Open brief aan de koning
Majesteit, Elk jaar onderscheidt u Nederlanders vanwege hun bijzondere verdiensten. Van vrijwilligers die zich langdurig inzetten voor sport, cultuur, natuur of veiligheid tot mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor onze samenleving, op een manier die veel verder gaat dan wat van iemand kan worden verwacht. Zo’n onderscheiding is een erkenning voor de ontvanger en familie en onderstreept de voorbeeldfunctie die de gedecoreerde heeft. Wij vragen in dat kader uw aandacht voor een bijzondere landgenoot, iemand die het verdient bij elke Nederlander bekend te zijn: Jan Zwartendijk. Zijn verhaal, door Jan Brokken opgetekend in De rechtvaardigen, is indrukwekkend. Zwartendijk redt in 1940 als consul in Litouwen duizenden Joden van een wisse dood. Hij schrijft visa uit die hen helpen via een omweg naar veiliger oorden te ontsnappen. Rijendik staan de Joodse vluchtelingen voor zijn kantoor en Zwartendijk schrijft van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat visa uit totdat zijn handen verkrampt zijn. Vaak staat hij zichzelf niet meer toe dan een slok koude koffie. Zijn eigen verjaardag vergeet hij volkomen, zozeer neemt deze missie hem in beslag. Het maakt niet uit wie er voor hem verschijnt in het kleine kamertje waar hij werkt. Naam en nationaliteit zijn voldoende. Zo kiest Zwartendijk voor stil verzet tegen een kwaad dat hij niet in zijn eentje kan overwinnen, maar dat hij desondanks trotseert. Zich bewust van de mogelijke gevolgen voor zichzelf, zijn vrouw en kinderen, kiest hij ervoor te doen wat hij kan. Zwartendijk verdient daarvoor erkenning, een standbeeld en een prominente plek in onze geschiedenisboeken. Pijnlijk genoeg gaf Nederland hem niets van dat alles. Over deze ‘Nederlandse Schindler’ zijn geen speelfilms gemaakt. Onze kinderen worden niet met zijn heldendaad grootgebracht. Erkenning kreeg hij evenmin. Integendeel zelfs, zijn heldenmoed werd beloond met een reprimande van het ministerie van Buitenlandse Zaken wegens schending van consulaire richtlijnen. De belofte van ‘nooit meer’ begint bij het voorkomen van haat. Net zo belangrijk is het degenen te eren die destijds in verzet kwamen, die opstonden tegen haat. Deze helden belichamen idealen om na te streven. Ze zijn rolmodellen aan wie wij ons spiegelen in tijden van morele dilemma’s. En ze dwingen ons tot de urgente vraag: als de situatie zich nu zou voordoen, zou ik dan wegkijken of mijn nek uitsteken om te helpen? Zwartendijk deed dat laatste en is ervoor verguisd. Majesteit, het is tijd dit recht te zetten. In Litouwen staat een door u onthuld monument ter ere van Zwartendijk. In Israël draagt hij de eretitel Rechtvaardige onder de Volkeren. Het is tijd dat ook Nederland de erkenning geeft die deze verzetsheld verdient. Wij vragen u daarom Jan Zwartendijk postuum de hoogste koninklijke onderscheiding te verlenen.
Met de meeste hoogachting,
Sjoerd Sjoerdsma
Kamerlid D66
Jan Brokken
Schrijver
Esther Voet
Hoofdredacteur NIW, voormalig directeur CIDI
Roy Jakobs
CEO Philips
Chanan Hertzberger
Voorzitter CJO
Yoeri Albrecht
Directeur debatcentrum De Balie
Frits Barend
Journalist
Tom van der Lee
Kamerlid GroenLinks
Naomi Mestrum
Directeur CIDI
Paul Brill
Journalist
Elma Drayer
Columnist en schrijfster
Jacques Grishaver
Voorzitter Nederlands Auschwitz Comité
Kati Piri
Kamerlid PvdA
Eddo Verdoner
Nationaal coördinator antisemitismebestrijding (NCAB)