j¹ muzykê, obrabia³ j¹ technicznie.


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

2

Healthy PSA Levels™ – naturalna troska o prostatê, dostêpne w Markowej Aptece Prostata to narz¹d, który z wiekiem zaczyna coraz czêœciej upominaæ siê o uwagê. Ma³y gruczo³, a potrafi sprawiæ, ¿e ¿ycie mê¿czyzny staje siê mniej wygodne – czêstsze wizyty w ³azience, nocne pobudki, czy niepokój przy odbiorze wyników badania PSA. Ten swoisty antygen sterczowy jest jednym z podstawowych wskaŸników stanu prostaty. Choæ jego podwy¿szony poziom nie zawsze oznacza chorobê nowotworow¹, to jednak stanowi wyraŸny sygna³, ¿e organizm potrzebuje wsparcia. W³aœnie w takich chwilach warto siêgn¹æ po rozwi¹zania, które nie tylko ³agodz¹ obawy, ale realnie wspieraj¹ zdrowie. Jednym z nich jest Healthy PSA Levels™ firmy Terry Naturally, dostêpny teraz w Markowej Aptece. Preparat ten zosta³ opracowany z myœl¹ o mê¿czyznach, którzy chc¹ zadbaæ o prostatê w sposób naturalny i bezpieczny. Formu³a opiera siê na synergii sk³adników o udokumentowanym dzia³aniu. Najwa¿niejszym z nich jest kurkumina BCM-95®, wyj¹tkowa forma znanej przyprawy, której potencja³ prozdrowotny potwierdzaj¹ liczne badania. Kurkumina dzia³a przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie, co jest niezwykle istotne, poniewa¿ to w³aœnie przewlek³y stan zapalny prostaty czêsto prowadzi do zaburzeñ jej pracy i podwy¿szonego PSA. Mo¿na powiedzieæ, ¿e kurkumina dzia³a niczym naturalny stra¿nik, który gasi ogniska niepokoju w gruczole krokowym. Kolejnym filarem formu³y jest ekstrakt z zielonej herbaty. Zawarte w nim katechiny wykazuj¹ silne dzia³anie antyoksydacyjne, wspieraj¹ prawid³owe podzia³y komórek i chroni¹ tkanki prostaty przed szkodliwym wp³ywem wolnych rodników. To nie tylko moda na zdrowy napój, ale naukowo udowodnione wsparcie, które teraz dostêpne jest w skoncentrowanej i wygodnej formie. Nie mo¿na pomin¹æ tak¿e dzia³ania granatu, owocu znanego od wieków z w³aœciwoœci wzmacniaj¹cych organizm. Polifenole granatu dzia³aj¹ jak tarcza ochronna, wspieraj¹c prawid³ow¹ strukturê tkanki prostaty. Ich obecnoœæ w Healthy PSA Levels™ sprawia, ¿e suplement dzia³a nie tylko doraŸnie, ale

tak¿e d³ugofalowo, poprawiaj¹c kondycjê gruczo³u krokowego. Na koniec warto wspomnieæ o witaminie D3 – witaminie s³oñca, której rola w zdrowiu mê¿czyzn jest nie do przecenienia. Coraz wiêcej badañ pokazuje, ¿e odpowiedni poziom witaminy D wspiera uk³ad odpornoœciowy i zmniejsza ryzyko zaburzeñ zwi¹zanych z prostat¹. Jej obecnoœæ w sk³adzie Healthy PSA Levels™ to dodatkowy atut, który wzmacnia ca³¹ formu³ê. To w³aœnie po³¹czenie wymienionych sk³adników – kurkuminy, zielonej herbaty, granatu i witaminy D3 – tworzy suplement, który odpowiada na realne potrzeby mê¿czyzn. Healthy PSA Levels™ nie jest kolejnym przypadkowym preparatem na pó³ce. To produkt stworzony z myœl¹ o jakoœci ¿ycia, który wspiera zdrowie prostaty, pomaga utrzymywaæ PSA w prawid³owych granicach i daje poczucie kontroli nad w³asnym organizmem. Ka¿dy mê¿czyzna zas³uguje na spokojne noce, komfort codziennoœci i œwiadomoœæ, ¿e robi coœ dobrego dla swojego zdrowia. Dziêki Healthy PSA Levels™ mo¿na zadbaæ o prostatê w sposób m¹dry, naturalny i zgodny z najnowsz¹ wiedz¹ naukow¹. Ten suplement to inwestycja w przysz³oœæ – w lata dobrego samopoczucia, aktywnoœci, energii i spokoju ducha. Healthy PSA Levels™ firmy Terry Naturally dostêpny jest w Markowej Aptece – miejscu, gdzie troska o zdrowie spotyka siê z doœwiadczeniem i zaufaniem. Marek Wójcicki

www.kurierplus.com


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

www.kurierplus.com

3

88. Parada Pu³askiego w Nowym Jorku W niedzielê, 5 paŸdziernika 2025 r. nowojorska Pi¹ta Aleja zostanie zamkniêta dla ruchu ko³owego. Pi¹tego paŸdziernika od 12:00 do 18:00 serce Manhattanu bêdzie bi³o w rytm Mazurka D¹browskiego. Polonia wspólnie odda ho³d Genera³owi Kazimierzowi Pu³askiemu, bohaterowi Rewolucji Amerykañskiej, który zgin¹³ w bitwie pod Savannah w Georgii w paŸdzierniku 1779 r. Parada ruszy od skrzy¿owania Pi¹tej Alei z 39th ulic¹ o 12:30 i przemaszeruje na czele z Gwardi¹ Honorow¹ Nowojorskiej Policji i Stra¿y Po¿arnej, która poprowadzi Paradê do skrzy¿owania z 54th Street. Bankiet Parady Pu³askiego odbêdzie siê w pi¹tek, 5 wrzeœnia o godzinie 18:30 w Venetian (546 River Drive, Garfield, NJ). Do tañca graæ bêdzie zespó³ Magdaleny Baldych, Simone Band. W sprawie rezerwacji prosimy kontaktowaæ siê z Piotrem Praszkowiczem 917-567-9387, e-mail: pulaskibanquet@gmail.com „1000 Rocznica Powstania Królestwa Polskiego“ – to has³o przewodnie tegorocznej Parady. Arkadiusz „Eric” Bagiñski ze stanu New Jersey jest G³ównym Marsza³kiem Parady Pu³askiego 2025, która zgromadzi Poloniê ze stanów Nowy Jork, New Jersey, Connecticut, Pennsylvanii i okolic.

G³ówny Marsza³ek bêdzie mia³ zaszczyt poprowadziæ Poloniê wzd³u¿ Pi¹tej Alei w centrum Manhattanu. Zaprasza on wszystkich, którzy posiadaj¹ polskie korzenie b¹dŸ s¹ zainteresowani polsk¹ kultur¹, aby licznie przybyli na paradê oraz wszystkie wydarzenia zwi¹zane z uhonorowaniem wielkiego Polaka-Amerykanina, Genera³a Kazimierza Pu³askiego. Prezydent komitetu Parady Pu³askiego Richard D. Zawisny z dum¹ informuje, ¿e 5 paŸdziernika o godz. 9:00 odbêdzie siê msza œwiêta, której przewodzi³ bêdzie ks. biskup Witold Mroziewski, Biskup pomocniczy diecezji brooklinskiej. Msza odbêdzie siê jak co roku w Katedrze Œwiêtego Patryka, znajduj¹cej siê na skrzy¿owaniu Pi¹tej Alei z 50th ulic¹. Œniadanie nast¹pi po mszy œw. o 10:30 w 3 West Club pod adresem: 3 W 51th Street. W sprawie informacji i rezerwacji nale¿y skontaktowaæ siê z Davidem M. Kopala (908) 265 8165, e-mail: dmkpulaski@gmail.com Od 1937 roku Parada Pu³askiego maszeruje Pi¹t¹ Alej¹ w ka¿d¹ pierwsz¹ niedzielê paŸdziernika. Jest drug¹, najd³u¿sz¹, aktywn¹ parad¹ w historii Nowego Jorku i odbywa siê co roku, bez wzglêdu na pogodê. Na stronie www.pulaskiparade.org. mo¿na znaleŸæ wiêcej informacji. PR

Pamiêci Kazimierza Deyny Kazimierz Deyna jest ci¹gle prawdziw¹ ledend¹ polskiej pi³ki no¿nej. Dokumentalny film o jego ¿yciu i karierze, pod tytu³em „Deyna. Geniusz do zatracenia” zdoby³ w³aœnie g³ówn¹ nagrodê na 4. Footbal Film Festiwalu w Gdañsku. Film zrealizowany przez Macieja Barszczaka i Grzegorza Sieczkowskiego dla Telewizji Polskiej by³ jednym z 49 dokumentów bior¹cych udzial w festiwalu. „Mamy to, to dla ciebie Kaziu” mówili twórcy dokumentu odbierajac g³ówn¹ nagrodê. Wiele archiwalnych materia³ów wykorzystanych w filmie, przekaza³ mieszkaj¹cy w Nowym Jorku Janusz Marciniak. Marciniak kolekcjonowa³ unikalne dokumenty zwi¹zane z ¿yciem Deyny, z którym przyjaŸni³ siê przez wiele lat. W filmie zarówno Marciniak jak i przyjaciele Deyny z boiska, Jan Tomaszewski, W³odzimierz Lubañski, Grzegorz Lato, Adam

NEW YORK • PENNSYLVANIA • CONNECTICUT • NEW JERSEY • MASSACHUSETTS

KURIER P L U S

P O L I S H

W E E K L Y

M A G A Z I N E

redaktor naczelna Zofia Doktorowicz-K³opotowska

Topolski wspominaj¹ wybitnego polskiego pi³karza. Film zakwalifikowa siê równie¿ do 13. Zamojskiego Festiwalu Filmowego „Spotkania z histori¹”. Gratulujemy twórcom! MK

sta³a wspó³praca Maria Bielski, Andrzej Józef D¹browski, Ma³gorzata Ka³u¿a, Czes³aw Karkowski, Krzysztof K³opotowski, Bo¿ena Konkiel, Weronika Kwiatkowska, Chris Miekina, Jolanta Szczepkowska, Katarzyna Zió³kowska

fotografia Zosia ¯eleska-Bobrowski wydawcy John Tapper Zofia Doktorowicz-K³opotowska Adam Mattauszek

Kurier Plus, Inc. Adres: 176 Java Street Brooklyn, NY 11222 Pokój numer 6 Tel: (718) 389-3018 E-mail: kurier@kurierplus.com Internet: www.kurierplus.com

Redakcja nie odpowiada za treœæ og³oszeñ.


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

4

www.kurierplus.com

Na drogach Prawdy Bo¿ej

Ks. Ryszard Koper

Diament pokory Ka¿dy bowiem, kto siê wywy¿sza, bêdzie poni¿ony, a kto siê uni¿a, bêdzie wywy¿szony. Do tego zaœ, który Go zaprosi³ mówi³ tak¿e: „Gdy wydajesz obiad albo wieczerzê, nie zapraszaj swoich przyjació³ ani braci, ani krewnych, ani zamo¿nych s¹siadów, aby ciê i oni nawzajem zaprosili, i mia³byœ odp³atê. Lecz kiedy urz¹dzasz przyjêcie, zaproœ ubogich, u³omnych, chromych i niewidomych. A bêdziesz szczêœliwy, poniewa¿ nie maj¹ czym tobie siê odwdziêczyæ; odp³atê bowiem otrzymasz przy zmartwychwstaniu sprawiedliwych”.

J

edna z m¹droœciowych przypowieœci opowiada historiê cz³owieka, który zapragn¹³ odwiedziæ mityczne Miasto S³oñca na szczycie niebosiê¿nej góry. Po d³ugich przygotowaniach wyruszy³ w drogê. Przemierza³ ogromne równiny i wspina³ siê na zbocze ogromnej góry. W czasie drogi us³ysza³ tajemniczy g³os: „Po drodze zobaczysz kamienie, weŸ je i w³ó¿ do kieszeni. Jutro, gdy wzejdzie s³oñce, bêdziesz smutny i szczêœliwy”. Dziwnie to brzmia³o, ale g³os by³ tak sugestywny, ¿e wêdrowiec bez wahania wzi¹³ napotkane kamienie i w³o¿y³ do kieszeni. G³os towarzyszy³ mu w czasie ca³ej wêdrówki. Na równinie nie odczuwa³ ciê¿aru kamieni. Zmieni³o siê to, gdy zacz¹³ wspinaæ siê niebezpiecznym zboczem na szczyt góry. Kamienie zaczê³y go uwieraæ i raniæ cia³o. Zacz¹³ je zatem wyrzucaæ. Kiedy rankiem dotar³ na szczyt zosta³ mu w kieszeni tylko jeden kamieñ. Okaza³o siê, ¿e zamieni³ siê on w diament. I tak jak przepowiedzia³ tajemniczy g³os poczu³ siê szczêœliwy i smutny. Smutny, bo wyrzuci³ tak wiele kamieni, które zapewne zamieni³yby siê równie¿ w diamenty i szczêœliwy, bo zatrzyma³ jeden kamieñ, który sta³ siê piêknym diamentem.

T

ê historiê mo¿emy odnieœæ do naszego ¿ycia. Wêdrówka piêkn¹ równin¹ to czas naszego dzieciñstwa. Wêdruj¹c czuliliœmy troskliw¹ mi³oœæ rodziców, która dawa³a nam poczucie bezpieczeñstwa i spokoju. S³yszeliœmy wtedy ich g³os: „Zrób to i tamto”. „Powinieneœ byæ dobry, powinieneœ byæ prawdomówny, powinieneœ byæ ¿yczliwy itd.”. Pos³uszeñstwo temu g³osowi by³o prost¹ drog¹ do szczêœcia. Te s³owa symbolizowa³y cnoty, takie jak uczciwoœæ, prawdomównoœæ i mi³osierdzie. Jednak koñczy³ siê czas wêdrówki uroczymi dolinami, a rozpoczyna³a siê wspinaczka, czas prób ¿yciowych. Do tej wêdrówki mo¿na odnieœæ s³owa wieszcza narodowego Adama Mickiewicza: „Pola³y

siê ³zy me czyste, rzêsiste / Na me dzieciñstwo sielskie, anielskie, / Na moj¹ m³odoœæ górn¹ i chmurn¹, / Na mój wiek mêski, wiek klêski; / Pola³y siê ³zy me czyste, rzêsiste...” Szczególnie w czasie trudnej wspinaczki ¿yciowej, w czasie pokus nieraz a¿ korci, aby wyrzuciæ z kieszeni kamienie, które nas uwieraj¹. Uczciwoœæ, prawdomównoœæ, mi³oœæ mog¹ wi¹zaæ siê z wieloma wyrzeczeniami, a ich wartoœæ diamentu dostrze¿emy dopiero u kresu naszej ¿yciowej wêdrówki.

N

awet w ¿yciu pe³nym zawirowañ wszystko jest do odzyskania, jeœli zachowamy ostatni kamieñ w kieszeni, który symbolizuje cnotê pokory. Jest to cnota, o której mówi³ Jezus, wskazuj¹c na siebie. „WeŸcie moje jarzmo na swoje barki i uczcie siê ode Mnie, bo jestem cichy i pokornego serca”. Jarzmo, do którego zachêca nas Chrystus, to jarzmo mi³oœci. Gdy oddamy Bogu swój trud, On powierzy nam swoje s³odkie jarzmo mi³oœci i poœle nas abyœmy dzielili siê Jego mi³oœci¹ z innymi. Jeden z wiernych zapyta³ œw. Augustyna: „Ojcze, jakie s¹ trzy najwa¿niejsze rzeczy w naszej religii?” Œw. Augustyn mia³ odpowiedzieæ: „Pierwsza to pokora, druga to pokora i trzecia to pokora”.

D

zisiejsze czytania mszalne, a zw³aszcza pierwsze czytanie i Ewangelia, mówi¹ o pokorze i jej znaczeniu. S³owo pokora pochodzi od ³aciñskiego s³owa humus, które oznacza „¿yzn¹ glebê”. Innymi s³owy, bycie pokornym oznacza gotowoœæ do zaakceptowania tego, kim jesteœmy, zw³aszcza z naszymi talentami, zdolnoœciami, ograniczeniami i s³aboœciami i wykorzystania tego w ten sposób byœmy mogli powiedzieæ o sobie tak jak powiedzia³ Jezus: „Uczcie siê ode Mnie, bo jestem cichy i pokornego serca”. Co znaczy,

£k 14, 7-11- 14

dzie poni¿ony, a kto siê uni¿a, bêdzie wywy¿szony”.

J

¿e powinniœmy ¿yæ ¿yciem mi³oœci, jakim ¿y³ Jezus. Mamy byæ rêkami, stopami i ustami Jezusa. Mamy wykorzystywaæ swoje talenty i dary nie tylko dla siebie, ale tak¿e dla innych, a szczególnie dla najbardziej potrzebuj¹cych.

W

dzisiejszym œwiecie jesteœmy œwiadkami, a mo¿e i aktywnymi uczestnikami wyœcigu szczurów, czyli pozbawionej sensu, bezwartoœciowej i niekoñcz¹cej siê pogoni za osi¹gniêciem materialnego i zawodowego sukcesu. Aktorka Lily Tomlin powiedzia³a: „Problemem w wyœcigu szczurów jest to, ¿e nawet je¿eli wygrasz ten wyœcig, to ci¹gle jesteœ szczurem”. Nieraz ta pogoñ przypomina jeŸdŸca na koniu, który galopem gna³ wiejskim goœciñcem. Pytano jeŸdŸca: „Dok¹d tak pêdzisz? Dok¹d siê tak spieszysz?” JeŸdziec odpowiada³: „Nie pytajcie mnie o to. Pytajcie konia”. Jesteœmy œwiadkami bezwzglêdnej walki o miejsce na szczycie. Prawie wszyscy rywalizuj¹ o ten szczyt. Tak by³o i dawniej i to w œrodowisku przywódców religijnych. Jezus przyszed³ do domu pewnego przywódcy faryzeuszów, aby w szabat spo¿yæ posi³ek i zauwa¿y³, ¿e goœcie walcz¹ o miejsce przy stole: „Opowiedzia³ zaproszonym przypowieœæ, gdy zauwa¿y³, jak sobie pierwsze miejsca wybierali”. Jezus zgani³ pysznych i pochwali³ pokornych, koñcz¹c przypowieœæ s³owami: „Ka¿dy bowiem, kto siê wywy¿sza, bê-

ezus wzywa nas do prze³o¿enia S³owa Bo¿ego na nasze codzienne ¿ycie i o¿ywienia Biblii w naszych sercach, umys³ach i czynach. W tym procesie wa¿na jest pokora. W Ksiêdze Przys³ów czytamy: „Owocem pokory i bojaŸni Pana jest bogactwo, chwa³a i ¿ycie”. O pokorze s³yszymy w I czytaniu z Ksiêgi Syracha: „Synu, z ³agodnoœci¹ prowadŸ swe sprawy, a ka¿dy, kto jest prawy, bêdzie ciê mi³owa³. Im wiêkszy jesteœ, tym bardziej siê uni¿aj, a znajdziesz ³askê u Pana. Wielka jest bowiem potêga Pana i przez pokornych bywa chwalony”. Do takiej postawy jest konieczne w³aœciwe podejœcie do S³owa Bo¿ego zawartego w Biblii.

Œ

wietnie ilustruje to przypowieœæ o najlepszym t³umaczeniu Biblii. Trzech mê¿czyzn przechwala³o siê, kto ma najlepsze t³umaczenie Biblii. Pierwszy powiedzia³: „Moje t³umaczenie jest najlepsze, bo jest to nowe t³umaczenie, u¿ywane w czasie sprawowania liturgii Mszy œw. S³owa w niej u¿yte s¹ wspó³czesne i ³atwe do zrozumienia”. Drugi przechwala³ siê: „Moje t³umaczenie jest najlepsze, bo jest to Biblia Jerozolimska. Bardzo poetycka i u¿ywana na spotkaniach naszej grupy charyzmatycznej”. Trzeci mê¿czyzna powiedzia³: „Podoba mi siê t³umaczenie Biblii mojej mamy, bo ona prze³o¿y³a je na swoje ¿ycie, ¿yje wszystkim, co w nim jest napisane”. Pozostali dwaj mê¿czyŸni zamilkli, bo zrozumieli, ¿e to jest najdoskonalsze t³umaczenie Biblii. Warto postawiæ sobie pytanie: Jakim t³umaczeniem Biblii pos³ugujemy siê w naszym ¿yciu? m

Zapraszamy na strony Autora: ryszardkoper. pl i nytravelclub.pl


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

Jacy prawnicy zajmuj¹ siê wypadkami samochodowymi W

ielu prawników reklamuje siê jako specjaliœci w tej dziedzinie. Jednak bardzo wa¿nym jest dok³adne sprawdzenie, ile prawdy jest w tych przechwa³kach. Sprawy dotycz¹ce wypadków motocyklowych ró¿ni¹ siê od zwyk³ych wypadków samochodowych. Prawo w Nowym Jorku jest doœæ niecodzienne i jeœli nasz prawnik nie orientuje siê w pewnych subtelnych detalach, mo¿e to powa¿nie zaszkodziæ naszej sprawie. Pierwsz¹ znacz¹c¹ ró¿nic¹ jest fakt, ¿e wypadki motocyklowe, w przeciwieñstwie do wypadków samochodowych, nie podlegaj¹ pod nowojorski system no-fault, który wp³ywa na to, jacy prawnicy zajmuj¹ siê wypadkami motocyklowymi. System no-fault powsta³ z myœl¹ o tym, aby osoba poszkodowana w wypadku otrzyma³a niezbêdn¹ pomoc natychmiast po wydarzeniu. W normalnym wypadku samochodowym twoje leczenie zostanie op³acone przez firmê ubezpieczaj¹c¹ pojazd niezale¿nie od tego, kto ponosi winê za spowodowanie kolizji. Ma to na celu jak najszybsz¹ pomoc poszkodowanym. Niektórzy mog¹ uznaæ za niesprawiedliwe siêganie po pieni¹dze osoby, która nie ponosi winy, ale jest to lepsze ni¿ alternatywa – mozolne utarczki miêdzy ubezpieczycielami w celu ustalenia winy. No-fault ma swoje wady, ale pozwala na natychmiastowe udzielenie pomocy. Jednak¿e, z racji ¿e wypadki motocyklo-

42 Broadway, Suite 1927, NY, NY 10004

www.plattalaw.com we bardzo czêsto wi¹¿¹ siê z powa¿nymi urazami wymagaj¹cymi kosztownej opieki nad poszkodowanymi, firmy ubezpieczeniowe nie zgodzi³y siê na zawarcie ich w systemie no-fault. Oznacza to, ¿e w razie wypadku na motocyklu koszty opieki zdrowotnej pokrywa twoje ubezpieczenie zdrowotne, nawet jeœli wypadek nie by³ twoj¹ win¹. Choæ brak systemu no-fault jest oczywist¹ wad¹, oznacza to równie¿ ¿e wypadki motocyklowe nie podlegaj¹ pod „Serious injury treshold law”. Ów przepis obowi¹zuj¹cy w Nowym Jorku nie pozwala na otrzymanie odszkodowania w razie niespe³nienia pewnych okreœlonych kryteriów. Jednak w przypadku wypadków mo-

tocyklowych takich kryteriów nie ma. Oznacza to, ¿e w razie wypadku na motocyklu mo¿esz ubiegaæ siê o odszkodowanie niezale¿nie od rodzaju urazu jakiego dozna³eœ. Choæ zniesienie tej zasady by³oby generalnie m¹drym posuniêciem, jasnym jest dlaczego firmy ubezpieczeniowe nie zabiega³y o w³¹czenie do niej wypadków motocyklowych. Jako ¿e generalnie s¹ one znacznie powa¿niejsze od samochodowych, i tak spe³nia³yby kryteria. Niemniej wa¿na jest wiedza techniczna dotycz¹ca jazdy na motocyklach, co z pewnoœci¹ wp³ynie na to jacy prawnicy zajmuj¹ siê wypadkami motocyklowymi. Nie oznacza to oczywiœcie ¿e nasz wymarzony prawnik ma zaje¿d¿aæ pod kancela-

Hales udowadnia OdpowiedŸ na te pytania zawarte s¹ w tzw. hipotezie plastra miodu – matematycznego dowodu potwierdzaj¹cego optymalnoœæ szeœciok¹tnej struktury. Jego autorem jest Thomas C. Hales, amerykañski matematyk, który w 1999 roku udowodni³, ¿e struktura z³o¿ona z regularnych

tel. 212 – 514 – 5100

riê nowiutkim Harleyem, ale niezbêdna bêdzie tutaj wiedza z zakresu bezpiecznej jazdy i zasad prowadzenia motocykla. Dobry prawnik musi rozumieæ dlaczego i w którym momencie musia³eœ po³o¿yæ motocykl na ziemi. Zrozumie w jakiej formacji powinny poruszaæ siê mniejsze i wiêksze grupy motocyklistów. I zrozumie równie¿, jaka jest ró¿nica miêdzy motocyklem, a samochodem w kwestii zachowania siê przy wypadku. Nasz idealny prawnik powinien wiedzieæ czym siê zajmuje i musi umieæ nam to udowodniæ. m

Marek Tomaszewski

Hipoteza plastra miodu Otó¿ trzeba wiedzieæ, ¿e plastry miodu zaklejonego woskiem, które wisz¹ w œrodku ka¿dego ula s¹ heksagonalne. Ka¿dy z nich zbudowany jest z setek malutkich szeœciok¹tów, w których pszczo³y upychaj¹ miód. Dlaczego szeœciok¹t? Sk¹d bierze siê to niezwyk³e geometryczne rozwi¹zanie problemu konstrukcji plastrów miodu?

Jeœli Pañstwo sami stali siê ofiar¹ wypadku, lub znaj¹ kogoœ kto potrzebuje pomocy prawnej po wypadku, to zapraszamy do bezp³atnej konsultacji pod numerem telefonu 212-514-5100, emaliowo pod adresem swp@plattalaw.com, lub w czasie osobistego spotkania w naszej kancelarii na dolnym Manhattanie. Mo¿ecie Pañstwo równie¿ zadaæ nam pytania bezpoœrednio na stronie internetowej (www.plattalaw.com) u¿ywaj¹c emaila lub czatu, który jest dostêpny dla Pañstwa 24 godziny na dobê. Zawsze udzielimy Pañstwu bezp³atnej porady w ka¿dej sprawie, w której bêdziemy mogli Pañstwa reprezentowaæ.

The Platta Law Firm, PLLC

Prosto z ula Dowiedzieliœmy siê z poprzednich odcinków „Prosto z ula”, ¿e pszczo³y to prawdziwe pacyfistki. Nie potrzebuj¹ zabijaæ aby ¿yæ. Okazuje siê, ¿e s¹ one równie¿ wybitnymi matematyczkami. Udowadnia to tzw. hipoteza plastra miodu.

5

szeœciok¹tów u³o¿onych w przylegaj¹ce do siebie idealnie rzêdy jest najbardziej efektywna pod wzglêdem wykorzystania powierzchni przy minimalnym obwodzie. To jest w³aœnie esencja hipotezy plastra miodu. Szeœciok¹t nie jest wiêc wyborem przypadkowym. Maksymalnie wykorzystuje przestrzeñ bez pozostawiania pustych miejsc. Minimalizuje zu¿ycie wosku – a to wa¿ne w obliczu faktu, ¿e produkcja miodu jest dla pszczó³ bardzo kosztowna energetycznie. Zapewnia odpowiedni¹ wytrzyma³oœæ konstrukcji, szczególnie wtedy gdy ma³e heksagony wype³nione s¹ ciê¿kim miodem. Czy Czytelnik kiedykolwiek dŸwiga³ ramkê pe³n¹ z³ocistego p³ynu? Albo cale jedno pud³o ula, w którym znajduje siê dziesiêæ ramek miodu? Ja dzwiga³em. Ufff… I choæ optymalnoœæ szeœciok¹tów by³a znana ju¿ w staro¿ytnoœci, to w³aœnie Hales jako pierwszy dostarczy³ formalnego dowodu matematycznego. I potwierdzi³ nim, ¿e pszczo³y instynktownie stosuj¹

najbardziej ekonomiczne rozwi¹zanie geometryczne. Pszczoly „rozumiej¹” matematykê Ale to nie koniec pszczelich niespodzianek. Nie ma tu wprawdzie miejsca, aby opisaæ eksperymenty pokazuj¹ce, ¿e pszczo³y potrafi¹ rozwi¹zywaæ proste zadania matematyczne. Ale to prawda. Uwierzcie na s³owo. Chodzi, ni mniej, ni wiêcej, ale o dodawanie i odejmowanie. Pszczo³y rozumiej¹ pojêcie zera. Potrafi¹ te¿ znaleŸæ najkrótsz¹ drogê miêdzy dwoma punktami optymalizuj¹c trasê aby zminimalizowaæ koszty – rozwi¹zuj¹c

Janusz Skowron

www.kurierplus.com

tzw. problem komiwoja¿era. I to wszystko za spraw¿ mózgu, którego wielkoœæ jest równa nasieniu trawy! Pszczoly i ich zdolnoœci matematyczne s¹ inspiracj¹ dla ludzi. Na przyk³ad w lotnictwie stosuje siê panele typu „plaster miodu” dla zwiêkszenia wytrzyma³oœci przy zmniejszeniu masy. Równie¿ w architekturze szeœciok¹tne wzory s¹ wykorzystywane w projektowaniu fasad i konstrukcji noœnych. Matematyka to jêzyk natury Pszczo³y, choæ niewielkie, s¹ mistrzyniami naturalnej in¿ynierii. Ich instynktowne wykorzystanie zasad geometrii i ekonomii materia³owej (wosk!) pokazuje, ¿e matematyka jest jêzykiem natury. Hipoteza plastra miodu nie tylko potwierdza ich geniusz. Przypomina nam, ¿e – mówi¹c filozoficznie – czasem najdoskonalsze rozwi¹zania kryj¹ siê w najmniejszych stworzeniach. Robotnice maj¹ bowiem zaledwie 12-16 mm d³ugoœci. Krolowa – do 25 mm. A bezu¿yteczne trutnie – 15-17 mm. m


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

6

Polskie wczoraj i dziœ

www.kurierplus.com

Kazimierz Wierzbicki

Polski Sierpieñ M

iesi¹c sierpieñ wyznacza niezwykle wa¿ne rocznice w dziejach Polski. Kilka tygodni temu obchodziliœmy rocznicê wybuchu powstania warszawskiego. W po³owie miesi¹ca upamiêtniono Bitwê Warszawsk¹1920 r., która ocali³a niepodleg³oœæ Polski i prawdopodobne uratowa³a Europê przed zalewem totalitarnego bolszewizmu. W ostatnich dniach sierpnia wspominamy historyczny strajk w Stoczni Gdañskiej zakoñczony zwyciêstwem robotników Wybrze¿a i ca³ej Polski. 45 lat temu dosz³o do pierwszego w historii podpisania porozumienia miêdzy w³adzami komunistycznymi i strajkuj¹cymi robotnikami. W krajach, gdzie oficjalnie w³adzê sprawowa³a klasa robotnicza, nie mog³o byæ strajków. Je¿eli siê zdarza³y, propaganda rz¹dowa okreœla³a je jako prowokacjê kontrrewolucyjn¹ zorganizowan¹ przez zachodnich agentów imperializmu. Tak by³o w Poznaniu w roku 1956 i na Wybrze¿u w 1970. * Sytuacja gospodarcza Polski na pocz¹tku 1980 r. by³a fatalna i ci¹gle siê pogarsza³a. Najbardziej dokuczliwe by³y braki w zaopatrzeniu. Zdarza³o siê, ¿e trzeba by³o staæ kilkanaœcie godzin w kolejce aby kupiæ kawa³ek miêsa. Tê dramatyczn¹ sytuacjê próbowano zatuszowaæ zmianami na szczycie w³adzy. W lutym 1980 r., po prawie dziesiêciu latach sprawowania szefostwa rz¹du, usuniêty zosta³ premier Piotr Jaroszewicz. W tym samym czasie odby³y siê tzw. wybory do sejmu. Oficjalnie podano, ¿e frekwencja w g³osowaniu wynios³a ponad 99 procent. Nieoficjalnie wiadomo by³o, ¿e setki tysiêcy ludzi zbojkotowa³o tê farsê. Wybór kardyna³a Karola Wojty³y na papie¿a, a nastêpnie jego wizyta w ojczyŸnie w czerw-

cu 1979 r. spowodowa³y, ¿e olbrzymia czêœæ spo³eczeñstwa przesta³a siê baæ. W pocz¹tkach lipca 1980 r. rz¹d og³osi³ podwy¿kê cen niektórych gatunków miêsa i wêdlin. W³adze mia³y nadziejê, ¿e w zwi¹zku z rozpoczynaj¹cym siê sezonem urlopowym zmiany cen zostan¹ zignorowane. Przewidywania te na ogó³ nie spe³ni³y siê. Tu¿ po wprowadzeniu nowych cen, w ró¿nych rejonach kraju wybuch³y strajki okreœlane przez propagandê rz¹dow¹ jako „przerwy w pracy”. Tam, gdzie dosz³o do strajków gaszono je zwykle obietnicami podwy¿ki zarobków. W po³owie lipca wybuch³ strajk generalny w Lublinie. Strajkowa³a wiêkszoœæ miejscowych przedsiêbiorstw, lubelski wêze³ kolejowy oraz komunikacja miejska. W³adza zdecydowa³a siê na negocjacje ze strajkuj¹cymi. I tym razem uda³o siê robotników sk³oniæ do powrotu do pracy obietnicami podwy¿ki uposa¿eñ. 14 sierpnia wybuch³ strajk w Stoczni Gdañskiej. Bezpoœredni¹ przyczyn¹ strajku by³o zwolnienie z pracy dzia³aczki Wolnych Zwi¹zków Zawodowych Anny Walentynowicz. Uformowany zosta³ komitet strajkowy na czele z Lechem Wa³ês¹, równie¿ usuniêtym swojego czasu z pracy za niezale¿n¹ dzia³alnoœæ zwi¹zkow¹. Wkrótce do strajku przyst¹pi³a stocznia w Gdyni oraz szereg innych zak³adów. 16 sierpnia podpisana zosta³a umowa miêdzy dyrekcj¹ Stoczni Gdañskiej i komitetem strajkowym. Wyra¿ono zgodê na powrót do pracy zwolnionych osób oraz podwy¿kê zarobków. Dyrekcja zgodzi³a siê równie¿ na budowê pomnika ku czci poleg³ych w grudniu 1970 r. Robotnicy zaczeli opuszczaæ stoczniê. Czêœæ wychodz¹cych zosta³a zatrzymana przez dwie ma³e, ale wielkie duchem kobiety – Annê Walentynowicz oraz stoczniow¹ pielêgniarkê Alinê Pieñkowsk¹. Wieczorem do stoczni przyby³y delegacje strajkuj¹cych zak³adów Trójmiasta. Zorganizowany zosta³ Miêdzyzak³adowy Komitet Strajkowy. 18 sierpnia MKS opublikowa³ 21 postulatów z których najwa¿niejsze by³y trzy pierwsze maj¹ce charakter polityczny – zgoda na powo³anie niezale¿nych, samorz¹dnych zwi¹zków zawodowych, zagwarantowanie prawa do strajków oraz przestrzeganie konstytucyjnych swobód s³owa, druku i publikacji. Zaskoczone przebiegiem wydarzeñ w³adze w Warszawie utworzy³y sztab koordynacyjny w celu likwidacji kryzysu. Edward Gierek, w odró¿nieniu od W³adys³awa Gomu³ki w 1970 r., wykluczy³ udzia³ wojska w t³umieniu

Wojsko na ulicach í1 W 2020 r, po zabójstwie George’a Floyda, w³adze federalne testowa³y podobny mechanizm gotowoœci, ustawiaj¹c 600 ¿o³nierzy w pogotowiu w Arizonie i Alabamie. Obecny pomys³ ró¿ni siê jednak zasadniczo: mia³by wprowadziæ sta³¹, ogólnokrajow¹ strukturê, która w razie potrzeby mog³aby dzia³aæ ponad g³owami gubernatorów stanów. To w³aœnie ten element – potencjalne obchodzenie kompetencji w³adz stanowych – budzi najwiêksze obawy prawników i ekspertów cywilno-wojskowych. Joseph Nunn z Brennan Center for Justice ostrzega, ¿e taka „normalizacja” u¿ycia wojska w dzia³aniach policyjnych mo¿e znacz¹co obni¿yæ próg decyzji o wysy³aniu ¿o³nierzy na ulice miast. „Jeœli narzêdzie jest gotowe i pod rêk¹, pojawia siê pokusa, aby go u¿ywaæ” – mówi Brennan.

Podobne w¹tpliwoœci zg³asza Lindsay Cohn z U.S. Naval War College. Wskazuje on, ¿e obecnie w USA nie ma ani gwa³townego wzrostu przestêpczoœci, ani masowych protestów, ani otwartego sprzeciwu stanów wobec polityki imigracyjnej. „Tworzenie takiej struktury w sytuacji wzglêdnego spokoju jest co najmniej dziwne” – komentuje ekspert, dodaj¹c, ¿e zasoby Gwardii Narodowej mog¹ byæ bardziej potrzebne do reagowania na katastrofy naturalne. Dodatkowo, kontekst polityczny planu widaæ po tym, ¿e Trump niedawno przej¹³ kontrolê nad policj¹ w Dystrykcie Columbia, która w przeciwieñstwie do si³ porz¹dkowych w stanach, podlega w³adzom federalnym. W lipcu prezydent autoryzowa³ mobilizacjê 800 ¿o³nierzy Gwardii Narodowej Dystryktu, t³umacz¹c to potrzeb¹ walki z przestêpczoœci¹, mimo ¿e

Stocznia Gdañska, 1980 rok

strajków. Rozwa¿ano mo¿liwoœæ u¿ycia milicji, jednak na wiadomoœæ o strajkach w innych rejonach kraju wybrano drogê negocjacji. 23 sierpnia w Trójmieœcie strajkowa³o prawie 400 zak³adów. Przerwali pracê robotnicy Szczecina, Elbl¹ga, S³upska. Nadchodzi³y informacje o strajkach na Œl¹sku, we Wroc³awiu, Poznaniu, Krakowie i innych miastach. W Stoczni Gdañskiej rozpoczê³y siê rozmowy miêdzy MKS i delegacj¹ rz¹dow¹ na czele z wicepremierem Mieczys³awem Jagielskim. Najwiêcej kontrowersji sprawi³o ¿¹danie powo³ania niezale¿nych zwi¹zków. W³adze podtrzymywa³y stanowisko zreformowania istniej¹cego ruchu zwi¹zkowego. Do Gdañska przyby³a grupa ekspertów z udzia³em m. in. Tadeusza Mazowieckiego i Bronis³awa Geremka. Ich zadaniem by³o wsparcie i doradzanie przywódcom strajku. W tym samym czasie 64 znanych intelektualistów opublikowa³o apel do w³adz i spo³eczeñstwa z postulatem pokojowego rozwi¹zania kryzysu. Wiadomoœæ o strajkach w Polsce rozesz³a siê po œwiecie. Do Gdañska przybyli zagraniczni korespondenci. Zachodnie zwi¹zki zawodowe wyrazi³y poparcie dla polskich robotników. Wobec wzbieraj¹cej fali strajków, strona rz¹dowa zdecydowa³a siê na zaakceptowanie robotniczych postulatów, ³¹cznie z utworzeniem niezale¿nych zwi¹zków. 31 sierpnia nast¹pi³o telewizyjnie transmitowane podpisanie porozumienia miêdzy gdañskim MKS i delegacj¹ rz¹dow¹. Wiadomoœæ o zawarciu porozumienia zosta³a odebrana jako wielkie zwyciêstwo robotników i ca³ego spo³eczeñstwa. W sierpniu 1980 r, narodzi³ siê w Polsce ogólnokrajowy ruch, który wkrótce przeistoczy³ siê w dziesiêciomilionowy niezale¿ny zwi¹zek Solidarnoœæ. Piêtnaœcie miesiêcy wzglêdnej wolnoœci zakoñczy³o siê wprowadzeniem stanu wojennego w grudniu 1981 r. Sierpieñ 1980 utorowa³ jednak drogê do odzyskania suwerennoœci przez Polskê oraz przemian ustrojowych, które nast¹pi³y dziewiêæ lat póŸniej doprowadzaj¹c do upadku rz¹dów komunistycznych i powstania III Rzeczpospolitej. m

oficjalne dane sto³ecznej policji wskazuj¹ na spadek liczby przestêpstw z u¿yciem przemocy. Burmistrz Waszyngtonu nazwa³a ten krok „niepokoj¹cym i bezprecedensowym”. Krytycy zwracaj¹ uwagê, ¿e takie dzia³ania mog¹ byæ testem gotowoœci do centralizacji kontroli nad si³ami porz¹dkowymi w innych czêœciach kraju. Dokumenty Pentagonu opisuj¹ te¿ potencjalne negatywne skutki projektu: od spadku ochotniczego naboru, przez przemêczenie ¿o³nierzy i konflikty z pracodawcami, po os³abienie gotowoœci do innych zadañ. Wewnêtrzne analizy ostrzegaj¹, ¿e szybkie wysy³anie oddzia³ów do obcych stanów mo¿e dezorganizowaæ lokalne struktury reagowania kryzysowego, a koszty utrzymania gotowoœci sprzêtu i ludzi bêd¹ znacz¹ce. Niedawno prezydent Trump zasugerowa³ podczas konferencji prasowej, ¿e kolejnym miastem, w którym jego administracja mo¿e przej¹æ kontrolê nad policj¹, bêdzie Chicago, krytykuj¹c lokalne w³a-

dze za nieskutecznoœæ w zapewnianiu bezpieczeñstwa. Jednak pomys³ federalnej interwencji w Chicago budzi wiele w¹tpliwoœci. W przeciwieñstwie do Waszyngtonu, który jest dystryktem federalnym, Chicago jest czêœci¹ stanu Illinois, gdzie National Guard pozostaje pod kontrol¹ gubernatora, a sam prezydent nie ma uprawnieñ do samodzielnego przejêcia lokalnej policji ani skierowania wojska bez zgody odpowiednich w³adz stanowych i miejskich. W³adze Illinois i Chicago wyraŸnie sprzeciwiaj¹ siê tym planom, podkreœlaj¹c, ¿e takie dzia³ania by³yby nielegalne i mog³yby tylko pog³êbiæ napiêcia spo³eczne, zamiast poprawiæ bezpieczeñstwo. Burmistrz Chicago Brandon Johnson oraz gubernator J. B. Pritzker zwracaj¹ uwagê, ¿e przestêpczoœæ w mieœcie spada i nie ma powodów do federalnej interwencji. Pritzker ostro skrytykowa³ Trumpa, wyraŸnie mówi¹c, ¿e jego groŸby maj¹ charakter polityczny.

Tomasz Bagnowski


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

www.kurierplus.com

Kartki z przemijania

Andrzej Józef D¹browski

cza siê na rowerach. Ilekroæ spojrzê przez okna swego mieszkania na Starych Bielanach, tylekroæ widzê rowerzystów w ró¿nym wieku. Œcie¿ki rowerowe s¹ tu szersze ni¿ chodniki dla pieszych, co na niektórych odcinkach jest denerwuj¹ce dla rodziców z wózkami z dzieæmi i osób niepe³nosprawnych, zw³aszcza tych z chodzikami i na wózkach inwalidzkich. Rowerzyœci nierzadko bywaj¹ bezczelni i nie zwracaj¹ na nich uwagi. Podobnie jest z u¿ytkownikami elektrycznych hulajnóg.

$

W Warszawie przemijanie odczuwam silniej ni¿ w Nowym Jorku. Gdzie nie spojrzê, tam wspomnienie lub skojarzenie. Bywa, ¿e w niektórych miejscach roztêskniam siê za tym, co minê³o i za tymi, których ju¿ nie ma. Moje szlaki na cmentarzach s¹ coraz d³u¿sze. Przy ulicy Rakowieckiej ma stan¹æ pomnik genera³a Tadeusza Rozwadowskiego. Nareszcie, bo przecie¿ to on jest prawdziwym twórc¹ zwyciêstwa zwanego b³êdnie „Cudem nad Wis³¹”, który wydarzy³ siê 15 sierpnia 1920 roku.

$

W tej¿e Warszawie niemal wszystko jest dro¿sze ni¿ za PiS-u. I to sporo dro¿sze. A mia³o byæ taniej. Takie przecie¿ by³y obiecanki-cacanki Koalicji 15 PaŸdziernika. Roœnie liczba mieszkañców mocno rozczarowanych obecnym rz¹dem. Nie oznacza to jednak, ¿e wiêkszoœæ warszawiaków pokocha³a PiS. Notowania obu stron s¹ wœród nich chwiejne, ale PiS nigdy nie wygrywa.

$

W poszczególnych dzielnicach trwa wymiana podk³adów torów tramwajowych prowadzona jednoczeœnie. Oznacza to skomplikowane objazdy i koniecznoœæ najró¿niejszych przesiadek. Wiele tras jest zmienionych lub skróconych, zatem muszê uwa¿aæ, by nie zajechaæ tam, gdzie nie potrzebujê. Wielu warszawiaków przemiesz-

Moda w Warszawie jest taka sama jak w Nowym Jorku. Trzeba mieæ ods³oniêty brzuch, zbyt d³ugie spodnie z dziurami lub z tak szerokimi nogawkami, ¿eby wygl¹da³y jak d³uga spódnica. Zakolczykowañców jest mniej ni¿ kiedyœ, nie widujê ju¿ skinów i panków, natomiast pod patronatem nowego prezydenta i jego ma³¿onki mno¿¹ siê wytatuowañcy. Na ulicach mijam czêsto ³adne dziewczyny w spódniczkach typu mini-mini, czêsto rozkloszowanych.

$

Las Bielañski sta³ siê d¿ungl¹ z dzikami. Boiska i bie¿nie Akademii Wychowania Fizycznego (AWF-u) trzeba by³o przed nimi ogrodziæ. Mimo wakacji jest na nich sporo biegaczy i pi³karzy, zaœ w halach i namiotach gimnastycznych odbywaj¹ siê ró¿ne æwiczenia, mecze i gry. W tutejszym pubie „Relaks” lubiê przys³uchiwaæ siê rozmowom sportowców. Mówi¹ najczêœciej o zawodach, w których startowali lub bêd¹ startowaæ. Po którymœ piwie zaczynaj¹ siê ¿arty i zalecanki. Raz natrafi³em na liryczne wyznanie mi³osne, które by³o tak ³adne wizualnie i jêzykowo, ¿e pogratulowa³em zakochanemu i postawi³em mu butelkê szampana. Wypiliœmy j¹ wraz z jego wybrank¹.

Wtorek Jak obiecywa³, tak uczyni³. Nie minê³o jeszcze trzy tygodnie od zaprzysiê¿enia, a Prezydent RP Karol Nawrocki, nie zwa¿aj¹c na spowolniony czas wakacyjny, rozpocz¹³ energicznie realizacjê postulatów z niedawnej kampanii. Najpierw zawetowa³ tzw. ustawê wiatrakow¹, wywo³uj¹c du¿¹ irytacjê wœród wiêkszoœci rz¹dowej, która rozwi¹zania sprzyjaj¹ce farmom wiatrakowym sprytnie zaszy³a w ustawie zmniejszaj¹cej ceny pr¹du elektrycznego. Myœleli, ¿e prezydent siê przestraszy i nie zawetuje, ¿eby nie byæ tym, który „podwy¿sza rachunki za pr¹d” Polkom i Polakom. Prezydent zawetowa³, a fragmenty ustawy o zmniejszaniu cen pr¹du, „wyj¹³” z zawetowanej ustawy i uczyni³ z niej autorski projekt, który ju¿ wp³yn¹³ do Sejmu RP. Prezydent RP – Koalicja, 1-0. W poniedzia³ek, prezydent Nawrocki uderzy³ wetem po raz drugi, blokuj¹c wejœcie w ¿ycie ustawy o pomocy uchodŸcom z Ukrainy. Prezydent popierany

Uczelnia oferuje 12 miejsc na tym kierunku, co oznacza, ¿e 74 osoby walczy³y o jedno miejsce. Z kolei na specjalnoœæ aktorstwo i wokalistyka zg³osi³y siê 292 osoby, a limit przyjêæ wynosi 6 miejsc – czyli 48 osób na jedno miejsce. Wniosek z tego jest taki, ¿e zainteresowanie studiami aktorskimi nie s³abnie, mimo ¿e sztuka performatywna przegrywa zazwyczaj z mediami spo³ecznoœciowymi. Blisko tysi¹c kandydatów aplikuj¹cych na kierunki tej¿e Akademii jest œwiadectwem wci¹¿ silnego jej mitu. A przecie¿ nie gwarantuje ona kariery scenicznej, filmowej i telewizyjnej. Wœród jej wyk³adowców byli m.in. Zofia Mrozowska, Aleksandra Œl¹ska, Anna Seniuk, Maja Komorowska, Zbigniew Zapasiewicz, Tadeusz £omnicki, Andrzej £apicki Ignacy Gogolewski i Gustaw Holoubek. Jan Englert, który by³ d³ugoletnim rektorem tej uczelni mówi³ o niej „To jest szko³a artystyczna. Tutaj wa¿niejsza od pos³uszeñstwa jest kreatywnoœæ. Mnie to zachwyca, nawet jeœli to jest b³¹dzenie po omacku…Najbardziej fascynuje mnie spotkanie interesuj¹cego cz³owieka. Przecie¿ tak naprawdê definiuje nas relacja z innymi ludŸmi”. W dobie kryzysów instytucji kultury, braku zainteresowania ni¹ i niepewnoœci ekonomicznej, popularnoœæ rzeczonych studiów aktorskich mo¿e zaskakiwaæ. Ale – jak mawiaj¹ najwiêksi mistrzowie w tej profesji – „aktorstwa nie wybiera siê rozumem”. Kandydaci wiedz¹, ¿e to zawód niepewny, ale wci¹¿ traktowany jak powo³anie. m

$

A¿ 1175 osób z³o¿y³o dokumenty na Wydzia³ Aktorski Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Najwiêksz¹ popularnoœci¹ cieszy³o siê aktorstwo dramatyczne, na które aplikowa³y 883 osoby.

Tydzieñ na kolanie Jeremi Zaborowski

7

przez Prawo i Sprawiedliwoœæ uzasadni³ decyzjê o wecie brakiem zapisów w ustawie o ograniczeniu œwiadczenia 800 plus jedynie dla pracuj¹cych w Polsce obywateli Ukrainy. Jak podkreœli³ Karol Nawrocki, by³ pewien, ¿e wszystkie œrodowiska deklaruj¹ jasno, i¿ wsparcie finansowe powinno nale¿eæ siê tylko tym, którzy pracuj¹ legalnie. „Tak siê jednak nie sta³o, bowiem ustawa, któr¹ dosta³em na swoje biurko o pomocy obywatelom Ukrainy, nie dokonuje tej korekty, wokó³ której toczy³a siê przez d³ugi czas debata publiczna” – wyjaœni³ prezydent, podkreœlaj¹c ¿e to sprzeciw wobec „preferencyjnemu traktowaniu obywateli innych pañstw wobec obywateli Rzeczpospolitej” Weto Nawrockiego spotka³o siê z ostrym atakiem zwolenników obecnego rz¹du co jest doœæ œmieszne, gdy¿ o potrzebie ograniczenia tego œwiadczenia jedynie dla obywateli Ukrainy, którzy podjêli w Polsce pracê mówi³ podczas kampanii prezydenckiej… kandydat PO Rafa³ Trzaskowski, retorycznie wspierany wówczas przez premiera RP Donalda Tuska. Ale przecie¿ to by³o w kampanii, a – u¿ywaj¹c powiedzenia jednego z pos³ów KO, który przez przypadek powiedzia³ prawdê o praktykach polityków ka¿dej partii – „có¿ szkodzi obiecaæ”.

Akademia Teatralna przy ulicy Miodowej w Warszawie.

Zawetowana ustawa przewidywa³a dodatkowo przed³u¿enie ochrony tymczasowej, udzielanej obywatelom Ukrainy uciekaj¹cym przed wojn¹ do 4 marca 2026 r., gdy¿ obecnie czas ochronny skoñczy siê 30 wrzeœnia br. „Je¿eli do 1 paŸdziernika rz¹d nie wymyœli planu 'B', to prawie milion osób, które korzystaj¹ z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej, te prawa straci. Ich pobyt tu przestanie byæ legalny” – ostrzega³ w rozmowie z portalem Onet Oleksandr Pestrykow, ekspert Fundacji Ukraiñski Dom. Zaraz te¿ ruszy³ atak aktywistów sprzyjaj¹cych rz¹dowi, pod wodz¹, a jak¿e – Romana Giertycha, ¿e „milion Ukraiñców” bêdzie musia³o w poœpiechu wyjechaæ z Polski, co oczywiœcie, zdanie Giertycha, czyni Nawrockiego wspólnikiem Putina. Do tego dosz³a kwestia terminali Starlink, finansowanych przez Polskê. Dziêki Starlinkom Ukraiñcy na froncie maj¹ dostêp do internetu. Wicepremier i minister cyfryzacji z Nowej Lewicy Krzysztof Gawkowski ostro skrytykowa³ prezydenckie weto, podkreœlaj¹c, ¿e ustawa mia³a przed³u¿yæ „wsparcie dla Ukrainy w zakresie zapewnienia ³¹cznoœci”, a weto to znios³o. „Prezydenckie weta tn¹ na oœlep! Karol Nawrocki wy³¹cza swoj¹ decyzj¹ Internet Ukrainie, bo de facto to oznacza jego decyzja dotycz¹ca ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy” – napisa³ na platformie X wicepremier. Czyli klops – znów zaczê³o siê wyzywanie, kto i dlaczego s³u¿y Ruskim. Do³o-

¿y³ do pieca Miros³aw Skórka, szef Zwi¹zku Ukraiñców w Polsce. Jeszcze w poniedzia³ek na antenie TVP stwierdzi³, ¿e weto prezydenta jest „de facto realizacj¹ polityki Kremla, a nie Polski”. – Mówiê to z ca³¹ œwiadomoœci¹. Je¿eli bêdziemy realizowaæ model pañstwa nacjonalistycznego, to jest to model, który bardzo mocno proponuje nam Moskwa i Kreml. Je¿eli siê pod tym podpisujemy, to idziemy w tê stron – powiedzia³. Odpowiedzia³ rzecznik prasowy Prezydenta RP, Rafa³ Leœkiewicz: „Od wczoraj pojawia siê w mediach prezes Zwi¹zku Ukraiñców w Polsce pan Miros³aw Skórka, bezczelnie manipuluj¹c i obra¿aj¹c Prezydenta RP Karola Nawrockiego. Mówi o nacjonalistycznym nastawieniu Pana Prezydenta i wpisywaniu siê swoimi decyzjami w politykê Kremla. Có¿ za ob³uda i, najdelikatniej mówi¹c, brak wyczucia!” – oceni³. „To Karol Nawrocki, jeszcze jako prezes IPN, zosta³ wpisany przez w³adze Federacji Rosyjskiej na listê osób œciganych przez putinowski re¿im za usuwanie sowieckich obiektów propagandowych” – przypomnia³ Leœkiewicz. Mocne. Na polskiej ulicy czuje siê pewn¹ zmianê nastroju wobec Ukrainy, a szczególnie wobec przebywaj¹cych w Polsce Ukraiñców. Politycy, jak to politycy, tylko szukaj¹ fali, na której mo¿na by poserfowaæ do w³adzy. No có¿, to s¹ zwyczajne dzieje… m


Marsz, marsz Polonia

DODATEK SPONSOROWANY PRZEZ STOWARZYSZENIE WETERANÓW ARMII POLSKIEJ W AMERYCE, OKRÊG 2 Nowy Jork

Nr 445

30 sierpnia 2025

Pawe³ Jasienica pisarz, publicysta, ¿o³nierz Armii Krajowej „Nie mo¿na ju¿ w¹tpiæ, ¿e system komunistyczny osi¹gn¹³by znacznie wiêcej i funkcjonowa³ bez porównania lepiej, gdyby nie metoda trzymania „myœli w obcêgach” – pisa³ Jasienica w „Pamiêtniku”. Leon Lech Beynar – znany pod literackim pseudonimem Pawe³ Jasienica – jest w Polsce symbolem opozycji intelektualnej wobec PRL i autorem poczytnych prac historycznych. 19 sierpnia minê³a 55. rocznica jego œmierci. „Dzisiaj piœmiennictwo polskie tu w ojczyŸnie Kochanowskiego, Mickiewicza i ¯eromskiego, ¿yj¹ce na pó³ oddechu i stygn¹ce wœród obszarów myœlenia, znów ma dzieñ ¿a³oby. W pe³ni si³ umar³ znakomity pisarz, mê¿ny i prawy cz³owiek – œwiêtej pamiêci Pawe³ Jasienica” – mówi³ 22 sierpnia 1970 r. w czasie jego pogrzebu Jerzy Andrzejewski. Dodawa³: „Kiedy w najtrudniejszych czasach ostatniej wojny trzeba by³o walczyæ z broni¹ w rêku […] by³ ¿o³nierzem tu w kraju, w s³awnej Armii Krajowej. Gdy nale¿a³o tworzyæ nowy kszta³t ¿ycia – wspó³tworzy³ go pisarstwem oraz czujnym rozeznaniem obywatelskim. Wskrzeszaj¹c czasy minione zawsze by³ tu i teraz swoim nazwiskiem, swoim moralnym autorytetem wspiera³ wszelkie poczynania, które mia³y na wzglêdzie dobro Rzeczypospolitej. Za swoje przekonania, za odwagê ich wypowiadania zap³aci³ wysok¹ cenê. Oskar¿ony o czyny, których nie dokona³, publicznie spotwarzony i zniewa¿ony nie mia³ mo¿liwoœci obrony. W pe³ni twórczych si³ zosta³ z pocz¹tkiem roku 1968 z dnia na dzieñ zepchniêty na margines ¿ycia publicznego – skazany na œmieræ cywiln¹”. Urodzony 10 listopada 1909 r. w Symbirsku nad Wo³g¹ Leon Lech Beynar pierwsze lata ¿ycia spêdzi³ w Rosji, gdy¿ jego ojciec jako syn powstañca styczniowego móg³ byæ zatrudniony jedynie we wschodnich prowincjach carskiego imperium. Z czasem jego rodzice przenieœli siê na Ukrainê. W domu rodzinnym mówi³o siê jednak wy³¹cznie po polsku, do szkó³ rosyjskich nie uczêszcza³, pobiera³ wraz z rodzeñstwem lekcje prywatne, a kultury i historii narodowej uczy³ siê przede wszystkim na dzie³ach literackich, g³ównie powieœciach Henryka Sienkiewicza. Trylogiê przeczyta³ w wieku dziesiêciu lat, piêæ lat póŸniej zachwyci³ siê Faraonem Boles³awa Prusa – „w grê wchodzi³a pewnie, charakterystyczna dla Prusa, bardzo subtelna i bardzo g³êboka ironia” – t³umaczy³ po latach swoj¹ fascynacjê. Rodzina Beynarów utrzymywa³a kontakty towarzyskie zarówno z inteligencj¹ polsk¹, jak i rosyjsk¹, tak¿e t¹ pochodzenia szlacheckiego. Byli wœród nich lekarze, nauczyciele, in¿ynierowie, leœnicy. W pamiêci Jasienicy zapamiêtani zostali, jako ludzie wykszta³ceni, o wysokich standardach intelektualnych i przejêci idea³ami postêpu. W 1920 r. wraz z rodzicami przyjecha³ do Polski. W 1932 r. ukoñczy³ studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego, zostaj¹c magistrem filozofii w zakresie historii. Wspó³czeœni znali go jako cz³owieka apolitycznego czego wyrazem by³o unikanie przynale¿noœci do korporacji studenckich czasów sanacji i partii politycznych Polski Ludowej. Podczas studiów wst¹pi³ do organizacji studenckiej, której symbolem by³ dwumetrowej d³ugoœci kij pielgrzymi zwany lask¹ apostolsk¹. Akademicki Klub W³óczêgów Wileñskich, bo o nim mowa, zrzesza³ ludzi o ró¿nych œwiatopogl¹dach, których ³¹czy³a wolnoœæ w wyra¿aniu w³asnego zdania

Pawe³ Jasienica w 1948 r. Fot. Archiwum Ewy Beynar-Czeczott

i tolerancji wobec innych. Tam pozna³ W³adys³awê Adamowicz. Wziêli œlub w listopadzie 1934 r. Przed wybuchem wojny na œwiat przysz³a ich córka Ewa. W latach 30. Beynar pracowa³ jako nauczyciel historii w Grodnie, nastêpnie by³ spikerem wileñskiej rozg³oœni Polskiego Radia. Publikowa³ te¿ w „S³owie Wileñskim” redagowanym przez Stanis³awa Cat-Mackiewicza. Zadebiutowa³ w 1935 r. broszur¹ „Zygmunt August na ziemiach dawnego Wielkiego Ksiêstwa”. Kilka dni przed rozpoczêciem wojny zosta³ zmobilizowany do Wojska Polskiego – do 134 Pu³ku Piechoty, w którym zosta³ dowódc¹ 3 plutonu 3 kompanii 1 batalionu. Przeszed³ ca³y szlak bojowy tej jednostki, a¿ do jej kapitulacji 27 wrzeœnia 1939 r. pod Bi³gorajem. Na krótko trafi³ do niewoli niemieckiej, z której uda³o mu siê, w przebraniu, uciec na pocz¹tku paŸdziernika i przez Warszawê wróciæ do Wilna. Tam szybko do³¹czy³ do konspiracji. Pod pseudonimem „Nowina” by³ w okresie okupacji niemieckiej oficerem Biura Informacji i Propagandy Wileñskiego Okrêgu AK. Pisa³ i redagowa³ czasopisma podziemne m.in. „Pobudkê”. Po operacji „Ostra Brama” w lipcu 1944 r. (akcji oddzia³ów partyzanckich AK, której celem by³o opanowanie Wilna) znalaz³ siê w Puszczy Rudnickiej, a nastêpnie w Puszczy Ruskiej, w szeregach zgrupowania mjr. Czes³awa Dêbickiego „Jaremy”. Pod koniec sierpnia 1944 r. rozkazem Komendy Wileñskiego Okrêgu AK zgrupowanie mjr. „Jaremy” zosta³o rozwi¹zane. W tej sytuacji „Nowina”, a wraz z nim kilkunastu innych partyzantów, zdecydowa³ siê przedzieraæ w kierunku Warszawy, w której trwa³o powstanie. Po kilku dniach marszu ca³a ta grupa wpad³a w rêce sowieckie. Partyzanci zostali przewiezieni do Bia³egostoku i wcieleni do armii Berlinga. Trafili do jednostki w Dojlidach Dolnych. W koñcu wrzeœnia 1944 r. por. „Nowina” wraz z kilkoma innymi akowcami zdezerterowa³ z szeregów LWP i trafi³ do lasu, do 5 Wileñskiej Brygady AK,

gdzie od lipca 1945 r. by³ adiutantem, a póŸniej zastêpc¹ s³ynnego Zygmunta Szendzielarza „£upaszki”. Bra³ udzia³ w co najmniej kilku potyczkach. Najstarszy stopniem i wiekiem, zwraca³ na siebie uwagê wykszta³ceniem, a przy tym by³ lubianym i szanowanym dowódc¹. Jeden z jego podkomendnych z tego okresu wspomina³: „Nowina by³ dobrym dowódc¹. Utrzymywa³ dyscyplinê. Pobudka, modlitwa, apel, meldowanie siê. By³ zarazem przyjacielem. O niespotykanym poczuciu humoru. W³ada³ dobrze rosyjskim, sypa³ jak z rêkawa kawa³ami w tym jêzyku”. Noc¹ 9 sierpnia 1945 r. prowadzona przez niego kolumna natknê³a siê na radzieckich fizylierów. Beynar dosta³ ciê¿ki postrza³ w udo. W relacji naocznego œwiadka, por. Zygmunta B³a¿ejewicza, czytamy: „Druga [kula] przesz³a przez pelerynê przecinaj¹c na piersiach rzemyk pistoletu. Gdyby sta³ bardziej frontem, nie by³oby Paw³a Jasienicy”. Opuœci³ brygadê i znalaz³ schronienie we wsi Jasienica, gdzie do czasu wygojenia siê ran ukrywa³ go na plebanii miejscowy proboszcz. Od nazwy tej wsi pochodzi powojenny pseudonim Beynara. W styczniu 1946 r. uda³ siê do Krakowa. Jak mówi³ potem funkcjonariuszom Urzêdu Bezpieczeñstwa: „Zastanawiaj¹c siê nad znalezieniem sta³ej pracy w kraju dowiedzia³em siê o istnieniu w Krakowie „Tygodnika Powszechnego”. Postanowi³em dostaæ siê tam, poniewa¿ od dawna mia³em ochotê na zawód publicysty”. Zanim jednak do³¹czy³ do krakowskiej redakcji pojawi³ siê na krótko na ³amach tygodnika „Dziœ i Jutro”, katolickiego pisma popieraj¹cego dzia³anie komunistycznego rz¹du. Nie wykluczone, ¿e krótkotrwa³y epizod z tym pismem kierowanym przez Boles³awa Piaseckiego, uratowa³ mu póŸniej ¿ycie. W czerwcu 1946 r. zosta³ cz³onkiem redakcji „Tygodnika Powszechnego”. Zosta³ na lata jednym z najwa¿niejszych autorów pisma. Mówi³ o nim, ¿e jest „butelk¹ tlenow¹ podawan¹ spo³eczeñstwu, aby mog³o zaczerpn¹æ œwie¿ego oddechu w ciê¿kiej atmosferze oficjalnej propagandy”. Pocz¹tkowo publikowa³ pod w³asnym nazwiskiem, ale okolicznoœci zmusi³y go do przybrania pseudonimu literackiego – Pawe³ Jasienica. Jak potem t³umaczy³: „Pseudonim literacki musia³em jednak przybraæ ze szczególnego powodu. Wiedzia³em, ¿e moja ¿ona pozostaje w Wilnie, zarejestrowana jako wdowa. Moi bliscy w tym mieœcie byli przekonani, ¿e zgin¹³em. Obawia³em siê, ¿e moje nag³e „zmartwychwstanie” w Krakowie mo¿e ³atwo skierowaæ ¿onê w œlady moich rodziców i siostry, wywiezionych na pocz¹tku roku 1940 do Kazachstanu”. 2 lipca 1948 r., w czasie gdy trwa³y procesy wileñskich AK-owców, Jasienica tak¿e zosta³ aresztowany w trakcie wizyty u znajomych z czasów konspiracji. Zarzucano mu udzia³ w powojennym podziemiu zbrojnym i nieujawnienie siê podczas amnestii. Przes³uchiwano go przez osiem tygodni w Krakowie i Warszawie, z udzia³em otoczonych najgorsz¹ s³aw¹ postaci ówczesnej bezpieki: Luny Brystygierowej czy p³k. Ró¿añskiego. Interweniowa³a w sprawie Jasienicy redakcja „TP”, a tak¿e krakowska Kuria. Ku swemu zaskoczeniu odzyska³ wolnoœæ i unikn¹³ losu swych kolegów z partyzantki, z których wielu zosta³o skazanych na karê œmierci. Jak sam wspomina³: „27 sierpnia 1948 roku zosta³em uwolniony przez Dyrektora Politycznego Ministerstwa Bezpieczeñstwa Publicznego. Nie spodziewa³em siê tego wcale. Powiedziano mi: „Wyjdzie Pan na wolnoœæ, zobaczymy, czy siê to OjczyŸnie op³aci”.


Nie podpisywa³em ¿adnych zobowi¹zañ. Nawet zobowi¹zania do milczenia”. Zwolnienie za³atwi³ nieoczekiwanie szef PAX-u wspomniany wczeœniej Boles³aw Piasecki – przedwojenny faszysta, któremu marzy³o siê stworzenie katolickiego ruchu koncesjonowanego przez w³adzê ludow¹. Poœród kilkuset osób, które zamierza³ pozyskaæ do wspó³pracy z re¿imem, by³ Jasienica. Œwiadczyæ mog¹ o tym dalsze dzia³ania pisarza. W styczniu 1950 r. opuœci³ „Tygodnik Powszechny” i przeszed³ do czasopisma Stowarzyszenia PAX. Nied³ugo póŸniej obj¹³ te¿ stanowisko cz³onka zarz¹du przymusowego Caritasu. Wygl¹da na to, ¿e protekcja i ³aska nie by³y bezwarunkowe. Dla PAX-u i Caritasu pracowa³ jednak zaledwie kilka miesiêcy. Po odejœciu przeprowadzi³ siê do Warszawy. Otrzyma³ dwupokojowe mieszkanie przy ul. D¹browskiego. Publikowa³ na ³amach: „¯ycia Warszawy”, „¯ycia Literackiego”, „Twórczoœci”, „Nowej Kultury”, „Przegl¹du Kulturalnego”, „Po prostu” i innych czasopism. Po latach wróci³ te¿ do pasji, któr¹ by³a historia. To wtedy zacz¹³ pracê nad swoim najznamienitszym dzie³em – trylogi¹ dziejów przedrozbiorowych Polski. Mia³ ogromn¹ pisarsk¹ dyscyplinê. „Potrafi³ sobie narzuciæ bardzo regularny tryb ¿ycia. Po œniadaniu i obowi¹zkowym telefonie do babci, który zawsze rozpoczyna³ s³owami: „Dzieñ dobry, mamo, jak siê mama czuje?”, oko³o ósmej zasiada³ do maszyny i do godziny czternastej, czyli do obiadu, pisa³, robi¹c krótkie przerwy na kawê” – wspomina³a córka. W latach 50. i 60. opublikowa³ kilkanaœcie ksi¹¿ek o tematyce historycznej, w tym wielotomow¹, b³yskotliwie napisan¹ historiê Polski przedrozbiorowej, która wprowadzi³a go do grona najbardziej poczytnych polskich historyków. „Polskê Piastów” wydano w 1960 r., a trzy lata póŸniej wychodzi „Polska Jagiellonów”, która staje siê prawdziw¹ sensacj¹. Zajmuje pierwsze miejsce w plebiscycie „Kuriera Warszawskiego”. Pod ksiêgarniami gromadz¹ siê t³umy. Kolejna, „Rzeczpospolita Obojga Narodów” (cz. 13) wysz³a w latach 1967-1972. Czytelnicy pokochali Jasienicê od pierwszej ksi¹¿ki. Za sukces jego dzie³ odpowiedzialny by³ sposób pisania. Jasienica nie pisze jak historyk, lecz jak eseista. Odchodzi³ od dominuj¹cej wówczas metodologii marksistowskiej, a jego prace stanowi³y dla wielu Polaków alternatywê dla zak³amania i przemilczeñ oficjalnej historiografii. „Chodzi mi tylko o to, by dzieje polskie opowiedzieæ. Nie roszczê sobie najmniejszych pretensji do rangi naukowca, nie jestem te¿ popularyzatorem wiedzy. Zwyczajna literacka opowieœæ, tyle tylko, ¿e stroni¹ca od wszelkiej fikcji” – mówi³ o swojej pracy. Kolejne ksi¹¿ki zapewni³y pisarzowi status najbardziej popularnego historyka w kraju. Jak to uj¹³ Norman Davies: Jasienica ratowa³ polskie pisarstwo historyczne epoki powojennej przed z³¹ opini¹. Jednak pod koniec ¿ycia pisarz przyzna³ w „Pamiêtniku”, ¿e odbywa³ „d³ugoletni trening w oglêdnoœci” i ¿e przez blisko æwieræ wieku zawodowej pracy literackiej nie napisa³ swobodnie ani jednej stronicy. Starcia z cenzur¹ mia³y miejsce przy „Polsce Piastów”, „Polska Jagiellonów” kosztowa³a Jasienicê trzy lata „sporów, debat i szarpania nerwów”, podczas których m.in. z wydania ksi¹¿ki zrezygnowa³o Ossolineum. O tym, ¿e wyda j¹ Pañstwowy Instytut Wydawniczy, pisarz dowiedzia³ siê od jego dyrektora na jednym z wieczorów autorskich. „Cenzura puœci³a Jagiellonów, nie skreœli³a ani przecinka” – us³ysza³. Z czasem coraz bardziej anga¿owa³ siê w dzia³alnoœæ opozycyjn¹, m.in. na forum Zwi¹zku Literatów Polskich. 1956-1962 by³ cz³onkiem a póŸniej prezesem Zarz¹du Klubu Krzywego Ko³a, który sta³ siê enklaw¹ wolnego s³owa. W 1964 r. znalaz³ siê w gronie intelektualistów, którzy podpisali skierowany do premiera Józefa Cyrankiewicza List 34 przeciwko cenzurze – pierwszy zbiorowy protest przeciwko polityce kulturalnej w³adz PRL – przeciw ograniczeniu przydzia³u papieru na druk ksi¹¿ek i czasopism, zaostrzeniu cenzury prasowej, zawieraj¹cy równie¿ ¿¹danie prawa do krytyki, swobodnej dyskusji i rzetelnej informacji. Po zatrzymaniu Jana Józefa Lipskiego – jednego z pomys³odawców Listu – Jasienica inicjowa³ dzia³ania w celu jego uwolnienia. Zosta³ wiceprzewodnicz¹cym polskiego PEN Clubu. Protestowa³, gdy w³adze zdjê³y z afisza „Dziady” w re¿yserii Kazimierza Deymka. Krytykowa³ te¿ rozpêtan¹ przez komunistów kampaniê antysemick¹ oraz sprawowanie w³adzy „bez ¿adnej kontroli i konfrontacji z opini¹ publiczn¹”. Wreszcie otwarcie popar³ protest studentów w 1968 r. To ostatnie doprowadzi³o w³adze do furii.

Pogrzeb Paw³a Jasienicy, 1970 r. Pierwsza z prawej: Zofia Beynar-O'Bretenny Fot. IPN

Personalnie i otwarcie zaatakowa³ go nawet I Sekretarz PZPR W³adys³aw Gomu³ka na zjeŸdzie PZPR 19 marca 1968 roku, w którym zarzuca³ Jasienicy przynale¿noœæ do „zbrodniczej bandy £upaszki”. Najbardziej uderzy³o w pisarza pomówienie o rzekom¹ wspó³pracê z UB, co mia³o t³umaczyæ zwolnienie go z wiêzienia w 1948 roku. W³adze wyda³y zakaz publikacji dzie³ Jasienicy, a on sam zosta³ usuniêty ze Zwi¹zku Literatów Polskich. W ten sposób znalaz³ siê wœród ludzi pióra, których I sekretarz publicznie naznaczy³ jako wrogów ustroju. W prasie zaroi³o siê od szkaluj¹cych go artyku³ów. Pisano: „Pawe³ Jasienica nadu¿y³ wielkodusznoœci w³adzy ludowej [...] i do dziœ pozosta³ na wrogich pozycjach” (Trybuna Ludu). „To w³aœnie Beynar zagrzewa³ bandytów £upaszki do mordowania bia³ostockich ch³opów, palenia wsi i grabie¿y” (S³owo Polskie). Pisarz prze¿y³ to bardzo ciê¿ko, dotkn¹³ go towarzyski ostracyzm, nie podniós³ siê z tych oskar¿eñ a¿ do œmierci. Jasienica nie mia³ mo¿liwoœci obrony. Zamkn¹³ siê w domu i uciek³ do pisania. Ostatnie miesi¹ce ¿ycia spêdzi³ na pisaniu „Pamiêtników”. „Nie wiem, nikt nie mo¿e mi zarêczyæ, jaki bêdzie los tych pokrytych pismem kartek, czemu i komu one pos³u¿¹. Mój dom wcale nie jest moj¹ twierdz¹. Nie jestem panem szuflady w³asnego biurka” – pisa³, nie zdaj¹c sobie do koñca sprawy z prawdziwoœci tych s³ów. Nagonka sz³a w parze, a nawet by³a poprzedzona œcis³¹ inwigilacj¹. Na Jasienicê od po³owy lat 60. donosi³o ponad 30 agentów. Najwa¿niejszy zagnieŸdzi³ siê w domu pisarza. Agentka Nena Zofia Darowska primo voto O'Bretenny o pseudonimie „Ewa” w ¿yciu Jasienicy pojawi³a siê ok. 1965 r., nied³ugo po œmierci jego ¿ony. Zrobi³a bardzo dobre wra¿enie na przyjacio³ach i córce pisarza. Najpierw jako pilna uczestniczka spotkañ autorskich (pytania, którymi zasypywa³a pisarza w czasie prelekcji, przygotowywa³ zespó³ historyków pracuj¹cych dla MSW), w koñcu jako ¿ona, któr¹ poœlubi³ w 1969 roku. Mia³a wówczas 40 lat, m³odsza od pisarza o 15. By³a kobiet¹ bez nazwiska, wykszta³cenia i maj¹tku. Zanim trafi³a do SB, plot³a w Cepe-

lii serwetki ze s³omy. Zatrudniona w dziekanacie jednej z warszawskich uczelni donosi³a na studentów i profesorów. Po œlubie zmieni³a pseudonim na „Max” i nadal gorliwie donosi³a na mê¿a. Raporty pisa³a niemal codziennie, zwykle w toalecie. Sk³ada³a bezpiece meldunki ponad 460 razy, ponad 160 razy odbiera³a od niej wynagrodzenie. Zarabia³a lepiej ni¿ kapitan SB, któremu podlega³a. Donosi³a tak¿e na kilkadziesi¹t innych osób ze œrodowiska literackiego i by³a w nim jedn¹ z najwa¿niejszych agentek. Pisarz nigdy nie dowiedzia³ siê o jej podwójnym ¿yciu, umar³ na raka p³uc osiem miesiêcy po œlubie. Ostatni raport Zofia Beynar napisa³a z pogrzebu mê¿a, na którym stawi³a siê ca³a opozycyjna Warszawa. W chwili œmierci, 19 sierpnia 1970 roku, Jasienica mia³ 60 lat. I mimo wielu oszczerstw, wszystko wskazuje na to, ¿e by³ do koñca wierny zapisanej przez siebie w pamiêtnikach maksymie: „Nic to nie pomo¿e, niczemu nie zapobiegnie, lecz zgodne bêdzie z t¹ najprostsz¹ i najbardziej s³uszn¹ filozofi¹ ¿yciow¹, która nakazuje przestrzegaæ przyzwoitoœci”. „Wszyscy mamy do sp³acenia Lechowi Beynarowi – Paw³owi Jasienicy d³ug wdziêcznoœci za to, co zrobi³ w walce o niepodleg³oœæ Polski i duchow¹ suwerennoœæ Polaków, szczególnie dlatego, ¿e los nie pozwoli³ mu na satysfakcjê pe³nej rehabilitacji politycznej i moralnej za ¿ycia, a zbieg moralnie przestêpczych dzia³añ ludzi pod³ych i ludzi ma³ych przyjmuje w sprawie Paw³a Jasienicy wymiar greckiej tragedii” – powiedzia³ o Jasienicy prof. W³adys³aw Bartoszewski, gdy ods³aniano tablicê pami¹tkow¹ na domu, gdzie mieszka³ pisarz. W 2002 r. córka, Ewa Beynar-Czeczott, po ujawnieniu informacji o wspó³pracy drugiej ¿ony ojca z bezpiek¹, wstrzyma³a wznowienia prac ojca i z³o¿y³a do s¹du wniosek o odebranie synowi agentki z pierwszego ma³¿eñstwa praw autorskich. Proces, a tak¿e przerwa w wydawaniu dzie³ Jasienicy, trwa³y do 2006 r., kiedy s¹d przyzna³ córce pisarza wy³¹cznoœæ praw autorskich. Rok póŸniej Prószyñski i S-ka rozpocz¹³ wydawanie serii pt. „Jasienica. Powrót”. Przez trzy lata ukaza³o siê 17 tomów.. W listopadzie 2009 r., w 100. rocznicê urodzin autora, ukaza³ siê ostatni – 17. tom serii – zatytu³owany „Tylko o historii”. Opracowa³a Jolanta Szczepkowska

Redakcja: Jolanta Szczepkowska, Teofil Lachowicz Adres redakcji: P.A.V.A. of America, District 2 , 17 Irving Place, New York, NY 10003 e-mail: pava.swap@gmail.com www.pava-swap.org


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

10

www.kurierplus.com

Blender kulturalny „Ten œwiat jest nastawiony tylko na to, ¿eby komuœ dopieprzyæ, a ja lubiê mówiæ ludziom mi³e rzeczy” – twierdzi Dorota Wellman. Dziennikarka znana z ciêtego poczucia humoru, równie¿ na swój temat, uwa¿a, ¿e ka¿da z kobiet mo¿e byæ „modelk¹ dnia codziennego”, na w³asny u¿ytek. „To, ¿e ka¿da kobieta najpierw wylicza, co ma z³ego i brzydkiego, to chyba jakaœ nasza cecha narodowa. Ja staram siê najpierw pokazaæ, co mam dobrego. W g³owie jest to, co o sobie myœlimy, jak siê czujemy. Jeœli widzimy na ulicy osobê przygarbion¹, zgaszon¹, która nie idzie naprzeciw œwiatu, tylko przed nim ucieka, to ju¿ wiemy, ¿e tak w³aœnie o sobie myœli. Sama o sobie mówi, ¿e jest nieatrakcyjna. Ca³ym cia³em, zachowaniem informuje nas: jestem brzydka, na wszelki wypadek nie zwracajcie na mnie uwagi. A ja uwa¿am, ¿e trzeba iœæ do ¿ycia wyprostowan¹, z wypiêt¹ piersi¹. Braæ œwiat w ramiona i siê go nie baæ”. Gospodyni popularnego programu œniadaniowego uwa¿a, ¿e nie powinniœmy siê przejmowaæ tym, co s¹dz¹ o nas inni. „To zadziwiaj¹ce, ¿e w Polsce wci¹¿ najwa¿niejsze jest to, co powiedz¹ s¹siedzi. Co powie jakaœ pani, która siê za nami odwróci na ulicy. A nie jest wa¿ne to, co my same myœlimy o sobie. W³aœnie to chcia³abym zmieniæ. Ja akurat jestem zwolennikiem teorii, ¿e to ¿ycie siê ju¿ nie powtórzy i nie przyjdê tutaj w ¿adnej innej postaci – ani mrówki, ani s³onia. Myœlê, ¿e nie trzeba siê tego œwiata a¿ tak baæ i a¿ tak przejmowaæ idea³ami piêkna lansowanymi przez media. Ani tym, co mówi¹ o nas inni. Trzeba to mieæ centralnie w d....e, jak mawia³ pewien klasyk” – dodaje Wellman. A co powiedzia³aby kobietom, które nie akceptuj¹ w³asnego cia³a? „¯eby siê zastanowi³y, czy nie maj¹ wiêkszych problemów. ¯eby poœwiêci³y swoj¹ uwagê czemuœ wa¿niejszemu ni¿ oponka na brzuchu. ¯eby znalaz³y pasjê w ¿yciu. Bo to odci¹ga nas od g³upot. Jak mamy coœ, co nas poch³ania, przestajemy siê zajmowaæ takimi pierdo³ami” – odpowiada dziennikarka. „Myœlenie w stylu: och, tu Ÿle wygl¹dam, a tam siê zmarszczy³am, jest dla mnie zawracaniem g³owy. Najzwyczajniej w œwiecie. S¹ wa¿niejsze rzeczy. Zawodowo, rodzinnie, w krêgu przyjació³. Kobiety skupiaj¹ siê na takim drobiazgu, zamiast zastanowiæ siê: w czym siê mogê jeszcze rozwin¹æ? Czy mogê za³o¿yæ fajny klub dla kobiet i muszê mieæ na to œrodki? Czy mo¿e zrobiæ fajn¹ imprezê w domu albo zacz¹æ skakaæ ze spadochronem? Mam 60 lat? Nie szkodzi! Lataj¹ca babcia to te¿ jest sukces! Tyle jest fajnych rzeczy do zrobienia, wiêc czy naprawdê trzeba sobie i swojemu wygl¹dowi poœwiêcaæ tyle uwagi? Poœwiêcajmy j¹ temu, co mamy w g³owie. I rozwijajmy swoje umiejêtnoœci. Po co skupiaæ siê na tym, ¿e ma siê 80 centymetrów pasie?”. No w³aœnie! * „Brunetki, blondynki, ja wszystkie was dziewczynki ca³owaæ chcê” œpiewa³ jeden z najwybitniejszych polskich tenorów Jan Kiepura. „To by³ prawdziwy idol, jeden z pierwszych idoli kultury masowej. W 1942 roku na wystêp Kiepury w Chicago przysz³o ponad 40 tysiêcy s³uchaczy, 20 tysiêcy wype³ni³o za jego spraw¹ nowojorsk¹ Madison Square Garden. W Stanach Zjednoczonych tylko Elvis Presley móg³ liczyæ na tak¹ widowniê” –

MissMedia

Dorota Wellman

mówi³ Polskiej Agencji Prasowej biograf artysty, muzykolog dr Wac³aw Panek. Kiepura goœci³ na najwiêkszych scenach operowych œwiata. Zagra³ te¿ w ponad 20 filmach, w jednym wyst¹pi³ ze swoj¹ ¿on¹ sopranistk¹ Márth¹ Eggerth. Gdy wybucha³a wojna oboje wyjechali do USA. Nigdy nie wrócili na sta³e do kraju. Ich synowie urodzili siê na obczyŸnie. M³odszy syn, Marjan zosta³ wybitnym pianist¹ i znawc¹ Fryderyka Chopina. Wspólnie z ¿on¹ podarowali niedawno Operze Narodowej portret Jana Kiepury pêdzla Borisa Chaliapina. „O tym, ¿e mój zwyczajny, kochany tata jest kimœ wa¿nym dla ludzi na ca³ym œwiecie, dowiedzia³em siê tu¿ po jego œmierci. Odszed³ nagle na atak serca 15 sierpnia 1966 roku. Mia³em wtedy tylko 15 lat. Zaskoczy³o mnie to, jak wiele osób po nim p³aka³o. Skalê jego popularnoœci zrozumia³em na pogrzebie, który

Jan Kiepura z ¿on¹ Márth¹ Eggerth i synem

odby³ siê w Warszawie. Mojego tatê ¿egna³o ponad 200 tysiêcy osób” – wspomina syn œpiewaka. „Mój tata by³ wyj¹tkowy nie tylko dlatego, ¿e mia³ fantastyczny g³os. Owszem, tym siê wyró¿nia³, to by³o narzêdzie jego pracy. Ale poza scenami, na których wystêpowa³, by³ zwyk³ym cz³owiekiem, niezwykle zainteresowanym innymi ludŸmi. Jego prostolinijnoœæ i sympatia, jak¹ okazywa³ na ka¿dym kroku, sprawi³y, ¿e ludzie naprawdê go kochali. Jak przyjaciela, bo on dla wszystkich by³ przyjacielem” – opowiada Marjan Kiepura. Zapytany o to, jak wygl¹da³ ich amerykañski dom, w którym oprócz ojca królowa³a mama, Mártha Eggerth, odpowiada ¿e by³ to zwyczajny, spokojny dom, w którym rodzice nie byli jedynie goœæmi, jak to czêsto w wypadku znanych artystów bywa. „Mia³em szczêœliwe dzieciñstwo i m³odoœæ. Oczywiœcie rodzice dbali o swoje

Marjan Kiepura

kariery, nie da siê ukryæ, ¿e by³y dla nich wa¿ne, ale to ja i mój brat byliœmy dla nich priorytetem” – zwierza siê Kiepura. „Wiem, ¿e zdarza siê, ¿e dzieci znanych osób nie maj¹ w ¿yciu ³atwo. Musz¹ udowadniaæ, ¿e te¿ coœ potrafi¹, ¿e s¹ wartoœciowymi ludŸmi, a jeœli id¹ t¹ sam¹ drog¹ co ich s³awni rodzice, musz¹ pracowaæ dwa razy ciê¿ej, ¿eby pokazaæ, ¿e maj¹ talent, a nie tylko znane nazwisko. Nigdy takiej presji nie odczuwa³em, mo¿e dlatego, ¿e nie zajmowa³em siê ani œpiewem, ani aktorstwem. Czêsto myœlê o tacie, choæ tyle lat ¿yjê bez niego i mogê powiedzieæ, ¿e zawdziêczam mu mi³oœæ do muzyki, szczególnie Chopina, i zupe³nie zwyczajne dzieciñstwo. Bo tata by³ zupe³nie zwyczajnym cz³owiekiem, który nie mia³ w sobie nic z gwiazdora. O wszystkim mog³em z nim porozmawiaæ”. Niewiele m³odszych osób wie, ¿e s³ynny Jan Kiepura nie by³ z wykszta³cenia œpiewakiem. „Ale œpiewa³ zawsze i wszêdzie” – jak wspomina jego syn. „Dziadek Franciszek by³ piekarzem i marzy³ o tym, ¿eby tata mia³ powa¿ny zawód. Ale to babcia nalega³a, ¿eby poszed³ na studia prawnicze. Tata pos³ucha³ i z Sosnowca pojecha³ do Warszawy na Uniwersytet Warszawski. Skoñczy³ prawo, ale pragnienie œpiewania by³o silniejsze ni¿ pos³uszeñstwo rodzicom. Gdy dziadek przysy³a³ tacie pieni¹dze na utrzymanie, czêœæ z nich odk³ada³ i przeznacza³ na naukê œpiewu. W koñcu w 1925 roku spe³ni³o siê jego marzenie i zadebiutowa³ rol¹ „Fausta” w operze we Lwowie”. A potem upomnia³a siê o niego X muza i Jan Kiepura pojawi³ siê na srebrnym ekranie. „Rzadko siê zdarza³o, ¿eby œpiewak operowy jednoczeœnie by³ aktorem filmowym. Inne cechy s¹ potrzebne do œpiewania w operze, a inne do grania w filmach. Jak widaæ, mój tata by³ utalentowany wszechstronnie” – podsumowuje Marjan Kiepura. „By³ te¿ bardzo przystojny i niezwykle wysportowany. I to siê podoba³o. By³ wiarygodny we wszystkim, co robi³. I œpiewaj¹c, i graj¹c w filmach”. m


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

www.kurierplus.com

11

Stany wewnêtrzne

Renklody „Lato siê chyli. Wiem o tym nie dlatego, ¿e kontrolujê tabelê ptasich odlotów, ale dziêki kartce z kalendarza, z której wynika, ¿e od teraz, przez trzy dni nie bêdzie ciep³ej wody” – pisze redaktor £ukasz Najder. Mieszkaniec Zgierza. „Ten komunikat spó³dzielnia wywiesza nam co roku, gdy lato siê chyli. Zaczyna siê sezon przegl¹dów – jeszcze ci na dachach z palnikami, facet od gazowych dysz, kominiarz z wiatraczkiem na sztycy, który jakby sprawdza, czy blok ¿yje. W mieœcie przybywa dzieci, znikaj¹ owoce. Czekasz tyle miesiêcy na renklody, a tu raptem do wziêcia ju¿ tylko s³owo „renkloda”. Pewnie dlatego robimy tak du¿o weków – chcemy, by coœ po nas zosta³o. <Exegi monumentum aere perennius>, mówi¹c zwiêŸlej – ajwar. Koñcz¹ siê te¿ urlopy, bo lato siê chyli. St¹d opaleni w pracy, a umarli w snach.

W g³owie odk³ada siê kolejna warstwa kanikularnych wspomnieñ, nieodró¿nialnych od reszty. S¹ to bowiem zawsze bardzo podobne odg³osy i obrazy. Wrzawa pla¿, jêzyki strefy euro, celnicy, ocala³e miasta. Lato siê chyli, wszystko zaraz powróci do ziemi. Nastanie mrok i zi¹b od 16 do 8 rano. Bêdziemy zatem siedzieæ w domach. W domach – bêdziemy czytaæ wiersze, bêdziemy cierpieæ, œpiewaæ i jeœæ kiszonki. Znowu bêdziemy S³owianami”. Lato siê chyli. Ale nie rozpaczam z tego powodu. Po upalnych miesi¹cach nadchodz¹ ch³odne poranki i wieczory. S³oñce lekko spuszcza z tonu. Ale nie ustêpuje. Œwiat³o póŸnego sierpnia „jak mg³a, welon, fragment kokonu, wylinka”. Otulaj¹ce, miêkko uk³adaj¹ce siê na przedmiotach. Na twarzach. Czasem wydaje siê, ¿e z³ota godzina – termin zapo¿yczony od fotografów – trwa ca³¹ dobê. Jeszcze nie rdzewiej¹ liœcie. Ale gdy wyjrzeæ przez okno, wyraŸnie widaæ, ¿e ogród p³owieje. W miejscu, gdzie pochowaliœmy kota, wyrós³ ¿ó³ty kwiat dyni. Z pestek, które zosta³y po halloweenowych ozdobach. Z resztek rozwleczonych przez oposy i ptaki. Hortensja w tym roku nie mia³a kwiatów. Za to posadzony przy-

Weronika Kwiatkowska padkiem, obumieraj¹cy niecierpek, ci¹gle ma nowe. W cynkowej balii œwiec¹ ró¿owe p³atki. Choæ notorycznie zapominamy podlewaæ, roœlina radzi sobie œwietnie. Czym wzbudza mój nieustaj¹cy podziw. Podobnie jak dzikie wino, które ju¿ przedosta³o siê na nasz¹ czêœæ p³otu. Marzê o tym, by zaros³o wszystko. Ale s¹siedzi, nie wiedzieæ czemu, co roku strzyg¹ ceglan¹ œcianê, na której siê p³o¿y. Gol¹ do skóry. Sklepikiem pod domem, który w sezonie oferuje warzywa z okolicznych farm, te¿ mo¿na odmierzaæ czas. Po soczystych brzoskwiniach nie ma œladu. Ale pojawi³y siê œliwki wêgierki. I jab³ka udaj¹ce papierówki. O tej porze, co roku, poszukujê wrzosów w doniczkach i co roku, okazuje siê, ¿e jest ju¿ za póŸno. Kupujê zatem s³oneczniki do wazonu, szczególnie lubiê te drobne, o ma³ych, sprê¿ystych g³ówkach. I czekam na wysyp dyni. Nie³atwo upolowaæ te w nieoczywistych kolorach: ró¿owe, fioletowe, szare. Ale czasem siê udaje. I wtedy d³ugo ciesz¹ oko. We wrzeœniu ci¹gle mo¿na jeŸdziæ na pla¿e i p³ywaæ w nagrzanym Atlantyku. Szczególnie od strony zatoki. A jeœli ma siê du¿o szczêœcia, wyjechaæ na Przyl¹dek Dorsza i chodziæ na grzyby, spaceruj¹c najpiêkniejszymi ze szlaków. W tej czêœci œwiata babie lato jest por¹ idealn¹. Czekam na ni¹ co roku.

Zawsze mia³am s³aboœæ do jesieni. Nawet tej polskiej, deszczowej. Pocz¹tek roku szkolnego niós³ obietnicê zmiany. Lubi³am pierwszy dzieñ wrzeœnia. Bia³e koszule. Granatowe spódniczki. Nowy plan lekcji. Pachn¹ce drukarni¹ ksi¹¿ki. Zeszyty z niezapisanymi kartkami. Jakby wszystko, co wczeœniej, mo¿na by³o wymazaæ gumk¹. I zacz¹æ od pocz¹tku. W tym roku, zaraz po Labor Day, mam wa¿ne spotkanie. Czeka³am na nie pó³tora roku. I choæ usi¹dê nie w ³awce, a na kozetce, towarzysz¹ mi podobne emocje: radoœæ i dzikie podekscytowanie, ale te¿ trochê niepewnoœci i obaw. Jak to bêdzie w kolejnym roku szko³y… ¿ycia? Trudniej? £atwiej? Inaczej? Czy nadal bêdê wzorow¹ uczennic¹? I – co nie bez znaczenia – czy w nowej, prywatnej placówce bêdzie mnie staæ na czesne? Liczê na jakiœ rodzaj „stypendium naukowego”. Ale nic nie jest przes¹dzone. Mój klinicysta ma teraz PhD przed nazwiskiem, a to oznacza dodatkowe koszty. I choæ praca z nim jest warta ka¿dych pieniêdzy, trudno wydawaæ te, których siê nie zarabia. Ale – cytuj¹c Stanis³awa Lema – jestem dobrej myœli, bo po co byæ z³ej? Idzie jesieñ. Pora poetów. Jab³ek z cynamonem. Szeleszcz¹cych liœci. Mg³y. I têsknoty. Czy mo¿e byæ piêkniej? m

Zapraszamy na stronê Autorki: www.stanywewnetrzne.com

Pere³ki architektury Jan Latus Jaka szkoda, ¿e spacery po mieœcie s¹ na Filipinach niemo¿liwe, a w ka¿dym razie trudne. Jest to trekking, omijanie g³azów i ka³u¿, schodzenie z jezdni na pobocze, gdy nie ma trotuaru. A jak istnieje w szcz¹tkowej formie, s¹ to popêkane, skrusza³e p³yty betonowe, pomiêdzy które wdziera siê zielsko. Zreszt¹ i ten, metrowej szerokoœci, szlak turystyczny jest blokowany przez zaparkowane, gdzie siê da, samochody, motocykle i motocyklowe riksze. Tam, gdzie nic nie parkuje, odnajdziemy sterty œmieci, odchody i odpady. Nie jest to wiêc odpowiednie miejsce na spokojny spacer, gdy mo¿na pogr¹¿yæ siê w swoich myœlach i wyciszyæ. Trzeba, id¹c tym szlaczkiem lub poboczem jezdni, mieæ oczy naoko³o g³owy i nastawiaæ ucha (odradzam s³uchawki, jeœli wam ¿ycie mi³e). Nikt nie ma te¿ g³owy, ¿eby podnosiæ g³owê – i przygl¹daæ siê budynkom, a nawet robiæ im zdjêcia. Tak mo¿na zachowywaæ siê w Nowym Jorku i Dubaju. Poza tym w tych miastach naprawdê jest co podziwiaæ – setki obiektów nas zachwyc¹ i bêd¹ siê domagaæ stworzenia ciekawego fotogramu. Jednak nie da siê zatrzymaæ przedzieraj¹c siê przez wertepy, krzaczory

i sterty œmieci (sprz¹tanie ulic to koncept tu niepopularny). Wszyscy tu siê przepychaj¹, omijaj¹, zastawiaj¹ drogê. Azja to nie Planty i nie Ogrody Luksemburskie. Tu siê idzie w swoich sprawach, a poniewa¿ jest zwykle straszny upa³ lub leje ulewny deszcz, nikt nie chodzi, raczej bierze motorow¹ taksówkê, choæ go na ni¹ nie staæ. Piszê o tym wszystkim, nie pierwszy raz zreszt¹, bo chcia³bym coœ napisaæ o tutejszej architekturze – jak jest trudno zwróciæ na ni¹ uwagê, mieæ czas na oglêdziny, a nawet spokojne wykadrowanie zdjêcia. Jestem utajonym mi³oœnikiem architektury. Nawet chcia³em zostaæ architektem, ale raczej nie mia³em po¿¹danego dubletu (przeciwstawnych) talentów: do rysunku i matematyki. Nowy Jork by³ dla mnie rajem, skoro mog³em tam podziwiaæ nawarstwianie siê stylów, ogrom ca³oœci i piêkno detalu, eklektyzm, kicz i piêkno modernistycznych, czystych bry³. Inne miasta amerykañskie, mo¿e poza San Francisco, nie dawa³y mi takiej satysfakcji przy ogl¹daniu zabudowy, ale miasta europejskie – jak najbardziej. Na tym przecie¿ polega nieprawdopodobne piêkno W³och, Francji czy Hiszpanii, ¿e mo¿na tam zachwycaæ siê kolejnym zau³kiem, placem i fasad¹. W miastach azjatyckich tego nie znajdujê. Imponuj¹ one – budowanymi w centrum metropolii – coraz to wy¿szymi, po³yskliwymi, szklanymi wie¿owcami; tak¿e stawianymi obok nich efektownymi galeriami handlowymi. Te¿ ogromnymi lotniskami i imponuj¹cymi wêz³ami komunikacyjnymi. Stara zabudowa nie ma jednak uroku.

Jest biedna, drewniana, czêsto naœladowcza stylistycznie wobec europejskiej, zrujnowana przez brak pieniêdzy na konserwacjê oraz niszcz¹cy, wilgotny i gor¹cy, klimat. We W³oszech i w Anglii stoj¹ kilkusetletnie domy z kamienia; ba, nadal mieszkaj¹ w nich ludzie, nie przejmuj¹c siê wcale, ¿e zamieszkuj¹ obiekt zabytkowy. Z wiêksz¹ lub mniejsz¹ œmia³oœci¹ adaptuj¹ i modernizuj¹, wstawiaj¹ do wnêtrz lodówki, wyci¹gi nad kuchni¹ i halogenowe oœwietlenie, a nawet œwietlikowe okna w dachu. Kamieñ pozostaje nienaruszony; sprzyja te¿ temu umiarkowany klimat. W Azji Po³udniowo-Wschodniej budowano z drewna, które szybko tu gnije. Tak¿e ceg³a niewiele poprawia. U¿ywa siê tu teraz pustaków, a œciany s¹ tak cienkie, jak siê da. Nikt tu nie s³ysza³ o grubych, ceglanych murach – mo¿e z wyj¹tkiem zabytkowych fortyfikacji Intramuros w Manili. Polskie domy jednorodzinne z czasów komuny: wille z pustaków z p³askim dachem, nieotynkowane, a jak ju¿ ktoœ je zdobi³, to mozaik¹ z pot³uczonych butelek, s¹ szczytem gustu wobec domów filipiñskich. Nawet biedna rodzina nie chce poprzestaæ na g³adkich œcianach i k¹tach prostych. Zwieñczenia œcian zdobi¹ grzebienie ornamentów, na miniaturowym podwórku stoj¹ rzeŸby, okna maj¹ ³uki, a balkony maj¹ balustradki niczym szachowe wie¿e, a jeœli s¹ kute z ¿elaza – niczym jadowite wê¿e. A wszystko to jest nieukoñczone, ju¿ po³amane i pokruszone, pokryte liszajem, który nieuchronnie niszczy, k³adziony nieumiejêtnie i tanio, tynk i farbê.

Intramuros w Manili

Zawsze fascynowa³y mnie domy pokraczne, konstrukcje tak brzydkie i œmieszne, ¿e siê chcia³o siêgn¹æ po aparat. Zamiast tych opowieœci, powinienem po prostu wys³aæ kilkadziesi¹t zdjêæ budowli-potworków, które mija³em nie tylko w Angeles City, ale gdziekolwiek by³em na Filipinach. Najbiedniejsze domy na wsiach s¹ brzydkie brzydot¹ prostej, taniej konstrukcji: nieotynkowane pustaki, prosty dach i okiennice. Jednak¿e ka¿dy skok zamo¿noœci owocuje domem wiêkszym i jego upiêkszeniem: fikuœn¹, kut¹ bram¹, kariatydami, (zapchan¹) fontann¹, balkonami i tarasami, na których teraz suszy siê bielizna. Ewidentnie, Filipiñczycy czuj¹ siê, gdy idzie o budowanie, potomkami Hiszpanów, choæ nie dotyczy to jakoœci materia³ów i dobrego gustu. Nie zamieszczam fotoreporta¿u, gdy¿, jak powiedzia³em, nie ma siê tu ochoty i nastroju przystawaæ co chwilê i uwieczniaæ cywilizacyjn¹ rzeczywistoœæ. By³oby to te¿ szyderstwem z kraju, który traktuje mnie mi³o i sprawiedliwie, wiêc by³oby to í 14 z mojej strony wredne.


12

KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

Przede mn¹ daleka droga í1 Z takich bardziej ¿yciowych rzeczy, to przeprowadzenie siê do Stanów, nawet na krótko, bo fizycznie z powodu Covidu by³em tylko pó³ roku, da³o mi naprawdê du¿o. Ameryka jest centrum œwiata rozrywki. Stany otworzy³y mi oczy, uœwiadomi³y, ¿e tak naprawdê œwiat jest ma³y. S¹ rzeczy trudne, ale wszystko jest w tych czasach mo¿liwe. Jakbym siê chcia³ przenieœæ do Stanów to jest to bardzo realne i wiem czym siê to je. Zmieni³a siê moja mentalnoœæ. Oczywiœcie jestem Polakiem, st¹d pochodzê i tu mam rodzinê, ale to nie znaczy, ¿e muszê siê zamykaæ w granicach kraju.

liœmy najpierw ma³e rzeczy i w pewnym momencie, kiedy krótkie wideo arii „Habanera” z opery „Carmen” Bizeta w moim wykonaniu okaza³o siê sukcesem, chcieliœmy nagraæ szybko klip muzyczny z prawdziwego zdarzenia. Zrobiliœmy to z mikroskopijnym bud¿etem, ale moim zdaniem wysz³o naprawdê œwietnie. Od tamtego momentu pracujê tylko z nimi i z ich firm¹ Hops.

Obserwuj¹c Ciebie od lat jestem pod wra¿eniem jak wiele osi¹gn¹³eœ. Zdoby³eœ uwagê reprezentantów ró¿nych gatunków i pokoleñ – od bohaterów gitary, Toma Morello i Paula Stanley’a, po ikonê popu Madonnê i Jungkooka z BTS oraz hiphopowe legendy: Timbaland i Ty Dolla $ign. W 2022 roku zosta³eœ ambasadorem japoñskiej marki Ibanez Guitars i wprowadzi³eœ na rynek sygnowan¹ gitarê, do³¹czaj¹c do takich nazwisk, jak Steve Vai, Joe Satriani, Tim Henson i Ichika Nito. Pracowa³eœ nad muzyk¹ gitarow¹ do serialu na Netfliksie – „One Piece,” wspó³pracuj¹c z kompozytorami Sonyia Belousova i Gionie Ostinelli. Nagra³eœ singiel „First Love” z Willem Smith’em i hiszpañsk¹ piosenkark¹ pop – Indi¹ Martinez. Ostatnio wspó³pracowa³eœ z Andrea Bocelli. Które z tych doœwiadczeñ by³o dla Ciebie najwiêksz¹ niespodziank¹? Najwiêkszym zaskoczeniem by³ Will Smith. Wspó³praca z nim to kosmos. Niczego takiego nie planowa³em. Wszystko wydarzy³o siê nagle i spontanicznie, w³aœciwie z tygodnia na tydzieñ. Zaaran¿owa³em to, czego potrzebowa³ i nagle to siê sta³o utworem. By³a to dla mnie po raz pierwszy wspó³praca z osob¹, któr¹ zna ka¿dy, taka super klasa gwiazdy. Will ma zaciêcie wielogatunkowe. Obserwowa³em jak on, maj¹c piêædziesi¹t parê lat intensywnie pracuje – by³o to dla mnie osza³amiaj¹ce doœwiadczenie. Ostatnio, w Lizbonie szed³em ulic¹ z moim przyjacielem gitarzyst¹ i jakiœ Niemiec widz¹c mnie powiedzia³: „Szajse, Will Smith guitar player” (Cholera, gitarzysta Willa Smitha). Bardzo œmieszna sytuacja.

Kiedy zobaczy³am ciebie na ¿ywo podczas trasy koncertowej „Accustic Dragon Tour” rok temu w Nowym Jorku, s³owa Simona Cowella „Gitary zosta³y stworzone dla Ciebie” – nabra³y mocy. Bilety by³y wysprzedane do ostatniego miejsca. Pokaza³eœ nie tylko twoje naturalne zdolnoœci, poczucie rytmu i ogromny talent, ale tak¿e efekt iloœci godzin, które przez lata w³o¿y³eœ w jego szlifowanie. Twój perkusyjny Fingerstyle, wolnoœæ w tworzeniu i ekspresji sprawiaj¹, ¿e chce siê wiêcej. Z jakimi emocjami chcesz, ¿eby ludzie wychodzili z twoich koncertów? Nie oczekujê jakiejœ specyficznej reakcji publicznoœci. Ludzie przychodz¹ ¿eby prze¿yæ jakieœ emocje, poznaæ coœ nowego. Myœl¹, ¿e bêdzie to fajne gitarowe show albo widzieli mnie w Internecie. Na ¿ywo mog¹ zobaczyæ prawdziwe uderzenie, coœ autentycznego. Ja mogê siê postaraæ na tyle, na ile jestem w stanie, a wtedy reakcje bêd¹ naturalne. Najlepsze, co mogê us³yszeæ po koncercie to, jak ktoœ powie „Nigdy czegoœ takiego nie widzia³em” albo „Nigdy czegoœ takiego nie s³ysza³em.” Oryginalnoœæ to moim zdaniem zdecydowanie klucz do sukcesu. Mo¿esz pochwaliæ siê uznaniem takich tytu³ów, jak „Rolling Stone”, „Billboard”, „Premier Guitar” i „Guitar World”, których autorzy zgodnie nazywaj¹ ciê „jednym z najbardziej utalentowanych gitarzystów swojego pokolenia”. Nadal jesteœ bardzo skromny. Co dziœ cenisz w sobie najbardziej i nie chcia³byœ nigdy tego straciæ lub zmieniæ? Myœlê, ¿e dosyæ twardo st¹pam po ziemi i mam bardzo dobre wsparcie rodziny i przyjació³. Mój tata dalej jest g³êboko zwi¹zany z moj¹ karier¹ i dalej pracuje ze mn¹. Naprawdê ³atwo siê jest pok³óciæ o rzeczy, które wydaj¹ siê byæ wa¿ne, ale w zestawieniu z rodzin¹ staj¹ siê ma³e i bez znaczenia. Chcê, ¿eby ta relacja jak¹ mam z bliskimi, pozosta³a taka jaka jest albo by³a jeszcze lepsza.

17 wrzeœnia dasz koncert w Irving Plaza w Nowym Jorku w ramach Marcin – Art of the Guitar World Tour. Ka¿dy, kto nie s³ysza³ ciê na ¿ywo powinien siê tam udaæ. Kto pojawi siê z tob¹ na scenie? Podczas trasy koncertowej Art of the Guitar po raz pierwszy w ¿yciu gram na scenie sam, za to na trzech ró¿nych gitarach. Gitara akustyczna to dalej mój g³ówny instrument i zdecydowanie motyw przewodni koncertu, ale pierwszy raz bêdê gra³ na gitarze ze strunami nylonowymi oraz na gitarze elektrycznej z du¿o ciê¿szym, mocniejszym brzmieniem. Porównuj¹c to, co zaprezentowa³em w Nowym Jorku rok temu, a co poka¿ê teraz to niebo, a ziemia. Pamiêtam, ¿e w tamtym roku na koncercie w Nowym Jorku na scenie nie by³o nawet mojego imienia, bo nie mieliœmy pozwolenia, którego jak siê dowiedzieliœmy w ostatniej chwili wymagali, a którego nie trzeba by³o np. w Japonii. Od tego czasu du¿o siê nauczy³em. Mam bardziej kompletn¹ wizjê ca³ego koncertu; jego strony technicznej i organizacyjnej. Dzisiaj aran¿owa³em utwór, który wykonam. Na gitarze elektrycznej bêd¹ zupe³nie nowe utwory. Wiem, ¿e bêdzie to gitarowy show i proszê trzymaæ kciuki, ¿eby siê uda³o.

Czy mia³eœ czas, by zatrzymaæ siê i spojrzeæ na to, co uda³o ci siê osi¹gn¹æ przez te 25 lat ¿ycia? I tak, i nie. Nie mo¿na osiadaæ na laurach. Czasem udaje mi siê odpocz¹æ, wtedy nie cofam siê, by patrzeæ na to, co zrobi³em. Podchodzê do tego z dystansem. Kiedy le¿ê na kanapie w ³adnym hotelu w Tokio to wolê poczytaæ ksi¹¿kê ni¿ rozpamiêtywaæ przesz³oœæ. Mam œwiadomoœæ, ¿e przede mn¹ ci¹gle daleka droga. Twoje umiejêtnoœci gitarowe osi¹gnê³y kolejny wy¿szy poziom. Kiedyœ twoje widea krêcone by³y przez Jacka Golde i Karola Rolka, a mix i mastering robi³ twój tata. Kto dziœ zajmuje siê t¹ czêœci¹ twojej kariery? Tatê zastêpuj¹ teraz trzy osoby. Jeœli chodzi o zarz¹dzanie moj¹ karier¹ to mam mened¿era, ma na imiê Joel. Mam te¿ agentów. Jeœli chodzi o krêcenie wideo to a¿ tak du¿o siê nie zmieni³o. Dalej pracujê ze swoimi ludŸmi, nikt mi nie bêdzie wtyka³ nieznajomych osób, które ma³o wiedz¹, a du¿o bêd¹ mówi³y. Pracujê z moj¹ kole¿ank¹ jeszcze z czasów gimnazjum, a odk¹d przyprowadzi³a swojego ch³opaka, zacz¹³em pracowaæ z obojgiem. Robi-

www.kurierplus.com

Ostatnio na kanale Youtube Michaela Goyette – Pro Guitarist Reacts, zaproszony przez niego Tim Connors po wys³uchaniu twojego wykonania „Kashmir” powiedzia³: „Widz¹c m³odych ludzi, którzy z podobn¹ pasj¹ podchodz¹ do gitary jestem spokojny. Gitara jest w dobrych rêkach.” Dziêkujê. Ci¹g³y rozwój, a teraz trzy gitary, kolejne wyzwanie i kolejny test, ¿eby zobaczyæ, czy faktycznie jest w dobrych rêkach. Marcin Patrza³ek - Oryginalnoœæ to klucz do sukcesu.

Rozmawia³a: Katarzyna Zió³kowska


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

www.kurierplus.com

13

El¿bieta Baumgartner radzi

Zanim kupisz samochód swemu nastolatkowi prawo jazdy uczniowskie (junior permit) dostêpne jest od 16 lat. Zwykle proces obejmuje kurs teoretyczny, praktyczne lekcje jazdy, egzamin pisemny i drogowy. Wiêkszoœæ stanów stosuje tzw. Graduated Driver Licensing (GDL) – system stopniowego wprowadzania m³odego kierowcy na drogê z o graniczeniami (np. zakaz jazdy noc¹, limit pasa¿erów) a¿ do uzyskania pe³nych uprawnieñ.

Z

akup pierwszego samochodu dla nastoletniego dziecka to emocjonuj¹cy moment – pe³en radoœci, ale i obaw. Dla wielu polskich imigrantów w USA wi¹¿e siê z du¿ym wydatkiem oraz trudnymi decyzjami: jaki samochód kupiæ, jak go sfinansowaæ, jakie dokumenty przygotowaæ i przede wszystkim – jak zapewniæ bezpieczeñstwo m³odemu kierowcy. W tym artykule przedstawiamy, na co zwróciæ uwagê przed zakupem auta dla nastolatka, jakie koszty siê z tym wi¹¿¹, oraz jak ograniczyæ wydatki, zw³aszcza na ubezpieczenie. Czy twój nastolatek jest gotowy na samochód? Zanim zaczniesz siê zastanawiaæ, jaki samochód jest najlepszy dla nastoletniego kierowcy, powinieneœ zdecydowaæ, czy to w³aœciwy moment na zakup. Zanim zainwestujesz kilka, kilkanaœcie tysiêcy dolarów lub wiêcej w auto i dasz dziecku wolnoœæ, której nie mo¿e siê doczekaæ, zadaj sobie najpierw nastêpuj¹ce pytania: æ Dlaczego twój nastolatek potrzebuje w³asnego samochodu? Je¿eli do szko³y mo¿e doje¿d¿aæ komunikacj¹ publiczn¹, to nie ma poœpiechu. æ Gdzie/kiedy bêdzie jeŸdzi³ tym samochodem? Je¿eli m³odzian mo¿e siê bez samochodu obejœæ, a u¿ywaæ go bêdzie tylko w celach rozrywkowych, czy po to, by zaimponowaæ rówieœnikom, to mo¿esz co najwy¿ej zaproponowaæ do³o¿enie siê do zakupu, je¿eli on samodzielnie zarobi odpowiedni¹ kwotê pieniêdzy, a potem bêdzie sam p³aci³ za utrzymanie pojazdu. æ Czy masz miejsce na inny samochód? Pewnie nie masz dodatkowego miejsca w gara¿u, a w niektórych miastach parkowanie na ulicy jest bardzo trudne. Upewnij siê, ¿e przeparkowanie samochodu bêdzie obowi¹zkiem m³odziana, a nie twoim. æ Czy staæ ciê na nowy lub u¿ywany samochód? Miêdzy nami mówi¹c, zakup nowego pojazdu dla nastolatka nie jest roztropn¹ decyzj¹. Uzyskanie prawa jazdy – kiedy i jak? Wiek, w którym nastolatek mo¿e legalnie rozpocz¹æ proces uzyskania prawa jazdy, ró¿ni siê w zale¿noœci od stanu. Na przyk³ad, w Kalifornii – mo¿na ubiegaæ siê o learner’s permit ju¿ w wieku 15 lat i 6 miesiêcy, w Teksasie i Illinois – od 15. roku ¿ycia z obowi¹zkowym kursem i zgod¹ rodziców, a w Nowym Jorku –

Auto dla nastolatka – nowe czy u¿ywane? Dla wiêkszoœci rodzin u¿ywany samochód to rozs¹dniejszy wybór. Nowe auta szybko trac¹ na wartoœci, a pocz¹tkuj¹cy kierowcy czêsto pope³niaj¹ b³êdy za kierownic¹, co zwiêksza ryzyko drobnych kolizji. U¿ywane auta s¹ tañsze, a przy odpowiednim sprawdzeniu – równie bezpieczne. Warto postawiæ na modele znane z niezawodnoœci, jak Toyota Corolla, Honda Civic, Subaru Impreza czy Mazda 3. Wielu rodziców oddaje u¿ywane auto synowi czy córce, a sami kupuj¹ nowsze. Zanim podejmiesz decyzjê, sprawdŸ historiê pojazdu (np. przez Carfax), poproœ o niezale¿ny przegl¹d techniczny i upewnij siê, ¿e samochód nie bra³ udzia³u w powa¿nym wypadku. Finansowanie – gotówka, po¿yczka czy leasing? Najtañszym rozwi¹zaniem jest zakup za gotówkê, ale nie zawsze jest to mo¿liwe. Jeœli musisz wspomóc siê po¿yczk¹, pamiêtaj, ¿e jako rodzic najpewniej bêdziesz g³ównym kredytobiorc¹. Stopa procentowa zale¿y od twojej punktacji kredytowej, dlatego warto wczeœniej poprawiæ swoj¹ historiê kredytow¹, np. sp³acaj¹c inne zobowi¹zania. Leasing zazwyczaj nie jest polecany dla nastolatków – limity przebiegu, koniecznoœæ oddania auta w nienagannym stanie i dodatkowe op³aty za uszkodzenia mog¹ sprawiæ, ¿e ca³oœæ bêdzie dro¿sza ni¿ tradycyjny zakup. Bezpieczeñstwo przede wszystkim Zanim kluczyki trafi¹ do r¹k nastolatka, upewnij siê, ¿e auto posiada podstawowe systemy bezpieczeñstwa: ABS, poduszki powietrzne, kontrolê trakcji, kamerê cofania i system ostrzegania przed kolizj¹. Im wy¿szy poziom bezpieczeñstwa, tym mniejsze ryzyko wypadku – i ni¿sze koszty ubezpieczenia. Jak ograniczyæ koszt ubezpieczenia nastolatka? Ubezpieczenie samochodu dla nastolatka w USA mo¿e byæ bardzo drogie – to jeden z najwiêkszych kosztów zwi¹zanych z posiadaniem auta przez m³odego kierowcê. Istnieje jednak kilka sposobów, by znacz¹co obni¿yæ sk³adki: 1. Dodaj dziecko do swojej polisy – Zamiast kupowaæ osobne ubezpieczenie, dodaj nastolatka jako dodatkowego kierowcê do swojej istniej¹cej polisy. Czêsto jest to znacznie tañsze rozwi¹zanie.

2. Kup samochód o niskim koszcie ubezpieczenia – Niektóre modele s¹ znane z tego, ¿e s¹ tañsze do ubezpieczenia, np. starsze sedany z dobrymi wynikami w testach zderzeniowych. Unikaj sportowych aut i modeli z du¿ym silnikiem – ich ubezpieczenie jest dro¿sze. 3. Poproœ o zni¿kê za dobre oceny – Wiêkszoœæ firm ubezpieczeniowych oferuje tzw. good student discount dla uczniów z wysok¹ œredni¹ ocen (np. GPA 3.0 lub wy¿ej). Warto przedstawiæ œwiadectwo szkolne lub list z uczelni. 4. Ukoñczenie kursu bezpiecznej jazdy – W wielu stanach udzia³ w certyfikowanym kursie defensywnej jazdy (defensive driving course) mo¿e obni¿yæ sk³adkê nawet o kilkanaœcie procent. 5. Porównuj oferty – Nie wszystkie firmy ubezpieczeniowe traktuj¹ m³odych kierowców tak samo. Porównaj co najmniej kilka ofert i poproœ agenta o analizê, która opcja jest najkorzystniejsza. 6. Ubezpieczenie z wysokim udzia³em w³asnym (deductible) – Podniesienie udzia³u w³asnego w szkodzie (np. z 500 do 1,000 dol.) mo¿e znacznie obni¿yæ sk³adkê miesiêczn¹. Upewnij siê jednak, ¿e w razie wypadku staæ was bêdzie na pokrycie tej kwoty. Dodatkowe koszty posiadania auta Nastolatek powinien zdawaæ sobie sprawê z tego, ¿e poza ubezpieczeniem istniej¹

El¿bieta Baumgartner nie jest prawnikiem i nie udziela porad prawnych. Niniejszy artyku³ zosta³ napisany wy³¹cznie w celach informacyjnych. Jest autork¹ wielu ksi¹¿ek-poradnikówo profilu finansowym i konsumenckim, m.in. „Jak chowaæ pieni¹dze przed fiskusem”, „Jak kupiæ dom m¹drze i nie przep³aciæ”, „Podrêcznik w³aœciciela domu” i innych. S¹ one dostêpne w wersji elektronicznej w witrynie: www.PoradnikSukces.com tel. 1-718-224-3492

inne koszty, w których powinien przynajmniej w czêœci uczestniczyæ. S¹ to: rejestracja i tablice (zwykle od 100 do 300 dol. rocznie), przegl¹dy techniczne i op³aty stanowe (w zale¿noœci od stanu zamieszkania), regularne serwisowanie, wymiany oleju, opon, koszt paliwa, ewentualne mandaty. Ustal zasady korzystania z auta Zanim twoje dziecko zacznie jeŸdziæ, ustal zasady: kto pokrywa koszty paliwa, kto p³aci za mandaty, do której godziny mo¿na korzystaæ z auta i z kim mo¿na jechaæ. Dobrym pomys³em jest podpisanie „kontraktu rodzinnego” – dokumentu ustalaj¹cego wzajemne obowi¹zki i konsekwencje za nieprzestrzeganie zasad. m

Wracasz do Polski? Masz tam maj¹tek? Pomog¹ ci ksi¹¿ki El¿biety Baumgartner „Powrót do Polski” – finansowe i prawne dylematy amerykañskich reemigrantów. „Emerytura reemigranta w Polsce” – podrêcznik seniora wracaj¹cego do Polski. „Emerytura polska i amerykañska” ich ³¹cznie i skutki Umowy emerytalnej. Ksi¹¿ka dla osób pozostaj¹cych w USA. Równie¿: „Amerykañskie emerytury“, „Ubezpieczenie Social Security“, „Obywatelstwo z przeszkodami“, „Planowanie spadkowe“, „Jak chowaæ pieni¹dze przed fiskusem“, „Podrêcznik ochrony maj¹tkowej” i wiele innych. Ksi¹¿ki s¹ dostêpne tylko w wersji elektronicznej w witrynie www.PoradnikSukces.com, tel. 718-224-3492,

www.PoradnikSukces.com


KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

14

www.kurierplus.com

Zamów og³oszenie drobne Cena $10 za maksimum 30 s³ów Szukaj¹ pracy:

Anna-Pol Travel WYCIECZKI AUTOBUSOWE: Niagara, Waszyngton, Boston

æ 63-letni mê¿czyzna szuka dorywczej pracy lub na weekendy.

Tel. 347.280.8434 – Tadeusz æ Poszukujê pracy niewymagaj¹cej wysi³ku fizycznego.

Szybko siê uczê. Mam doœwiadczenie w bran¿y sprzeda¿owej.

E-mail:annapoltravel@msn.com

£atwo nawi¹zujê kontakty z ludzmi. Tel. 917.207.2449 – Darek

WWW.ANNAPOLTRAVEL.COM

Pere³ki architektury í 11 Filipiñskie pseudo zamki i pa³ace otoczone s¹ wysokimi murami, zawsze zwieñczonymi drutem kolczastym, a ma³e okienka s¹ zakratowane. Do wra¿enia z³ego gustu i ubóstwa dochodzi kolejne: ¿e musi tu byæ niebezpiecznie, skoro ludzie tak strzeg¹ swoich brzydkich skarbów, dorobku ¿ycia. Chyba jednak to siê zmienia. Nowe apartamentowce, jak mój obecny, wygl¹daj¹ nowoczeœnie i gustownie: szklane balustrady balkonów, okna od sufitu do pod³ogi. Wille budowane pod klucz maj¹ zwykle proste, nowoczesne kszta³ty, jasne tynki, du¿e okna i elewacje ozdobione drew-

821 A Manhattan Ave. Brooklyn, NY 11222 Tel. 718-349-2423

nianymi panelami. Domki tañsze, czêsto w zabudowie szeregowej, s¹ kompromisem piêkna i praktycznoœci: w tym klimacie przeszklone œciany pozostaj¹ zbytkiem. Idzie wiêc ku lepszemu. Œwiat tak siê otworzy³, ¿e Filipiñczycy ju¿ wiedz¹, jak wygl¹da nowoczesny design. Nie bêdê jednak ³azi³ po wertepach, ¿eby ogl¹daæ nieŸle wygl¹daj¹ce domki na kredyt. A piêknego, starego gmachu nie ma ani jednego. I ani jednego, murowanego koœcio³a, który chcia³bym obfotografowaæ, a potem och³odziæ siê w jego ch³odnym wnêtrzu.

Promocyjne ceny przy zakupie biletu przez internet

Œrodki transportu posiadaj¹ zezwolenia i licencje federalne (US Department of Transportation) oraz wymagane ubezpieczenia.

ATRAKCYJNE CENY NA: Bilety lotnicze do Polski i na ca³y œwiat

u

Pakiety wakacyjne: Karaiby, Hawaje, Floryda All-inclusive: Punta Cana, Meksyk od $699

v Rezerwacja hoteli v Wynajem samochodów v Notariusz v T³umaczenia v Klauzula “Apostille” v Zaproszenia v Wysy³ka pieniêdzy Vigo

PLUMBING & HEATING Licensed Master Plumber

Andrzej Natkaniec

INSTALACJA NOWYCH BOILERÓW l ZAMIANA BOILERÓW OLEJOWYCH NA GAZOWE l USUWANIE GAS, NATIONAL GRID, DEPT OF BUILDINGS VIOLATIONS l RPZ/BACKFLOW PREVENTER INSTALACJA & COROCZNE SERWISY l CON ED/ NATIONAL GRID GAS SERVICE RESOTRATION l INSPEKCJE SYSTEMÓW LINII GAZOWYCH ZGODNIE Z LOCAL LAW 152 l

Jan Latus

718.326.9090

Nauka gry na fortepianie, gitarze i skrzypcach oraz lekcje œpiewu

ANIA TRAVEL AGENCY 57-53 61st Street, Maspeth, N.Y. 11378 Tel. 718-416-0645, Fax 718-416-0653

Szko³a z tradycjami

3 Bilety Lotnicze 3 Wysy³ka pieniêdzy i paczek 3 T³umaczenia 3 Sprawy imigracyjne 3 Notariusz

Rejestracja Bo¿ena Konkiel tel. 718-609-0088

Acupuncture and Chinese Herbal Center Dr Shu-Gui Cui, L.Ac, OMD, Ph.D

email: Kobomusic@verizon.net

Fortunato Brothers 289 MANHATTAN AVE. (blisko Metropolitan Ave.) BROOKLYN, N.Y. 11211 Tel. 718-387-2281 Fax: 718-387-7042

– jeden z najbardziej znanych specjalistów w dziedzinie tradycyjnych chiñskich metod leczenia. Autor 6 ksi¹¿ek. Praktykuje od 47 lat. Pracowa³ we W³oszech, Kuwejcie, w Chinach. Pomaga nawet wtedy, gdy zawodz¹ inni. LECZY: l katar sienny l bóle pleców l rwê kulszow¹ l nerwobóle l impotencjê zapalenie cewki moczowej l bezp³odnoœæ l parali¿ l artretyzm l depresjê l nerwice l zespó³ przewlek³ego zmêczenia l na³ogi l objawy menopauzy l wylewy krwi do mózgu l

CAFFE - PASTICCERIA ESPRESSO - SPUMONI GELATI - CAKES

W³oska ciastkarnia czynna do 22:00, a w pi¹tek i sobotê do pó³nocy.

Zapraszamy.

l

alergie l zapalenie prostaty l rekonwalescencja po chorobach nowotworowych z zastosowaniem chiñskiego zio³olecznictwa itp.

Do akupunktury u¿ywane s¹ wy³¹cznie ig³y jednorazowego u¿ytku 144-48 Roosevelt Ave. #MD-A, Flushing NY 11354 Poniedzia³ek, œroda i pi¹tek: 12:00 - 19:00; tel. (718) 359-0956 1839 Stillwell Ave. (off 24th. Ave.), Brooklyn, NY 11223 Wtorek, czwartek i sobota: 12:00-19:00, w niedziele 12:00 - 15:00; tel. (718) 266-1018 www.drshuguicui.com


www.kurierplus.com

KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

Ludzie przy pracy

15

Czes³aw Karkowski

Filozof pracuje 24/7 Jeœli pisarze i poeci uwa¿ani s¹ czêstokroæ za sprytnych darmozjadów, którzy nie wykonuj¹ ¿adnej konkretnie, bezpoœrednio po¿ytecznej pracy, to co powiemy o filozofach? Co filozof robi? Filozof myœli. Czyli co konkretnie – pyta dociekliwy rozmówca; i kiedy, w jakim czasie poœwiêca siê temu wznios³emu zajêciu? Brak jasnej odpowiedzi na te pytania rodzi uzasadnione w ludziach pracy podejrzenia o wa³koñstwo i chêæ wo¿enia siê na cudzym trudzie z pretensj¹ do spe³niania wy¿szych rzekomo zadañ. Tak jest nie tylko dzisiaj. Równie¿ dawniej ¿ywiono podobne podejrzenia, o czym œwiadczyæ mo¿e los Sokratesa, pró¿niaka na tyle irytuj¹cego i politycznie podejrzanego, ¿e go w koñcu Ateñczycy skazali na œmieræ. Nie by³ pierwszym, któremu wytoczono proces, ani ostatnim ze skazanych „za myœlenie”. Ale na sugestywnym obrazie przypisywanym Rembrandtowi, pt. „Filozof w czasie medytacji” mamy inny, bardziej dostojny i wznios³y wizerunek pracy filozofa. Filozof czy nie? Historycy sztuki podaj¹ w w¹tpliwoœæ i autorstwo holenderskiego mistrza malarstwa, i tematykê, s¹dz¹c raczej, ¿e obraz przedstawia fragment historii biblijnego Tobiasza i jego ¿ony, oczekuj¹cych na powrót syna. Biorê jednak wspó³czesny tytu³ tego dzie³a na desce, znajduj¹cego siê obecnie w Luwrze, za dobr¹ monetê. Wyobra¿a on dwie postaci (podobno by³a i trzecia na krêtych schodach, ale z wiekiem zniknê³a pod warstwami brudu i werniksu) – starego myœliciela przy oknie i nieco ni¿ej pod krêtymi schodami zajmuj¹cymi centraln¹ przestrzeñ obrazu – kobietê podtrzymuj¹c¹ ¿ar p³on¹cego ogniska. Ca³oœæ sceny tonie w mroku, rozœwietlonym jedynie w dwóch miejscach – jasnoœci¹ od okna i nik³ym blaskiem ognia. Kobieta zajmuje siê czynnoœci¹ praktyczn¹, starzec – medytuje. Promieniste okno sugeruje lœnienie rozumu, a jednoczeœnie poœwiatê spadaj¹c¹ na tego, który donios³ym myœlom poœwiêca czas. Filozof Rembrandta jest starym mêdrcem rozmyœlaj¹cym nad tym, co ju¿ wie, reprezentuje m¹droœæ i wiedzê zdobyt¹ w ci¹gu d³ugiego ¿ycia. Przenika myœl¹ najg³êbsze tajemnice œwiata, egzystencji, boskiego stworzenia; jego m¹droœæ rozœwietla mrok tajemnicy, jak¹ jesteœmy spowici. Zarazem ciemnoœæ jest wszechogarniaj¹ca, tote¿ iluminacja filozoficznej refleksji jest w stanie przenikn¹æ zaledwie niewielk¹ czêœæ otoczenia – sekretu Boga i Natury. Filozof jest ju¿ stary. Napieraj¹c¹ nañ ciemnoœæ mo¿emy interpretowaæ jako nadci¹gaj¹c¹ noc, kres istnienia. Jeszcze ¿yje, myœl jego jasna i promienista, ale ju¿ coraz mniejsz¹ przestrzeni¹ wokó³ siebie odgania pomrokê; albo – rozjaœniæ potrafimy tylko ma³¹ cz¹stkê rzeczywistoœci. Interpretowaæ mo¿na ten obraz na rozmaite sposoby, niemniej jednak g³ówna tematyka wizerunku myœliciela – przeciwstawienie mroku i jasnoœci pozwala na obszer-

Rembrandt van Rijn – Filozof w czasie medytacji

ne rozumienie dzie³a jako komunikuj¹cego sensy miêdzy b³yskiem myœli, a cieniem niewiedzy, miêdzy ¿yciem, a œmierci¹, bosk¹ œwietlistoœci¹, a diabelskim mrokiem, œwiat³em wiedzy i mrokami ignorancji. Pieskie ¿ycie filozofa Natomiast nie ma w¹tpliwoœci, jakie treœci komunikuje obraz znanego francuskiego akademika, zatytu³owany po prostu „Diogenes”. Nawet bez tego tytu³u rozpoznalibyœmy abnegackiego greckiego cynika mieszkaj¹cego w beczce; dziœ powiedzielibyœmy: bezdomny, który rezyduje na ulicy, bo go

Jean-Léon Gérôme – Diogenes

nie staæ na czynsz, skoro nie ma ¿adnej konkretnej pracy. Ilu¿ takich widzimy na ulicach Nowego Jorku… Wówczas w Atenach IV w. p.n.e. tego rodzaju pomieszkanie by³o czymœ nadzwyczajnym, aktem kontestacji, wzgardy rzuconej spo³eczeñstwu wobec jego wartoœci, przywi¹zania do spraw materialnych, przyziemnych i niewartych zainteresowania prawdziwego mêdrca. Diogenes z Synopy by³ najs³ynniejszym z cyników (od greckiego kynikos, czyli „jak pies”). Mo¿e nie najm¹drzejszym przedstawicielem tej szko³y filozofii, ale na pewno najs³ynniejszym, bo zasady tej doktryny de-

monstrowa³ w praktyce w skrajnej postaci. Jego niekonwencjonalny tryb ¿ycia budzi³ zainteresowanie, a kontrowersyjne postêpowanie sta³o siê tematem wielu anegdot. Jedn¹ z nich zobrazowa³ Gerome na za³¹czonej reprodukcji: Diogenes w wielkim glinianym kotle, pó³nagi, zapala lampê. Scena nawi¹zuje do jednego z g³oœnych wyczynów filozofa, kiedy zauwa¿ono go, jak w bia³y dzieñ chodzi po mieœcie z zapalon¹ lamp¹. Na pytanie, dlaczego j¹ niesie przed sob¹, skoro jest jasno, Diogenes odpowiedzia³ sentencjonalnie: „szukam cz³owieka”, co mia³o sugerowaæ – „prawdziwego cz³owieka”, a nie tych byle jakich zjadaczy chleba, jakich pe³no wokó³. „Ze œwiec¹ szukaæ” – g³osi polskie powiedzenie. Na obrazie francuskiego akademika filozof siedzi w otoczeniu psów – co naturalnie nawi¹zuje do (pogardliwej) nazwy wyznawców tej szko³y, bo przedk³ada towarzystwo uczciwych zwierz¹t ponad przestawanie z zak³amanymi ludŸmi. Zreszt¹ i one te¿ czuj¹ w nim pokrewn¹ duszê. Psy symbolizowa³y dla ówczesnych cyników ¿ycie zgodne z natur¹ (to wieczny temat filozofii od staro¿ytnoœci po dziœ), w tym zw³aszcza brak wstydu wobec konwenansów spo³ecznych – sztucznych, niem¹drych rygorów narzuconych postêpowaniu ludzi. Cynicy, a zw³aszcza Diogenes, prowokacyjnie odrzucali je, tote¿ zachowywali siê dos³ownie bezwstydnie. Demonstracyjnie te¿ manifestowali obojêtnoœæ wobec spraw doczesnych – marnoœci dóbr i bogactwa, do spo³ecznych zasad wspó³¿ycia, bo krêpuj¹ wolnoœæ jednostki. Licz¹ siê tylko sprawy ducha jako trwa³e i niezmienne. m


16

KURIER PLUS 30 SIERPNIA 2025

www.kurierplus.com


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Kurier Plus - e-wydanie 30 sierpnia 2025 by Kurier Plus - Issuu