Sněm filosofů (Ukázka, strana 99)

Sněm filosofů (Turba philosophorum) Latinský text

97

Ukázka elektronické knihy, UID: KOS260791

Latinský text

170

T u rb a IMiilosophorurn

TURBA PHILOSOPHORUM. Liber, in quo discipulorum suorum prudentiores A r i s l e u s congre- 2' gavit, P i t a g o r a m sc. philosophum et sapientum verba, qui in tertia synodo Pitagorica qui artifex dicitur sunt coadunati. Quem librum vix legit intellectum habens vel aliquantulum prius in hac arte investigans, qui in nobile propositum non pervenit*.

5 Huius autem codicis principium est: A r i s l e u s genitus P i t a g o r a e , discipulus ex discipulis H e r m e t i s gratia triplicis, expositionem scientiae docens omnibus posteris residuis salutem et misericordiam.

Narro, quod m agister meus P i t a g o r a s Italus, sapientum m agister 10 <et> vatum caput, tan tu m donum D ei et sapientiae habuit, quod nemini post H e r m e t e m datum est. Discipulos igitur eius iam m ultiplicatos et per omnes regiones principes constitutos ad hanc pretiosissimam artem <tractandam> voluit congregare, ut eorum locutio sit radix post se venturis. Iussit autem , ut E x i m e d r u s prius loqueretur, qui optimi erat 15 consilii. [ S e r m o I.] I n c i p i e n s a i t : <Dico> omnium initium esse N aturam quandam, et eam esse perpetuam ac omnia coquentem, et [quae videntur] naturas earumque nativitates et corruptiones esse tem pora, quibus term ini, ad quos pervenire videntur [et] notantur. Doceo autem vos stellas esse 20 igneas et aera ipsas continere; et quod si aeris hum iditas et spissitudo non esset, quae solis flammam separaret a creaturis, omnia subsistentia * Ü ber V aria n ten der V orbem erkung vgl. S. 73, 75, 80, 83.

8 g ra tia M: g ratie. | expositionem B G : ex positione M, expositionis E N . | scientiae M : scire B, scientiam GN. | docens R : dicens BG , discens EM N. 10 m ag iste r m eus . . . sa p ie n tu m : om. M. | Ita lu s E M : talis BN , om. G. 11 et M: om. B E N .

14 tra c ta n d a m E G M N : om. B. | sit ra d ix : posset prodesse G. 15 E x im e d ru s: Y sim idrius E , E x im id riu s G, Ix im id ru s M, ex sim i D eus N. 16 consilii: qui ( + sic G) incipiens a it ad d . MG. 17 incipiens: Ixim id ru s M. | dico M: om. B E G N .

18 co q u e n te m : c o aeq u an tem M, regim ine add. G. | [quae v id en tu r] B G M : quidem v id e tu r N. 20 pervenire B N : p e rv e n itu r EGM | n o ta n tu r: v o c a n tu r MN. | v os: has N. 22 su b sisten tia E G M N : su b eu n tia.

99

Ukázka elektronické knihy, UID: KOS260791

Sněm filosofů

HO

T u rb a P hilo so p h o ru m

sol combureret. D e u s autem aera separantem constituit, ne com bureret quod in terra creavit. Nonne videtis, solem ascendentem in coelum aerem vincere suo calore, quo calefacto ad aeris supposita calor pervenit? E t si spiritibus, quibus creaturae generantur, tune aer non inspiraret, omnia 5 subsistentia sol suo combureret calore [cui et aer continetur]. E t ideo aer superat <solem et aquam ), quod eius calor suo calori, eiusque hum iditas aquae iungitur hum iditati. Nonne videtis, tenuem aquam in aerem ascendere calore solis eveniente, qui aquam contra se ipsum adiuvat?

E t si tenui humore aqua aera non nutriret, sol utique aera superaret.

10 Ignis ergo ex aqua extrahit humorem, quo aer ipsum ignem superat.

Ignis igitur et aqua sunt inimici, inter quos nulla est consanguinitas, eo quod ignis est calidus et siccus, aqua vero frigida et humida. Aer quoque, cum sit calidus et humidus, inter eos coniunxit concordiam suam, cum aqua hum iditate et cum igne caliditate, et factus est aer inter eos con15 cordiam generans. E t omnes inspicite sapientes, quoniam spiritus ex tenui aeris vapore fuerit, eo quod calore humori iuncto tenue quid exire, quod spiritus fiet, necesse est. Solis enim calor ex aere tenue quid extrahit, quod et spiritus et vita fit omnibus creaturis. Omne autem hoc a D ei est dispositione. Sic et coruscatio: calore solis nubi eveniente et nubem 20 constringente coruscatio apparet.

A it T u r b a : Bene descripsisti ignem, prout scis [et sermoni fratris tui H e r f i i i i credidisti]. [ S e r m o II.] A it E x i m e d r u s : Magnifico aera et honorifico, [ut E x i m e d r i roborem sermonem] eo quod per ipsum opus em endatur, (cum ) spis25 satur et rarescit et calefit et frigescit. Eius autem spissitudo fit, quando disiungitur propter solis elongationem ; eius vero raritas fit, quando exaltato sole calescit aer et rarescit. Similiter [vero] fit in veris complexione, in temporis nec calidi nec frigidi distinctione. Nam secundum alterationem dispositionis constitutae ad distinctiones anni alterandas 30 hiems alteratur. Aer igitur spissatur, cum ab eo sol elongatur, et tune hominibus frigus pervenit; aere vero rarescente prope fit sol, quo propinquo et aere rarescente calor pervenit hominibus.

1 a e ra :o m . G. 4 in sp iraret E G M N : inspissaretur. | 5 su b s iste n tia E G M N : su b e u n tia . | co m b u re re t: d e stru e re t EM N , sol co m b u reret et suo calore d estru eret G. 7 ten u em a q u a m : ten u e aq u ae N. 14 a q u a : a q u ae GM. | igne: ignis GMN. 15 sa p ien tes: om. M. | sp iritu s R : v en tu s Hss. 16 ten u e qu id . . . ex aere: om. N. 22 H erfilii: om. M, h ’folii G, hecleii, d a rü b e r herfidilii E , h e th en N. 23 E x im ed ru s: Y sim idirus E , E x im id riu s G, E x u m d ru s M, Y sidem eus N. | E x im ed ri: Ixim id ri M. 24 cum R : et B, quod cum G. 25 cale fit: co ncalescit M. | q u a n d o : in coelo add. M. 27 v eris: aeris E G N . | com plexione B M : com p ilatio n e E , co pulatione N. 30 elo n g atu r E N : p ro lo n g a tu r BGM. 31 p rope fit s o l . . . ra rescen te: om. M.

100

Ukázka elektronické knihy, UID: KOS260791