Page 1

Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί

Παρασκευή Μουτσάκη, Βιολόγος (MSc, PhD) Ομάδα «διασπορείς»


Γενετικά Τροποποιημένος Οργανισμός (ΓΤΟ) (Genetically Modified Organism, GMO) ή Διαγενετικός (Transgenic) ή Διαγονιδιακός = το γενετικό υλικό (DNA) του οργανισμού έχει μεταβληθεί με τέτοιο τρόπο που δεν συναντάται στη φύση (Π.Ο.Υ.) και φέρει ξένο DNA

Μεταλλαγμένος =οργανισμός που φέρει τροποποιήσεις (αλλαγές) στο δικό του DNA.

Οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε δει ΓΤ οργανισμούς οπότε δεν ξέρουμε τι να φανταστούμε.


επάνω: Zebrafish (άγριος τύπος) κάτω: Zebrafish (μεταλλαγμένο, δεν μπορεί να παράγει χρωστική)

ΓΤ Zebrafish (GloFish©: ο (σχεδόν) πρώτος ζωντανός οργανισμός που πωλείται σαν κατοικίδιο


Φυτό καπνού Starlight Avatar


Το ΓΤ ρύζι Golden Rice δεξιά. Το χρώμα οφείλεται στα αυξημένα

επίπεδα β-καροτενίου. Ο δηλωμένος σκοπός παραγωγή του είναι η καταπολέμηση της ξηροφθαλμίας στα παιδιά του Τρίτου κόσμου


4 «άξονες» χρήσεις των ΓΤΟ και διαφορετικές «στάσεις» των πολιτώνκαταναλωτών απέναντι στους ΓΤΟ ανάλογα με την διεισδυτικότητα τους στον οργανισμό μας (και του τι γνωρίζουμε)

1.

Έρευνα/Ιατρική:

δεν

φανταζόμαστε/δεν

γνωρίζουμε

ότι

χρησιμοποιούνται ΓΤ αλλά, ως κοινωνία, επωφελούμαστε από τις ανακαλύψεις των επιστημόνων – αυτά τα ΓΤ μένουν μέσα σε

ερευνητικά εργαστήρια και δεν «ξεφεύγουν» ποτέ από αυτά.

2. Φαρμακευτική: δεν γνωρίζουμε ότι χρησιμοποιούνται ΓΤΟ για την παραγωγή τους, π.χ. η παραγωγή ινσουλίνης– αυτά τα ΓΤ δεν εισέρχονται τα ίδια στον οργανισμό μας αλλά τα παράγωγα τους (π.χ. η καθαρή ορμόνη)


3. Διακόσμηση/Χρηστικότητα: υποψιαζόμαστε ότι είναι ΓΤΟ – αυτά τα ΓΤ απλώς τα κοιτάμε και δεν εισέρχονται στον οργανισμό μας (με τη θέλησή μας)

4. Κατανάλωση: γνωρίζουμε ότι είναι ΓΤΟ τρόφιμα – αυτά τα ΓΤ εισέρχονται στον οργανισμό μας (πολλές φορές παρά τη θέλησή μας)


Ποιοι οργανισμοί, γιατί, και σε τι έχουν τροποποιηθεί γενετικά; Γιατί

Ερευνητικούς / Ιατρικούς

Ποιοί

μύγες ξιδιού, ποντίκια, αρουραίους, ψάρια, κότες, γουρούνια

Φαρμακευτικούς Π.χ. βοοειδή

Διακοσμητικούς

Βρώσιμους

Σε τι

Σε πάρα πολλά διαφορετικά γονίδια για τη μελέτη: ανάπτυξης και λειτουργίας των οργανισμών, καταστάσεων (π.χ. παχυσαρκία), ασθενειών (π.χ. καρκίνος) Παραγωγή ουσιών όπως ανθρώπινη ινσουλίνη (στο γάλα)

ψάρια, κουνέλια, να φθορίζουν σε blacklight γουρούνια, («υπεριώδεις» λάμπες) φυτά φυτά, ψάρια, Ζιζάνια και έντομα κυρίως (για τα γουρούνια, κότες φυτά). Να αργούν να ωριμάσουν (ντομάτα). Ω-3 και β-καροτένιο, να αναπτύσσονται σε πολλαπλάσιο μέγεθος (για τα ζώα)


ΓΤ κουνέλι

ΓΤ ντομάτες με

Σούσι με ΓΤψάρια

ανθοκυανίνης

Διαγενετικός ιχνηλάτης


ΠΩΣ ΦΤΙΑΧΝΟΝΤΑΙ;

ανασυνδιασμ ένο DNA

Γονίδιο π.χ. «αντιψυκτικό» από ψάρι ή «φθορίζων» από μέδουσα ή πυγολαμπίδα

Κυκλικό μόριο DNA (πλασμίδιο) που μπορεί να ενσωματώσει το γονίδιο

Εισαγωγή σε βακτήριο για πολλαπλασιασμό

εισαγωγή σε κύτταρα φυτού ή γονιμοποιημένο ωάριο

φθορίζων φυτό Arabidopsis –GlowingPlant Project


Στα φυτά χρησιμοποιείται ευρέως το βακτήριο Agrobacterium tumefaciens με το πλασμίδιο του – προκαλεί τον βακτηριακό καρκίνο του φυτού σε > 640 είδη

Παράδειγμα δημιουργίας ντομάτας εμπλουτισμένη με βιταμίνη από καρότο

αντιγραφή γονιδίου του βκαροτενίου

εισαγωγή του γονιδίου σε πλασμίδιο

εισαγωγή του πλασμιδίου στο Agrobacterium

το Agrobacterium μεταφέρει το γονίδιο του καρότου σε κύτταρα ντομάτας (σε καλλιέργεια)

τα γενετικά τροποποιημένα κύτταρα ντομάτας βλασταίνουν

ΓΤ κύτταρα βλασταίνουν και το φυτό παράγει περισσότερο β καροτένιο


Άλλοι τρόποι εισαγωγής:

(σε ζώα)

μικροένεση

ηλεκτροδιάτρηση

gene-gun: χρησιμοποιείται σε ζώα και σε φυτά όπως στην κατασκευή του MON810


Είναι φθηνά ή ακριβά να δημιουργηθούν;

Η τεχνολογία που αναπτύσσουν οι μεγάλες εταιρείες είναι ακριβή και προσπαθούν να μετακυλήσουν όλα τα κόστη (και της έρευνας) στον αγρότη π.χ. η Monsanto, δηλώνει στην ιστοσελίδα της ότι επανεπενδύει 2,6 εκατομ. δολάρια σε έρευνα και τεχνολογία σε καθημερινή βάση! Αλλά υπάρχει και η περίπτωση του Glowing Plant: τα χρήματα (~ 450.000 $) συλλέχθηκαν από το διαδίκτυο, από πλήθος υποστηρικτές για να φτιαχτεί μία συσκευασία που μπορείς να το φτιάχνεις στο σπίτι σου.


Φυτό

Χαρακτηριστικά

Οργανισμό από όπου προέρχεται το γονίδιο

Kαλαμπόκι (όπως τα ΜΟΝ810 Pioneer1507)

Αντοχή στην ξηρασία, ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα και αντιβιοτικά (όλα μαζί αλλά και άλλοι συνδυασμοί, Monsanto)

Από 4 διαφορετικά βακτήρια (στο Pioneer1507, 8 βακτηριακά γονίδια!

Πατάτες, Παπάγιες, Δαμάσκηνα, Πιπεριές, Κολοκύθες

Ανθεκτικότητα σε εντομοκτόνα αντιβιοτικά και ιούς (Monsanto, παν/μια και εταιρίες σε Κίνα, Χαβάη, Βραζιλία)

Από βακτήρια και ιούς

Ντομάτα FLAVR SAVR™

Αργή ωρίμανση (Monsanto)

Ειδική τεχνολογία «σιώπησης» γονιδίων

Καλαμπόκι Enogen™

Παραγωγή αιθανόλης για βιομηχανικούς σκοπούς (Syngenta)

Από βακτήριο

Γαρύφαλλο, Τριαντάφυλλα

Να μαραίνονται πιο αργά, αλλαγή χρώματος, αντοχή σε ζιζανιοκτόνα (Florigene Pty)

Από το φυτό του καπνού, πετούνιες, πανσέδες και βακτήριο

Πηγή: International Service for the Acquisition of Agro-Biotech applications


ΚΙΝΔΥΝΟΙ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ


ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ  ακούσια πρόκληση βλαβών σε άλλα είδη εντόμων π.χ. στις λάρβες των πεταλούδων Monarch από τη γύρη του Bt καλαμποκιού αλλά και ζώων που τράφηκαν με Bt, πατάτες,

σόγια

 μεγάλη αύξηση της χρήσης ζιζανιοκτόνων (!)

 ανησυχία για τη δημιουργία νέων ιών  μείωση βιοποικιλότητας : λόγω ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε βάρος των φυσικών άγριων ποικιλιών φυτών και ζώων (π.χ. άγριο vs. ΓΤ: φυτού της μουστάρδας, σολωμού) ανησυχία για Οριζόντια μεταφορά γονιδίων: τα βακτήρια μπορούν και

μεταφέρουν γονίδια σε άλλα είδη – μεταφορά από ΓΤ με βακτηριακά γονίδια για ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά σε

βακτήρια του εδάφους


ΥΓΕΙΑΣ  αλλεργικές αντιδράσεις: Bt καλαμπόκι, Bt καλαμπόκι Starlink™ και ΓΤ σόγια (με γονίδιο από το βραζιλιάνικο φιστίκι – δεν καλλιεργήθηκε ποτέ)  τα πρωτόκολλα δοκιμών ασφαλείας των ΓΤ είναι βραχυπρόθεσμα και ελλιπή σε σχεδιασμό  πιθανολογούμενα προβλήματα από Bt, ΓΤ σόγια και πατάτες: στειρότητα, ορμονικές δυσλειτουργίες, επισπευσμένη γήρανση, προβλήματα στη σύνθεση χοληστερόλης και

στην ρύθμιση ινσουλίνης, αλλαγές στη δομή των συκωτιού, νεφρών, σπλήνας και γαστρεντερικού συστήματος

ανησυχία για Οριζόντια μεταφορά γονιδίων: μεταφορά γονιδίων ανθεκτικά στα αντιβιοτικά τους φιλικά βακτήρια του ανθρώπινου οργανισμού


ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ επιχείρημα

από

υποστηρικτές:

μεγαλύτερη

αγροτική

απόδοση

των

βιοτεχνολογικών καλλιεργειών αλλά  εμφάνιση ανθεκτικών ζιζανίων (οπότε μικρότερες σοδειές)  σπόροι πατενταρισμένοι (άρα ακριβοί, π.χ. ~300$ / σακουλάκι, 230% αύξηση στην τιμή των ΓΤ σπόρων σόγιας μέσα σε 10 χρόνια)  σύγκριση οργανικών-ΓΤ αποδόσεων καλλιεργειών (της τάξης των 3.000 στρεμμάτων) σε ίδιες περιβαλλοντικές/κλιματικές συνθήκες: τα οργανικά πιο αποδοτικά.

 μεγάλη αύξηση της χρήσης ζιζανιοκτόνων (!)

 το γεγονός ότι η τροφή ανήκει πνευματικά σε εταιρίες – διαφορετική η περίπτωση της Dr. Ronald που έφτιαξε ΓΤ ρύζι ανθεκτικό σε ασθένεια πήρε την πατεντα και το διέθεσε δωρεάν..


ΠΩΣ ΕΛΕΓΧΟΝΤΑΙ; Από την εταιρεία  Πατεντάρισμα – η Monsanto έχει 400 πατέντες μπορείς να πατεντάρεις τα γονίδια; Σε ποιόν ανήκει αυτή η πνευματική ιδιοκτησία; Νομικό «κυνήγι» αγροτών (η Monsanto το αρνείται) Απενεργοποίηση των σπόρων για να μην βλασταίνουν (terminator technology) (η Monsanto το αρνείται)  «Σύμφωνο Ακαδημαϊκής Έρευνας»: οι σπόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ανεξάρτητα εργαστήρια (κυβερνητικά, παν/κα, ινστιτούτα κλπ) για περιβαλλοντικές μελέτες (π.χ. σύσταση ελαίων, δραστικότητα, συσχετισμό του νέου χαρακτήρα με το περιβάλλον) αλλά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε οτιδήποτε έχει σχέση με το γενετικό προφίλ του σπόρου


ΠΩΣ ΕΛΕΓΧΟΝΤΑΙ; Ελληνικοί κρατικοί έλεγχοι Γενικό Χημείο του Κράτους (ΓΧΚ), Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς για τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ) και ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων Επιτρεπτά όρια επιμόλυνσης σε καλλιέργειες: 1% Σήμανση: των εγκεκριμένων ΓΤ καθώς και των παραγώγων τους, σε ποσότητα 0,9% και άνω. Τα μη-εγκεκριμένα

20072011

Έλεγχος για την ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση εγκεκριμένων ΓΤΟ και έλεγχος της παρουσίας μη εγκεκριμένων ΓΤΟ, σε διάφορα τρόφιμα φυτικής προέλευσης (π.χ σόγια, καλαμπόκι, λιναρόσπορος και προϊόντα τους, κλπ), τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και στις εισαγωγές

ΠΔ ΕΦΕΤ, ΓΧΚ, αρμόδιες ελεγκτικές υπηρεσίες Ο.Τ.Α. & άλλες ελεγκτικές υπηρεσίες του δημοσίου

103 έλεγχοι


Πηγή: Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ)

ταραμάς, κιμάς σόγιας, σοκολάτες , χάπια λεκιθίνης


Χώρες όπου η είναι υποχρεωτική η σήμανση χρήσης ΓΤΟ στα τρόφιμα


ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ

Moutsaki genetika tropopoiimeni organismoi