NEW YORK • PENNSYLVANIA • CONNECTICUT • NEW JERSEY • MASSACHUSETTS
ER KURI P L U S
P O L I S H NUMER 1671 (1971)
W E E K L Y
ROK ZA£O¯ENIA 1987
PE£NE WYDANIE KURIERA W INTERNECIE: WWW.KURIERPLUS.COM
í W Blenderze o “Lalce” Maœlony i... – str. 2 í Pierwsza Dama na rowerze - s³odki fina³... – str. 7 í Polonia przywita³a Parê Prezydenck¹... – str. 8-9 í S³oneczny piknik na Greenpoincie – str. 10
M A G A Z I N E í Finansowe dziedzictwo dziadków... – str. 13
TYGODNIK
26 WRZEŒNIA 2026
í Magnetyzm kiszonych ogórków – str. 15
Tomasz Bagnowski
Kanada chce do Europy Unia Europejska zaprosi³a Kanadê do rozpoczêcia prac nad uzyskaniem przez ni¹ statusu pierwszego w historii „cz³onka stowarzyszonego” UE. Nowa formu³a ma podkreœliæ coraz bli¿sze wzajemne relacje miêdzy Kanad¹ a 27 pañstwami Unii, które tak samo jak najbli¿szy s¹siad Stanów Zjednoczonych doœwiadczaj¹ pogarszaj¹cych siê relacji z USA. Prezydent Donald Trump prowadzi z Kanad¹ intensywn¹ wojnê handlow¹, która mo¿e mocno uderzyæ w jej gospodarkê. Stany Zjednoczone ograniczy³y równie¿ swoje zaanga¿owanie w NATO i wsparcie dla Ukrainy, zmuszaj¹c Uniê Europejsk¹ do przyspieszenia dzia³añ na rzecz wzmocnienia w³asnych zdolnoœci obronnych. W efekcie zarówno Kanada, jak i Europa poszukuj¹ nowych partnerów, co pokazuje jak zmieniaj¹ siê sojusze ukszta³towane po II wojnie œwiatowej. „Musimy pilnie na nowo przemyœleæ nasze partnerstwa – powiedzia³a w Strasburgu Ursula von der Leyen, przewodnicz¹ca Komisji Europejskiej, podczas spotkania z premierem Kanady Markiem Carneyem. „Bêdziemy wspó³pracowaæ nad otwarciem drzwi dla Kanady, aby zosta³a pierwszym cz³onkiem stowarzyszonym Unii Europejskiej” – zapowiedzia³a von der Leyen.
Szczegó³y propozycji pozostaj¹ na razie niejasne, a kszta³t porozumienie nie jest przes¹dzony. Niemniej jednak po owacji na stoj¹co ze strony europos³ów, któr¹ wywo³a³a ta zapowiedŸ, mo¿na uznaæ, ¿e sama koncepcja cieszy siê du¿ym poparciem. Von der Leyen podkreœli³a, ¿e propozycja nie jest „partnerstwem przeciwko komukolwiek”, lecz porozumieniem na rzecz „naszej wspólnej si³y”. Jednoczeœnie trudno nie dostrzec, ¿e zarówno Europa, jak i Kanada, stoj¹ w obliczu rosn¹cej konkurencji Chin z jednej strony, a konfrontacyjn¹ postaw¹ USA, z drugiej. To niew¹tpliwie w³aœnie te czynniki wp³ywaj¹ na chêæ zacieœniania wspó³pracy. Mark Carney w wyst¹pieniu podczas tegorocznego Œwiatowego Forum Ekonomicznego w Davos, tak¿e przekonywa³, ¿e porz¹dek œwiatowy, ustalony po zakoñczeniu zimnej wojny, mo¿e zostaæ zmieniony, a zmiana ta mo¿e bardziej przypominaæ zerwanie dawnych relacji ni¿ ich transformacjê. Jak mówi³, „œrednie pañstwa musz¹ dzia³aæ razem, bo jeœli nie bêdzie nas przy stole, sami znajdziemy í6 siê w menu”.
l Prezydent Karol Nawrocki podczas spotkania z Poloni¹
amerykañsk¹ w Christ the King High School na Queensie.
Maria Kuncewiczowa - intelektualna petarda Chris Miekina Czy w naszym rozpêdzonym œwiecie jest miejsce dla Marii Kuncewiczowej? Pisarka ta, kojarzona z niepospolit¹ kultur¹ artystyczn¹ i „pastelowym” rysunkiem postaci, mo¿e wydawaæ siê dzisiejszej m³odzie¿y – przyzwyczajonej do kosmicznego tempa i uproszczonego jêzyka – postaci¹ z odleg³ej galaktyki. Za jej wyrafinowanym jêzykiem nie kryje siê jedynie salonowa elegancja, lecz biografia pe³na dramatycznych pêkniêæ i zdumiewaj¹cych paradoksów. Kuncewiczowa chwyta³a za pióro dopiero wtedy, gdy istotnie mia³a coœ do powiedzenia, a jej proza to rezultat g³êbokich procesów duchowych.
F
l Maria Kuncewiczowa, 1925 r.
undamentem wra¿liwoœci Kuncewiczowej nie by³ salonowy spokój, lecz g³êboka, rodzinna trauma, która wydarzy³a siê przed jej narodzinami. Maria przysz³a na œwiat jako czwarte dziecko Józefa i Adeliny Szczepañskich, w domu, w którym radoœæ zosta³a zd³awiona przez ¿a³obê. W 1892 roku, podczas epidemii szkarlatyny i dyfterytu, zmar³o dwóch jej braci – Józef i Witold. Z rodzeñstwa ocala³ jedynie najstarszy brat, Aleksander. To tragiczne wydarzenie wywo³a³o u matki pisarki traumê, która na zawsze zmieni³a dynamikê rodzinn¹. Maria urodzi³a siê trzy lata po tej stracie, staj¹c siê „dzieckiem pocieszenia”, wchodz¹cym w atmosferê przesycon¹ melancholijnym dystansem matki do œwiata. Ten wczesny kontakt z cierpieniem i emocjonaln¹ niedostêpnoœci¹ Adeliny uformowa³ w Marii poczucie egzystencjalnej odmiennoœci, które póŸniej tak precyzyjne analizowa³a na kartach swoich powieœci.
Adelina by³a kobiet¹ o wielkim, lecz zduszonym talencie muzycznym. Po ukoñczeniu warszawskiego Instytutu Muzycznego marzy³a o karierze wirtuozowskiej, jednak ¿ycie zmusi³o j¹ do wyjazdu do Saratowa, gdzie jej m¹¿, Józef, obj¹³ posadê nauczyciela matematyki, by odpracowaæ pobrane stypendium. Po powrocie do Polski Adelina musia³a zmierzyæ siê z bolesnym odrzuceniem. Ze wzglêdu na wschodni akcent i odmiennoœæ zachowañ, rówieœniczki nazywa³y j¹ pogardliwie „kacapk¹”. To poczucie bycia „obc¹” we w³asnym kraju oraz artystyczna frustracja (zamiast œwiatowych scen – udzielanie lekcji muzyki na prowincji) sta³y siê dla córki bolesnym punktem odniesienia. Poczucie ¿yciowej klêski Adeliny sta³o siê matryc¹, na której Maria budowa³a swoj¹ niekonwencjonaln¹ kompozycjê prozy. í 12
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
2
Blender kulturalny
MissMedia
L
„ alka” podzieli³a Polaków! Wszyscy dyskutuj¹ na temat serialu Paw³a Maœlony, który mia³ swoj¹ premierê na platformie Netflix. Jedni uznaj¹ reinterpretacjê powieœci Boles³awa Prusa za udan¹ i chwal¹ twórców za odwa¿ne podejœcie do tematu, inni zarzucaj¹ produkcji, ¿e zbyt mocno ingeruje w pierwowzór i traci jego najwa¿niejsze elementy. Wydana u schy³ku XIX wieku „Lalka” Boles³awa Prusa jest uznawana za jedn¹ z najwa¿niejszych powieœci w historii polskiej literatury. I czytaj¹c komentarze w sieci mo¿na odnieœæ wra¿enie, ¿e do historii bogatego kupca, który bez pamiêci zakochuje siê w zubo¿a³ej arystokratce, rodacy wracaj¹ przynajmniej raz w roku. Przypomnijmy, ¿e pierwsz¹ ekranizacjê „Lalki” zrealizowa³ w 1968 r. Wojciech Jerzy Has, a kolejn¹, uchodz¹c¹ za najwierniejsz¹ pierwowzorowi, stworzy³ niespe³na dekadê póŸniej Ryszard Ber. Po blisko pó³ wieku od premiery tej ostatniej zapad³a decyzja, by ponownie zaadaptowaæ j¹ pod film i serial. I ju¿ samo to wywo³a³o… burzê! Pierwszy pojawi³ siê serial Paw³a Maœlony. A wraz z nim, wysyp skrajnie ró¿nych recenzji. Albo zachwyt, albo… oburzenie. Nic pomiêdzy! W gronie osób, którym wizja twórców do gustu nie przypad³a, znalaz³ siê m.in. Daniel Olbrychski. Aktor stwierdzi³, ¿e serial móg³by byæ dobry, gdyby nie „bezczelnoœæ re¿ysera”, który zamiast poœwiêciæ uwagê gwiazdorskiej obsadzie, wola³ pokazaæ „jaki jest zdolny”. „Ze wspania³ego materia³u, jakim jest Prus, a z nawet interesuj¹cej adaptacji, luŸnej dosyæ, zrobi³ kicz” – powiedzia³, nie gryz¹c siê w jêzyk. O bezczelnoœci serialowej reinterpretacji napisa³ Jacek Poniedzia³ek. Ale w zupe³nie innym kontekœcie: <„Lalka” Demirskiego, Dutkiewicz i Maœlony na podstawie Boles³awa Prusa rozpali³a kolejn¹ narodow¹ wojenkê. Mnie ona zachwyca, zawstydza, podsyca zazdroœæ i nie pozwala spaæ, gdy o 2 w nocy koñczy siê odcinek, po którym odpalam nastêpny. Jako widza nie interesuje mnie zgodnoœæ
Tomasz Schuchardt w roli Stanis³awa Wokulskiego i Sandra Drzymalska jako Izabela £êcka w serialu „Lalka“ Paw³a Maœlony
z tekstem Ÿród³owym […] mnie interesuje jej wspó³czesnoœæ, jej pazur dzisiejszy, jej rezonowanie z tym, co dziœ nam bliskie. I dla mnie ona brzmi absolutnie wspó³czeœnie” – napisa³ aktor teatralny i filmowy. „Jest to dla mnie dzie³o w stu procentach spójne. I szalone. I bezczelne w najlepszym tego s³owa znaczeniu”>. Wed³ug Macieja Or³osia, serial „trzyma w napiêciu, czêsto szokuje, zaskakuje. Ma znakomit¹ oprawê – scenografiê, kostiumy, muzykê. No i aktorstwo” – napisa³ dziennikarz, nie kryj¹c zachwytu. Z kolei Katarzyna
Opowieœæ z dyskretnego koñca S¹ w ludzkim ciele miejsca, które chêtnie wystawiamy na œwiat³o dzienne. Pokazujemy biceps, uœmiech, zgrabne koñczyny. S¹ jednak miejsca, których nazwy niechêtnie wypowiadamy. A¿ pewnego dnia daj¹ o sobie znaæ. Cicho, lecz stanowczo: pieczeniem, swêdzeniem, bólem albo kropl¹ krwi. Tak rozpoczyna siê opowieœæ o hemoroidach – bohaterach ma³o romantycznych, ale wyj¹tkowo dotkliwych. Tkankê hemoroidaln¹ posiada ka¿dy. Te miêkkie poduszeczki naczyniowe pomagaj¹ zachowaæ szczelnoœæ odbytu i przez lata wykonuj¹ swoj¹ pracê bez zarzutu. Problem zaczyna siê, gdy powiêkszaj¹ siê, przesuwaj¹, ulegaj¹ podra¿nieniu lub powstaje w nich zakrzep. Wtedy nawet krzes³o uwiera, a wizyta w toalecie nabiera dramaturgii. Zaparcia, silne parcie, ma³o ruchu, nadwaga i zbyt ma³a iloœæ p³ynów tworz¹ dla hemoroidów warunki optymalne. Pierwsz¹ lini¹ obrony jest miêkki, regularny stolec: wiêcej warzyw, owoców i pe³nych ziaren, stopniowo zwiêkszany b³onnik, odpowiednie nawodnienie oraz codzienny ruch. Drug¹ jest delikatna higiena. Bi-
www.kurierplus.com
det z ³agodnym strumieniem ch³odnej, ale nie lodowatej wody mo¿e oczyszczaæ bez pocierania i przynosiæ ukojenie. Nie nazywajmy tego krioterapi¹ – jest to raczej miejscowe ch³odzenie. Zbyt zimna woda lub silny strumieñ mog¹ podra¿niæ. Skórê osuszamy przez przyk³adanie miêkkiego rêcznika, nie przez energiczne tarcie. Pomocne bywaj¹ nasiadówki w ciep³ej wodzie. Domowe sposoby maj¹ jednak wspieraæ komfort, nie zastêpowaæ rozpoznania. Najlepszy krem nie pokona zaparcia, jeœli codzienne nawyki pozostan¹ takie same. W tej opowieœci pojawia siê ProctoCalm Œwiat Zdrowia – krem do pielêgnacji przy dolegliwoœciach zwi¹zanych z hemoroidami zewnêtrznymi i wewnêtrznymi. Hialuronian sodu wi¹¿e wodê, nawil¿a i tworzy œrodowisko sprzyjaj¹ce naturalnej odbudowie nab³onka. Dekspantenol oraz alantoina koj¹ i wspieraj¹ regeneracjê podra¿nionej powierzchni. Parafina ciek³a pozostawia warstwê ochronn¹, ograniczaj¹c tarcie. Nagietek jest tradycyjnie ceniony w pielêgnacji podra¿nionej skóry. Oczar wirginijski dzia³a œci¹gaj¹co i mo¿e zmniejszaæ uczucie wilgotnoœci oraz obrzêku. Olejek miêtowy odpowiada za ch³odzenie, chlorheksydyna pe³ni
Warnke przyzna³a, ¿e nowa wersja „Lalki”, tak ró¿na od wczeœniejszych, skrad³a jej serce g³ównie dlatego, ¿e odwo³uje siê do idei feminizmu. Jej zdaniem £êcka zagrana przez Drzymalsk¹ „nie chce byæ lalk¹”, ale te¿ nie do koñca wie, czego chce. „Myœlê, ¿e to fantastyczne, i stawia bardzo wa¿ne pytania dotycz¹ce kobiet” – powiedzia³a aktorka. W dyskusjê w³¹czy³ siê nawet Donald Tusk, który jest nie tylko fanem powieœci Prusa, lecz tak¿e serialu. Premier wyzna³, ¿e najbardziej cieszy siê, ¿e niemal ca³y naród dyskutuje o ksi¹¿ce i jej adaptacji. „Tylko b³agam” – poprosi³ polityk – „nie pozabijajmy siê przy tej okazji”. Ale nie wszystkim dzie³o Maœlony i spó³ki przypad³o do gustu. <Obejrza³am „Lalkê” na Netfliksie. Ogl¹da³am ¿yczliwie, poniewa¿ dobrze ¿yczê polskim twórcom i polskiej kulturze. Uwa¿am te¿, ¿e mamy w Polsce fenomenalnych aktorów, bij¹cych na g³owê niejedn¹ szko³ê aktorsk¹ w ro¿nych miejscach Europy. To prawdziwa plejada wspania³ych artystek i artystów. I nie inaczej jest w „Lalce"> – napisa³a Paulina M³ynarska. „Pierwsze, co mnie uderzy³o, to absolutnie przepiêkne, wybitne kostiumy Doroty Roqueplo oraz fenomenalne aktorstwo. Niestety, w miarê ogl¹dania rêce opada³y mi coraz ni¿ej, zaœ oczy zachodzi³y mg³¹ niedowierzania. Nie chcê byæ zjadliwie z³oœliwa, wiêc postaram siê uj¹æ rzecz mo¿liwie kulturalnie i ³agodnie: zmiany wprowadzone w scenariuszu nie s¹ zmianami wynikaj¹cymi z adaptowania powieœci na potrzeby wspó³czesnego serialu. To jest napisanie tej historii od nowa, z wykorzystaniem tytu³u nale¿¹cego do wielkiej klasyki polskiej literatury oraz imion i nazwisk doskonale znanych nam bohaterów i bohaterek. Gdyby ten serial nie powsta³ pod szyldem „Lalki” i Prusa, nie mia³abym z nim problemu. Obejrza³abym go jak jeden z wielu polskich seriali, stwierdzi³a, ¿e mi siê podoba³ albo nie, co w gruncie rzeczy nie ma wiêkszego znaczenia. í 10
funkcjê antyseptyczn¹, natomiast poloksamer i makrogol pomagaj¹ nadaæ preparatowi konsystencjê i równomiernie rozprowadziæ go na powierzchni. ProctoCalm nie zawiera lidokainy, hydrokortyzonu ani tribenozydu, dlatego jego zadaniem jest przede wszystkim os³anianie, nawil¿anie i ³agodzenie dyskomfortu, a nie silne znieczulenie czy leczenie zaawansowanego stanu zapalnego. Olejek miêtowy, etanol, chlorheksydyna oraz sk³adniki roœlinne mog¹ u osób wra¿liwych wywo³aæ pieczenie lub uczulenie. Jeœli podra¿nienie narasta, preparat nale¿y odstawiæ. Krem stosuje siê nak³adaj¹c cienk¹ warstw¹ dwa–trzy razy dziennie, najlepiej po wypró¿nieniu i umyciu okolicy odbytu; przy zmianach wewnêtrznych s³u¿y do tego aplikator. Jeœli po siedmiu dniach nie ma poprawy, potrzebna jest konsultacja. Ci¹g³e stosowanie sprcyfiku nie powinno przekraczaæ miesi¹ca. Najwa¿niejsze – krwawienia nie wolno automatycznie przypisywaæ hemoroidom. Nawracaj¹ca krew, czarny stolec, chudniêcie, os³abienie, zmiana rytmu wypró¿nieñ lub silny ból wymagaj¹ oceny lekarza. Choæ hemoroidy wybieraj¹ miejsce dyskretne, troska o zdrowie powinna mówiæ g³osem wyraŸnym. Czasem wystarczy wiêcej b³onnika, wody, krótszego siedzenia na sedesie i rozmowy, której nie warto siê wstydziæ. Zdrowie jest wa¿niejsze ni¿ skrêpowanie – i, jak zawsze, wa¿niejsze ni¿ pieni¹dze. Marek Wójcicki
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
3
Polski Festiwal w Amerykañskiej Czêstochowie Amerykañska Czêstochowa w Doylestown w Pensylwanii po raz kolejny sta³a siê miejscem spotkania Polonii. Polski Festiwal zgromadzi³ rodziny, przyjació³ i mi³oœników polskiej kultury, oferuj¹c uczestnikom weekend pe³en muzyki, tañca, tradycyjnych smaków i dobrej zabawy. Podczas festiwalu nie brakowa³o atrakcji dla osób w ka¿dym wieku. Goœcie mogli skosztowaæ tradycyjnych polskich potraw, wœród których znalaz³y siê m.in. pierogi, placki, bigos i ¿urek. Muzyka na ¿ywo oraz zabawa z DJ-em stworzy³y atmosferê prawdziwego polskiego festynu, a spotkania przy wspólnym stole i muzyce by³y okazj¹ do integracji ca³ej polonijnej spo³ecznoœci. Jednym z wa¿nych elementów festiwalu by³y wystêpy zespo³ów folklorystycznych. Przez dwa dni na scenie prezentowa³ siê równie¿ Zespó³ Pieœni i Tañca
„Galopka”, który przedstawi³ publicznoœci program obejmuj¹cy Krakowiaka, Poloneza, tañce regionalne z Lubelszczyzny oraz Suitê Podlask¹ i Spisk¹. Dla publicznoœci wystêp „Galopki” by³ szczególn¹ okazj¹ do zobaczenia repertuaru, który zespó³ prezentowa³ podczas
Œwiatowego Festiwalu Polonijnych Zespo³ów Folklorystycznych w Rzeszowie. „Galopka” znalaz³a siê tam wœród zespo³ów z ca³ego œwiata, reprezentuj¹c Poloniê ze Stanów Zjednoczonych. W Doylestown tancerze „Galopki” zaprezentowali równie¿ najnowsze stroje lu-
dowe, które wzbogaci³y oprawê poszczególnych prezentacji i pozwoli³y publicznoœci podziwiaæ bogactwo polskiego folkloru nie tylko przez taniec i muzykê, lecz tak¿e pokazuj¹c regionalne kostiumy. Doroczny Festiwal w Amerykañskiej Czêstochowie jest przyk³adem wydarzenia, które w wyj¹tkowy sposób ³¹czy pokolenia. To czas, kiedy polska tradycja staje siê czêœci¹ wspólnego œwiêtowania – przy dŸwiêkach polskiej muzyki, tradycyjnych potrawwach i, oczywiœcie, tañcu. Kolejny festiwal pokaza³, ¿e zainteresowanie polsk¹ kultur¹ wœród Polonii pozostaje silne, a wydarzenia takie jak to, s¹ doskona³¹ okazj¹ do pielêgnowania tradycji i przekazywania jej kolejnym pokoleniom. Obecnoœæ zespo³ów takich jak „Galopka” przypomina, ¿e polski folklor nie tylko ¿yje, ale równie¿ rozwija siê tysi¹ce kilometrów od Polski.
PR
Z przykroœci¹ zawiadamiamy, ¿e 21 wrzeœnia zmar³a nasza serdeczna Kole¿anka
œ.p. Maria Kordal cz³onkini chóru Angelus 28 wrzeœnia od godz. 17:00 wystawienie zw³ok
w Arthur’s Funeral Home - 207 Nassau Ave. róg Russell Street - Greenpoint 29 wrzeœnia Msza ¿a³obna - godz. 10:00
w koœciele Matki Bo¿ej Pocieszenia - 184 Metropolitan Ave. - Brooklyn Pogrzeb bêdzie mia³ miejsce w Polsce.
Serdeczne wyrazy wspó³czucia Bliskim Zmar³ej sk³adaj¹ cz³onkowie chóru Angelus NEW YORK • PENNSYLVANIA • CONNECTICUT • NEW JERSEY • MASSACHUSETTS
KURIER P L U S
P O L I S H
W E E K L Y
M A G A Z I N E
redaktor naczelna Zofia Doktorowicz-K³opotowska
sta³a wspó³praca Maria Bielski, Andrzej Józef D¹browski, Ma³gorzata Ka³u¿a, Czes³aw Karkowski, Krzysztof K³opotowski, Bo¿ena Konkiel, Weronika Kwiatkowska, Chris Miekina, Jolanta Szczepkowska, Katarzyna Zió³kowska
fotografia Zosia ¯eleska-Bobrowski wydawcy John Tapper Zofia Doktorowicz-K³opotowska Adam Mattauszek
Kurier Plus, Inc. Adres: 176 Java Street Brooklyn, NY 11222 Pokój numer 6 Tel: (718) 389-3018 E-mail: kurier@kurierplus.com Internet: www.kurierplus.com
Redakcja nie odpowiada za treœæ og³oszeñ.
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
4
www.kurierplus.com
Na drogach Prawdy Bo¿ej
Ks. Ryszard Koper
Byæ lepszym od ewangelicznych synów Co myœlicie? Pewien cz³owiek mia³ dwóch synów. Zwróci³ siê do pierwszego i rzek³: „Dziecko, idŸ i pracuj dzisiaj w winnicy”. Ten odpowiedzia³: „Idê, panie”, lecz nie poszed³. Zwróci³ siê do drugiego i to samo powiedzia³. Ten odpar³: „Nie chcê”. PóŸniej jednak opamiêta³ siê i poszed³. Który z tych dwóch spe³ni³ wolê ojca? Mówi¹ mu: „Ten drugi”. Wtedy Jezus rzek³ do nich: „Zaprawdê powiadam wam: Celnicy i nierz¹dnice wchodz¹ przed wami do królestwa niebieskiego. Przyszed³, bowiem do was Jan drog¹ sprawiedliwoœci, a wyœcie mu nie uwierzyli. Uwierzyli mu zaœ celnicy i nierz¹dnice. Wy patrzyliœcie na to, ale nawet póŸniej nie opamiêtaliœcie, ¿eby mu uwierzyæ”. (Mt 21, 28-32)
D
o oko³o 1900 roku irlandzcy biskupi wywodzili siê wy³¹cznie z krêgów arystokracji. G³ównym tego powodem by³y wzglêdy ekonomiczne. Hierarchowie musieli siê sami utrzymywaæ, bo wierni byli zbyt ubodzy, aby ich op³acaæ. Podobnie rzecz siê mia³a tak¿e w innych zamo¿nych krajach, gdzie od kandydata na biskupa wymagano przede wszystkim szlacheckiego pochodzenia. Ogromna rzesza duchowieñstwa pochodzenia plebejskiego nie mia³a szans na objêcie biskupstwa. W Koœciele do dziœ przetrwa³y oznaki dawnego stylu ¿ycia, tytu³y: „ksi¹¿ê Koœcio³a”, mieszkanie w „pa³acach biskupich”, formy grzecznoœciowe typu „Wasza Ekscelencjo” czy podawanie do uca³owania rêki z pierœcieniem zamiast uœcisku d³oni.
J
ednym z ostatnich arystokratów mianowanych biskupem Cork w Irlandii by³ baron Dunboyne John Butler. Jako biskup pe³ni³ pos³ugê pastersk¹ przez dwadzieœcia trzy lata. Gdy zmar³, jego brat, lord Dunboyne, biskup, przeszed³ na protestantyzm i o¿eni³ siê, aby zapewniæ swojemu rodowi dziedzica. Jak na ironiê, nie doczeka³ siê potomka. Rzym straci³ biskupa, a ród Dunboyne’ów wygas³.
P
ocz¹tek koñca œwiata arystokracji nast¹pi³ wraz z Rewolucj¹ Francusk¹, która znios³a tytu³y dziedziczne i wszyscy obywatele stali siê równi wobec prawa. Nasta³a era zwyk³ego cz³owieka, a istniej¹ce do dziœ tytu³y maj¹ charakter g³ównie honorowy. Jednak stare nawyki trudno wykorzeniæ i to nie tylko w Koœciele. Wspó³czeœni bogacze przejêli atrybuty dawnej arystokracji, z wyj¹tkiem tytu³ów. Mieszkaj¹ w strze¿onych rezydencjach i bywaj¹ w ekskluzywnych klubach, chroni¹c siê przed kontaktem z pospólstwem. Potrzeba ekskluzywnoœci i poczucie wy¿szoœci zdaj¹ siê byæ wpisane w ludzk¹ naturê. Przeniknê³y one nawet do sfery religijnej. ¯ydzi z dum¹ pielêgnowali sw¹ ekskluzywnoœæ, odmawiaj¹c udzia³u w Bo¿ej ³asce nie tylko poganom, ale nawet Samarytanom,
nie potrafimy przyznaæ siê do b³êdu, gdy nie chcemy przeprosiæ i zmieniæ swojego postêpowania, gdy trwamy w uprzedzeniach wobec konkretnej osoby lub grupy albo gdy uwa¿amy, ¿e wiemy wszystko najlepiej.
P
którzy nie spe³niali rygorystycznych wymogów Prawa. Jezus potêpia tak¹ postawê, mówi¹c do arcykap³anów i starszych ludu: „Celnicy i nierz¹dnice wchodz¹ przed wami do królestwa Bo¿ego”. Ekskluzywizm stanowi pokusê dla ludzi religijnych tak¿e dzisiaj. Dlatego ostrze¿enie skierowane przez Jezusa do ¯ydów jest aktualne tak¿e dzisiaj jako przestroga przed dzieleniem wspólnoty wiary na grupy mniej lub bardziej uprzywilejowane, bardziej lub mniej œwiête. Wszyscy mamy d¹¿yæ do œwiêtoœci, zostawiaj¹c Bogu os¹d naszych braci, bo jak ukazuje dzisiejsza przypowieœæ mo¿emy mylnie oceniaæ siebie i innych.
C
zytania biblijne na dzisiejsz¹ niedzielê przypominaj¹ nam, ¿e cz³owiek mo¿e zmieniæ swoje nastawienie i sposób myœlenia. Cyceron powiedzia³: „B³¹dziæ jest rzecz¹ ludzk¹, ale trwaæ w b³êdzie – g³upi¹”. Wyci¹ganie wniosków z pomy³ek jest podstaw¹ rozwoju, szczególnie rozwoju duchowego. W drugim czytaniu z listu œw. Paw³a do Filipian, aposto³ mówi o bardziej konkretnej i pozytywnej przemianie umys³u: „Dope³nijcie mojej radoœci przez to, ¿e bêdziecie mieli te same d¹¿enia: tê sam¹ mi³oœæ i wspólnego ducha, pragn¹c tylko jednego,
a niczego nie pragn¹c dla niew³aœciwego wspó³zawodnictwa ani dla pró¿nej chwa³y, lecz w pokorze oceniaj¹c jedni drugich za wy¿ej stoj¹cych od siebie. Niech ka¿dy ma na oku nie tylko swoje w³asne sprawy, ale te¿ i drugich”. To w³aœnie w tym kierunku musimy nieustannie, dzieñ po dniu, zmieniaæ nastawienie naszego umys³u. G³ówn¹ myœl ewangelicznej przypowieœci dobrze wyra¿a fragment z Ksiêgi Izajasza: „Moje myœli nie s¹ twoimi myœlami”. Trudno zrozumieæ sprawiedliwoœæ w zap³acie robotnikom winnicy. Choæbyœmy siê bardzo starali to i tak siê nam nie uda uzasadniæ, ¿e zap³ata robotnikom by³a sprawiedliwa. W³aœciciel jest hojny dla tych, którzy przybyli jako ostatni, ale dlaczego nie jest hojny równie¿ dla innych? Po prostu nie ma rozliczenia zas³ug, gdy cz³owiek staje przed Bogiem. Ewangeliczna przypowieœæ ukazuje piêkno p³yn¹ce z pokornej zmiany zdania i postepowania. Pierwszy syn „zmieni³ zdanie” na lepsze. By³ otwarty na pozytywn¹ przemianê myœlenia. Drugi syn by³ nieugiêty i zamkniêty w sobie. Zdolnoœæ do zmiany zdania jest kluczowa dla wszelkich zdrowych relacji. Umys³ zamkniêty, czy to z powodu pychy, uporu, czy g³upoty niszczy relacje z Bogiem i bliŸnim. Dzieje siê tak, gdy
rzejdŸmy teraz z nieco filozoficznej p³aszczyzny do konkretnego pytania: „Którego z synów winniœmy naœladowaæ?” Z ewangelicznego punktu widzenia pytanie wydaje siê bezzasadne, bo Jezus wyraŸnie pochwali³ tego drugiego, który powiedzia³ swojemu ojcu „nie, ale po przemyœleniu zmieni³ zdanie i wype³ni³ jego wolê. Ten sam punkt widzenia przedstawia w imieniu Boga prorok Ezechiel w pierwszym czytaniu: „Jeœli sprawiedliwy odst¹pi³ od sprawiedliwoœci, dopuszcza³ siê grzechu i umar³, to umar³ z powodu grzechów, które pope³ni³. A jeœli bezbo¿ny odst¹pi³ od bezbo¿noœci, której siê oddawa³, i postêpuje wed³ug prawa i sprawiedliwoœci, to zachowa duszê swoj¹ przy ¿yciu. Zastanowi³ siê i odst¹pi³ od wszystkich grzechów, które pope³nia³, i dlatego ¿yæ bêdzie, a nie umrze”.
Œ
wiadomi, ¿e przypowieœæ ewangeliczna przedstawia dwie postawy wobec Królestwa Bo¿ego mo¿emy próbowaæ dokonaæ wyboru, ale trzeba przyznaæ, ¿e ¿adna z postaw ewangelicznych synów nie by³aby do koñca w³aœciwym wyborem. Obaj synowie sprawili ojcu ból, jeden na pocz¹tku, a drugi na koñcu. Obaj mieli szansê stania siê lepszymi synami, wypowiadaj¹c na pocz¹tku spontaniczne i radosne „tak”, a póŸniej ¿yæ wed³ug danej obietnicy. Prawdziwy chrzeœcijanin powinien byæ lepszy od obu synów, postêpuj¹c wed³ug tego co g³osi. Jego s³owa i czyny powinna ³¹czyæ harmonijna spójnoœæ. Jego postêpowanie powinno byæ zgodne z tym, czego naucza. Za s³owami cz³owieka musz¹ iœæ czyny. m
Zapraszamy na strony Autora: ryszardkoper.pl i nytravelclub.pl
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
5
Kartki z przemijania
Andrzej Józef D¹browski
wany i staje siê w tej¿e wojnie wrogiem pañstwa i narodu. Rzekomym. Wzajemnym oskar¿eniom i wyzwiskom nie ma koñca.
$
Wœród korespondencji, która czeka³a na mnie w Warszawie, znalaz³em „Poradnik bezpieczeñstwa” wys³any do wszystkich polskich gospodarstw domowych przez Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnêtrznych i Administracji i Rz¹dowe Centrum Bezpieczeñstwa. Zgodnie z nazw¹ jest to przejrzyœcie zredagowany ilustrowany zbiór praktycznych porad, jak postêpowaæ w czasie kryzysu. S³owo kryzys jest tu szeroko rozumiane, bo obejmuje bezpoœrednie zagro¿enie wojenne, sam¹ wojnê, jak i dezinformacjê, terroryzm, cyberataki, niebezpieczeñstwa hybrydowe, sabota¿ i dywersjê. S¹ w nim konkretne instrukcje, takie m.in. jak przygotowaæ dom, szko³y i miejsca pracy na wypadek ataków z zewn¹trz, jak powinna przebiegaæ pierwsza pomoc i co powinno znaleŸæ siê w plecaku ewakuacyjnym. Czytaj¹c to, wpad³em w pop³och, bo okaza³o siê, ¿e moja warszawska apteczka domowa jest niemal pusta i ¿e nie mam najpotrzebniejszych rzeczy potrzebnych w razie koniecznoœci szybkiego opuszczenia domu. Bêdê musia³ je kupiæ. Temat ewentualnej wojny i trzymania w pogotowiu ewakuacyjnych plecaków przewija siê coraz powa¿niej w rozmowach z moimi przyjació³mi i znajomymi, wœród których s¹ œwiadomi rzeczy ludzie nauki. Æwiczebne syreny alarmowe zawy³y ju¿ kilka razy na terenach wschodniej Polski i tam te¿ przeprowadza siê szkolenia ewakuacyjne. Na szczêœcie nie wybucha panika. Wobec zagro¿enia agresj¹ ze strony Rosji wojna polsko-polska staje siê coraz powa¿niejszym dramatem. Przeciwnik polityczny i œwiatopogl¹dowy jest kompletnie dehumanizo-
W tej¿e Warszawie coraz dro¿ej. Pocz¹tek jesieni przeplata siê tu z koñcem lata. Rano i wieczorami jest pochmurno i ch³odnawo a w godzinach po³udniowych s³onecznie i ca³kiem ciep³o. Na ulicach mijam sporo urodziwej m³odzie¿y, a wœród niej dziewczyny w mini-mini i z ods³oniêtymi brzuchami. Mieszkam na Starych Bielanach vis-a-vis Akademii Wychowania Fizycznego (AWF-u), zanurzonej w zieleni i nawiedzanej ochoczo przez dziki z Lasu Bielañskiego. Wpadam tam na piwo do akademickiego klubu „Relax”. Zasiadam w ³awach na wolnym powietrzu i zdalnie przys³uchujê siê rozmowom studentów, sportowców i trenerów. Najczêœciej mówi¹ o odbytych æwiczeniach, naci¹gniêtych miêœniach, miêœniowych zakwasach i wynikach zawodów, w których brali udzia³. Analizuj¹ pope³nione b³êdy i opijaj¹ sukcesy lub niepowodzenia. Bywa, ¿e po kilku piwach trenerzy lub wyk³adowcy fraternizuj¹ siê ze studentami i padaj¹ sobie w objêcia. Bywa, ¿e ch³opaki ³agodnie podrywaj¹ co ³adniejsze dziewczyny a dziewczyny spogl¹daj¹ z nadziej¹ na co ³adniejszych ch³opaków. Nie widujê tu pijanych, nie ma g³oœnych k³ótni ani awantur. Tematy polityczne nie s¹ podejmowane, a jeœli to na weso³o lub z dowcipn¹ z³oœliwoœci¹. Kiedy mówiê, ¿e po polsku ten¿e klub powinien nazywaæ siê „Relaks” a nie „Relax” odpowiedzi¹ jest wzruszenie ramion. Takie same reakcje s¹, kiedy zwracam uwagê, ¿e œródmiejskie kino „Atlantic”, przy ulicy Chmielnej, powinno mieæ polsk¹ nazwê „Atlantyk”. Nie ci¹gnê zatem tematu, by nie wychodziæ na jeszcze wiêkszego zgreda ni¿ jestem w rzeczywistoœci. Na tych¿e Starych Bielanach s¹ piêkne szko³y z piêknymi boiskami. Przed i powojenne. Niestety w weekendy, ferie i wakacje nic siê na nich nie odbywa, w przeciwieñstwie do przyszkolnych boisk amerykañskich. Jeœli krêgos³up mi pozwala, zapuszczam siê miêdzy tymi szko³ami i miêdzy domkami w ogródkach a¿ na piêkny Plac Konfederacji, do uliczek P³atniczej i Kleczewskiej oraz do przedwojennego osiedla „Sprawa Robotnicza”. Tam, przy ulicy Efraima Schroegera 87, lubiê patrzeæ w okna
Tydzieñ na kolanie Jeremi Zaborowski Sobota Wizyta w Nowym Jorku tam, gdzie wydarzy³ siê 9/11. Najwiêksza tragedia obecnego wieku tak¿e ze wzglêdu na nastêpstwa. Atak na Amerykê 11 wrzeœnia 2001 r. zakoñczy³ szczêœliwy czas bogatej dywidendy po wygraniu przez USA Zimnej Wojny. Wprowadzi³ te¿ Amerykê, poprzez katastrofalne decyzje amerykañskich polityków w nieskoñczone wojny na Bliskim Wschodzie a piasek pustynny wci¹gn¹³ ju¿ biliardy dolarów oraz krew tysiêcy ¿o³nierzy amerykañskich. O ile atak na talibów w Afganistanie i pogoñ za Osam¹ bin Ladenem by³y w pe³ni uzasadnione, to atak na Irak okaza³ siê katastrof¹, który spowodowa³, ¿e ca³y region – od Izraela, terytoriów palestyñskich, Syriê, Irak, Iran a¿ po Jemen, a nawet Libiê – sta³ siê gorej¹cym konfliktem. Widoczne uwik³anie USA rozzuchwali³o oczywiœcie Putina z jego trwaj¹c¹ od 2014 r. agresjê przeciw Ukrainie. No i najwa¿niejsze:
Chiny otrzyma³y 20-25 lat niezak³óconego rozwoju ku przysz³ej hegemonii. I wisienka na torcie: 28 lutego zaczê³a siê kolejna wojna na Bliskim Wschodzie. Czy w ogóle mo¿na by³o zapobiec atakom 9/11? Pytanie ciekawe. Oczywiœcie ³atwo jest oceniaæ maj¹c ju¿ wiedzê co by³o dalej, ale nie jest tak, ¿e nie by³o sygna³ów, ¿e szykuje siê „coœ wielkiego” na terytorium USA. John Schindler, by³y amerykañski szpieg, dzisiaj publicysta, napisa³: „Nowe odtajnione przez administracjê Trumpa poufne dokumenty Wspólnoty Wywiadowczej, a mianowicie 71 raportów dotycz¹cych terroryzmu, pochodz¹cych z codziennego „Prezydenckiego Dziennika” (tylko do wiedzy prezydenta USA) z trzech lat poprzedzaj¹cych zamachy z 11 wrzeœnia, jasno pokazuj¹, ¿e amerykañscy szpiedzy doskonale zdawali sobie sprawê, ¿e Al-Kaida chcia³a zabiæ Amerykanów i zaatakowaæ ich ojczyznê. Co wiêcej, powiedzieli to prezydentom Clintonowi i Bushowi. To, czego nie wiedzieli – co dok³adnie, gdzie i kiedy – a mia³o to ogromne znaczenie”. A wiêc wiedza jakaœ by³a, zabrak³o mo¿e skupienia siê na zagro¿eniu. Niedziela Jak to zwykle w polityce bywa, po z³amanych obietnicach z poprzednich wybo-
niewielkiego domu, za którymi poeta Jerzy Zagórski oznajmi³, ¿e w Krzysztofie Kamilu Baczyñskim drzemie przysz³y Juliusz S³owacki, czemu przyklasn¹³ mieszkaj¹cy po s¹siedzku Czes³aw Mi³osz. W tym¿e domu s¹ równie¿ okna, za którymi rozkwita³a jedna z najpiêkniejszych przyjaŸni w dziejach naszej literatury, przyjaŸñ miêdzy pisarzem Jerzym Andrzejewskim a studentami tajnej polonistyki – rzeczonym Krzysztofem Kamilem Baczyñskim i jego ¿on¹ Barbar¹. To tutaj Jerzy Andrzejewski wraz z ma³¿onk¹ Mari¹ Abgarowicz uratowali od Zag³ady m.in. przyjació³kê Barbary, Felicjê Sarnê, dziewczynê z tej¿e tajnej polonistyki. Za tymi¿ oknami Krzysztof Kamil Baczyñski dogl¹da³ czule synka pañstwa Andrzejewskich – Marcina, którego by³ tat¹ chrzestnym. Wêdruj¹c po rzeczonej ulicy P³atniczej, mijam bajkowe domki, w których mieszka³y piosenkarka Kora i aktorka oraz piosenkarka Krystyna Sienkiewicz. W jednym z nich piêædziesi¹t piêæ lat temu pewna naukowczyni wyzna³a mi swoje uczuciowe zainteresowanie moj¹ wielce nieskromn¹ osob¹. Dziœ widzê w jej oknach inn¹ twarz kobiec¹. Równie ³adn¹. Mo¿e to jej wnuczka? m
Dom przy ulicy Efraima Schroegera 87 na Starych Bielanach w Warszawie
rów, przychodzi czas zap³aty przy urnach wyborczych. Do po³ówkowych wyborów do Kongresu (tzw. Midterms) zosta³o czterdzieœci kilka dni. Nazwiska prezydenta Donalda Trumpa nie bêdzie na kartach wyborczych, wiêc „kara” spadnie na Republikanów. A, jak wszystko wskazuje, bêdzie to kara sroga: wygl¹da, ¿e Demokraci wezm¹ obie izby Kongresu. I to wcale nie dlatego, ¿e s¹ tacy dobrzy, ale dlatego ¿e Amerykanie s¹ po prostu wku…, no wkurzeni. Dobrze t³umaczy to Sohrab Ahmari w internetowym magazynie „UnHerd”: „Poza zagorza³ymi zwolennikami MAGA, koalicja Trumpa obejmowa³a wielu przedstawicieli klasy pracy r¹k w³asnych <working-class> – w tym wyborców mniejszoœci etnicznych – którzy popierali prezydenta jedynie warunkowo. Zrobienie porz¹dku na granicach i nacjonalizm ekonomiczny Trumpa cieszy³y siê popularnoœci¹ wœród ubogich Amerykanów, podobnie jak jego sprzeciw wobec DEI i przebudzenia spo³ecznego, które klasa robotnicza odbiera jako podporz¹dkowanie ze strony HR. (…) Nie g³osowali jednak za kolejn¹ wojn¹ na Bliskim Wschodzie i wyraŸnie zapewniono ich, ¿e nie dostan¹ jej, jeœli popr¹ Trumpa. Sam prezydent okreœli³ wojnê w Iraku jako „katastrofê” i wielokrotnie krytykowa³ „biliony” zmarnowane w wojnach o zmianê re¿imu po 11 wrzeœnia
– fundusze, które, jak twierdzi³, mog³yby zostaæ przeznaczone na szpitale i drogi w kraju.” No i co? Od lutego maj¹ wojnê z Iranem i zwi¹zane z ni¹ drogie paliwo, inflacjê, nie wspominaj¹c o zagro¿onym ¿yciu i zdrowiu amerykañskich ¿o³nierze. Wiêc Ahmari konkluduje: „Z³o¿one obietnice, niedotrzymane obietnice – utrata klasy pracy r¹k w³asnych.” Œroda Dzisiaj do Waszyngtonu przyje¿d¿a przywódca Chin. Przybywa nie jako klient, ale jako równy prezydentowi USA. Pekin wymóg³ na gospodarzach uznanie wizyty za „oficjaln¹, wizytê pañstwow¹”, najwy¿sz¹ rang¹ w dyplomatycznym œwiecie, wraz z salutem 21 dzia³ armatnich i uroczystym powitaniem przed Bia³ym Domem. „Wall Street Journal” sugeruje, ¿e nie by³o w tym przypadku: „Doradcy polityczni Pekinu twierdz¹, ¿e Xi, nalegaj¹c, by powitanie by³o równie serdeczne, jak to, które zgotowa³ Trumpowi w Pekinie – ³¹cznie z d³ugoœci¹ dwudniowej wizyty i oficjaln¹ kolacj¹ – chce wykreowaæ wizerunek chiñskiego przywódcy, przyjmowanego na równi z prezydentem najpotê¿niejszego pañstwa œwiata, w momencie, gdy jego w³asna w³adza pozostaje silna, a presja wokó³ niego narasta.” A wiêc jak równy z równym. m
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
6
Polskie wczoraj i dziœ
www.kurierplus.com
Kazimierz Wierzbicki
Kircholm - wielkie zwyciêstwo Mija 421 lat od jednego z najwspanialszych sukcesów polskiego orê¿a – bitwy pod Kircholmem. W starciu tym Polacy roznieœli trzykrotnie wiêksz¹ armiê szwedzk¹. Batalia by³a czêœci¹ wojny polsko – szwedzkiej toczonej w latach 1600 – 1611. Przedmiotem konfliktu by³o panowanie nad Inflantami (dzisiejsza Estonia i £otwa). Dodatkow¹ przyczyn¹ sporu by³y roszczenia króla Zygmunta III Wazy do tronu szwedzkiego. W³adca Rzeczpospolitej by³ synem króla Szwecji Jana III i królowej Katarzyny Jagiellonki. Jako taki by³ prawowitym nastêpc¹ tronu po œmierci ojca i zosta³ koronowany w roku 1594. Rezultatem tego by³a polsko-szwedzka unia personalna. Jednak opozycja luterañska doprowadzi³a kilka lat póŸniej do detronizacji Zygmunta, który nigdy nie zrzek³ siê korony szwedzkiej. Celem króla Szwecji Karola IX by³o opanowanie Inflant, które w olbrzymiej wiêkszoœci nale¿a³y do Polski. Dalekosiê¿nym celem w³adcy szwedzkiego by³o ustanowienie kontroli nad ca³ym obszarem morza ba³tyckiego (dominium Maris Baltici). Dzia³ania zbrojne rozpoczê³y siê w roku 1600 i mia³y miejsce g³ównie na terenie Estonii. W sierpniu 1605 r. nast¹pi³a koncentracja wojsk szwedzkich w okolicach Rygi (obecnie stolica £otwy). W kierunku Rygi
Szar¿a chor¹gwi husarskiej Jana Gniewosza w bitwie pod Kircholmem, 1605 r. Obraz Juliusza Kossaka.
skierowany zosta³ korpus polski pod komend¹ hetmana Jana Karola Chodkiewicza. Dywizja szwedzka liczy³a co najmniej 10 tysiêcy, w wiêkszoœci piechoty. Si³y polskie szacuje siê na oko³o 3500, w tym 2600 jazdy i 1000 piechoty. Wiêkszoœæ jazdy stanowi³a husaria, s³ynna z wielu zwyciêstw w XVI i XVII wieku. Husarze nosili pancerze, a uzbrojeni byli w kopie i miecze. Typow¹ czêœci¹ ich stroju by³y skrzyd³a przymocowane do pleców rycerza, które wywo³ywa³y donoœny szum w czasie ataku na pozycje wroga. Sprawia³o to panikê w szeregach jazdy przeciwnika. Nie mia³o to natomiast wp³ywu na konie husarskie, poniewa¿ by³y do tego przyzwyczajone. Husariê mo¿na porównaæ do wspó³czesnych dywizji pancernych. Jej atak by³ zwykle nie do powstrzymania. Zdarza³o siê czêsto, ¿e husaria rozbija³a kilkakrotnie wiêksze si³y przeciwnika. Tak te¿ siê sta³o w bitwie pod Kircholmem.
Kanada chce do Europy í1 Co mia³oby oznaczaæ cz³onkostwo stowarzyszone na razie dok³adnie nie wiemy. Europejscy dyplomaci i urzêdnicy sygnalizowali jednak w ostatnich dniach, ¿e Kanada i UE pracuj¹ nad zacieœnieniem wspó³pracy w zakresie regulacji technologicznych, handlu oraz dostaw surowców strategicznych. Obie strony chc¹ równie¿ œciœlej wspó³pracowaæ w dziedzinie bezpieczeñstwa i obronnoœci. Von der Leyen po³o¿y³a na to szczególny nacisk, wskazuj¹c na seriê niedawnych incydentów z udzia³em dronów, maj¹cych bezpoœredni zwi¹zek z wojn¹ na Ukrainie. Ursula Von der Leyen wezwa³a równie¿ do stworzenia europejskiego odpowiednika artyku³u 4 NATO, który umo¿liwia zwo³anie konsultacji pañstw cz³on-
kowskich w sytuacji zagro¿enia jednego z nich i ewentualn¹ wspóln¹ obronê. Unia Europejska ju¿ teraz ma ma³o szerzej znan¹ klauzulê wzajemnej pomocy obronnej, jednak przewodnicz¹ca Komisji Europejskiej zaproponowa³a ustanowienie „w³asnego europejskiego artyku³u 4”. Jak wyjaœni³a, po jego uruchomieniu przez jedno pañstwo cz³onkowskie wszystkie pozosta³e pañstwa mia³yby naradzaæ siê nad wspólnymi dzia³aniami. W UE trwa równie¿ dyskusja nad utworzeniem nowego gremium przywódców – Europejskiej Rady Bezpieczeñstwa – w której, obok pañstw UE, mia³yby siê znaleŸæ pañstwa partnerskie, takie jak Wielka Brytania i Norwegia, a tak¿e Ukraina i w³aœnie Kanada.
Obie strony stanê³y naprzeciw siebie w nocy z 26-go na 27-go wrzeœnia, 1605 r. O œwicie hetman Chodkiewicz upozorowa³ odwrót swych si³. Czêœæ wojsk szwedzkich ruszy³a za nimi w poœcigu. Kiedy Polacy znale¿li siê na dogodnym do kontrataku wzniesieniu, Chodkiewicz wyda³ rozkaz do uderzenia. Husaria rozbi³a oddzia³y szwedzkie i zmusi³a je do ucieczki. Karol IX wprowadzi³ do walki ugrupowania drugiego rzutu, które znajdowa³y siê w doœæ du¿ej odleg³oœci od miejsca bitwy i nie mog³y na czas przyjœæ z pomoc¹. Sytuacjê skomlikowa³y równie¿ uciekaj¹ce wojska pierwszego rzutu. Bitwa trwa³a oko³o trzech godzin i zakoñczy³a siê pe³nym sukcesem Polaków. Straty szwedzkie szacuje siê od szeœciu do oœmiu tysiêcy. Do niewoli dosta³o siê kilkuset ¿o³nierzy i wy¿szych oficerów. Ranny król Karol IX cudem uratowa³ ¿ycie chroni¹c siê na szwedzkim statku.
Polacy stracili oko³o stu ¿o³nierzy, w tym tylko 13 husarzy. Resztki wojsk nieprzyjaciela dobijali miejscowi ch³opi, którzy mœcili siê za rabunki i gwa³ty doznane przez Szwedów. Zwyciêstwo pod Kircholmem nie zosta³o w pe³ni wykorzystane. Wskutek braku funduszów wojsko polskie nie otrzyma³o ¿o³du i w wiêkszoœci rozproszy³o siê. Uniemo¿liwi³o to dalsze dzia³ania w Inflantach. W roku 1607 Szwedzi rozpoczêli ofensywê zajmuj¹c czêœæ terytorium Inflant. Walki zakoñczy³y siê podpisaniem uk³adu pokojowego w 1611 roku. Wojny Rzeczpospolitej ze Szwecj¹ by³y kilkakrotnie wznawiane. Najbardziej dramatyczny by³ „potop szwedzki” w latach 1655-1657, kiedy wojska szwedzkie zajê³y tymczasowo du¿¹ czêœæ Polski. Trwa³y pokój nast¹pi³ dopiero po podpisaniu uk³adu w Oliwie, w roku 1660. Rzeczpospolita straci³a jednak wiêkszoœæ Inflant. m
Zbli¿enie z Kanad¹ mo¿e jednak powodowaæ problemy. Czêœæ europos³ów z ró¿nych krajów wskazuje, ¿e przyznanie cz³onkowi stowarzyszonemu zbyt wielu przywilejów mog³oby zmniejszyæ atrakcyjnoœæ pe³nego cz³onkostwa w Unii. Po za³amaniu siê w ubieg³ym miesi¹cu rozmów handlowych miêdzy Kanad¹ a USA oba pañstwa wesz³y w kolejn¹ fazê zaostrzonego konfliktu handlowego, a wzajemne stosunki wed³ug opinii ekspertów amerykañskich i kanadyjskich s¹ najgorsze w historii. Kanadyjczycy szczególnie mocno oburzyli siê na oœwiadczenia Donalda Trumpa, którym wielokrotnie mówi³ o mo¿liwoœci uczynienia z Kanady 51 stanu USA. Wywo³a³o to w tym ch³odnym zazwyczaj kraju falê gor¹cego patriotyzmu. Sonda¿e wskazuj¹ dodatkowo, ¿e czterech na piêciu Kanadyjczyków domaga siê, by Carney zacieœnia³ relacje z Uni¹ Europejsk¹, a ponad po³owa opowiada siê
za przyst¹pieniem Kanady do UE jako pe³noprawnego cz³onka. Ottawa i Bruksela maj¹ ju¿ umowê o wolnym handlu. Porozumienie to sprawia, ¿e oko³o 90 proc. wymiany handlowej miêdzy Uni¹ a Kanad¹ odbywa siê bez ce³. Mark Carney czêsto okreœla swój kraj mianem „najbardziej europejskiego z nieeuropejskich pañstw”. Przywódcy Unii od lat z kolei ¿artuj¹, ¿e Kanada ju¿ dawno mog³aby do³¹czyæ do wspólnoty, gdyby tylko nie le¿a³a na drugim koñcu Atlantyku. „Jesteœcie tu bardzo mile widziani. Mam nadziejê, ¿e czujecie siê swobodnie wœród przedstawicieli pañstw cz³onkowskich” – stwierdzi³a zwracaj¹c siê bezpoœrednio do premiera Kanady Terry Reintke, niemiecka polityk kieruj¹ca grup¹ Zielonych w Parlamencie Europejskim. „W przysz³oœci bêdziemy widywaæ siê du¿o czêœciej” – doda³a Reintke.
Tomasz Bagnowski
www.kurierplus.com
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
7
Pierwsza Dama na rowerze - s³odki fina³ w Charlotte Nowy Jork ma tê szczególn¹ zdolnoœæ, ¿e nawet oficjalna wizyta mo¿e na chwilê zamieniæ w coœ zupe³nie nieformalnego. W poniedzia³ek, po rowerowej przeja¿d¿ce ulicami Greenpointu i Long Island City, Pierwsza Dama Marta Nawrocka spotka³a siê z grup¹ polskich rowerzystów w cukierni Charlotte Patisserie na Greenpoincie. Pierwsza Dama, która towarzyszy Prezydentowi RP Karolowi Nawrockiemu podczas oficjalnej wizyty w Stanach Zjednoczonych zwi¹zanej z 81. sesj¹ Zgromadzenia Ogólnego ONZ, znalaz³a podczas pobytu w Nowym Jorku czas na aktywnoœæ sportow¹. Rok temu z cz³onkami Polska Running Team biega³a w Central Parku. Tym razem prezes klubu Urszula Musik zamiast biegania opracowa³a trasê rowerow¹. Do wspólnej jazdy zaprosi³a tak¿e cz³onków klubu Narowerze.us. Dziesiêciokilometrowa trasa prowadzi³a z McCarren Park na Greenpoincie przez Most Kazimierza Pu³askiego na Long Island City i z powrotem. Po drodze by³a nowojorska panorama, a na mecie – s³odka nagroda. Pierwsz¹ Damê w Charlotte powitali w³aœciciele cukierni, rodzeñstwo Magda Stefañski i Micha³ Lachowicz. Marta Na-
Marta Nawrocka z w³aœcicielami Charlotte Patisserie Micha³em Lachowiczem i Magd¹ Stefañski
spotyka siê przy kawie, cieœcie i rozmowie. To tutaj odbywaj¹ siê spotkania, przyjêcia i wydarzenia polskiej spo³ecznoœci. Marta Nawrocka od dawna mówi o swoim zami³owaniu do aktywnoœci fizycznej. Wœród jej ulubionych form ruchu wymienia m.in. jazdê na rowerze, p³ywanie, jazdê na rolkach i jeŸdziectwo. Zami³owanie do sportu nie jest zreszt¹ czymœ nowym w jej ¿yciu – jako nastolatka chodzi³a do Ogólnokszta³c¹cej Szko³y Baletowej im. Janiny Jarzynówny-Sobczak w Gdañsku. Mo¿e wiêc w³aœnie dlatego po dziesiêciu kilometrach na rowerze s³odki fina³ okaza³ siê byæ jak najbardziej na miejscu. Zw³aszcza ¿e trudno odmówiæ Pierwsza Dama (w czarnym stroju) podczas 10-kilometrowej przeja¿d¿ki rowerem po Greensobie czegoœ dobrego w Charlotte. poincie i Long Island City A jeœli jest siê Pierwsz¹ Dam¹, mo¿na przy okazji zabraæ ze sob¹ kawa³ek Greenpointu wrocka pojawi³a siê w czarnym sportowym w tych rozmowach sporo – w pude³ku œliwek moczonych stroju i odebra³a wrêczone jej kwiaty. Spo- prawdziwej ciekawoœci i zainw armaniaku. tkanie nie mia³o oficjalnego charakteru teresowania ludŸmi, któMa³¿onka prezydenta Tego dnia w Charlotte by³o i przebiega³o w swobodnej atmosferze. Pa- rych spotka³a podczas swoz najm³odszym, bo zaledwie wiêc trochê sportu, trochê ofini Nawrocka przebra³a siê w d¿insy i pod- jej wizyty. A potem przyszed³ czas 9-miesiêcznym, uczestnikiem cjalnoœci, du¿o serdecznych koszulek, a nastêpnie spêdzi³a czas na rozrowerowej przeja¿d¿ki rozmów i sporo s³odyczy. mowach z uczestnikami. I w³aœnie rozmo- na coœ, co w Charlotte jest Czyli, jak na Nowy Jork przyrównie wa¿ne jak rozmowy wy dominowa³y to spotkanie. sta³o – wszystko znalaz³o swoje w³aœciPyta³a o ¿ycie Polaków w Nowym Jor- – s³odkoœci. W³aœciciele cukierni przygotowali dla we miejsce. ku, o codziennoœæ, pracê, plany i doœwiadczenia za oceanem. Nie ogranicza³a siê do Pierwszej Damy specjalny upominek: puIwona Hejmej krótkich, oficjalnych uprzejmoœci. By³o de³ko ich flagowych œliwek moczonych FOTO: IWONA HEJMEJ, OFICJALNA STRONA MARTY NAWROCKIEJ w armaniaku. To jeden z najbardziej charakterystycznych przysmaków Charlotte, przygotowywany wed³ug receptury szefa cukierni Micha³a Lachowicza. Œliwki s¹ intensywne w smaku, aromatyczne i zdecydowanie nie nale¿¹ do kategorii zwyczajnych s³odyczy. To jeden z tych produktów, które po spróbowaniu trudno pomyliæ z czymkolwiek innym. Pierwsza Dama równie¿ nie przyjecha³a z pustymi rêkami. W podziêkowaniu za spotkanie podarowa³a Charlotte piêkn¹ paterê na ciasto. Trudno o lepsze miejsce na takie spotkaCz³onkowie klubów Polska Running Team i Naro- nie. Charlotte Patisserie od dawna jest jedwerze.us na s³odkiej mecie nym z miejsc, w których polski Greenpoint Z autork¹ artyku³u
W obiektywie Zosi Zeleskiej-Bobrowski
Marsz, marsz Polonia
DODATEK SPONSOROWANY PRZEZ STOWARZYSZENIE WETERANÓW ARMII POLSKIEJ W AMERYCE, OKRÊG 2 Nowy Jork
Nr 501
26 wrzeœnia 2026
Ks. proboszcz Grzegorz Markulak, biskup Witold Mroziewski i organizator wydarzenia Jerzy Leœniak
Koncert przed powitaniem Prezydenta – zespó³ Krakowianek i Górali
Polonia przywita³a polsk¹ Parê Prezydenck¹ w Nowym Jorku W niedzielê, 20 wrzeœnia 2026 roku, Prezydent RP Karol Nawrocki z Pierwsz¹ Dam¹ Mart¹ Nawrock¹ podczas wizyty w USA spotka³ siê z nowojorsk¹ Poloni¹, wzi¹³ udzia³ w uroczystoœciach religijno-patriotycznych oraz wrêczy³ polskie odznaczenia pañstwowe zas³u¿onym dzia³aczom polonijnym. Ten szczególny i pamiêtny dzieñ rozpocz¹³ siê w parafii œw. Stanis³awa Kostki na Greenpoincie o godz. 11:00 przed po³udniem koncertem „Polskie Serce Ameryki”, przygotowanym pod kierownictwem dr. Mariusza Monczaka i Bo¿eny Konkiel. Jako pierwszy wyst¹pi³ Ludowy Zespó³ Dzieciêcy „Krakowianki i Górale”, a nastêpnie na scenie zaprezentowali siê zespó³ muzyczny, soliœci oraz Chór 250. O godz. 12:00 Para Prezydencka przyby³a na jubileuszow¹ mszê œwiêt¹ z okazji 130-lecia istnienia parafii œw. Stanis³awa Kostki, 300-lecia kanonizacji œw. Stanis³awa Kostki i 250. rocznicy niepodleg³oœci Stanów Zjednoczonych. Dostojni Goœcie zostali powitani przez ks. proboszcza Grzegorza Markulaka oraz organizatora uroczystoœci Jerzego Leœniaka tradycyjnym staropolskim bochenkiem chleba. Nastêpnie przeszli do pierwszej ³awki, gdzie serdecznie witali siê z cz³onkami korpusu dyplomatycznego, m.in. z ambasadorem Krzysztofem Szczerskim i komandorem Albertem Proszowskim, a tak¿e z weteranami, w szczególnoœci z dwojgiem Sybiraków – pani¹ Helen¹ Knapczyk i panem Fryderykiem Dammontem, oraz ambasador Ann¹ Mari¹ Anders. Witali siê równie¿ z przedstawicielami organizacji polonijnych, dzieæmi w strojach ludowych oraz m³odzie¿¹ w mundurach harcerskich i szkolnych.
Prezydent Karol Nawrocki ods³ania tablicê 130-lecia parafii œw. Stanis³awa Kostki
Nastêpnie poczty sztandarowe Hufca Harcerek „Podhale” i Hufca Harcerzy „Warmia” wprowadzi³y do œwi¹tyni duchownych z biskupem pomocniczym Witoldem Mroziewskim, który przewodniczy³ koncelebrowanej mszy œwiêtej. Dostojnych goœci oraz licznie zgromadzon¹ Poloniê powita³ ks. proboszcz Grzegorz Markulak. W swoim wyst¹pieniu powiedzia³: 250 lat temu narodzi³y siê Stany Zjednoczone Ameryki. Razem z chórami œpiewajmy, œwiêtujmy i sprawujmy tê dzisiejsz¹ liturgiê. Ta dzisiejsza Eucharystia ma dla nas wyj¹tkowy wymiar. Dziêkujmy Bogu za pokolenia kap³anów i wiernych, za rodziny, dzieci i m³odych, za tych, którzy budowali tê wspólnotê i przekazywali m³odym pokoleniom mi³oœæ do Boga, Koœcio³a i Ojczyzny. Dziêkujmy Bogu za mo¿liwoœæ ¿ycia i pracy w Ameryce.
Biskup Mroziewski w swojej homilii z wielkim kunsztem po³¹czy³ wszystkie obchodzone podczas tej liturgii rocznice, nawi¹zuj¹c zarazem do Ewangelii o pracownikach w winnicy. Podkreœli³, ¿e pol-
Helena Knapczyk w objêciach Marty Nawrockiej. Z lewej Anna Maria Anders
scy emigranci – zarówno ci, którzy walczyli o niepodleg³oœæ Stanów Zjednoczonych, jak gen. Kazimierz Pu³aski i gen. Tadeusz Koœciuszko, jak i ci, którzy przybyli do Ameryki w XIX, XX i XXI wieku, oraz ich potomkowie urodzeni w USA – w ten sam sposób kochaj¹ swoje dwie Ojczyzny i zas³uguj¹ na jednakowy szacunek. W procesji z darami przeszli harcerka i harcerz, krakowiak i krakowianka, dwoje uczniów polskiej szko³y oraz przedstawiciel Kancelarii Prezydenta RP. Po zakoñczeniu Eucharystii delegacja w sk³adzie: ks. proboszcz Grzegorz Markulak, Dariusz Knapik, Janusz Grabiñski, Monika Bolkun-Robert i Aleksandra Chibowski wrêczy³a Prezydentowi RP pami¹tkowy medal i ikonê. Na zakoñczenie uroczystoœci odby³o siê ods³oniêcie umieszczonej w przedsionku œwi¹tyni okolicznoœciowej tablicy, upamiêtniaj¹cej trzy wspomniane jubileusze. Ods³oniêcia tablicy, ufundowanej przez Pulaski Association of Business and Professional Men, dokona³ Prezydent RP Karol Nawrocki. Nastêpnym wa¿nym wydarzeniem tego dnia podczas wizyty Pary Prezydenckiej by³o spotkanie z polsk¹ spo³ecznoœci¹ w Christ the King High School w dzielnicy Queens. Uroczystoœæ ta zgromadzi³a licznych przedstawicieli organizacji polonijnych, buduj¹c wyj¹tkow¹ atmosferê jednoœci i miêdzypokoleniowej wspólnoty. W holu szko³y Para Prezydencka zosta³a powitana przez delegacjê harcersk¹. Nale¿y przypomnieæ, ¿e Prezydent Karol Nawrocki obj¹³ protektorat nad ZHP w Polsce i poza granicami kraju w lutym 2026 r. Przyjmuj¹c kwiaty, Pan Prezydent i Pierwsza Dama bardzo serdecznie witali siê z ka¿d¹ harcerk¹ i harcerzem, chêtnie pozuj¹c do zdjêæ.
Para Prezydencka podczas Mszy Œwiêtej
Podczas spotkania z Poloni¹ w Nowym Jorku Prezydent podkreœli³ kluczowe znaczenie bezpoœrednich kontaktów z rodakami mieszkaj¹cymi w Stanach Zjednoczonych. Przywo³a³ s³owa kardyna³a Stefana Wyszyñskiego o tym, ¿e „naród jest rodzin¹ rodzin”, posiadaj¹c¹ te same cechy oraz spójny kod kulturowy. Zwróci³ uwagê na fakt, ¿e polskoœæ nie zna ograniczeñ czasowych ani przestrzennych, a narodowa wspólnota trwa dziêki kolejnym pokoleniom wychowywanym w przywi¹zaniu do wspólnych tradycji. Na zakoñczenie powiedzia³: Nosz¹c Polskê w sercu, jesteœmy Polakami poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. G³ównym punktem programu uroczystoœci by³o wrêczenie polskich odznaczeñ pañstwowych dzia³aczom Polonii za wybitne zas³ugi w dzia³alnoœci na rzecz œrodowisk polonijnych w Stanach Zjednoczonych. Miêdzy innymi Krzy¿ Kawalerski Orderu Zas³ugi Rzeczypospolitej Polskiej otrzyma³ ojciec paulin ks. Micha³ Jan Czy¿ewski, proboszcz parafii œw. Stanis³awa Biskupa i Mêczennika, a zarazem kapelan Okrêgu 2. SWAP, za popularyzowanie polskiej kultury i tradycji narodowych. Krzy¿ Kawalerski Orderu Zas³ugi RP otrzymali równie¿ ks. Grzegorz Markulak, proboszcz parafii œw. Stanis³awa Kostki, wierny przyjaciel harcerstwa, a zarazem opiekun zespo³u „Krakowianki i Górale”, oraz ks. Wies³aw Strz¹da³a – za wybitne zas³ugi w dzia³alnoœci na rzecz niesienia pomocy osobom potrzebuj¹cym, popularyzowanie polskiej kultury oraz dzia³alnoœæ polonijn¹. Krzy¿ Kawalerski Orderu Zas³ugi RP otrzymali równie¿ dr Bogdan Horbal – za wybitne zas³ugi dla zachowania, dokumentowania i popularyzowania dziedzic-
Koncelebrowana Msza Œwiêta, w Koœciele œw. Stanis³awa Kostki
Ofiarowanie – Para Prezydencka w pierwszej ³awce
twa £emków oraz za budowanie pozytywnego wizerunku Polski w Stanach Zjednoczonych Ameryki – oraz Wojciech Ziêbowicz – za zaanga¿owanie w promocjê polskiego sportu w Stanach Zjednoczo-
Naczelny Komendant SWAP Tadeusz Antoniak i komendant Okrêgu 2. SWAP Marek Chroœcielewski w oczekiwaniu na Parê Prezydenck¹ w Christ the King High School
Delegacja ZHP po powitaniu Pary Prezydenckiej w Christ the King High School
nych Ameryki oraz budowanie pozytywnego wizerunku Polski za granic¹. Z³oty Krzy¿ Zas³ugi otrzymali: Ma³gorzata Starzec, Anna Tracz i Ewa Za³usiñska – za zas³ugi na rzecz rozwoju polskiej oœwiaty w Stanach Zjednoczonych Ameryki, popularyzowanie polskiej historii i kultury oraz dzia³alnoœæ polonijn¹; James £awicki i Brian Rusk – za zas³ugi na rzecz krzewienia i promocji polskiej kultury i historii w Stanach Zjednoczonych Ameryki oraz dzia³alnoœæ na rzecz œrodowisk polonijnych; oraz Zbigniew „Ziggy” Rozalski – za zas³ugi w dzia³alnoœci na rzecz œrodowisk polonijnych, zaanga¿owanie w promocjê polskiego sportu w Stanach Zjednoczonych Ameryki oraz budowanie pozytywnego wizerunku Polski za granic¹. Zwracaj¹c siê do osób odznaczonych, Prezydent Karol Nawrocki podziêkowa³ im za zas³ugi dla Rzeczypospolitej oraz za wk³ad w rozwój relacji polsko-amerykañskich. Swoj¹ wypowiedŸ podsumowa³ s³owami:
Wspólne zdjêcie odznaczonych z Prezydentem RP
Polska jest z Was dumna. Polska jest Wam wdziêczna i cieszê siê, ¿e jesteœcie naszymi ambasadorami w Stanach Zjednoczonych. W czêœci artystycznej wyst¹pili m.in. chór „Polonia”, chór „Copernicus”, Patrycja Pos³uszna, Wojciech Bonarowski oraz zespó³ muzyczny Mariusza Monczaka.
Zbudowana tym pamiêtnym dniem, Maria Bielska ZDJÊCIA: MIKO³AJ BUJAK/KPRP, ST. STANISLAUS KOSTKA CATHOLIC ACADEMY, RADIO RAMPA, ARCHIWUM ZHP, MARIA BIELSKA
Redakcja: Jolanta Szczepkowska Teofil Lachowicz Adres redakcji: P.A.V.A. of America, District 2 , 17 Irving Place, New York, NY 10003 e-mail: pava.swap@gmail.com www.pava-swap.org
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
10
Blender kulturalny í2 Spêdzi³am przecie¿ kilka mi³ych wieczornych godzin przed telewizorem, patrz¹c, jak fantastyczni aktorzy i aktorki znakomicie graj¹. Mam jednak poczucie, ze Prus zosta³ tutaj potraktowany instrumentalnie. Jego nazwisko, tytu³ powieœci i jej bohaterowie pos³u¿yli jako marka maj¹ca nabiæ ogl¹dalnoœæ. Bo to nie jest adaptacja „Lalki”. Rozumiem natomiast, ¿e kolejny sezon serialu bêdzie siê ju¿ rozgrywa³ na Dzikim Zachodzie> – zakoñczy³a nieco zgryŸliwie. Natomiast Tomasz Raczek, ceniony krytyk filmowy, przyzna³ serialowi wysok¹ notê: 8/10. „To jest Grand Prix, wielka bomba, wielka nagroda dla tego serialu. Moim zdaniem ci¹gle jeszcze nie doœæ g³oœno siê o tym mówi, ¿e to jest absolutnie bombowy, fantastyczny, najlepszy od lat casting jaki widzia³em. Obsadzenie aktorów w rolach g³ównych i drugoplanowych i trzecioplanowych jest absolutnie kongenialne” – mówi³ na kanale YouTube. „Pawe³ Demirski pokaza³, co znaczy dobrze napisany scenariusz: odwa¿ny w podejœciu do orygina³u, rozszerzaj¹cy go z dezynwoltur¹ i talentem tak widocznym, ¿e gdyby Boles³aw Prus zmartwychwsta³, to by zaprosi³ go na kawê, ¿eby porozmawiaæ jak równy z równym i powypytywaæ go, jak przez te pó³tora wieku zmieni³ siê œwiat” – stwierdzi³. Raczek chwali³ kreacje m.in. Piotra Adamczyka, który nareszcie „otrzyma³ okazjê do takiej soczystoœci, (roli) pokazuj¹cej pe³ne spektrum jego mo¿liwoœci aktorskich” i Jacka
www.kurierplus.com
MissMedia œniej by³a?>”. Podobnego zdania jest o odtwórcach g³ównych ról. Wygl¹da na to, ¿e spór nie zostanie ostatecznie rozstrzygniêty. Tym bardziej, ¿e 30 wrzeœnia na ekrany kin wchodzi „Lalka” Macieja Kawalskiego – wiêc posypi¹ siê kolejne recenzje i porównania z serialem. Jak mawia klasyk – szykujmy popcorn! Marcin Prokop z by³¹ ju¿ ¿on¹ Mari¹
* „ asz zwi¹zek od samego pocz¹tku przypomina dwa magnesy o tych samych biegunach. A osi¹ jego symetrii jest konflikt buzuj¹cy gdzieœ w tle. Ró¿ni nas widzenie œwiata, zjawisk, stosunek do ludzi. W³aœciwie wszystko, co nas ³¹czy, dzieli jednoczeœnie. Uwa¿am, jak Nick Cave œpiewaj¹cy <People ain’t no good>, ¿e ludzie s¹ z natury Ÿli. Moja ¿ona, ¿e dobrzy. Jestem raczej nieufny, nie wierzê w bezinteresown¹ ludzk¹ dobroæ i empatiê. Marysia przeciwnie. Ma doœæ liczne grono znajomych i przyjació³, ja tylko kilka bliskich osób. I tego grona nie poszerzam”– mówi³ Marcin Prokop w wywiadzie z 2008 roku. I dodawa³: „Szukam samotnoœci i ciszy po to, ¿eby wewnêtrznie coœ prze¿yæ. Na zewn¹trz panuje chaos, a dom powinien byæ jaskini¹, w której li¿e siê rany i odzyskuje równowagê. Nie znoszê sytuacji, kiedy budzê siê rano i ktoœ obcy chodzi po moim domu”. Z kolei jego druga po³ówka wola³a prowadziæ „dom otwarty”, zapraszaæ goœci, œwiêtowaæ w wiêkszym gronie. „Nawet przyjació³ mam w pewnym momencie dosyæ” – t³umaczy³ Prokop.
N
Jacek Braciak jako Tomasz £êcki
Piotr Adamczyk jako Baron Krzeszowski
Braciaka, który pokaza³ Tomasza £êckiego jako postaæ tragiczn¹ i komiczn¹ zarazem. „To jest brawurowy piruet aktorski” – zachwyca³ siê krytyk. Raczek zwróci³ równie¿ uwagê na kreacjê Marii Kani. <Có¿ to jest za rola? Kompletnie zaskakuj¹ca, kompletnie nieoczekiwana. Pokojówka Marianna z ka¿dym odcinkiem zabiera nam wiêcej uwagi i ogl¹damy j¹ z rosn¹cym zachwytem, zastanawiaj¹c siê „Co to jest za aktorka, gdzie ona wcze-
„Po trzech dniach spêdzonych z t¹ sam¹ osob¹, czwartego muszê od niej odpocz¹æ. Kiedy wyje¿d¿amy na zdjêcia z ekip¹ i przez trzy dni pijemy, bawimy siê i dokazujemy, czwartego muszê znikn¹æ, zresetowaæ siê jak mnich w eremie. Inaczej jestem kul¹ z³ej energii”. Na pytanie, jak rozwi¹zuj¹ konflikty, dziennikarz odpowiedzia³: „Mia³em zwyczaj przemilczania problemów, ale to nie by³o skuteczne. Dziœ w naszym domu panuje ekstrawertyzm w wyra¿aniu emocji. Przejawia siê tym, ¿e czasem nie przebieramy w s³owach, wyra¿aj¹c wobec siebie uczucia, które nam w duszy graj¹”. Z kolei ¿ona dziennikarza wyzna³a: „Z³oœci mnie ca³a masa drobnych rzeczy. Ale odpuœci³am. Trudno bywa, gdy widzê, ¿e Marcin zaczyna traktowaæ mnie i swoj¹ córkê jak dwa koty domowe. Mi³o jest, jak siê takiego pog³aszcze, powie: <œliczny>, a potem szurnie siê kotka gdzieœ w k¹t. Bo teraz ja siê zajmujê sob¹, jestem skupiony na sobie. I przez 35 godzin z rzêdu nie miej, proszê, wobec mnie oczekiwañ. Tak í 14 siê zdarza, wtedy mówiê:
Dr Robert Lerch S³oneczny piknik na Greenpoincie Laryngolog, od ponad 30 lat pracuj¹cy w polonijnym œrodowisku, zawiadamia o zmianie adresu. Obecnie doktor przyjmuje przy 153 Greenpoint Ave. Brooklyn 11222 (tel: 718.734-0422)
l Doktor leczy wszystkie choroby zwi¹zane z uszami, nosem i gard³em.
l Przeprowadza badania s³uchu, bezdechu sennego, zatok i zawrotów Wizyty g³owy. s¹ mo¿liwe w dniu zg³oszenia
l Wykonuje badania imigracyjne.
Mówimy po polsku
W niedzielê 13 wrzeœnia 2026 po porannym deszczu zaœwieci³o s³oñce co sprawi³o, ¿e piknik przy parafii Œw. Stanis³awa Kostki uda³ siê znakomicie. Poprzedzi³a go Msza Œw. w czasie której kwiaty i ¿yczenia z okazji niedawno obchodzonych imienin i urodzin otrzymali od Rady Parafialnej ksiê¿a, proboszcz Grzegorz Markulak oraz Grzegorz Kuperski. Na pikniku by³y t³umy goœci, wspania³e polskie jedzenie, napoje, s³odycze, cukrowa wata. By³o wiele stoisk, miêdzy innymi stoisko Polsko-S³owiañskiej Federalnej Unii Kredytowej z gad¿etami reklamowymi, stoisko Centrum Polsko-S³o-
wiañskiego z gad¿etami i s³odkimi dro¿d¿ówkami oraz stoisko Katolickiej Akademii Œw. Stanis³awa Kostki. Dzieci z balonami szala³y na parkiecie. A wszystko to przy muzyce œwietnego DJ-a Klaudiusza. W pikniku brali udzia³ równie¿ ksiê¿a: S³awomir Szucki i Grzegorz Kuperski z parafii Œw. Stanis³awa Kostki oraz ksiê¿a z parafii Œwiêtych Cyryla i Metodego, Jan Szylar oraz Joseph Wiœniewski. Du¿ym powodzeniem cieszy³a siê loteria fantowa z interesuj¹cymi fantami od licznych sponsorów. To by³o bardzo mi³e, integracyjne spotkanie parafian. Do zobaczenia w przysz³ym roku. Tekst i zdjêcia: Zosia ¯eleska-Bobrowski
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com
Stany wewnêtrzne
Magazzino Ranek przejrzysty. Lekki. Pajêczy. Jeden z tych niemo¿liwie piêknych dni, które lato ofiarowuje nam w ostatniej chwili. Rozkosznie ciep³y. Ale bez ra¿¹cego s³oñca. Dusznego, zawiesistego powietrza. Mêcz¹cego upa³u. Jedziemy za miasto. W dolinê wielkiej rzeki. Tam, gdzie krajobraz wypiêtrza siê. A drzewa zmieniaj¹ kolory odrobinê wczeœniej. Magazzino to muzeum i oœrodek badawczy poœwiêcony powojennej i wspó³czesnej sztuce w³oskiej. Nie wiem dlaczego zajê³o mi tyle czasu, ¿eby tutaj dotrzeæ. Szczególnie, ¿e w Cold Spring i okolicach bywam regularnie. Uwielbiam Storm King Art Center i Dia: Beacon; po³¹czenie nowoczesnej architektury i majestatycznej natury Hudson Valley. Miejsce, które zosta³o otwarte w 2017 roku pocz¹tkowo mia³o znajdowaæ siê na prywatnej posesji pary kolekcjonerów (Nancy Olnick i Giorgio Spanu) i s³u¿yæ wy³¹cznie do przechowywania ich osobistych zbiorów. Jednak ze wzglêdu na lokalne przepisy dotycz¹ce zabudowy i sprzeciw s¹siadów,
zmieniono lokalizacjê inwestycji, przenosz¹c j¹ w pobli¿e Route 9, do dawnego magazynu czêœci komputerowych. Piêtrowy budynek z 1964 roku w kszta³cie litery L rozebrano do bielizny, a nastêpnie dodano do niego drugie, symetryczne skrzyd³o z surowego betonu. Ca³oœæ po³¹czono przeszklonymi korytarzami, co stworzy³o minimalistyczn¹ formê z dwoma dziedziñcami poœrodku. Za pierwotny projekt odpowiada³ Miguel Quismondo, a za kolejne przebudowy Alberto Campo Baeza. Budynek zdoby³ szereg presti¿owych wyró¿nieñ i nagród architektonicznych. Zanim jednak runiemy w przestronne wnêtrza muzeum, wo³a nas zielone. W¹skie schody prowadz¹ na górkê, z której rozwija siê – niczym gêsto tkany dywan – widok na sk¹pane w s³oñcu zbocza i ogrody warzywne. Po wybiegu spaceruj¹ osio³ki. Jak g³osi szyld na ogrodzeniu – pochodz¹ z Sardynii. I mog¹ ugryŸæ. Albo kopn¹æ. Wiêc lepiej ich nie g³askaæ. Samce wydaj¹ g³oœne dŸwiêki. Samiczki – po drugiej stronie p³otu – pozostaj¹ niewzruszone. Jeden z osobników rzuca siê na ziemiê i czochra zapamiêtale. Na tarasie Café Silvia kilka wolnych stolików. Siadamy w cieniu. Z widokiem na ros³e drzewa i kwitn¹c¹ skarpê. Z menu wybieramy kanapki – K. z szynk¹, ja z grillowanym bak³a¿anem i burrat¹. Jedzenie jest proste. I pyszne. Sa³ata œwietnie doprawiona. Fantastyczne pieczywo. Tira-
Nie ufaj nikomu Jan Latus Tak mi teraz wszyscy Filipiñczycy doradzaj¹. Nie ufaj nikomu, nigdy nie traæ czujnoœci, miej oczy z ty³u g³owy. Ale co to by³aby za egzystencja, jaka smutna i nerwowa jesieñ ¿ycia. Mam siedzieæ pod palm¹ z oczami z ty³u g³owy, ¿eby jakiœ koleœ nie wyrwa³ mi z rêki drinka z parasolk¹? Albo telefon? (Ksi¹¿ki nikt by nie wyrwa³, nie ma chêtnych na ksi¹¿ki.) Takie ponure t³o ¿ycia tutaj zarysowa³o mi siê po ostatnich doniesieniach prasowych. Na wyspie Mindanao zamordowano parê starszych ludzi. On, Amerykanin, mia³ 73 lata, jego filipiñska ¿ona o rok mniej. Dom by³ zabezpieczony i okratowany, a jego mieszkañcy wiedli spokojne ¿ycie. O co posz³o? Jakaœ zemsta z afektu? Raczej nie, w koñcu jego ¿ona nie mia³a 25 lat. Po prostu chodzi³o o pieni¹dze. Ta miejscowoœæ uwa¿ana jest za spokojn¹, przenios³o siê tam wielu staruszków z Zachodu. Niewiele dni póŸniej og³oszono o zabiciu jakiegoœ Amerykanina, w œrednim wieku,
samotnego. Znowu, nie wiemy jeszcze o co posz³o, a mo¿e nigdy siê nie dowiemy. Pisa³em kiedyœ, ¿e w moim Angeles City zastrzelono w bia³y dzieñ Koreañczyka wyci¹gaj¹cego pieni¹dze z bankomatu. Napastnicy przyjechali na skuterze. Komentarz policji by³ taki, ¿e wiedz¹, kim s¹ sprawcy, ale nie mog¹ ich z³apaæ. Pozna³em tu pewnego goœcia, który ca³e ¿ycie s³u¿y³ w armii, a potem pracowa³ w jakichœ s³u¿bach wywiadowczych. Wszystkiego mi nie mówi, zreszt¹ sk¹d mia³bym wiedzieæ, kiedy mówi prawdê, a kiedy sprawy zataja. Jego zdaniem, Filipiny wesz³y w spiralê agresji wobec cudzoziemców. Sytuacja biednych ludzi, a jest ich coraz wiêcej, wcale siê nie poprawia; perspektywy maj¹ ¿adne. Nic wiêc dziwnego, ¿e roœnie niechêæ do cudzoziemców, którzy, nawet maj¹c skromn¹ amerykañsk¹ social security, ¿yj¹ tu w relatywnym komforcie. Ów znajomy zwróci³ mi uwagê na aresztowanie w zesz³ym roku dwóch vlogerów, chyba Rosjan, za ³amanie prawa, gdy chodzi³o o dyskrecjê wobec filmowanych osób. Jeden z nich mia³ nawet amerykañskie obywatelstwo, ale Amerykanie nie chcieli go przyj¹æ, wiêc wyl¹dowa³ w swojej matuszce Rossiji. Znajomy twierdzi, ¿e bêdzie teraz ros³a niechêæ wobec cudzoziemców, œwiadomie podkrêcana przez w³adze. Wiadomo, jak to siê odbywa i po co. Ju¿ od lat cudzoziemcy w nieodleg³ej Tajlandii nie s¹ tak
11
Weronika Kwiatkowska misu z pomarañczow¹ nut¹ ma konsystencjê musu. Do malutkiej fili¿anki espresso podano maœlane ciasteczko. Maj¹ dobrego szefa kuchni – stwierdzam kategorycznie. Choæ dopiero po wyjœciu przeczytam, ¿e urodzony pod Mediolanem Luca Galli wychowa³ siê w rodzinie znanych kucharzy. Ju¿ jego prababcia przygotowywa³a wystawne bankiety dla rodzin mieszczañskich w regionie, a sam w wieku 14 lat rozpocz¹³ naukê w Instytucie Kulinarnym w Clusone niedaleko Bergamo. Zanim trafi³ do Magazzino, odbywa³ sta¿e w presti¿owych restauracjach w Londynie i Nowym Jorku. Teraz gotuje dla goœci i pracowników muzeum. Zgodnie z ide¹ farm-to-table siêga po sezonowe warzywa i owoce, czêœciowo wyhodowane w ogródkach, które widaæ z miejsca, w którym siedzimy. Na kolekcjê, któr¹ Olnick i Spanu prezentuj¹ odwiedzaj¹cym, sk³adaj¹ siê przede wszystkim prace w³oskich artystów tworz¹cych w nurcie Arte Povera – czyli „sztuki ubogiej”. Ruch artystyczny, który rozwija³ siê od koñca lat 60. do pocz¹tku lat 70. XX wieku kontestowa³ sztukê wysok¹, u¿ywaj¹c materia³ów poœledniego gatunku – szk³a, ga³êzi, kamienia, gazet, szmat. Pos³ugiwanie siê przedmiotami uwa¿anymi za pospolite, mia³o byæ wyrazem odwrotu od sztuki korporacyjnej. Sale s¹ przestronne. Wysokie sufity, ods³oniête belki stropowe. Przez okna zagl¹daj¹ drzewa. Na szybie, przed wejœciem, napis: Reject Racism. W œrodku wielkogabarytowe instalacje. Trochê rzeŸby, malar-
stwa. Ma³o zwiedzaj¹cych. Wiêc w ka¿dej sali mo¿na odbyæ tête à tête z dzie³em. Zachwyca przepiêknie zaprojektowana ksiêgarnia. I gabloty z wymyœln¹ bi¿uteri¹ oraz gad¿etami codziennego u¿ytku w ciekawych, designerskich ods³onach. * Kolejnym punktem wycieczki jest wczesnojesienny spacer w pobliskim Fahnestock State Park. Zatrzymujemy siê nad urokliwym stawem. Przypadkiem trafiamy na koncert. Dwóch starszych mê¿czyzn, z gitarami. I psem. Melodia niesie siê nad wod¹. Wyjazd do Hudson Valley nie móg³by siê odbyæ bez wizyty na farmie. Wybieramy poblisk¹, z której rozci¹ga siê widok na The Gunks i niebieskie szczyty Catskill Mountains. Na miejscu okazuje siê, ¿e trwa sobotni festyn. Gra lokalny band. Facet w baseballówce, z d³ug¹ siw¹ brod¹ zaiwania na banjo. Mo¿na kupiæ domowy cydr, kukurydzê z grilla i miêsiwo. W drewnianych skrzynkach pyszni¹ siê dynie o ró¿nych kszta³tach i kolorach. Stajemy w kolejce po gor¹ce p¹czki. Pachnie cynamonem. I karmelem. Siadamy pod drzewem, nas³adzaj¹c siê widokiem i donutami. Fishkill Farm ci¹gnie siê na wiele kilometrów. Ale wstêp na pola dyniowe i do sadu jest biletowany, a rezerwacje trzeba robiæ z wyprzedzeniem – wiêc rezygnujemy ze zbierania jab³ek. Jutro w sklepiku na rogu kupiê owoce prosto z amiszowych drzew i upiekê szarlotkê. Jesieñ. To ju¿. m
Zapraszamy na stronê Autorki: www.stanywewnetrzne.com mile widziani. Ogranicza siê mo¿liwoœci przed³u¿enia wizy czy za³o¿enia biznesu. Co ja mogê na to powiedzieæ? W wielu krajach œwiata obserwujemy rozkwit nacjonalizmu, który czêsto owocuje niechêci¹ a nawet agresj¹ wobec imigrantów, ale te¿ cudzoziemskich rezydentów i turystów. Komunikaty w kwestii gospodarczego rozwoju Filipin s¹ mieszane. Z jednej strony mówi siê o du¿ych inwestycjach strukturalnych, z drugiej jednak – o spadku wartoœci tutejszej waluty, o dro¿eniu ropy naftowej i innych surowców. A Filipiny prawie wszystko importuj¹, nawet ry¿. Wszystko tu dro¿eje: benzyna i ropa na stacjach, kursy taksówk¹ motocyklow¹, ceny posi³ków i dostawy do domu. Gdy ludzie s¹ beznadziejnie biedni, bardziej s¹ sk³onni do przemocy. Wbrew pozorom (bo przepisy posiadania broni s¹ tu surowe), w obiegu jest mnóstwo pistoletów. Mo¿na siê wiêc obawiaæ, ¿e obok wyrywania turystom toreb i telefonów, na wiêksz¹ skalê pojawi¹ siê napady z u¿yciem broni palnej. W³aœnie znalaz³em w sieci tabelkê z najbardziej niebezpiecznymi miastami w Azji. Na pierwszym miejscu jest stolica Filipin Manila, a na drugim s¹siednie Quezon City, w którym mia³em przyjemnoœæ mieszkaæ. Jeszcze ciekawsza jest lista najniebezpieczniejszych miast, ale w ca³ym œwiecie. I tu Manila jest na pierwszym miejscu, a niewiele ni¿ej na liœcie, filipiñskie miasta Quezon City i Cebu. Mo¿na tylko domniemaæ, ¿e gros przestêpstw pope³nianych jest w slumsach, w najbiedniejszych dzielnicach, jak Tondo
w Manili. W najdro¿szych, jak BGC i Makati, za du¿o jest œwiate³ i stra¿ników z karabinami, ¿eby siê baæ o siebie. Lecz czy te listy s¹ wiarygodne? Pe³no widzê takich rankingów: najszczêœliwszych narodów, najwygodniejszych do ¿ycia miast, najlepszych krajów do zamieszkania na emeryturze. Kto te listy sporz¹dza? Nie ma ¿adnych Ÿróde³, przypisów, mo¿e to wszystko napisa³ z g³owy jakiœ koleœ, bo kto mu zabroni napisaæ i zamieœciæ. Za moich m³odzieñczych lat w Ameryce nies³aw¹ cieszy³ siê Nowy Jork. Faktycznie, 40 lat temu by³o to miasto zaczepek w metrze, w³amañ do mieszkañ i wyrywania radioodbiorników z samochodów. Potem jednak mia³em przyjemnoœæ ¿ycia w mieœcie prawie wszêdzie bezpiecznym. Teraz podobno znowu siê w du¿ych miastach amerykañskich pogarsza; przybywa bezdomnych i widocznej biedy. Ale ja tylko powtarzam, bo dawno tam nie by³em. Du¿o siê te¿ mówi, zw³aszcza w prawicowych mediach, a upadku miast w Europie Zachodniej. Pokazuje siê sceny wype³nionych egzotycznie wygl¹daj¹cymi imigrantami ulic Pary¿a, Londynu, Berlina i Rzymu. Znowu, jak jest naprawdê – nie wiem, bo dawno mnie w Europie nie by³o. Czytam natomiast wszêdzie, ¿e relatywnie bardzo bezpieczna sta³a siê Polska. W ogóle o tej ostatniej modzie wychwalania Polski, tak¿e za rozwój gospodarczy, czystoœæ ulic i hmm… czystoœæ etniczn¹, napiszê innym razem. Dziœ tylko o bezpieczeñstwie. í 14
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
12
www.kurierplus.com
Maria Kuncewiczowa - intelektualna petarda W 1934 roku w Kazimierzu Dolnym rozpoczêto budowê domu Kuncewiczów. Podczas prac budowlanych para dokona³a wyj¹tkowego rytua³u: w fundamenty willi wmurowano dwie powieœci – po jednej ksi¹¿ce autorstwa ka¿dego z ma³¿onków. Ten symboliczny gest sprawi³, ¿e ich dom dos³ownie wyrós³ na literaturze, czyni¹c z papieru i atramentu najtrwalszy budulec ich kazimierskiego ¿ycia.
í1 Ojciec Adeliny by³ oficerem rosyjskim, natomiast ojciec Józefa pe³ni³ funkcjê urzêdnika w carskiej administracji. Mimo tych powi¹zañ ze strukturami zaborcy, rodzina kultywowa³a silne tradycje patriotyczne, choæ by³y one naznaczone piêtnem klêski.
P
rzodkowie Marii walczyli u boku ksiêcia Józefa Poniatowskiego, brali udzia³ w wyprawie na San Domingo i w powstaniu styczniowym, które dla rodziny ojca skoñczy³o siê utrat¹ maj¹tku. Ten patriotyzm Kuncewiczowej by³ podszyty gorycz¹ i œwiadomoœci¹ ofiar, które nie zawsze przynosz¹ oczekiwane owoce. Samo miejsce urodzenia pisarki – Samara – wi¹¿e siê z niemal powieœciow¹ anegdot¹. Rodzina przenios³a siê tam z Saratowa na proœbê ojca, który chcia³ ratowaæ spokój ogniska domowego. Wed³ug rodzinnej legendy Adelina tak bardzo zawróci³a w g³owie jednemu z nauczycieli w Saratowie, ¿e Józef Szczepañski, chc¹c wraz z ma³¿onk¹ „zejœæ mu z oczu”, poprosi³ o przeniesienie. Nie wiadomo, czy by³ to realny romans, czy tylko fascynacja, jednak w Samarze ojciec odnalaz³ now¹ energiê, anga¿uj¹c siê w ¿ycie Polonii. Rok 1900 by³ dla rodziny Szczepañskich momentem prze³omowym. Ma³¿onkowie zdecydowali siê na separacjê, a Adelina, postanowi³a wróciæ do kraju z dzieæmi, by zadbaæ o przysz³oœæ syna, Aleksandra.
P
iêcioletnia wówczas Maria trafi³a w sam œrodek rodzinnych ambicji. W tej atmosferze wysokich oczekiwañ Adelina, sama bêd¹c niespe³nion¹ skrzypaczk¹, przela³a swoje artystyczne aspiracje na córkê. Maria od dziecka by³a kszta³cona na muzyczkê i œpiewaczkê, co trwale uformowa³o jej wra¿liwoœæ. Choæ ostatecznie porzuci³a scenê dla literatury, ta wczesna dyscyplina pozostawi³a w jej prozie niezatarte piêtno. Krytycy zgodnie zauwa¿aj¹, ¿e fraza Kuncewiczowej ma w sobie unikaln¹ muzycznoœæ, rytm i brzmienie, które sprawiaj¹, ¿e jej teksty czyta siê nie tylko oczami, ale i uchem. Zanim Kuncewiczowa sta³a siê uznan¹ pisark¹, odebra³a staranne wykszta³cenie, które wykracza³o poza standardy epoki. Studiowa³a polonistykê w Krakowie, a we Francji zg³êbia³a tajniki jêzyka, pisz¹c rozprawê o braciach Goncourt. Mimo tak solidnego zaplecza, jej wejœcie w œwiat literatury nie by³o wolne od goryczy. Choæ zadebiutowa³a w 1918 roku nowel¹ „Bursztyny” w piœmie „Pro Arte Studio” – kolebce rodz¹cego siê ruchu skamandrytów – nie wszystko sz³o po jej myœli. Maria przedstawi³a do publikacji utwór „Œmieræ fioletowa”, który zosta³ bezpardonowo odrzucony przez Juliana Tuwima. Fakt, ¿e „król poetów” powiedzia³ jej „nie”, sta³ siê dla ambitnej autorki wa¿n¹ lekcj¹ pokory i determinacji w walce o w³asny g³os w hermetycznym œrodowisku literackim Warszawy.
K
Maria Kuncewiczowa w 1930 i 1979 roku
Przed swoj¹ will¹ w Kazimierzu Dolnym
kija¿u i potrafi³a zmieniaæ kreacje kilka razy dziennie. Jej ekscentryzm manifestowa³ siê tak¿e w ¿yciu towarzyskim. Uwielbia³a taniec i nocne ¿ycie, dlatego czêsto bywa³a w s³ynnej „Adrii”. Na dancingi chodzi³a zazwyczaj sama, podczas gdy Jerzy – m¹¿ wyrozumia³y, choæ nieco zbyt oty³y, by dotrzymaæ jej kroku na parkiecie – zostawa³ w domu, machaj¹c rêk¹ na plotki o rzekomych romansach ¿ony. „Dziwne” ma³¿eñstwo Kuncewiczów przetrwa³o dziesiêciolecia, a jego prawdziwa g³êbia ujawni³a siê dopiero po œmierci Jerzego. Listy Marii pisane do nie¿yj¹cego ju¿ mê¿a maj¹ charakter intymnych rozmów z nieobecnym, pe³nych mi³oœci, której pisarka nie potrafi³a wyraziæ za jego ¿ycia.
W
1926 roku Kuncewiczowa opublikowa³a nowelê „Przymierze z dzieckiem”, która wywo³a³a obyczajowe trzêsienie ziemi. Autorka, zainspirowana narodzinami syna, Witolda, odwa¿y³a siê podwa¿yæ nietykalny mit „Matki Polki”. Postawi³a rewolucyjn¹ tezê: macierzyñstwo nie jest instynktem danym kobiecie automatycznie w chwili po-
W
1921 roku Maria poœlubi³a Jerzego Kuncewicza – postaæ nietuzinkow¹, „cz³owieka-instytucjê”, którego wspó³czeœni nazywali „nowoczesnym Zag³ob¹”. Ich relacja opiera³a siê na przedziwnym kontrakcie wolnoœci i tolerancji. Maria by³a osob¹ apodyktyczn¹ i niezwykle dbaj¹c¹ o publiczny wizerunek – uwa¿a³a, ¿e kobieta nigdy nie powinna pokazywaæ siê bez ma-
Od lewej Stanis³aw Nyczaj, Maria Kuncewiczowa, Stanis³aw ¯ak, wczasy literackie w Kazimierzu Dolnym, 1986 r.
czêcia, lecz skomplikowanym procesem, do którego trzeba dojrzeæ. To rodzaj „uk³adu” – dialektyka brania i dawania. Reakcje ówczesnej publicznoœci by³y histeryczne; pisarkê oskar¿ano o niemoralnoœæ i szarganie œwiêtoœci. Kuncewiczowa, choæ zrozpaczona atakami, nie wycofa³a siê ze swojego rozpoznania natury tej wiêzi. Pisarstwo Kuncewiczowej to w du¿ej mierze prekursorska autofikcja. Jej najwybitniejsza powieœæ, „Cudzoziemka”, nie powsta³a w pró¿ni. Bezpoœrednim impulsem by³a tragedia rodzinna – na pocz¹tku lat 30-tych zmarli jej rodzice. Pisanie sta³o siê form¹ egzystencjalnego rozliczenia. Kuncewiczowa wyzna³a, ¿e gdyby nie napisa³a tej ksi¹¿ki, postaæ zmar³ej matki uros³aby w jej psychice do rangi przyt³aczaj¹cego, niekontrolowanego mitu. Wspomnienia przelane na papier pozwoli³y jej spojrzeæ na rodzinn¹ historiê z dystansu, niemal dokumentalnie. By³a to próba zrozumienia w³asnych korzeni i to¿samoœci przez bolesn¹ wiwisekcjê relacji z rodzicami.
D
zisiaj nie sposób wyobraziæ sobie Kazimierza Dolnego bez Kuncewiczowej, choæ by³a to mi³oœæ od… drugiego wejrzenia. Kiedy Jerzy po raz pierwszy przywióz³ tam Mariê, pisarka by³a przera¿ona. Miasteczko by³o brudne, zaniedbane i pozbawione jakiejkolwiek organizacji. Dopiero z czasem Kuncewiczowa zaczê³a dostrzegaæ unikalnoœæ nadwiœlañskiej osady. Kazimierz sta³ siê dla niej przestrzeni¹ magiczn¹, co zaowocowa³o powstaniem „Dwóch ksiê¿yców”. Dziœ oboje z Jerzym spoczywaj¹ na tamtejszym cmentarzu w grobie pod du¿ym drzewem, na sta³e wrastaj¹c w krajobraz miasta, które Maria uczyni³a nieœmiertelnym.
uncewiczowa by³a wybitn¹ eksperymentatork¹, która jako jedna z pierwszych zrozumia³a potencja³ radia. W 1930 roku stworzy³a „Dni powszednie pañstwa Kowalskich” – pierwsz¹ polsk¹ powieœæ radiow¹. Do tego prekursorskiego wyzwania namówi³ j¹ Jan Parandowski. Radiowa saga o Kowalskich sta³a siê fenomenem. Kuncewiczowa kontynuowa³a losy tej rodziny nawet na emigracji, pisz¹c odcinki dla Radia Wolna Europa. By³ to nowatorski projekt, który pokazywa³ ¿ycie polskiej rodziny w zmieniaj¹cych siê warunkach historycznych, ³¹cz¹c literaturê wysok¹ z przystêpn¹ form¹ s³uchowiska. Po wybuchu II wojny œwiatowej Kuncewiczowa mieszka³a we Francji, nastêpnie w Anglii, a po roku 1955 w Stanach Zjednoczonych, gdzie przez pewien czas prowadzi³a wyk³ady z literatury polskiej na Wydziale Slawistyki Uniwersytetu w Chicago. Nie zatraci³a jednak kontaktu z Polsk¹, w której pojawia³a siê co jakiœ czas. W latach siedemdziesi¹tych na sta³e wróci³a do Kazimierza nad Wis³¹. Pisarka wymyka siê przez to prostym podzia³om politycznym bêd¹c jednoczeœnie nowoczesn¹ obywatelk¹ œwiata i oddan¹ patriotk¹.
C
hoæ Kuncewiczowa ¿y³a niemal sto lat (zmar³a w 1989 r.), jej dorobek obejmuje „tylko” dwadzieœcia kilka ksi¹¿ek. Kuncewiczowa zdecydowanie odcina³a siê od modelu „Balzaka w spódnicy” – nie mia³a zamiaru nudziæ czytelnika ani produkowaæ tekstów w tempie przemys³owym. Jej pisarstwo by³o wynikiem ogromnej dojrza³oœci; ka¿da ksi¹¿ka pojawia³a siê wtedy, gdy autorka by³a do niej w pe³ni przygotowana warsztatowo i emocjonalnie. Maria Kuncewiczowa to postaæ, któr¹ warto odkryæ na nowo, odrzucaj¹c wszelkie uprzedzenia. Jej styl, piêkn¹ polszczyznê i intelektualn¹ odwagê najlepiej widaæ w takich dzie³ach jak „Dwa ksiê¿yce”, „Tristan” czy wspomniana ju¿ „Cudzoziemka”. A jeœli ktoœ chcia³by poczuæ ducha tej niezwyk³ej kobiety, powinien odwiedziæ jej willê w Kazimierzu Dolnym, a potem zapaliæ znicz na jej grobie na tamtejszym cmentarzu. Chris Miekina
Stefan Starzyñski (z lewej) wrêcza Marii Kuncewiczowej Literack¹ Nagrodê m.st. Warszawy. Po prawej Wojciech Kossak.
www.kurierplus.com
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
13
El¿bieta Baumgartner radzi
Finansowe dziedzictwo dziadków - m¹droœæ, która siê nie starzeje
W pierwsz¹ niedzielê po Labor Day (13 wrzeœnia 2026 roku) obchodzimy Miêdzynarodowy Dzieñ Dziadków i Babæ (International Grandparents Day). Choæ w Polsce tradycyjne œwiêta seniorów przypadaj¹ w styczniu, amerykañskie wrzeœniowe obchody s¹ doskona³¹ okazj¹, by zatrzymaæ siê w codziennym biegu. To idealny moment, by zadzwoniæ do dziadków, odwiedziæ ich, czy zaprosiæ na rodzinny obiad. Warto pamiêtaæ, ¿e nasi dziadkowie to nie tylko Ÿród³o bezwarunkowej mi³oœci i ciep³a. W polonijnych domach s¹ oni przede wszystkim powiernikami uniwersalnego finansowego dziedzictwa – ¿yciowej m¹droœci, która mimo up³ywu lat nie starzeje siê nigdy. Stra¿nicy m¹droœci, której nie da siê kupiæ W rodzinach emigracyjnych dziadkowie pamiêtaj¹ znacznie wiêcej ni¿ my. Widzieli zakrêty historii, których m³odsze pokolenia doœwiadczaj¹ jedynie z ksi¹¿ek. W epoce rzeczy jednorazowych, szaf pêkaj¹cych w szwach od ubrañ z sieciówek (fast fashion) oraz zabawek wyrzucanych po tygodniu, lekcje dziadków brzmi¹ niemal jak g³os z innej planety. A jednak to w³aœnie te proste prawdy s¹ nam dzisiaj potrzebne bardziej ni¿ kiedykolwiek. Nasi dziadkowie pamiêtaj¹ czasy prawdziwego ubóstwa i powojennych niedoborów. Wychowali siê w œwiecie, gdzie ubrania przerabia³o siê po kilka razy, a ka¿dy s³oik czy kawa³ek materia³u mia³ swoj¹ wartoœæ. Nic siê wtedy nie marnowa³o, bo nic w ¿yciu nie by³o pewne. Podejœcie tego pokolenia do materii by³o jasne: szanuj to, co masz. Dbaj o rzeczy, bo ktoœ musia³ na nie ciê¿ko zapracowaæ. Naprawiaj, zanim wyrzucisz. Pomyœl dwa razy, zanim wyci¹gniesz portfel. I pamiêtaj, ¿e prawdziwe bezpieczeñstwo nie wynika z liczby zgromadzonych przedmiotów, ale z m¹drego i odpowiedzialnego zarz¹dzania swoimi zasobami. To m¹droœæ, której nie da siê kupiæ na ¿adnym kursie finansowym. Pokolenie, które budowa³o maj¹tek w cieniu i ciszy Dziadkowie amerykañskiej Polonii rzadko mieli ³atwy start. Wielu z nich
przyje¿d¿a³o do Stanów Zjednoczonych z jedn¹ zniszczon¹ walizk¹ i kilkoma dolarami w kieszeni, ¿ywi¹c nadziejê na budowê stabilnego ¿ycia. Pracowali ciê¿ko, czêsto po kilkanaœcie godzin dziennie, w fabrykach, na budowach czy przy sprz¹taniu. Nie znali pojêcia d³ugu konsumpcyjnego ani ¿ycia na pokaz. Ich filozofia opiera³a siê na kilku prostych filarach: æ Wydawaj zawsze mniej, ni¿ zarabiasz. æ Oszczêdzaj regularnie na czarn¹ godzinê. æ Nie kupuj rzeczy, na które ciê nie staæ i których nie potrzebujesz. æ „Dobry zwyczaj, nie po¿yczaj”. Unikaj zad³u¿ania siê na chwilowe zachcianki. æ Nie chwal siê maj¹tkiem, bo prawdziwy kapita³ lubi ciszê. To nie by³o sk¹pstwo, lecz przemyœlana strategia przetrwania, która z biegiem lat przekszta³ci³a siê w skuteczny model budowania trwa³ego kapita³u. Po latach okazuje siê, ¿e ta podejrzliwoœæ wobec d³ugu dzia³a³a lepiej ni¿ niejedna skomplikowana metoda inwestycyjna. Dziadkowie, którzy przez ca³e ¿ycie ¿yli skromnie, czêsto zostawiaj¹ po sobie sp³acone domy warte setki tysiêcy dolarów, bezpieczne obligacje, spore konta oszczêdnoœciowe czy inwestycyjne. To finansowe dziedzictwo, które nie b³yszczy w gara¿u nowym leasingowanym autem, ale trwale zabezpiecza ich i kolejne pokolenia. Lekcja najwa¿niejsza: Sztuka niemarnowania Wspó³czesny œwiat wpad³ w pu³apkê nadmiaru i natychmiastowej gratyfikacji. Dzieci posiadaj¹ po sto zabawek, a i tak nudz¹ siê nimi po piêciu minutach. Ubrania kupuje siê na jeden sezon, by potem bezrefleksyjnie wyrzuciæ je do œmieci. Wyrzucane jedzenie marnuje siê w iloœciach, które seniorom nie mieszcz¹ siê w g³owie. W tym kontekœcie najwa¿niejszy przekaz dziadków brzmi jak czysta rewolucja: nie marnuj. Dziadkowie przypominaj¹ nam, ¿e szacunek do rzeczy, pr¹du, wody jest w gruncie rzeczy szacunkiem do w³asnego czasu i pracy, któr¹ musieliœmy w³o¿yæ, by zarobiæ pieni¹dze. Ka¿dy wyrzucony bezrefleksyjnie produkt to marnotrawstwo energii, zasobów i cennych godzin naszego ¿ycia. Cztery filary finansowe przekazywane przyk³adami Nasi seniorzy nie pisali podrêczników. Uczyli nas finansów poprzez codzienne gesty, nawyki i postawy: 1. Cierpliwoœæ i konsekwencja. Maj¹tek nie powstaje w wyniku jednego b³yskotliwego strza³u czy wygranej na loterii. Buduje siê go poprzez ¿elazn¹ konsekwencjê i ma³e, codzienne kroki. 2. Odpowiedzialnoœæ za bliskich. Pieni¹dze w ujêciu dziadków by³y narzê-
El¿bieta Baumgartner nie jest prawnikiem i nie udziela porad prawnych. Niniejszy artyku³ zosta³ napisany wy³¹cznie w celach informacyjnych. Jest autork¹ wielu ksi¹¿ek-poradnikówo profilu finansowym i konsumenckim. Jej najnowsza ksi¹¿ka to „Jak inwestowaæ pieni¹dze bez stresu i ich nie straciæ”. Jest ona dostêpna w wersji elektronicznej w witrynie: www.PoradnikSukces.com tel. 1-718-224-3492
dziem maj¹cym s³u¿yæ rodzinie, edukacji dzieci i zdrowiu. Nigdy nie s³u¿y³y do budowania sztucznego presti¿u. 3. M¹dra ostro¿noœæ wobec d³ugu. Dla wiêkszoœci seniorów d³ug odbiera cz³owiekowi niezale¿noœæ. Dlatego tak wielu z nich d¹¿y³o do jak najszybszego sp³acenia hipoteki i ¿y³o bez kart kredytowych. 4. G³êboka wdziêcznoœæ. Dziadkowie posiadaj¹ rzadk¹ dziœ umiejêtnoœæ cieszenia siê tym, co maj¹, bez ci¹g³ej potrzeby gonienia za nowinkami. Dlaczego ta m¹droœæ jest dziœ cenniejsza ni¿ kiedykolwiek? Dzisiejszy œwiat finansów osobistych jest g³oœny, szybki i nastawiony na manipulacjê. Reklamy na ka¿dym kroku krzycz¹: „Kup teraz, zap³aæ póŸniej!”. Banki i aplikacje kusz¹: „WeŸ po¿yczkê, przecie¿ zas³ugujesz na to!”. Media spo³ecznoœciowe wpêdzaj¹ w poczucie winy: „Jeœli nie masz najnowszego modelu telefonu czy auta, zostajesz w tyle”. A dziadkowie ze spokojem mówi¹: „Poczekaj. Zastanów siê dwa razy. Czy naprawdê tego potrzebujesz? Czy ta rzecz jest warta twojego stresu i utraty spokoju ducha?”.
Ich cichy g³os dzia³a jak skuteczny hamulec bezpieczeñstwa w œwiecie, który pêdzi bez opamiêtania. Dziadkowie przypominaj¹, ¿e ¿yciowa stabilnoœæ jest tysi¹c razy wa¿niejsza ni¿ chwilowy b³ysk, a poczucie bezpieczeñstwa znaczy wiêcej ni¿ opinia obcych ludzi. M¹droœæ, któr¹ warto przekazaæ dalej Nadchodz¹cy International Grandparents Day to doskona³y moment, by usi¹œæ przy herbacie i zapytaæ dziadków o ich finansow¹ drogê. Zapytajmy ich o pierwsz¹ pracê po przyjeŸdzie do Ameryki, najwa¿niejsze zasady oszczêdzania czy b³êdy, których radz¹ nam unikaæ. Te rozmowy s¹ bezcenne. Ucz¹ nie tylko zarz¹dzania portfelem, ale przede wszystkim historii, pokory i wdziêcznoœci. Pokazuj¹, ¿e maj¹tek to nie sucha cyfra w banku, ale historia ludzkiego ¿ycia i wyrzeczeñ. Finansowe dziedzictwo naszych dziadków polega na zasadach, które zdo³ali zaszczepiæ w naszych g³owach. Warto zatrzymaæ siê i dostrzec w nich ¿yciowy kompas – drogowskaz prowadz¹cy do trwa³ej stabilnoœci, spokoju i m¹droœci, która nie starzeje siê nigdy. m
„Jak inwestowaæ pieni¹dze bez stresu i ich nie straciæ” Najnowsza ksi¹¿ka El¿biety Baumgartner omawia nastêpuj¹ce tematy: Pierwsze kroki na gie³dzie. Ryzyko w inwestowaniu i jak mu podo³aæ. Jak ustawiæ swój portfel. Inwestycyjne narzêdzia stateczne i agresywne. Inwestor, trader czy spekulant? Inwestycyjne strategie bez stresu na autopilocie. Droga do miliona. Ile potrzebujesz, by starczy³o na resztê ¿ycia. Konta inwestycyjne uprzywilejowane podatkowo. Kiedy zero podatków od zysków. Pu³apki na gie³dzie. Jak zabezpieczyæ rodzinê. Konta dla dzieci: co zyskasz, co stracisz. Jak przekazaæ dorobek najbli¿szym i unikn¹æ podatków. Kiedy zostawienie wszystkiego ma³¿onkowi nie jest bezpieczne. Ksi¹¿ka w wersji elektronicznej (PDF) jest dostêpna na sieci w witrynie www.PoradnikSukces.com, tel. 718-224-3492, poczta@poradniksukces.com
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
14
www.kurierplus.com
Zamów og³oszenie drobne Cena $10 za maksimum 30 s³ów æ Us³ugi krawieckie
Anna-Pol Travel
Krawcowa potrzebna od zaraz. A dressmaker is urgently needed. Tel. 718.963.1797 - proszê telefonowaæ codziennie, oprócz sobót.
WYCIECZKI AUTOBUSOWE: Niagara, Waszyngton, Boston
Œrodki transportu posiadaj¹ zezwolenia i licencje federalne (US Department of Transportation) oraz wymagane ubezpieczenia.
æ FLORYDA - mieszkania na sprzeda¿:
Deerfield Beach: 2 pokoje, 2 ³azienki, du¿y balkon, 4 piêtro, winda. Cena $ 98,000 Fort Lauderdale: 3 pokoje, 2 ³azienki, balkon, winda, 2 piêtro. Cena $ 100,000
821 A Manhattan Ave. Brooklyn, NY 11222 Tel. 718-349-2423 E-mail:annapoltravel@msn.com WWW.ANNAPOLTRAVEL.COM
Promocyjne ceny przy zakupie biletu przez internet
Pompano Beach: nad oceanem, 2 pokoje, 2 ³azienki, 11 piêtro. Cena $ 299.000 Profesionalny i doœwiadczony agent nieruchomoœci Roman Tryndus. Tel. 754-235-0378 www.myhouseflorida.net
ATRAKCYJNE CENY NA: Bilety lotnicze do Polski i na ca³y œwiat
u
Pakiety wakacyjne: Karaiby, Hawaje, Floryda All-inclusive: Punta Cana, Meksyk od $699
v Rezerwacja hoteli v Wynajem samochodów v Notariusz v T³umaczenia v Klauzula “Apostille” v Zaproszenia v Wysy³ka pieniêdzy Vigo
PLUMBING & HEATING
Blender kulturalny
Licensed Master Plumber
Andrzej Natkaniec
INSTALACJA NOWYCH BOILERÓW l ZAMIANA BOILERÓW OLEJOWYCH NA GAZOWE l USUWANIE GAS, NATIONAL GRID, DEPT OF BUILDINGS VIOLATIONS l RPZ/BACKFLOW PREVENTER INSTALACJA & COROCZNE SERWISY l CON ED/ NATIONAL GRID GAS SERVICE RESOTRATION l INSPEKCJE SYSTEMÓW LINII GAZOWYCH ZGODNIE Z LOCAL LAW 152 l
í 10 <Marcin, halo! Jestem kobiet¹. Nie wystarczy mnie raz na trzy dni podrapaæ za uchem>”. M¹¿ odbi³ pi³eczkê: „S¹ sytuacje, w których chcia³bym mieæ œwiêty spokój. W pracy muszê byæ fajny na zawo³anie. Moj¹ rol¹ jest bycie publicznym kumplem na akord. Osob¹, któr¹ tak naprawdê na co dzieñ nie zawsze mam ochotê byæ. Nie jest te¿ tak, ¿e wychodzê z telewizji i nagle znikam z ¿ycia publicznego. Czêsto mam wiêc du¿¹ potrzebê ucieczki do swojej skorupy” – t³umaczy³ Prokop w 2008 roku.
Mo¿e dlatego niewielu zdziwi³a informacja, ¿e kilka miesiêcy temu para og³osi³a decyzjê o rozstaniu. „Dla niektórych rozwód to koniec wspólnego œwiata. Dla nas – by³ pocz¹tkiem nowego, innego, ale bardziej dopasowanego do tego, kim dzisiaj jesteœmy i dok¹d osobno szczêœliwie zmierzamy” – napisali oboje w mediach spo³ecznoœciowych. Pozostaje trzymaæ kciuki, by druga po³owa ¿ycia up³ynê³a im szczêœliwie.
MissMedia
Nie ufaj nikomu í 11 Faktycznie, gdy pomieszkiwa³em w Warszawie, czu³em siê tam bezpiecznie. Mog³em godzinami chodziæ po szerokich alejach, parkach, podwórkach, dzielnicach willowych. Mijali mnie schludnie ubrani grzeczni ludzie, hipsterzy na rowerach i hulajnogach, matki z wózkami, staruszkowie z laskami. Ale przecie¿ równie spokojnie jest w Astro Park w Angeles City albo w parku
718.326.9090
ANIA TRAVEL AGENCY 57-53 61st Street, Maspeth, N.Y. 11378 Tel. 718-416-0645, Fax 718-416-0653
Greenbelt w Makati w Manili. Gdybym zaœ zapuœci³ siê do barów w warszawskich pawilonach (a siê zapuszcza³em), mia³bym przed sob¹ powrót do domu przez zasikane klatki schodowe Nowego Œwiatu i bezpoœredni kontakt z klientami sklepów alkoholowych. Poszed³bym bez trwogi do teatru, ale na mecz Legii chyba bym siê trochê ba³. Zw³aszcza, jeœli przez roztargnienie za³o¿y³bym ¿ó³to-niebieski szalik. Jan Latus
3 Bilety Lotnicze 3 Wysy³ka pieniêdzy i paczek 3 T³umaczenia 3 Sprawy imigracyjne 3 Notariusz
Acupuncture and Chinese Herbal Center Dr Shu-Gui Cui, L.Ac, OMD, Ph.D
Fortunato Brothers 289 MANHATTAN AVE. (blisko Metropolitan Ave.) BROOKLYN, N.Y. 11211 Tel. 718-387-2281 Fax: 718-387-7042
– jeden z najbardziej znanych specjalistów w dziedzinie tradycyjnych chiñskich metod leczenia. Autor 6 ksi¹¿ek. Praktykuje od 47 lat. Pracowa³ we W³oszech, Kuwejcie, w Chinach. Pomaga nawet wtedy, gdy zawodz¹ inni. LECZY: l katar sienny l bóle pleców l rwê kulszow¹ l nerwobóle l impotencjê zapalenie cewki moczowej l bezp³odnoœæ l parali¿ l artretyzm l depresjê l nerwice l zespó³ przewlek³ego zmêczenia l na³ogi l objawy menopauzy l wylewy krwi do mózgu l
CAFFE - PASTICCERIA ESPRESSO - SPUMONI GELATI - CAKES
W³oska ciastkarnia czynna do 22:00, a w pi¹tek i sobotê do pó³nocy.
Zapraszamy.
l
alergie l zapalenie prostaty l rekonwalescencja po chorobach nowotworowych z zastosowaniem chiñskiego zio³olecznictwa itp.
Do akupunktury u¿ywane s¹ wy³¹cznie ig³y jednorazowego u¿ytku 144-48 Roosevelt Ave. #MD-A, Flushing NY 11354 Poniedzia³ek, œroda i pi¹tek: 12:00 - 19:00; tel. (718) 359-0956 1839 Stillwell Ave. (off 24th. Ave.), Brooklyn, NY 11223 Wtorek, czwartek i sobota: 12:00-19:00, w niedziele 12:00 - 15:00; tel. (718) 266-1018 www.drshuguicui.com
www.kurierplus.com
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
15
Dooko³a sto³u
Adam Ma³osolny
Magnetyzm kiszonych ogórków i zachowywa³y cenne wartoœci od¿ywcze, Kolumb precyzyjnie racjonowa³ je swoim ludziom, by utrzymaæ ich w zdrowiu. By³ tak zdeterminowany, by nie zabrak³o mu tego „cudownego leku”, ¿e po dotarciu na Haiti za³o¿y³ tam plantacje ogórków, aby uzupe³niæ spi¿arnie przed kolejnym etapem podró¿y. Mo¿na zaryzykowaæ tezê, ¿e bez tej prostej metody fermentacji mapa wspó³czesnego œwiata wygl¹da³aby zupe³nie inaczej.
Chyba ka¿demu zdarza siê stan¹æ czasem w drzwiach otwartej lodówki, w chaotycznym poszukiwaniu czegoœ, co zaspokoi nie do koñca sprecyzowany biochemiczny imperatyw czyli pragnienie na ma³e co nieco. Kiedy wzrok pada na s³oik z kiszonymi ogórkami, nieoczekiwanie umys³ i cia³o zgodnie domagaj¹ siê tej konkretnej kombinacji kwaskowej chrupkoœci. Od wieków magnetyzm kiszonych ogórków pozostaje niezmienny. Pod t¹ niepozorn¹, zielon¹ skórk¹ kryje siê jednak znacznie wiêcej ni¿ tylko dodatek do kanapki – to fascynuj¹ca synteza botaniki, chemii i historii.
P
W
œwiecie kulinarnym terminologia bywa równie p³ynna, co zalewa octowa. W USA s³owo pickle to niemal synonim ogórka w zalewie. Jednak na Wyspach Brytyjskich termin ten jest znacznie szerszy i czêœciej oznacza to, co Amerykanie nazywaj¹ relish – czyli kompozycjê posiekanych warzyw w gêstej, kwaœnej marynacie. Z kolei ogórek to technicznie nie warzywo, a pod³u¿ny, zielony owoc. Kluczowym powodem popularnoœci piklowania jest botaniczna symultanicznoœæ dojrzewania. Ogórki rosn¹ce na pn¹czach (nie na krzewach!) potrafi¹ przejœæ od fazy zerowej do pe³nych zbiorów w ci¹gu zaledwie tygodnia. Marynowanie by³o wiêc technologiczn¹ odpowiedzi¹ na biologiczn¹ „eksplozjê” plonów, zapobiegaj¹c zamianie cennych owoców w bezu¿yteczn¹ masê organiczn¹. Marynowanie to walka o przetrwanie, w której nasz¹ g³ówn¹ broni¹ jest chemia. Co fascynuj¹ce, narzêdzia do zrozumienia tego procesu otrzymaliœmy od piwowarów. Skala pH, okreœlaj¹ca stopieñ kwasowoœci roztworu, zosta³a opracowana na pocz¹tku XX wieku w Laboratorium Carlsberga. Poszukiwano tam sposobu na optymalizacjê profilu smakowego i trwa³oœci piwa. W skali od 0 do 14, zakres pH 2-4,5 to kulinarny strza³ w dziesi¹tkê – dla ludzi jest on przyjemnie cierpki, ale dla wiêkszoœci mikroorganizmów stanowi bezwzglêdn¹ „strefê œmierci”. Wysoka kwasowoœæ sprawia, ¿e patogeny nie s¹ w stanie przetrwaæ, czyni¹c s³oik bezpiecznym azylem dla ¿ywnoœci.
Z
technicznego punktu widzenia rozró¿niamy dwa œwiaty. Pierwszy to ogórki konserwowe, gdzie kwasowoœæ uzyskujemy przez dodanie octu. Drugi to fermentacja, gdzie tworzymy w s³oiku têtni¹c¹ ¿yciem mikro-farmê. Tu kluczow¹ rolê odgrywa osmoza (transfer p³ynów) – sól i cukier wyci¹gaj¹ wodê z wnêtrza ogórka, wpuszczaj¹c w jej miejsce aromatyczn¹ solankê. Bakterie kwasu mlekowego, zjadaj¹ cukry i wydalaj¹ kwas mlekowy. To w³aœnie proces naturalnej fermentacji definiuje ogórki kiszone po polsku, w których nie uœwiadczymy ani kropli octu, a jedynie sól i potêgê natury.
H
istoria ogórków kiszonych to opowieœæ o staro¿ytnym biohackingu. Pierwsze œlady ich kiszenia pochodz¹ z Mezopotamii sprzed 4400 lat. Staro¿ytni Grecy zajadali
siê nimi oko³o 850 roku p.n.e., a sam Arystoteles traktowa³ je jako œrodek leczniczy – swoisty antyczny suplement. Nawet Juliusz Cezar by³ ich fanem dbaj¹c, by jego legioniœci jedli je dla zdrowia i wigoru. Jednak to Kleopatra by³a najwiêksz¹ influencerk¹ œwiata ogórków. Oko³o 50 roku p.n.e. w³adczyni Egiptu przypisywa³a im swoj¹ legendarn¹ urodê. Co wa¿ne dla wspó³czesnych fanów pielêgnacji cia³a, Kleopatra nie stosowa³a ich jako ok³adów na oczy, ale po prostu je jad³a, wierz¹c w ich moc od wewn¹trz. W tamtym czasie ogórki by³y ju¿ powszechne w ca³ym regionie Maghrebu i Lewantu, stanowi¹c fundament diety, która przetrwa³a tysi¹clecia. Etymologia s³owa „pickle” prowadzi nas do niderlandzkiego „pekel” lub niemieckiego „pökel”, co w obu przypadkach oznacza sól lub solankê. Wiliam Szekspir wprowadzi³ to s³owo do angielskiej literatury wysokiej w formie metafor, gdzie stwierdzenie: „znaleŸæ siê w solance” oznacza³o wpaœæ w k³opoty a „zaprawiæ siê jak ogórek w occie” opisywa³o stan upojenia alkoholowego. Choæ statystyki bywaj¹ kontrowersyjne, New York Food Museum podaje, ¿e Amerykanie zjadaj¹ rocznie osza³amiaj¹ce 2400000 kg piklowanych ogórków. Przek³ada siê to na œrednio cztery kilogramy na osobê. To góra chrupania! Polacy jedz¹ ich prawdopodobnie jeszcze wiêcej, ale jest to niemo¿liwe do oszacowania ze wzglêdu na popularnoœæ domowego kiszenia. Z dzieciñstwa pamiêtam jak mój ojciec z radosnym b³yskiem w oku przywozi³ do domu stertê skrzynek pe³nych ogórków do kiszenia, a mama mia³a „œwieczki” w oczach nie ze wzruszenia bynajmniej, bo przerzucenie wszystkiego do s³oików trwa³o do bladego œwitu, a gdy s³oików zabrak³o reszta ogór-
ków l¹dowa³a w kamionkowych kadziach by w ci¹gu dwóch dni zamieniæ siê w przepyszne ma³osolne. S³oików z ogórkami by³o tyle, ¿e nie mam watpliwoœci, ¿e niektóre z nich w spi¿arnianym zamieszaniu mog³y przestaæ na pó³ce nawet kilka lat. Najstarszy zachowany do dziœ ogórek zosta³ zakonserwowany w 1876 roku. Ten kulinarny artefakt przetrwa³ pokolenia i obecnie znajduje siê na Florydzie. Wci¹¿ w ca³oœci i zapewne bardzo kwaœny, choæ degustacji nikomu nie polecam. Ogórek kiszony to kapsu³ka witaminy C zamkniêta w chrupi¹cej tkance. Ma w³aœciwoœci przeciwzapalne, a solanka to dla wielu sportowców „Gatorade dla wtajemniczonych” – dziêki wysokiej zawartoœci soli i minera³ów b³yskawicznie uzupe³nia elektrolity po morderczym treningu.
M
a³o kto zdaje sobie sprawê, ¿e nazwa „Ameryka” ma zaskakuj¹co bliskie zwi¹zki z bran¿¹ spo¿ywcz¹. Amerigo Vespucci, florencki kupiec, którego imiê nosi Nowy Œwiat, zanim zapisa³ siê na kartach historii jako wielki odkrywca, zajmowa³ siê prozaicznym zaopatrywaniem statków w prowiant. W Sewilli prowadzi³ dzia³alnoœæ polegaj¹c¹ na dostarczaniu zapasów na dalekie, morskie wyprawy, a kluczowym elementem jego oferty by³y w³aœnie konserwowane ogórki. Vespucci zyska³ w krêgach ¿eglarskich wymowny przydomek: „Handlarz Ogórków”. Fakt, ¿e jeden z najwiêkszych kontynentów na planecie zawdziêcza swoj¹ nazwê cz³owiekowi, który budowa³ fortunê na sprzeda¿y marynat, rzuca zupe³nie nowe, choæ ironiczne œwiat³o na historiê wielkich odkryæ geograficznych. Bez zaplecza logistycznego Vespucciego, wielu ¿eglarzy nigdy nie opuœci³oby portu.
K
rzysztof Kolumb równie¿ doskonale rozumia³ rewolucyjn¹ wartoœæ kiszonek. Podczas swojej prze³omowej wyprawy w 1492 roku uczyni³ z ogórków kluczowy element diety za³ogi. W tamtych czasach najwiêkszym wrogiem marynarzy nie by³y morskie potwory czy sztormy, lecz szkorbut – wyniszczaj¹ca choroba wynikaj¹ca z niedoboru witaminy C. Poniewa¿ ogórki poddane procesowi konserwacji nie psu³y siê
rawdziwym sercem œwiatowej produkcji ogórków przez lata by³ Nowy Jork, a konkretnie Brooklyn. Ju¿ w 1659 roku holenderscy imigranci zaczêli uprawiaæ tam ogórki na masow¹ skalê, kisz¹c je w beczkach i sprzedaj¹c bezpoœrednio na ulicach. Jednak to kolejna fala imigrantów z Europy Wschodniej – nada³a tej tradycji unikalny charakter. To w³aœnie oni nauczyli Amerykanów odró¿niaæ ogórki ma³osolne od kiszonych. W 2000 roku dru¿yna Philadelphia Eagles pokona³a Dallas Cowboys w meczu rozgrywanym w ekstremalnym upale przekraczaj¹cym 43°C. Zawodnicy przypisali to zwyciêstwo nie taktyce, lecz piciu soku z ogórków, który mia³ zapobiegaæ bolesnym skurczom miêœni. Choæ brzmi to jak ludowy zabobon, badania przeprowadzone na Brigham Young University potwierdzi³y tê teoriê. Sok z ogórków ³agodzi skurcze o 37 proc. szybciej ni¿ zwyk³a woda. Kluczem jest po³¹czenie soli i octu, które wysy³aj¹ b³yskawiczny sygna³ do uk³adu nerwowego, zmuszaj¹c miêœnie do rozluŸnienia. To fascynuj¹ce, ¿e prosta mikstura ze s³oika potrafi byæ bardziej efektywna ni¿ wysokotechnologiczne napoje izotoniczne. Tradycja kiszenia ewoluuje w zaskakuj¹cych, a dla niektórych wrêcz obrazoburczych kierunkach. Przyk³adem s¹ „Kool-Aid pickles”, znane równie¿ jako „tropickles”. To ogórki, które po wyjêciu z tradycyjnej solanki s¹ moczone w roztworze z dodatkiem owocowej „oran¿adki” w proszku „Kool-Aid”. Efektem s¹ jaskrawoczerwone lub fioletowe plasterki o s³odko-kwaœnym, owocowym aromacie. Ten fenomen, popularny szczególnie na po³udniu Stanów Zjednoczonych, to miejsce, w którym wielowiekowa metoda konserwacji zderza siê z fantazj¹ kulinarn¹. Dla purystów to bariera nie do przejœcia, dla innych – kultowy przysmak udowadniaj¹cy, ¿e historia ogórka wci¹¿ pisze nowe, barwne rozdzia³y.
O
górek kiszony to znacznie wiêcej ni¿ produkt spo¿ywczy; to symbol przetrwania, narzêdzie genialnego marketingu i wa¿ny element dziedzictwa kulturowego. Uwielbiali go ojcowie za³o¿yciele Stanów Zjednoczonych – od George'a Washingtona, który uprawia³ liczne odmiany w swoim ogrodzie, po Thomasa Jeffersona, który o tym przysmaku wyra¿a³ siê niemal z poetyckim namaszczeniem pisz¹c: „Nie znam nic bardziej koj¹cego w upalny dzieñ ni¿ wyborny, przyprawiony ogórek, przyniesiony ze œwietlistych g³êbin aromatycznego s³oika z piwnicy cioci Sally”. Nic dodaæ, nic uj¹æ. m
16
KURIER PLUS 26 WRZEŒNIA 2026
www.kurierplus.com