Issuu

Maak het met mediakunst

................................................

2018 t/m 2021

................................................................................................ Van

de ctie

reda

Mediakunst prikkelt kinderen om met nieuwe materialen zoals smartphones, VR-brillen of tablets creatief werk te maken. Het project ‘Maak het met Mediakunst’ helpt scholen de verbinding te leggen tussen techniek en creativiteit. Drie basisscholen ontwikkelden de afgelopen jaren samen met Kunst Centraal en Bureau voor Design Thinking ‘Zeewaardig’ hun eigen mediakunstlessen. In dit mini magazine lees en zie je wat dat aan bijzondere ervaringen, ontmoetingen met mediakunstenaars en mooie resultaten opleverde.

Inho

Colof

Projectleider: Hinke Breimer Projectmedewerkers: Simone Gijben en Carlijn Verstappen Scholen: • Wereldwijs, De Bilt • Martin Luther Kingschool, Maartensdijk • De Tweeklank, Nieuwegein Culturele partners: • Kunstenhuis De Bilt-Zeist • Bibliotheek De Tweede Verdieping, Nieuwegein • RegioCultuurCentrum Idea Soest

Tekst: Trea Scholten en Mirjam de Heer Foto’s: Marieke Duijsters en Anna van der Kooij Vormgeving: Mirjam de Heer Redactie: Barbara Wittebol en Hinke Breimer Met dank aan: Floor Vlasblom en Marlou de Jong van Zeewaardig, Rotterdam

4 Prikbord 6 Schoolportret Wereldwijs 8 Achtergrond 11 Ontwikkelde lessen

Schoolportret Tweeklank 22 Schoolportret Martin Luther Kingschool 28 Wat inspireert aan mediakunst?

................................................................................................ E SCH KTI S! TIP

PRA

Hier een aantal praktische tips op een rij. Zo kun je goed voorbereid zelf aan de slag. Succes!

tips voor in de klas

Schakel een mediapartner in!

Laat kinderen zelf ontdekken! Introduceer de techniek, maar kauw niets voor. Laat de kinderen zelf experimenteren en ontdekken. Experimenteer zelf ook!

Integreer mediakunst in de bestaande lessen Laat maken met mediakunst geen los onderdeel zijn, maar integreer het in bestaande lessen. Laat de kinderen met een online tool een groen schoolplein ontwerpen tijdens de les natuur. Of laat ze bij aardrijkskunde een vulkaan van alle kanten bekijken. En bij geschiedenis kun je misschien samen de Berlijnse muur af laten brokkelen. Een leerling kwam met het idee om rekensommen via virtual reality te maken. Of laat leerlingen illustraties maken in Augmented Reality bij schrijfopdrachten.

Frustraties horen erbij! Een laptop die vastloopt, een programma dat niet doet wat jij wilt: het hoort er allemaal bij. De grootste uitvinders moesten vele mislukkingen doorstaan voordat hun idee bruikbaar werd. Daag verder uit! Werkt de techniek en is het idee gelukt? Feliciteer de leerlingen én stimuleer ze meteen om te kijken waar er nog aanpassingen, verbeteringen of verfijningen zitten. Vier de fouten! Leer leerlingen dat ze fouten mogen maken. Fouten zijn belangrijk om de volgende stap te kunnen nemen. Het zijn leermomenten.

Gebruik wat je hebt Zoek de mediakunst om jou en je leerlingen heen.

Je kunt de mooiste devices in huis halen. Maar wat ligt er al op de plank of verscholen in de knutselkast? Met een telefoon en een groen laken heb je alles voor een greenscreenles. En in de app- of playstore vind je de meest geweldige gratis apps voor collages, woordbeelden en beeldbewerking. En wat kun je eigenlijk nog méér met een digibord of met oude devices als een overheadprojector?

Mediakunstenaars hebben kennis van de technische mogelijkheden en bestaande tools om mee aan de slag te kunnen. Schakel ze in en leer samen met de leerlingen hoe je mediakunst in kunt zetten. Neem contact op met de bibliotheek of kunstencentrum in de buurt of bel Kunst Centraal.

................................................................................................ RET ORT P L OO leijs SCH rt B e b b Ro ud Film: els M i N : atie Anim

Ik ging op bezoek bij Wereldwijs in Bilthoven. Met hun greenscreen bezochten de leerlingen de hele wereld! Kijk maar! Scan met je telefoon de code en geniet van het filmpje!

................................................................................................ ND GRO R E T eer ACH de H m a j r i t: M rdig waa Teks e e Z ie: trat Illus

Samen bouwen

aan mediakunst Mediakunst prikkelt kinderen om met hun telefoon, tablet of laptop creatief werk te maken. Het project ‘Maak het met Mediakunst’ helpt scholen de verbinding te leggen tussen techniek en creativiteit. Met behulp van moderne technologie kunnen mediakunstenaars nieuwe werelden scheppen. Daardoor is mediakunst erg geschikt om kinderen te enthousiasmeren voor kunst. Een beeldhouwwerk of schilderij in een museum beleef je anders dan een mediakunstwerk. Je loopt eromheen, maar er gebeurt niets en je mag het niet aanraken. Mediakunst belééf je. Vaak kun je het zelf beïnvloeden. Het verandert bijvoorbeeld van kleur of er komt geluid uit. En dat maakt deze kunstvorm voor kinderen extra aantrekkelijk. Bovendien laat mediakunst kinderen zien wat ze kunnen vormgeven met de digitale en creatieve middelen van hun tijd. Geen wonder dus dat leerkrachten graag willen leren hoe zij mediakunst kunnen verbinden met hun onderwijs. Ook willen zij mediakunstenaars,

kennis en tools de school inhalen.

Projecten ontwerpen In september 2018 ontving Kunst Centraal van het Fonds voor Cultuurparticipatie subsidie voor het ontwikkelen van creatieve mediakunstlessen. Drie scholen namen het voortouw: De Martin Luther Kingschool in Maartensdijk, De Tweeklank in Nieuwegein en Wereldwijs in De Bilt. Om de stappen in het ontwerpproces te sturen kreeg ontwerpbureau voor Design Thinking, Zeewaardig, een belangrijke rol in het project. Zeewaardig definieerde de stappen in het ontwerpproces. Zij gebruikten daarbij de methode voor Design Thinking, een speelse en toch ook doelgerichte aanpak. Bij dit cyclische ontwerpproces wordt eerst de waarom-vraag gesteld

en daarna pas de hoe-vraag. De partijen zoeken samen een oplossing voor een gedeeld probleem. Er is veel ruimte voor out of the box denken. Zeewaardig ontwierp een toolkit met handige formulieren per stap in het ontwerpproces. Daarmee konden de scholen en culturele partners samen aan de slag.

Gemaakt met mediakunst Er zijn prachtige lessen ontwikkeld. Zo is er bijvoorbeeld de les waarin leerlingen een foto maken van zichzelf tegen een greenscreen en er daarna met de iPad een achtergrond achter plaatsen. Van een drukke winkelstraat in New York bijvoor-

................................................................................................ beeld. Of een onderwaterwereld, een strand in Dubai of de Eiffeltoren in Parijs. Een andere les biedt een alternatief voor de spreekbeurt: de speurbeurt! De ene groep ontwerpt een informatieve fotospeurtocht over een bepaald onderwerp met audio-opdrachten en de andere groep gaat op zoek en voert de opdrachten uit. In totaal zijn er twaalf lessen ontwikkeld. Ook technieken als virtual reality en robotica zijn aan bod gekomen. De lessen werden steeds ontwikkeld door een leerkracht samen met een schoolbegeleider of kunstvakdocent. Zo hebben bijvoorbeeld Manon van Vuren van de Martin Luther Kingschool en Carlijn Verstappen van Kunstenhuis De Bilt / Zeist samen een project met micro:bits ontwikkeld. De school wilde graag voor de plusklas een extra uitdaging op het gebied van programmeren. De klas maakte knoppen van mandarijn-

tjes. Door de micro:bits verschenen er als je de knoppen aanraakte lichtjes en maakten de mandarijntjes muziek. Zo leerden de leerlingen de beginselen van interactieve kunst kennen.

3-5

Zichtbare resultaten Het voordeel van de mediakunstprojecten is dat zij van zichzelf al zichtbare resultaten opleveren. Ze kunnen makkelijk gedeeld worden met ouders en andere kinderen. Verschillende bouwstenen maken gebruik van dit gegeven. Zo is er bijvoorbeeld de speurtual realitytocht, waarin leerlingen een interactieve speurtocht hebben ontwikkeld voor een andere groep. Of de animatiefilm die door groep 7 van de school is bedacht en geregisseerd en waaraan de hele school haar bijdrage heeft geleverd. Of ‘De greenscreen boekomslag’, waarbij elke leerling zichzelf in een zelf getekende boekomslag plaatste.

Tweede fase

is kunst “Media we wereld. le nieu ken een he of om te kij sen t s Het is kunt toepa t a het d hoe je las. En hoe er k iend in de ijs boe w r e d je on aken.” kan m

Ontwikkelde lessen

Vanaf januari 2021 sluiten nieuwe scholen zich aan. Zij gaan de bestaande lessen testen en uitbreiden. Zo bereikt het project steeds meer scholen. Alle bouwstenen die in het project ontwikkeld worden, verzamelen we straks op een website. Zo kunnen alle lesideeën van ‘Maak het met Mediakunst’ gedeeld worden met alle scholen in de provincie Utrecht.

3-8

Greenscreen boekomslag

Speurbeurt

Leerlingen ontwerpen hun eigen boekomslag. Ze fotograferen tegen een greenscreen en maken zelf met vetkrijt en ecoline een achtergrond.

Een speurbeurt is een spreekbeurt, maar dan anders. Groep 6-8 ontwerpt een fotospeurbeurt voor groep 3-5 met creatieve audio opdrachten.

6-8

QR Tentoonstelling Leerlingen kiezen via Rijksstudio een schilderij van Rembrandt en maken daar hun eigen gedicht of muziek bij. Via een QR code kijken en luisteren ouders mee.

6-8

Robotica Met Micro Bit programmeren leerlingen hun eigen voorwerp. Denk bijvoorbeeld aan een verjaardagstaart die aftelt of een raket die lanceert.

.................................................... 1-8

6-8

Animatie

Op reis in een greenscreen

Groep 7 bedenkt het scenario en voert de regie. De hele school doet mee! Van poppetjes maken tot achtergronden. Vele handen maken licht werk!

Met hun eigen greenscreenfoto als basis maken leerlingen een uitstapje in een andere cultuur.

6-8

Spelen met AR

VR andere culturen

Leerlingen gaan aan de slag met Augmented Reality. Ze creëren iets dat in de ruimte te zien is of brengen een schilderij tot leven.

Leerlingen maken met een 360 graden camera een VR beleving van een zelf gekozen andere cultuur.

lieft! Alsjeb nscreen! e ijder en gre Je eig oto en verw id f omav een Maak atis app chr r e r in de g groen. Zet er h c het a t eelding s heel b f a n ee en ent ine en je b ns anders! erge

RET ORT P L OO SCH NK EKLA E W en T cholt S a e t: Tr ooij Teks an K v a nn ’s: A Foto

Het is bijna zomervakantie op de Tweeklank. Maar eerst mogen de leerlingen van groep 7 met Meester Theo en Fenna van De Tweede Verdieping met Assemblr in 3D woorden en objecten op een platte tekening plaatsen. Augmented Reality, so cool!

Yeah!

bij ons werkt het!

................................................................................................ Het project bestaat uit drie lessen. In de eerste les maken de leerlingen kennis met artificial intelligence en bekijken ze voorbeelden van werk dat kunstenaars met deze techniek maakten. In de tweede en derde les gaan ze zelf aan de slag. Eerst maken ze een tekening. Daarna ontwerpen ze in twee- of drietallen op de tablet woorden en beelden in de app Assemblr. Op hun tekening komen de ontwerpen tot leven.

Taal’. Het team vindt het belangrijk om leerlingen kennis te laten maken met mediakunst en de mogelijkheden van nieuwe technieken te laten ervaren. Het gaat hen daarbij niet alleen om technische, maar vooral ook om het ontwikkelen van creatieve vaardigheden. Daarom wil de school mediakunsteducatie verkennen en ontwikkelen. Bibliotheek De Tweede Verdieping is de vaste culturele partner die de school hierin ondersteunt.

Media & Taal

“Ik moest wel even zoeken naar een geschikte app waar de leerlingen makkelijk mee kunnen werken”, vertelt mediadocente Fenna Vermeer van De Tweede Verdieping. Zij is gewend met leerlingen te werken omdat de bibliotheek een Media Maker Space heeft ingericht. “Je moet

De Tweeklank participeert in ‘Maak het met Mediakunst’ omdat zij vindt dat mediakunsteducatie een vaste plek in het curriculum van de school moet krijgen. De school profileert zich met ‘Media &

de leerlingen stap voor stap meenemen.”, legt ze uit: “Zie je die blauwe knop met het plusje? Klik maar aan en ga dan naar ‘proceed’. Nu gaat hij laden…” Haar doel is dat kinderen met de app gaan spelen en ontdekken wat ze kunnen maken.

Cool In opperste concentratie gaan de leerlingen met hun nieuwe app aan de gang. Fajr, Shanid en Michelle - ze noemen hun groepje ‘FSM’ - zijn enthousiast: “Wow, dit is cool!” Met verbazing én plezier plaatsen zij poppetjes en auto’s op hun tablet. Op hun tekening blijken hun ontwerpen wel heel erg klein, dus zoeken ze uit hoe ze hun figuurtjes groter kunnen maken. Geregeld lopen de tablets vast. Dan moeten de leerlingen opnieuw beginnen. Ze laten zich er niet door uit het veld slaan: “We hebben ervan geleerd. Als we dan opnieuw een ontwerp maken gaat dat veel sneller omdat we het al eens gedaan hebben.” Ook Myrthe en Marit hebben te maken met tegenslag. Ze vertellen: “We waren van alles op het scherm aan het zetten: snoepjes, poppetjes en dieren, maar hij liep hij vast. Toen gingen we even nadenken wat we eigenlijk wilden. Nu maken we een jungle met allemaal dieren en bomen.” Het vooraf zomaar wat dingetjes doen was een belangrijk deel van hun leerproces. In deze verkennende stap ontdekten ze hoe de app werkte en wat je ermee kon. Daardoor konden ze geïnspireerd een plan ma-

ken om echt mee aan de slag te gaan.

Hello world Tessa, Kick en Naomi vonden het ook best frustrerend als iets niet werkte: “We werden een beetje boos. We hebben maar een uurtje en dan wil je zoveel mogelijk doen. Maar toen kregen we een tip van een klasgenoot, dat je je tablet onder het boek moest houden in plaats van boven op de tafel. En dan ineens zie je het woord ‘Hello World’. Zo tof!” Hun leerkracht, Theo Streng, ziet deze lessen als een goede aanvulling op het zijn eigen onderwijs. Hij wil dat zijn klas de dingen waarover hij vertelt ook zelf kan ervaren. “Dan gaat het meer leven. Bekijk een vulkaan bijvoorbeeld eens in 3D. Of ‘wandel’ door een gebouw en ervaar hoe het er vroeger van binnen

................................................................................................ uitzag. Of bouw eens zelf een Berlijnse Muur. Wat zie je dan? En hoe voelt dat?” Hij is ervan overtuigd dat het bovendien goed is om van jongs af aan te leren hoe je zelf iets kunt maken: “Dat is een echte 21e-eeuwse vaardigheid.” Dat er in het maakproces ook frustratie kan optreden omdat een apparaat niet werkt, vindt hij alleen maar leerzaam. “Die bugs? Ja, dat is de realiteit. Ook daar moeten ze mee om leren gaan. Er zullen altijd teleurstellingen zijn. De vraag is: tast het je ontwerp aan? Ben je flexibel genoeg om een beetje om te denken? En wat levert dat dan op?” Ook de leerlingen zijn heel erg enthousiast. Ze zien mogelijkheden voor deze nieuwe techniek. Naomi en Fany: “Kijk, je kunt ook iemand om je ontwerp heen laten lopen. Dan kan je het van alle kanten bekijken. Deze app kun je ook voor ge-

wone lessen gebruiken. Bij taal, bijvoorbeeld, kun je zinnen maken en woorden mooi versieren. Bij rekenen maak je eerst een vak met drie dieren, dan een vak met vijf bomen en misschien nog een vak met nog iets anders. Dan kun je met die vakken keersommen maken.” Shopgirls Mayra en Stacey ontwerpen een logo. Ze overleggen over de kleur, de grootte en het lettertype. De een wil vooral lekkere dingen, de ander wil ook wel kleding. “Samen komen we er heus wel uit, hoor!” Na een aantal keer proberen en opnieuw beginnen gaan ze “voor het echhie: de donut als O werkte niet. De lolly in de I kan, maar het ijsje was leuker. Nu zetten we de lolly in de donut. Allemaal lekker roze. Maar, we kunnen de lolly er ook weer uithalen en dan twee of drie donuts op elkaar? Ja, laten we dat proberen!”

De Tweeklank bruist van de cultuur Behalve aan ‘Maak het met Mediakunst’ doet de school uit Nieuwegein ook mee aan ‘Kunstmenu’, ‘Cultuurprogramma’ én ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’. Cultuur maakt onderdeel uit van de missie van de school: “Op onze school staan ‘Media & Taal’ centraal en in vaste verbinding met de andere kunst- en cultuurvakken. Door deze verbinding wordt de creativiteit van de kinderen breed aangesproken en ontwikkeld.” Om alle cultuur- en mediakunstlessen in te passen in het reguliere schoolrooster werkt De Tweeklank met een systeem van Unitwerken. Er zijn twee clusters van 3 x 3 weken waarin creativiteitsontwikkeling centraal staat. Leerlingen kiezen zelf aan welk talent ze in deze weken willen werken. Leerkrachten bieden in het Unitwerken de lessen aan vanuit hun eigen talenten en expertise. Het team wordt begeleid bij de inhoudelijke vormgeving van de Units door hun eigen schoolbegeleider. Kunstencentrum De Kom ondersteunt bij de kunstlessen en bibliotheek De Tweede Verdieping bij de lessen mediakunst.

................................................................................................ T TRE POR L O NG O R KI SCH E H LUT lten TIN R A Scho M a e r t: T ers uijst Teks D e k rie : Ma Foto

Mediakunst is belangrijk, vindt Manon van Vuuren. Omdat kinderen techniek leren inzetten om te maken.

Gebruik techniek

om te maken! Manon van Vuuren is leerkracht op de Martin Luther Kingschool. Ze is ook ICTcoördinator.

Een doorlopende leerlijn mediakunst zou dan ook op elke school aandacht verdienen. Kinderen komen steeds vroeger in aanraking met een smartphone, tablet of computer. Al op jonge leeftijd ontdekken ze de online wereld. Ze spelen spelletjes, kijken filmpjes, luisteren verhaaltjes en maken foto’s. De techniek als gebruiksvoorwerp. Bij mediakunst draait het om: gebruik de techniek om te maken. Om op een andere manier te spelen en te ontdekken. Want makers zijn creatieve denkers. En creatief denken en creatieve oplossingen verzinnen is nodig in een wereld waar techniek zo’n grote rol speelt. Daarom is het essentieel dat er op de basisschool al in de jongste groepen aandacht is voor mediakunst. Lastig? Welnee, met

het groene doek, de zogenaamde greenscreen kun je kleuters al prachtige dingen laten ontwikkelen. Zelf ging ik met groep 3 en 4 op een laagdrempelige manier aan de slag met fotobewerkingen. Kinderen plaatsen een natuurobject in ….. Voor groep 6 bedachten we het kunstproject Rembrandt. Met een QR-code brachten we tekeningen tot leven. Leer kinderen van jongs af aan te experimenteren met mediakunst. School is een veilige omgeving om te experimenteren, te ontdekken en te creëren. Geef kinderen een stevige basis en een dosis creatief denken mee, zodat ze in hun verdere leven techniek in dienst van maken kunnen zetten. Een doorlopende leerlijn zorgt ervoor dat dit verankerd is binnen de school.

................................................................................................. Muzikale Mandarijnen

met micro:bits De plusklas van de Martin Luther Kingschool experimenteert met Micro:bits, programmeerbare chips. Onder leiding van gastdocente Carlijn Verstappen van Kunstenhuis Zeist / De Bilt, brengen ze mandarijnen tot leven. Dit is de derde les dat de kinderen met de micro:bit programmeren. Eerder maakten ze al een naambadge, die licht kon geven. Vanochtend gaan ze proberen of ze muziek uit mandarijnen kunnen krijgen. Gastdocente Carlijn Verstappen herhaalt samen met de leerlingen wat er de vorige lessen is gebeurd en geeft een stappenplan voor de ochtend. Proberen Carlijn vertelt: “Sommige kinderen volgen exact het stappenplan. Anderen gaan direct aan de slag, kijken niet, maar proberen. Het idee is dat kinderen

eerst een beat gaan maken en die met behulp van de micro:bit via de mandarijn te laten horen. Daarna kunnen ze op canvas kunst maken. Met mandarijnen, licht en/of muziek.” Vier beats “Wow, 4 beats door elkaar!” Florien en Petroline dagen elkaar uit. “Als je één beat kunt maken, dan moet je er ook meer kunnen maken”, meent Florien. De meiden experimenteren en al snel komen er vier beats uit de mandarijn. Petroline zegt: “Oké, het klinkt nog niet helemaal lekker, dus dat passen we nog even aan.”

“Dit is echt superleuk! Dat je je eigen ding kunt maken!”

................................................................................................

Van truc naar kunst Ook Tjeerd, Leis en Jason genieten van de les: “Dit is echt superleuk! Dat je je eigen ding kunt maken. En het is leuk dat niet iedereen hetzelfde heeft.” Ze geven toe dat de techniek ook frustrerend kan zijn. “Heb je een half uur gewerkt en dan gaat het niet goed. Maar ja, dan beginnen we gewoon opnieuw.” Bij de bouwstenen staat niet de techniek centraal, maar de creativiteit. Stappenplan Veerle en Devi werken exact volgens het stappenplan. Zodra ze zelf keuzes

moeten maken komen ze er niet uit. Veerle: “Er is zoveel mogelijk en er zijn zoveel keuzes. We weten niet zo goed wat we dan moeten kiezen.” Gelukkig helpt de juf ze weer op weg. Kunst voor het museum Een ander groepje is inmiddels met het canvas bezig. De mandarijn ligt bovenop het canvas en wordt met plakband vastgeplakt. Alle bedradingen worden aan de achterkant weggestopt. De kinderen zijn enthousiast. Nog even het plakband wegwerken en dan kan hun kunstwerk zo het museum in!

................................................ Wat inspireert aan mediakunst? “Dankzij nieuwe media kun je je fantasie en verbeelding de vrije loop laten. De mogelijkheden zijn eindeloos. Ik vind het interessant dat in dit project kinderen samen met kunstvakdocenten kunnen experimenteren met deze mogelijkheden.” Hinke Breimer, projectleider

“De magie van mediakunst gaat over het aha-moment, makerschap, mediakunst inzetten om verhalen te vertellen, te verwonderen, te beleven, te verbinden of je te verliezen in een andere wereld. Door dit project komt daar ruimte voor in de klas.” Carlijn Verstappen, vakdocent mediakunst

“Vanaf het moment dat ik in aanraking kwam met mediakunst ging ik al heel snel van: ‘huh?’ naar ‘wow!’ Mediakunst zet mijn hersenen op scherp. Het is VERWONDERING én CREATIVITEIT met hoofdletters.” Simone Gijben, schoolbegeleider