Issuu

Gazeta NIe tYLKO DLa tYch KtÓRzY DeKLaRUJĄ NaRODOWOŚĆ ŚLĄSKĄ

czaSOPISMO GÓRNOŚLĄSKIe

Oby się Jorg nie mylił Nie po raz pierwszy z prawdziwą radością stwierdzam, że w Ruchu Autonomii Śląska panują zupełnie inne standardy, niż w PiS. Bo gdyby panowały takie same, to jako redaktor naczelny tego numeru miałbym nie lada zgryz. Musiałbym albo poddać go bardzo ostrej cenzurze – albo też liczyć się, że zostanę z organizacji wyrzucony.

Wybory do senatu, 21 kwietnia 2013. Rybnik

ednak RAŚ to nie PiS, więc członkowstwo nie musi oznaczać automatycznie przynależności do fan-klubu Jerzego Gorzelika. Mam prawo uważać, że przewodniczący się myli – a więc tym bardziej nie będę zabraniał moim dziennikarzom formułowania takich ocen. Tym bardziej, że oni członkami RAŚ nie są. Z prawdziwym smutkiem zdecydowałem jednak na poświęcenie połowy tego numeru sprawom RAŚ. Poprzednia taka sytuacja miała miejsce bodaj w grudniu 2011 roku – wówczas były to jednak informacje radosne, że RAŚ, po 20 latach działania, nareszcie zdobył mandaty w Sejmiku wojewódzkim. Oraz współrządzi w województwie. Teraz znów informacje o tej rządzącej koalicji zajmują prawie pół numeru. Tym razem uważamy je jednak za informacje smutne. Dlaczego? Piszemy tym na stronach 4,5,6,7 a częściowo też 3 i 9. Od siebie dodam tylko, że jeden z członków zarządu RAŚ o swoich sporach z Gorzelikiem mawia czasem: „mom nadzieja, że jo sie myla, a niŷ Jorg”. Jo tyż wydając ten numer, mom nadzieja, że to jo sie witnoł, a niŷ Jorg. Oby. Ponadto mieszkańców Rybnika, powiatu rybnickiego oraz mikołowskiego namawiamy gorąco, aby 21 kwietnia iść, zagłosować na kandydata autonomistów do senatu, Pawła Poloka. Ponieważ jednak Polok deklaruje bardzo prawicowe poglądy, postanowiliśmy pokazać, że nie cały RAŚ jest taki. Stąd nasze wywiady na stronach 8 i 9. Na stronie 11 nieco kultury, zaś na 2 to, nad czym nie można przejść obojętnie – czyli jak Główny Urząd Statystyczny uznał, że my po prostu nie istniejemy. A my, panie prezesie SONŚ, som tukej. Tukej, na Wiěrchnim Ślůnsku, kiery oby nikej niŷ trefił do województwa krakowskiego. Ale o tym na stronach 6 i 7. Szef-ReDachtůR

NR 4 (17) KWIecIeŃ 2013 ISSN 2084-2384 NR INDeKSU 280305 ceNa 1,50 zŁ (8% Vat)

Mikołów Łaziska

Orzesze

Gostyń

Ornontowice Czerwionka-Leszczyny Świerklany

Dej pozůr! 21 kwietnia – w Rybniku wybiorą senatora

21 kwietnia w Rybniku, powiecie rybnickim i mikołowskim wybrany zostanie senator, na mandat opróżniony po zmarłym Antonim Motyczce. Do batalii przystąpiło ośmiu kandydatów, w tym jeden, Paweł Polok z RAŚ, jest – co oczywiste – orędownikiem uznania narodowości śląskiej, języka śląskiego, przywrócenia autonomii Górnemu Śląskowi, wprowadzenia do szkół edukacji regionalnej. A jak na te tematy zapatrują się inni kandydaci? Zapytaliśmy ich.

olesław Piecha z PiS nie zechciał nam odpowiedzieć, zamiast tego lansując się hasłem „Czas na Śląsk”. Znając stosunek Jarosława Kaczyńskiego do „zakamuflowanej opcji niemieckiej” aż boimy się zapytać, co się pod tym hasłem kryje. I za-

stanawiamy tylko, dlaczego będący od dawna parlamentarzystą ze Śląska, Piecha dopiero teraz uznał, że czas na Śląsk? Kandydat z PO, Mirosław Duży okazał się autonomistą i Ślązakiem całą gębą, pisząc „istnienie śląskiego języka regionalnego jest faktem i o jego przetrwaniu nie zdecydują profesorowie z Warszawy, tylko my, używając go na co dzień. Natomiast jeżeli wpisanie go do ustawy mogłoby w tym pomóc to jestem ZA!”. Za wpisaniem do ustawy śląskiej grupy etnicznej kandydat Duży nie jest, bo „sformułowanie grupa etniczna jakoś kojarzy mi się z indianami czy aborygenami, a my chyba nie zamierzamy wyginąć?”. Na jego poparcie nie mamy więc w tej sprawie co liczyć. A na autonomiczne województwo też nie, bo były burmistrz Łazisk Górnych zna: „Śląsk Górny, Opolski, Dolny, Czeski i okolice”. No, jak ktoś zna jakiś „Śląsk Opolski” to z nami już nie ma o czym gadać. Chyba, że o Śląsku łaziskim…

Janusz Korwin-Mikke generalnie nie chce się zajmować sprawami okręgu, bo zamierza być senatorem całego narodu a nie Śląska. Ale na pewno nie jest za wpisaniem Ślązaków do ustawy o mniejszościach, gdyż „Jesteśmy za likwidacją ustawy o mniejszościach narodowych; wszyscy obywatele powinni być traktowani jednakowo. Oczywiście nie mam nic przeciwko uważaniu się Ślązaków za naród ani przeciwko dialektowi śląskiemu ani temu, że niektórzy Ślązacy Slůnsko godke będą nazywali "językiem". „ Korwin jest też za autonomią dla wszystkich ziem polskich, szerszą nawet, niż zakłada RAŚ. W kwestii edukacji regionalnej zaś: „Dla mnie ten "problem" nie istnieje. Jesteśmy za całkowitą decentralizacją szkolnictwa; uważamy, że rodzice - i tylko rodzice - powinni decydować czego i w jaki języku uczą się ich dzieci. Krzysztof Sajewicz z SLD odpowiedział lakonicznie: „Na wszystkie pytanie moja od-

powiedź jest za. Bardzo na sercu leży mi kultywowanie śląskości popieranie i rozwój kultury naszego regionu. Bo jo je synek z Rybnika.”. Bardzo to pięknie, tylko czy pan kandydat skonsultował to ze śląskim szefem SLD, posłem Baltem, który postulaty tego typu porównuje do propagowania Mein Kampf. Kandydat niezależny Piotr Masłowski pisze: „Jestem wychowany w domu, w którym mówiono i mówi się gwarą.” Jeśli „gwarą” to wszystko jasne, jawna opcja Pańczykowa, na język śląski nie ma co liczyć. Dalszych pytań nawet zadawać ni warto. Grażyna Kohut z PSL jest zasadniczo za, ale u niej zawsze jest jakieś maleńkie „ale”… A poza tym reprezentantka PSL to jednak kandydatka marginalna. Zaś Józef Makosz (niezależny) nie uznał za stosowne nam odpowiedzieć. To też o czymś świadczy. Mamy nadzieję, że tym, którzy 21 kwietnia pójdą głosować ta ściąga nieco ułatwi podjęcie decyzji.

KWIecIeŃ 2013 R.

W notatce dla posłów zapomniano o największej narodowości po Polakach!

GUS Ślązaków nie uznaje

Przez półtora roku GUS nie umiał doliczyć się, ile osób zadeklarowało narodowość śląską w spisie powszechnym. Najpierw czekaliśmy całymi miesiącami na jakiekolwiek informacje. Potem (w marcu 2012 r.) okazało się, że narodowość śląską zadeklarowało 809 tysięcy osób. W lipcu było już 917 tysięcy. Po kolejnych kilku miesiącach, że jednak … 847 tysięcy. A nagle, w marcu 2013 roku, okazało się, że żadnych deklaracji śląskich nie ma!

ak przynajmniej wynika z notatki, którą sejmowej komisji ds. mniejszości narodowych dostarczył 21 marca Janusz Witkowski, prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Notatka poświęcona była problematyce narodowo-etnicznej oraz językowej, wynikającej ze spisu.

Kraj z Ormianami, ale bez Ślązaków

No i oczywiście przedstawiono w niej narodowości i języki zadeklarowane w spisie. Narodowości nawet tak marginalne jak ormiańska (1683 osoby) czy tatarska (1828 osób). Zapomniano jednak o drugiej najliczniejszej po Polakach narodowości w spisie deklarowanej. O tej, której było więcej, niż wszystkich pozostałych – czyli o Ślązakach. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego nie uznał za stosowne poinformować Sejmu RP, że do narodowości śląskiej przyznaje się prawie 850 tysięcy ludzi – a połowa z nich nie czuje się wcale Polakami, lub też przede

wszystkim Ślązakami a dopiero potem Polakami. Trudno to nazwać inaczej, niż celową dezinformacją posłów – bo o przeoczeniu chyba trudno mówić. Można by oczywiście twierdzić, że GUS w notatce podał tylko te narodowości, które jako mniejszości narodowe czy etniczne występują w ustawie o mniejszościach narodowych. Można by – gdyby nie Kaszubi. Bo oni w notatce się znaleźli, chociaż podobnie jak Ślązaków w ustawie ich nie ma.

notatce deklaracji śląskich nie ma. Najwyraźniej GUS już nie tylko bada, ale prowadzi swoistą „politykę narodowościową”, decydując, jaką narodowość w Polsce deklarować wolno, a jakiej nie wypada. A może decyzje o takim kształcie notatki zapadły wyżej, niż prezes GUS-u? Nawet niechętni narodowości śląskiej uczeni, jak dr hab. Zygmunt Woźniczka uważają, że w Polsce próbuje się narodowość śląską zamieść pod dywan, bo Polska nie ma żadnego pomysłu, co z tym fantem począć.

Najwyraźniej GUS już nie tylko bada, ale prowadzi swoistą „politykę narodowościową”, decydując, jaką narodowość w Polsce deklarować wolno, a jakiej nie wypada. A może decyzje o takim kształcie notatki zapadły wyżej, niż prezes GUS-u? - Będę wyjaśniał tę sprawę, bo jest to skandal. Jest nas osiemset tysięcy przemilczanych. Czuję się po prostu wymazany, według GUS ja nie istnieję! – pieklił się poseł Marek Plura, który sam deklaruje narodowość śląską.

Polityka narodowościowa GUS? Ktoś może sprawę zbagatelizować, twierdząc, że przecież wiedza o deklaracjach śląskich jest powszechna i ukryć się jej nie da. To prawda, ale prawda ważna dla Ślązaków, natomiast dla posłów z innych stron kraju już niekoniecznie, i mogła im umknąć. Dla nich ściągą podczas dyskusji o sprawach narodowościowych jest notatka GUS. A w tej

- Przez dziesięciolecia wmawiano Polakom, że jest to kraj praktycznie jednolity narodowo, a tu taki cufal. Prawie milionowa mniejszość śląska! Dla tych, którzy znają Śląsk nie jest to specjalne zaskoczenie, ale dla osób karmionych tą propagandą, że Ślązacy są Polakami to musi być szok. Spróbują nasze deklaracje przeczekać. A my musimy się zastanowić, jak najskuteczniej upominać się o uznanie naszej narodowości – mówi Justyna Nikodem, prezes Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej i dodaje: - Na pewno trzeba będzie edukować Polaków, że to nie jest chwilowy efekt niezadowolenia, że tak naprawdę nasi przodkowie upominali się u uznanie tej narodowości od przynajmniej stu lat. Ale edukować jest trudno, jeśli GUS rozpowszechnia u posłów, czyli osób które decydują o ustawach, takie nieprawdziwe informacje.

We Bieruniu piěrszy konwent SONŚ 27 kwietnia we Bieruniu bydzie mioł plac piěrszy konwent Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej. We grudniu, na niŷôbyczynym kongresie SONŚ Pomieniom swůj statut tak, coby můg rychtować koła terytorialne. Tera je już pora takich kůł, baji we tym Bieruniu.

ale na grudniowym kongresie nie stykło czasu, coby se pogodać o celach a zadaniach, jaki mo SONŚ. Genau ô tym mo być kwietniowy konwent. - Bydzie to we jednym sprawozdawczy tref za 2012 rok a tyż konwent programowy. Bo trza se pedzieć, co SONŚ zakładało poranoście ludziůw, kierzy mieszkajom we poru wsiach wele Ŏpolo. Terozki je nos kupa na cołkim Ślůnsku (a niě ino), momy koła terenowe we Chorzowie, Rudzie Ślůnskij, becirku bieruńsko-lędzińskim, bez tuż muszymu jech wszyjskich popytać, czy widzom SONŚ tak, jak my, kierzy go zakłodali. Chocia zdo mi sie, iże bydzie zgoda, co niě rychtujěmy RAŚ-abis, Bo RAŚ jako polityczno reprezentacja Ślůnzokůw i ślůnskich spraw sie sprawdzo, i niě ma potrzeby go dublować. Wierza, iże SONŚ dali bydzie organizacjom bez ambicji politycznych, kiero bydzie mieć starość ô uznanie ślůnskij nacyje a ślůnskij godki. Ŏ nasza ślůnsko tożsamość! A ku těmu bydymy mieć wierza, storani, coby spominać, jaki som ślůnski grenice, coby kożdy sam wiedzioł, iże historycznom stolicom Gůrnego Ślůnska je Opole, a leży tyż na nim Bielsko, Opawa, a słowacko Czadca – pado Piotr Długosz, jeděn ze liderůw i pomysłodawca założěnio SONŚ. Może się toć trefić, iże członkowie SONŚ bdom tyż chcieli pogodać ô czym inakszym. Bieruński tref zacznie sie o 11 do połednia, a mogom we nim brać udział wszyjscy, kierzy przĪnoleżom do SONŚ, bez tuż co sond do dzisio nie uznoł zmian we statucie, wele kierych na konwencie som delegaci. Bydzie hań tyż szło kupić Historia Narodu Śląskiego (Dariusza Jerczyńskiego), Listy z Rzymu (traktat filozoficzny po ślůnsku prof. Zbigniewa Kadłubka) a inaksze ślůnskie ksiunżki. Tref bydzie we Starym Bieruniu, we domu kultury Gama.

homo sapiens pedzioł tak

Grzegorz Schetyna, wiceprzewodniczący PO, we wywiadzie(DZ, 13.04.2013 r),: Nie boi się więc pan śląskiego separatyzmu? Nie widzę takiego zagrożenia. Ślązacy byli zawsze patriotami i rzecznikami państwowości polskiej. Mają prawo, by pielęgnować swoją tożsamość. Kilkaset tysięcy obywateli Rzeczpospolitej Polskiej zadeklarowało jednak narodowość śląską jako pierwszą, a politycy - albo kompletnie bezrefleksyjnie przeszli nad tym faktem, albo zaczęli przypuszczać atak na Ślązaków jako krypto-Niemców. W tych deklaracjach w czasie Narodowego Spisu Powszechnego było wiele przekory. Odebrałem je też jako demonstrację przeciwko obraźliwym słowom prezesa Jarosława Kaczyńskiego o Ślązakach jako zakamuflowanej opcji niemieckiej.

Gazeta nie tylko dla osób deklarujących narodowość śląską ISSN 2084-2384 Gazeta prywatna, wydawca Instytut Ślunskij Godki (MEGA PRESS II) Lędziny ul. Grunwaldzka 53; tel. 0501 411 994 e-mail: poczta@naszogodka.pl Redaktor naczelny: Dariusz Dyrda Druk: Promedia, Opole Nie zamówionych materiałów redakcja nie zwraca.

No ja, zaś polski polityk wiě lepij ôd nos, czamu deklarowali my ślůnsko nacyjo. Niě skirz tego, co my niě ma Poloki, inoś co nos Kaczyński znerwowoł. Schetynie sie zdowo, co kiej by Kaczyński nie padoł ô „zakamuflowanej opcji”, to by deklaracji ślůnskich było dziesięć razy měnij? Panie Schetyna, dejcie se pedzieć. Te deklaracja t była rīchtig demonstracjo. Nale inoś tego, co my som Ślůnzoki, a niŷ Poloki! A kiej tak fest chcecie wiedzieć, rzecznikami jakigo państwa były Ślůnzoki, to poczytejcie se, fto na Ślůnsku wygroł plebiscyt. A kiej by Polska niě ôbiecała ůwdy Ślůnskowi autonomie, to by wierza ani 20 procent za Polskom niě welowało.Toć, mocie recht, byli sam zawdy polski patrioty. Tak samo, jak byli patrioty czeski abo nimiecki. Nale widziecie, nojgodnij zawdy było patriotůw ślůnskich.

Zygmunt Frankiewicz, prezydent Gliwic (DZ, 22.03.2013), o RAŚ: Takie uprawianie polityki pogłębia podziały w naszym województwie. A oprócz Śląska jest jeszcze ziemia częstochowska, Podbeskidzie, ziemia rybnicka.

Prowda pedzieć, panoczku prezydencie, tego niě idzie wytup likować ani tym, iże wyście zza Buga. My jeszcze miarkujěmy, iże ftoś pado, co Biesko niě ma Ślůnsk, inoś jakesikej „Podbeskidzie”. Nale Rybnik? Pedzieć, iże „ziemia rybnicka” niě je Ślůnskiěm, to tak, choby pedzieć, co Poznań niě ma we Polsce. Wy mocie ze swoich Gliwic na ziemia rybnicko kasik 15 kilometrůw. Tyż sie dnom se do autoka, pra, i pojadom hań posłuchać, po jakimu ludzie godajom. A razěm juże nie fanzolom, ja? W tym samym wywiadzie Zygmunt Frankiewicz powiedział: Autonomia budzi niepotrzebne emocje u niezorientowanych w temacie osób. To niebezpieczne, bo daje nadzieję na coś, co nie jest możliwe. Cała dyskusja o autonomii Śląska jest warta funta kłaków, bo trzeba by zmienić Konstytucję RP, aby autonomię wprowadzić. Panoczku Frankiewicz, a porachujcie inoś, wiela razy za waszego życio konstytucja polsko była pomieniano. Sztyry, pra? Tuż czamu miarkujecie, co konstytucji pomieniać niě idzie? Kiej byście ô RAŚ-u niě inoś godali, nale tyż popytali, to byście wiedzieli, iże RAŚ zaproponowoł te zmiany we konstytucji RP. Eugeniusz Budniok kanclerz Loży Katowickiej Business Centre Club (Dziennik Zachodni, 07.04.2013): Konsolidujmy nasz region, a nie dzielmy. Czy miasta województwa śląskiego to samoistne byty gospodarcze? Nie.

Na tych samych zasadach nie wyobrażam sobie autonomicznego regionu na mapie Polski. Dlatego jestem zwolennikiem ustawy metropolitalnej, która pozwoli sprawy ważne dla całego regionu postrzegać z perspektywy nie tylko jednego czy kilku miast. Wspomagajmy rozwój województwa śląskiego jednocząc się, a nie dzieląc. Wybiegajmy w przyszłość, a nie wracajmy do innej rzeczywistości historycznej, jaka była w Polsce międzywojennej. Żyjemy dzisiaj w globalnej wiosce. Panoczku Budniok, wy mocie rychtig ślůnskie miano, a miarkujecie wierza, że „nasz region” to Sosnowiec i Częstochowa a niŷ Opole a Kędzierzyn. Tuż dejcie se pedzieć, że my chcěmy konsolidować nasz region, inoś do nos to e Ślůnsk, a niě województwo śląskie. Ku temu wom sie zdo, iże my som we globalněj wiosce, ale Barcelona abo Monachium niě som? Skirz tego, co możne wom żoděn nie pedzioł, nale wiěcie, ôni hań autonomi majom! Im sie niě zdowo, co autonomio to inakszo „historyczna rzeczywistość”.

Franciszek Marek, emerytowany profesor ze Ŏpolo (GW, 15.03.2013) : To obywatelstwo można wybrać, a nie narodowość. Nie ma czegoś takiego jak narodowość śląska. Od momentu, gdy Śląsk przestał być częścią Polski, nie było ani jednego momentu, w którym byłoby widać dążenie do utworzenia własnego państwa. (…) Ślązak jest Polakiem, i tego poglądu będę bronić. (…) Takich ludzi, którzy zadeklarowali się jako Ślązacy, potrzebują Kutz z Gorzelikiem, żeby rozwalić jedność państwa. W znacznej części ci, co się tak określili, to pijaczki z Katowic. Sam mocie, wy ôżyroki ze Katowic, kierym sie zdowo, iże som ślůnskom nacyjom! Profesor Marek padajom, że fto pado o sia „narodowość śląska”, těn je „pijaczek z Katowic”. Nale gańba, iże profesor ze ślůnskij familii pado, iże Ślůnzoki nikej niě mieli storanio, coby zrychtować swoji państwo. Wy se poczytejcie profesorze, fto to byli baji Kożdoń abo Ulitzka, Latacz – a ô co mieli sto lot nazod storani. A cołko Ślůnsko Partia Ludowo. Ku těmu, baji, widziecie, we Niemcach, Danii a Holandii żyjom Fryzy. Nikej niě chcieli państwa, a Niemce, Duńczyki a Holěndry majom jejch za nacyjo. Katać profesor niě poradzi tego wymiarkować?

KWIecIeŃ 2013 R.

Rudzko chaja o rondo (ze radnom RaŚ-a w tle)

za KaczYŃSKIM

czyli przeciw Dziedziczce

Sytuacja ze rondem Lecha a Marii Kaczyńskich we Rudzie Ślůnskij je rychtig szpasowno. Licho komedyjo, kiero nakłodo sie na referendum. I radni, kierzy chcom odwołać burgermajstra Grażyny Dziedzic, i sama burgermajster grajom umrzītom prezydenckom parom.

było temu tak. Kiej radni PiS zaczěni popierać referendum, ôroz we Rudzie Ślůnskij zaktywizowały sie kluby Gazety Polskij, kiere sam zaczěny wojna z PiS. Dopominały sie, coby rondo we Wirku zamianować Lecha a Marii Kaczyńskich. Radni - ci z PiS tyż – byli przeciw. Roz skuli tego, co Ruda Ślůnsko miała uchwała RM, iże ôd śmierci musi minonć piěnć rokůw, a dziepiěro razem idzie nieboszczykowi dać jako ulica abo plac. Kaczyńscy nie żyjom ôd 10 kwietnia 2010 roku, tuż wele těgo zakona niě mogli mieć ulicy (abo ronda) we Rudzie do 10 kwietnia 2015 roku. Ku těmu rudzki radni ze PiS-a niě chcieli, coby genau to rondo dać Kaczyńskim, Skirz tego, co hań je kupa reklam, tuż Jarosław Kaczyński byłby może niěrod, kiejby zaś na rondzie Lecha Kaczyńskiego reklamowano „zimnego Lecha” abo „nogi kacze”. Tuż rada miasta ôdciepała idea zamianowania ronda Lechem a Mariom Kaczyńskimi. Ůwdy pokozało sie, co za tymi klubami Gazety Polskij stoi możne prezydent Dzedzic, kiero ôroz stała sie wielgom skwoloczkom Lecha Kaczyńskigo i zaczŷna nagrować,

Barbara Wystyrk-Benigier, radna RAŚ, głosowała za rondem Kaczyńskiego. iże rajce niě chcom do ronda takigo zocnego patrona. A ôna by chciała. Rajce, kiere som przeciw Dziedziczce, wytuplikowali ůwdy, że zamianujom Kaczyńskimi rondo, tela, co inaksze. I na marcowěj sesji RM nojprzůd cofli zakon, iże ôd śmierci a zamianowanio musi przyńś piŷnć lot – a razěm, że rondo Kaczyńskich bydzie, inoś niŷ we Wirku, a na Halěmbie. To je chneda tak samo centralne rondo miasta, a za nim welowali wszyjscy rajcy, kierzy som za ôdwołaniěm Grażyny Dziedzic. Bez tuż za rondem welowali niě ino radni PiS, ale tyż PO! Nale czy rondo Kaczyńskich bydzie, to sie dziepŷro pokoże. Skirz tego, co rajce takom uchwałom festelnie znerwowali halembiokůw. Ludzie sam ronda Kaczyńskich niŷ chcom i majom już chneda 2000 podpisůw noprzeciw tyj uchwale.

Na sesji wyraźnie było widać, że za rondem byli ci radni, którzy chcą odwołać prezydent Dziedzic, a przeciw ci, którzy jej bronią. RAŚ w Rudzie jest za jej odwołaniem, więc postawę pani radnej można by zrozumieć. Pytaniem pozostaje jedynie, co dla radnej RAŚ powinno być ważniejsze: zwalczanie prezydent śląskiego miasta (której zresztą rok wcześniej w referendum odwołać się nie udało) czy też reprezentowanie swojego śląskiego elektoratu? A dla tego elektoratu, który pragnie autonomii Śląska, uznania narodowości i języka śląskiego, Lech Kaczyński, zwolennik war-

- Ku tymu uchwała niŷ je zgodno z prawŷm – tuplikuje rudzki wiceszef RAŚ Jan Kołodziej i przýdowo: - Rajce tak sie wyrychlili, co przepomnieli o społecznych konsultacjach. Kiej na sesji odciepli jedno rodno Kaczyńskich, to niě mogli zaro welować za rondem Kaczyńskich kaj indzyj. Tak padajom niekiere prawniki, a my som tŷmu radzi, skirz tego, co RAŚ niŷ zno zasług Kaczyńskigo do Ślůnska abo naszego miasta. RAŚ we Rudzie je przeciw rondu Kaczyńskich, i to idzie zrozumieć. Inoś je jedno małe „ale”. We radzie miasta RAŚ mo jedna swoja radno, Barbary Wystyrk-Benigier. I pani Barbara nojprzůd dźwigła rŷnka za skrůcěnim tych piŷnciu lot, a zaro za rondem Kaczyńskich. Tuż RAŚ je przeciw rondu, nale radno RAŚ – za! I to juże je blank komedyjo.

szawskiego centralizmu, na pewno pozytywną postacią nie jest. Czy więc w imię doraźnych sojuszy politycznych radna RAŚ powinna popierać to rondo? - Jako miejskie koło RAŚ prosiliśmy Basię o odczytanie rezolucji, dlaczego jest przeciw rondu Kaczyńskiego. Zdecydowała jednak inaczej – mówi wiceprzewodniczący koła, Jan Kołodziej. Jest on, podobnie jak cały RAŚ, za referendum w sprawie odwołania Grażyny Dziedzic. Tylko nie rozumie, co ma rondo Kaczyńskich do tego referendum.

Kiedy radna RAŚ popiera rondo im. Kaczyńskich, rudzkie koło Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej występuje do rady miasta Ruda Śląska o przemianowanie ulicy Gwardii Ludowej na ulicę im. Eduarda Meiera. Ruda Śląska zawdzięcza Meierowi nie tylko - Wydaje nam się oczyhutę, ale i Miejskie Centrum Kultury. wiste, że w naszym Mieście nie powinniśmy gloryfikować organizacji faktycznie działającej na rzecz wrogiego Polsce. Natomiast jesteśmy winni pamięć wybitnemu obywatelowi Nowego Bytomia (Friedenshütte) Eduardowi Meierowi. Meier był dyrektorem huty Pokój (wówczas, na przełomie XIX XX wieku Friedenshütte), który stworzył z niej jeden z najnowocześniejszych zakładów metalurgicznych w Europie, a mieszkania dla pracowników też jak na tamte czasy miały wysoki standard. To dzięki niemu niewielka osada stała się miasteczkiem, które zawdzięcza mu też swoje Miejskie Centrum Kultury (pierwotnie Kasyno. Wydawać by się mogło, że RAŚ w radzie powinien zgłaszać właśnie takie postulaty, a nie popierać rondo Kaczyńskich.

Marian Makula (znany bard z Rudy Śląskiej): Byłem zaskoczony pomysłem nazwania Ronda imieniem Marii i Lecha Kaczyńskich i uważam że mamy w Rudzie Śląskiej sporo nazwisk które z racji swoich zasług dla Miasta zasługują na to bardziej. Choćby i Donnersmarckowie których odpicowany w stylu rokoko spoko ko pałacyk stoji wis a wis ronda. Ci ludzie którzy popierają tą inicjatywę ani nie kochają swojego Miasta, ani nie cenią historii, i swoich przodków i korzeni i naszej kultury i w ogóle nie wiadomo co tu robią. Przyjechali chyba po to aby się nachapać i odebrać nam kolejny kąsek naszej tożsamości, tak jak to czynią od kilku pokoleń. Absurdy z którymi się stykam od czasów pseudo demokracji czyli od roku 1989 powalają mnie i w przenośni i dosłownie. Poczynania naszych niektórych samorządowców często świadczą o ich niekompetencji a wręcz braku zdrowego rozsądku. Sporo działań w ich zakresie jest motywowanych doraźnym czy wręcz prywatnym interesem. Trzeba tym ludziom uzmysłowić, że ich władza to służba wobec społeczeństwa a nie działalność wedle starej rzymskiej maksymy „Dyvide et impera" (Dziel i rządź). Samorząd powinien tak rządzić, żeby miał czym dzielić. Pozwoliłem sobie panujący dziś ład nazwać pseudo demokracją dlatego, że system wyborów oparty na partyjnych interesach nie zdaje egzaminu. Mamy ostatni przykład, gdzie w demokratycznym bądź co bądź kraju, za swoje przekonania ma być ukaranych dwóch posłów PSL - tu nie liczy się przekonanie ale podporządkowanie. Nie wola naszych przedstawicieli ale wola partyjniackich interesów i powiązań. Pozdrawiam."

6 maja wywieś ślůnsko fana

z czORNOM SzLaJfKOM! 6 maja 1945 roka Krajowa Rada Narodowa, regierowano bez Bolesława Bieruta, swoim dekretem zlikwidowała autonomio Wiěrchnigo Ślůnska. Konstytucjonalisty do dzisio sie wadzom, czy miała prawo, czy nie miała. Skirz tego, co kożdo zmiana we „Statucie Organicznym” czyli konstytucji autonomii ślůnskij,

wymagała zgodnej uchwały Sejmu Rzeczypospolitěj a Sejmu Ślůnskigo. Nawet gdyby uznać, że KRN miała prawo zastępować Sejm RP, to na pewno nie miała prawa, występować w roli Sejmu Śląskiego. A wydaje się oczywiste, że jeśli jego zgody wymagała każda zmiana Statutu Organicznego, to tym bardziej jego unieważnienie!

Po 1989 roku Rzeczypospolita Polska uznała wiele bierutowskich dekretów za nieważne, gdyż podjęte z naruszeniem polskiego prawa. Podstawy były często znacznie słabsze, niż w tym przypadku, a jednak Sejm RP nigdy nie zająknął się nawet nad unieważnieniem tego bierutowskiego dekretu. Co roku 6 maja warto wywieszać flagę, aby pokazać, że my bezprawnie zabranej autonomii nie zapominamy.

1150 rocznica chrztu Śląska – uroczysto msza

Przed miesiącem pisaliśmy obszernie o 1150 rocznicy chrztu Śląska (na 1. stronie pojawiła się omyłkowo 150 rocznica, za c przepraszamy) – teraz więc wypada zaprosić, na uroczystą mszę „w 1150 rocznicę misji św. Cyryla i Metodego o trwanie w wierze ludu śląskiego.” Msza rozpocznie się o godzinie 14.00. Po mszy (godz. 15.00) w Gliwickim Centrum Edukacyjnym Jana Pawła II ks. prof. Kazimierz Dola wygłosi referat związany z tą rocznicą. Patronat na uroczystaściami objęła Rada Górnośląska.

KWIecIeŃ 2013 R.

RaŚ na rozdrożu

Być może nie uświadamia sobie jeszcze tego wielu członków RAŚ, może nawet niektórzy spośród władz tego stowarzyszenia. Ale pierwsze miesiące 2013 roku są kluczowe dla przyszłości Ruchu Autonomii Śląska. Który musi zdecydować, czy chce pozostać wierny swoim ideałom, czy też stać się – na wzór choćby PSL-u – partią władzy. grudniu 2010 roku RAŚ święcił wielki triumf. Po raz pierwszy w swojej historii przekroczył – i to z dużym naddatkiem – próg wyborczy i wprowadził swoich radnych do sejmiku wojewódzkiego. Wszedł też w koalicję rządzącą województwem, choć nie obyło się bez pierwszego zgrzytu z koalicjantem, bo część radnych Platformy Obywatelskiej złamała dyscyplinę i zagłosowała przeciwko wyborowi lidera RAŚ, Jerzego Gorzelika, do zarządu województwa. Nie zostali za to w PO ukarani, a nawet wprost przeciwnie, główny antagonista RAŚ, Piotr Spyra, mianowany został tuż po tym wicewojewodą. Mimo tego jednak koalicja działała dobrze. Marszałek Adam Matusiewicz nie umiał się RAŚ-u nachwalić, że nie jest pazerny na stanowiska, że jedyne czego chce to reali-

czyć, że powołanie Krzystyniaka to jedynie taka „zasłona dymna” Matusiewicza, że niby powstrzymuje RAŚ.

Gorzelik bierze nie swoje winy na klatę

Ale niedługo Matusiewicz sam trafił na celowniki. Za to, co wybrani przez niego ludzie zrobili z Kolejami Śląskimi. To przecież sam Matusiewicz wybrał na prezesa tych Kolei Marka Woracha, człowieka bez pojęcia o kolejnictwie, ale za to z aferą na koncie i wykształceniem … teologicznym. Być może teolog miał poparcie kurii arcybiskupiej, ale niestety, żaden cud nie nastąpił i jego fatalne rządy odbijają się do dziś czkawką. Wraz z załamaniem się sztandarowej inwestycji województwa, Kolei Śląskich, społeczne poparcie dla rządzącej koalicji mocno

Okazało się, że Sekuła widzi możliwość współpracy z RAŚ. Tyle, że postanowił odebrać Gorzelikowi nadzór nad kulturą, dziedzictwem, muzeum a dać mu Stadion Śląski. Stadion, dla którego nie ma dobrego wyjścia. Są tylko złe i bardzo złe. Wygrać nic na zarządzaniu nim Gorzelik nie może, może jedynie przegrać dużo, lub bardzo dużo.

zować swój program. Wkrótce jednak wybuchła batalia właśnie o ten program. Batalia nazywająca się Muzeum Śląskie.

PO zaczyna odbierać zabawki

Muzeum resortowo podlegało wicemarszałkowi Jerzemu Gorzelikowi. On sam, doktor historii sztuki, zdaje się być w zarządzie województwa idealnym przełożonym budowanego, monumentalnego muzeum. Muzeum zaś postanowiło przygotować stałą ekspozycję, skrojoną na oczekiwania RAŚ: opowiadającą o wspaniałym okresie przemysłowego rozwoju Śląska. Czyli o świetnych czasach rządów niemieckich. To nie spodobało się polskim działaczom politycznym – na czele z prezydentem RP Bronisławem Komorowskim – którzy przypuścili szturm na wizję wystawy, jako antypolską. Przestraszony marszałek Matusiewicz postanowił muzeum, wbrew prawu, ustanowić kuratora. Tak naprawdę odbierając Gorzelikowi nadzór nad tą placówką. A pikanterii sprawie dodaje fakt, że ten kurator, Andrzej Krzystyniak, jest zawziętym polonizatorem Śląska i wrogiem RAŚ. Powołanie tego pełnomocnika było pierwszym momentem, gdy w RAŚ-u pojawiła się pierwsza refleksja nad wyjściem z koalicji. Ale tak naprawdę wizję muzeum nadal realizowano, więc można było sobie wytłuma-

spadło. RAŚ z Worachem nie miał nic wspólnego, więc mógł potępić taki dobór prezesów z nadania PO. I choćby wyjść z koalicji. Jerzy Gorzelik zachował się jednak jak na człowieka honoru przystało, i bronił Matusiewicza, mocniej nawet niż sama PO. Która poświęciła go na pożarcie mediów i opinii publicznej.

tygrys z wyrwanymi zębami

I wtedy to, na przełomie roku 2012 i 2013 pojawiły się czarne chmury nad koalicją. Na nowego marszałka województwa PO namaściła Mirosława Sekułę, który o RAŚ wypowiadał się bardzo krytycznie. Były wątpliwości, czy Sekuła nie zechce na starcie zmienić koalicjanta. Na pewno poparłby go w tym prezydent Bronisław Komorowski. Ale okazało się, że Sekuła widzi możliwość współpracy z RAŚ. Tyle, że postanowił odebrać Gorzelikowi nadzór nad kulturą, dziedzictwem, muzeum a dać mu Stadion Śląski. Stadion, dla którego nie ma dobrego wyjścia. Są tylko złe i bardzo złe. Wygrać nic na zarządzaniu nim Gorzelik nie może, może jedynie przegrać dużo, lub bardzo dużo. Zwłaszcza, że i ten stadion nie tak do końca mu podlega, bo Sekuła zarazem powołał swojego pełnomocnika ds. stadionu. - Sekuła to wytrawny gracz, postanowił wyrwać tygrysowi zęby, a dopiero potem

go wykończy –komentował to wówczas członek zarządu RAŚ, Leon Swaczyna, uznający ten krok za wystarczający dowód do zerwania koalicji. Jednak zarząd RAŚ dał sobie i marszałkowi czas do 8 lutego. Czekając, że Sekuła do stadionu dorzuci też zarządzanie kulturą. Czyli tym, na czym RAŚ-owi zależało najbardziej.

Kolejne policzki i nic

Minął jednak 8 luty, mijały kolejne dni i było oczywiste, że żadna dodatkowa oferta od marszałka nie przyjdzie. A zwolennicy i sympatycy RAŚ patrzyli z napięciem, co zrobi Gorzelik i reszta szefostwa Ruchu? Podziękują za koalicję czy zostaną? Wybiorą swoje pryncypia czy jednak udział w koalicji rządzącej województwem? Zarząd RAŚ wybrał koalicję. Trwa w niej, chociaż wkrótce otrzymuje nowy policzek. Sekuła dziękuje za pracę dyrektorowi Muzeum Śląskiego, Leszkowi Jodlińskiemu. Temu dyrektorowi, który miał być gwarantem prawdziwej historii Śląska w Muzeum. RAŚ protestuje, ale w koalicji pozostaje. Zapowiadając, że czeka na rozstrzygnięcie konkursu na nowego dyrektora. A zaledwie dwa tygodnie później radni RAŚ wraz z koalicjantem podnoszą rękę za … powołaniem wspólnej z Małopolską „Strategią Polski Południowej”. Radni RAŚ głosujący za tym, że przyszłość województwa wiążą z Krakowem a nie Opolem – to coś, co powoduje szok u wielu zwolenników i członków organizacji. Bo to już nie jakiś tam dyrektor muzeum, to już nie jakaś wystawa – to niemal wycofanie się z odwiecznego postulatu RAŚ o zjednoczenie ziemi górnośląskich w jedno województwo, w jeden administracyjny region.

za wysoka cena koalicji?

W RAŚ-u i wśród sympatyków tego stowarzyszenia pojawia się ostra dyskusja, jak daleko można się posunąć dla ratowania koalicji. Na początku kwietnia coraz częściej pojawiają się głosy, że oto RAŚ sprzeniewierza się własnym ideałom, że za cenę koalicji rezygnuje ze swojej tożsamości. Najbardziej rozżaleni mówią, że oto przehandlowano Opole za stołki. Ci, którzy w ciągu lat z RAŚ-u odeszli, lub zostali wyrzuceni, święcą triumfy. Mówią, że Gorzelik zawsze był karierowiczem i teraz poświęca wszystko w zamian za utrzymanie się na posadzie wicemarszałka. Tymczasem sam Jerzy Gorzelik zachowuje się jak rasowy pokerzysta. Zazwyczaj lubiący w mediach wyjaśniać swoje poczynania i poglądy, tym razem milczy, wyczekując. Zapewne zastanawia się, co dla Ruchu Autonomii Śląska będzie lepsze? Czy opuszczenie z hukiem tej koalicji i rozpoczęcie kampanii przeciw PO, że przeszła na antyśląskie, nacjonalistyczne polskie pozycje? Czy też może pozostanie w tej koalicji, bo

Jerzy Gorzelik i Leszek Jodliński. Chociaż dr Leszek Jodliński jest Polakiem z Małopolski, potrafił stworzyć wizję wystawy, pokazującą prawdziwą, a nie polonocentryczną historię regionu. Za to był hołubiony przez RAŚ. Ale gdy Sekuła pozbył się Jodlińskiego, RAŚ nie postawił ultimatum: jeśli odchodzi on, odchodzimy i my! współrządzenie województwem zawsze daje większe szanse realizowania swojego programu. To pierwsze byłoby pryncypialne i na pewno spodoba się twardemu elektoratowi RAŚ, który uważa, że „polska małpa zepsuła śląski zegarek”. To drugie może przynieść bieżące korzyści, ale zniechęcić własny elek-

salonach, bo RAŚ nie był nawet postrzegany jako opozycja, tylko jako folklor. Musi więc bardzo uważać, by Sekuła go nie ograł jak chce. Bo rzeczywiście po kolei wyrywa temu tygrysowi zęby. A jeśli remont Stadionu Śląskiego zakończy się fiaskiem, może uznać, że czas bezzębnego tygrysa dobić – i wyrzuci z koalicji.

Tymczasem sam Jerzy Gorzelik zachowuje się jak rasowy pokerzysta. Zazwyczaj lubiący w mediach wyjaśniać swoje poczynania i poglądy, tym razem milczy, wyczekując. Zapewne zastanawia się, co dla Ruchu Autonomii Śląska będzie lepsze? Czy opuszczenie z hukiem tej koalicji i rozpoczęcie kampanii przeciw PO, że przeszła na antyśląskie, nacjonalistyczne polskie pozycje? Czy też może pozostanie w tej koalicji, bo współrządzenie województwem zawsze daje większe szanse realizowania swojego programu. torat. A wybory 2014 roku już niedaleko. Tak więc RAŚ stoi na rozdrożu, czy wybrać pryncypia, czy polityczną grę. Ale jeśli wybierze grę, musi być bardzo ostrożne. Bo Mirosław Sekuła to polityk, który w salonowe gierki grywa od dwudziestu lat. Zaś Jerzy Gorzelik jest w tej zabawie nowicjuszem, do roku 2010 nie bywał na politycznych

RAŚ odchodzący z niej sam może liczyć na poklask setek tysięcy Ślązaków. RAŚ wyrzucany z koalicji będzie zaś jedynie przystawką, którą Sekuła skonsumował a następnie jako niepotrzebną, wypluł. Taka rola niczyjego szacunku nie wzbudzi. MaRcIN KOPOcz

KWIecIeŃ 2013 R.

Nie przenoście nom Opola do Krakowa Rozmowa z LeONeM SWaczYNĄ, członkiem zarządu RAŚ

wtedy, w grudniu 2012 też twierdziłem, że trzeba zerwać koalicję.

- A może pan jest po prostu przeciwnikiem tej koalicji, bo bodaj jako jedyny z całego zarządu RAŚ nie ma pan publicznych funkcji, nie jest na samorządowym etacie, nie otrzymuje społecznych pieniędzy? - W podobnej sytuacji jest jeszcze Piotr Długosz, ale on jest z Opola i w sprawy województwa śląskiego stara się nie wtrącać. Natomiast mnie na pewno łatwiej powiedzieć

- Jest pan w RAŚ-u „jastrzębiem”, optującym za natychmiastowym zerwaniem koalicji z PO… - Tera to nawet niŷ.

- To znaczy? - Dobry moment minął! Byłem za natychmiastowym zerwaniem koalicji, gdy nowy marszałek województwa, Mirosław Sekuła odebrał RAŚ-owi resort kultury i dziedzictwa a w zamian dał Stadion Śląski. Stadion spaprała Platforma, więc niech ona

polscy nacjonaliści. Tymczasem marszałek Sekuła pozbył się Jodlińskiego - i nic się nie stało. - No właśnie, wprawdzie skończyła mu się umowa, ale Sekuła mógł ją przedłużyć, mógł też Jodlińskiego zatrzymać jako pełniącego obowiązki do rozstrzygnięcia nowego konkursu. Tak postąpił z dyrektorem Biblioteki Śląskiej, Janem Malickim, chociaż Malickiemu CBA postawiło zarzuty związane z ustawą antykorupcyjną. Jednak Malicki mimo zarzutów decyzją Sekuły jest

Postanowiliśmy dać koalicji z Sekułą szansę. On jednak najwyraźniej sprawdza, na ile może upokorzyć RAŚ. A my mu na to pozwalamy. To się nie podoba wielu naszym działaczom, członkom, nie podoba też naszym wyborcom. sama sobie z nim radzi. A kultura i dziedzictwo to kwestie nam najbliższe, bo pozwalają nam zachować i odbudować naszą śląską tożsamość. Dlatego zabranie nam tych resortów uznałem za zamach na istotę działania RAŚ. - Pana koledzy byli jednak innego zdania. - A mnie pozostało podporządkować się decyzji większości. Co jednak nie przeszkadza mi wyrażać swoich opinii na temat koalicji z Platformą. Zresztą jeśli Piotr Spyra, wicewojewoda z PO, może uznawać RAŚ za największego szkodnika Śląska, a senator z PO Maria Pańczyk mu wtórować, to ja mogę za szkodliwą uznawać koalicję z PO, prawda? Zresztą nie tylko ja, mnóstwo zwolenników Ruchu Autonomii Śląska przeciera oczy ze zdumienia, co my robimy.

- Bo faktycznie trudno nie odnieść wrażenia, że RAŚ stał się w koalicji taką przystawką. Zapowiadał, że Leszka Jodlińskiego dyrektora Muzeum Śląskiego będzie bronić jak niepodległości, bo Jodliński chce w muzeum pokazać prawdziwą historię regionu, za co krytykują go

p.o. dyrektora, a Jodliński musiał oddać gabinet. Ja to traktuję jak policzek, który Sekuła wymierzył Ruchowi Autonomii Śląska. A my faktycznie udaliśmy, ze nic się nie stało. Chociaż to był drugi dobry moment do wyjścia z koalicji. Nie wyszliśmy, a od kilku tygodni nie pojawiło się żadne nowe zaognienie stosunków. Więc w tym momencie powodu do wyjścia z koalicji nie ma.

- Część działaczy RAŚ twierdzi, że należało ją opuścić natychmiast, gdy zaczęła się afera Kolei Śląskich. Aby wyraźnie pokazać, że z tym nieudolnym zarządzaniem RAŚ nie miał nic wspólnego. Pan jednak o tym nie mówi. Czyżby to sentyment do poprzedniego marszałka Matusiewicza i szefa PO na Śląsku Tomczykiewicza. Przed laty działaliście razem w Unii Polityki Realnej. - Czasy UPR wspominam z sentymentem. A jednak dziś na przykład w Rybniku do senatu kandyduje lider, wręcz guru UPR-u, Janusz Korwin-Mikke, a ja popiera kandydata RAŚ. Podobnie w tym przypadku, zresztą Tomczykiewicz i Matusiewicz to nie byli w UPR jacyś moi bliscy znajomi. I owszem,

bo w oczach sporej części wyborców straciliśmy właśnie polityczne dziewictwo, a dziewictwo traci się ino roz. Boję się, że właśnie trwonimy ogromny kapitał zaufania. - Te zasady to oczywiście idea autonomii, upodmiotowienie narodowości i języka śląskiego? - Owszem, przywrócenie autonomii. Oczywiście są u nas spory, czy przywrócenie w kształcie z kresu międzywojennego, czy stworzenie z gruntu nowej. Ja jestem zwo-

RAŚ postrzegany był zawsze, jako organizacja pryncypialny. Można się było z nami zgadzać albo nie, ale każdy wiedział, że dla nas najważniejsze są zasady. Nikt nie uważał nasz za karierowiczów. To powodowało, ze Ślązacy darzyli nas szacunkiem. W ciągu ostatnich tygodni stała się rzecz bardzo zła, bo coraz częściej słyszę, że godzimy się na rolę przystawki, byle tylko być u żłobu. „wyjdźmy z tej koalicji” gdyż nic na tym nie tracę, niż moim kolegom, bo dla niektórych wiązałoby się to zapewne z utratą posad. Ale na pewno o moim negatywnym nastawieniu do koalicji zdecydował nie brak posady samorządowej, lecz postawa marszałka Sekuły.

- To może należało wyjść z koalicji, gdy PO ogłosiła, kto będzie tym marszałkiem? Stosunek Sekuły do idei autonomii i RAŚ znany jest od dawna. - I byliśmy pełni złych przeczuć. Ale co innego słowa polityka PO będącego posłem, a co innego czyny marszałka. Postanowiliśmy dać koalicji z Sekułą szansę. On jednak najwyraźniej sprawdza, na ile może upokorzyć RAŚ. A my mu na to pozwalamy. To się nie podoba wielu naszym działaczom, członkom, nie podoba też naszym wyborcom. Staliśmy się taką przystawką, jak LPR i Samoobrona w rządach PiS-u. Obawiam się, że zapłacimy za to wysoką cenę.

- W następnych wyborach? - Także, ale nie tylko. RAŚ postrzegany był zawsze, jako organizacja pryncypialny. Można się było z nami zgadzać albo nie, ale każdy wiedział, że dla nas najważniejsze są zasady. Nikt nie uważał nasz za karierowiczów. To powodowało, ze Ślązacy darzyli nas szacunkiem. W ciągu ostatnich tygodni stała się rzecz bardzo zła, bo coraz częściej słyszę, że godzimy się na rolę przystawki, byle tylko być u żłobu. Z Jorgiem Gorzelikiem jestem w zarządzie RAŚ od dwunastu lat i jestem pewien, że nie kierują nim takie przesłanki – ale nie dziwię się ludziom, którzy znając sprawę jedynie z mediów, widzą to inaczej. Że nasze pryncypia przestały się liczyć, że teraz są ważne posady. I niestety dzieje się krzywda niepowetowana,

lennikiem przywrócenia, w brzmieniu z 5 maja 1945 roku (dzień później została zniesiona – przyp. red.) i dopiero od tego miejsca ewoluowania. Bo uważam, że budować należy na solidnych podstawach. Ale to są spory o szczegóły techniczne a nie o zasadę. Dziś, gdy droga do autonomii jest daleka, to zresztą spory czysto teoretyczne. I te dyskusje wewnątrz RAŚ niewiele interesowały naszych zwolenników. Ale trwanie w koalicji w PO to w oczach wielu z nich po prostu rezygnacja z ideałów.

- Kwestią, która ostatnio mocno rozpaliła umysły, co widać choćby po forach internetowych, jest wspólna strategia województwa śląskiego i małopolskiego. Radni RAŚ podnieśli za nią ręce. - Za wyjątkiem Janusza Wity, którego na tej sesji nie było. Ale prawdą jest, że według mnie RAŚ nie powinien przykładać do tego

pieramy, to łączenie ziem górnośląskich! Ja nie potrzebuję w autonomii śląskiej Żywca, Częstochowy ani Sosnowca, ale nie wyobrażam jej sobie bez Opola, Kędzierzyna, Anabergu! Nie przekonują mnie argumenty, ze Katowice i Sosnowiec to jedna aglomeracja, bo przez pewien czas mieszkałem w aglomeracji Mannheim- Ludwigshafen am Rhein. Z centrum jednego do drugiego jest ledwie kilka kilometrów, a przecież Ludwigshafen leży w Palatynaciem zaś Mannheim w Badenii-Wirtembergii. Więc dwóch odrębnych landach. I nie przeszkadza im to tworzyć jeden organizm gospodarczy, ale dwa odrębne prawno-tożsamościowe. Więc ja w autonomii śląskiej Sosnowca nie potrzebuję, a co więcej – nie chcę. Niech sobie Sosnowiec, Częstochowa, Żywiec tworzą jeden region z Krakowem, w ramach Małopolski, a nam pomogą zabiegać o wspólne województwo górnośląskie z Opolem. Parafrazując krakowskiego pieśniarza: nie przenoście nom Opola do Krakowa.

- Bez trzech głosów radnych z RAŚ sejmik i tak tę wspólną z Krakowem strategię by uchwalił! - Owszem, ale tu chodzi o gest, o symbol. Wielu ludzi odbiera, że oto RAŚ wyrzekł się tamtych górnośląskich ziem. Że przestało nam zależeć na autonomii górnośląskiej a chcemy jakiejkolwiek, choćby krakowskokatowickiej. I powiem tak: nawet gdyby to miało ekonomiczny sens, to dla mnie jest nie do przyjęcia. Bo chociaż autonomia jest dobra dla wszystkich mieszkańców regionu, nie tylko dla rdzennych Ślązaków, to ja jednak chcę autonomii regionu, w którym narodowość śląska nie będzie piątym kołem u wozu, tylko znaczącą grupą etniczną.

- To chyba jest pan obecnie w zarządzie RAŚ wewnętrzną opozycją? - Nie postrzegam tak tego, nie buduję wokół siebie żadnego bloku. Ja raczej przekonuję, argumentuję, jak widać mało skutecznie. Ale uważam, że szeregowi członkowie i zwolennicy RAŚ mają prawo wiedzieć, że w zarządzie też jest ktoś, komu polityka ustępstw wobec PO się nie podoba.

Ja w autonomii śląskiej Sosnowca nie potrzebuję, a co więcej – nie chcę. Niech sobie Sosnowiec, Częstochowa, Żywiec tworzą jeden region z Krakowem, w ramach Małopolski, a nam pomogą zabiegać o wspólne województwo górnośląskie z Opolem. Parafrazując krakowskiego pieśniarza: nie przenoście nom Opola do Krakowa. ręki. Możemy oczywiście współpracować z każdym, z Krakowem też, ale musimy stale pamiętać, że nam chodzi o Wiěrchni Ślůnsk, a nie o „Region Południowy” z Krakowem. RAŚ powinien stale dawać do zrozumienia, że jedyne łączenie jakie po-

Chociaż często powtarzam Gorzelikowi: chciołbych, żeby to sie witnoł jo, nie ty. Czyli wolałbym się mylić ja. Ale chyba się nie mylę. ROzMaWIaŁa MaGDaLeNa PILORz

KWIecIeŃ 2013 R.

RaŚ rezygnuje z jednoczenia Górnego Śląska? teraz będzie jednoczył Katowice z Małopolską?

Kraków – stolica Wiěrchigo Ślůnska Podczas wspólnej sesji dwóch sejmików na Wawelu radni województwa śląskiego i małopolskiego postanowili powołać wspólny Region katowicko-krakowski. Trudno nie odnieść wrażenia, że to dla Górnego Śląska żaden interes. Trzeba ponadto powiedzieć wprost: to dalsze zamazywanie tożsamości Śląska, więc bolesne jest, że ideę tę poparli też radni RAŚ.

rzez całe lata na sztandarach RAŚ widniało hasło zjednoczenia ziem górnośląskich w jednym województwie. Z Katowicami i Opolem, z Bielskiem i Nysą, z Cieszynem i Kluczborkiem. Działacze RAŚ podkreślając, że historyczną stolicą regionu jest Opole, proponowali na przykład rozwiązanie, że siedzibą sejmiku (Sejmu) Śląskiego Katowice, a wojewody właśnie Opole. Wymarzone województwo śląskie miało być naprawdę śląskie.

Najpierw Sosnowiec, częstochowa

Gdzieś tam po drodze najpierw godzono się, że Sosnowiec też może znaleźć się w autonomicznym województwie śląskim, a potem przyjęto to niemal za pewnik, bo razem z Katowicami tworzy aglomerację. I zaczęto się zastanawiać, czy w autonomii śląskiej jest miejsce dla … Żywca i Częstochowy. Najwyraźniej śląskość przestała być ważna, postanowiono, że autonomia śląska jest dla dobra dla całego obecnego województwa śląskiego. Ale w pierwszy czwartek kwietnia stała się rzecz bez precedensu. Przewodniczący RAŚ jako członek zarządu województwa poparł tworzenie wspólnego regionu z Krakowem! Na wspólnej sesji sejmików województwa śląskiego i małopolskiego zdecydowano,

że województwa będą zacieśniać współpracę jako Region Południowy państwa polskiego. To odwrócenie się plecami od górnośląskich opolskich ziem, a tworzenie jednego organizmu z Małopolską. To dalsze zamazywanie śląskiej tożsamości. Już dziś w województwie śląskim mniej niż połowa terenów to Śląsk. Altrajch, Ziemia Częstochowska i Żywiecka – tereny małopolskie - stanowią

lubuskiego – to historyczny Śląsk. To jest nasz świat, nasza część Europy. Tymczasem my zamiast tego - chcemy się wiązać z regionem o innej zupełnie historii, innej tradycji, innej tożsamości. I jeśli kiedyś powstanie województwo śląsko-krakowskie, to odpowiedzialność za to poniosą ci, którzy dziś zagłosowali za wspólną strategią Regionu Południowego. Więc i trzech wojewódzkich radnych

Już dziś w województwie śląskim mniej niż połowa terenów to Śląsk. Altrajch, Ziemia Częstochowska i Żywiecka – tereny małopolskie - stanowią ponad jego połowę. Już dziś mieszkańcy tych terenów domagają się, aby nasze województwo nazwać śląsko-małopolskim. Co więc stanie się, jeśli nagle połączymy się w jeden większy organizm z województwem małopolskim? Śląsk stanie się tam mało znaczącą mniejszością. ponad jego połowę. Już dziś mieszkańcy tych terenów domagają się, aby nasze województwo nazwać śląsko-małopolskim. Co więc stanie się, jeśli nagle połączymy się w jeden większy organizm z województwem małopolskim? Śląsk stanie się tam mało znaczącą mniejszością.

Będziemy w województwie krakowskim

Zagrożenie jest duże, bo jeśli Polska zdecyduje się wreszcie pójść w kierunku kilku naprawdę dużych województw, to pewnie uczyni to zgodnie z istniejącymi „Regionami”. I tak województwo zachodniopomorskie, lubuskie, dolnośląskie i opolskie – dziś Region Zachodni – staną się jednym województwem, a my z Krakowem – drugim. Warto zwrócić uwagę, że tamte cztery mają niemal identyczną z nami historię (od wczesnego średniowiecza do 1945 roku leżały na terenie Rzeszy Niemieckiej), a trzy z nich – opolskie, dolnośląskie i część

RAŚ! Przewodniczący RAŚ a zarazem wicemarszałek województwa Jerzy Gorzelik wypowiada się pozytywnie o tym przedsięwzięciu. Zwolennicy tej strategii twierdzą, że wspólnie Katowice i Kraków są mocniejsze i bardziej konkurencyjne w Europie. Może to i prawda, tylko rodzi się pytanie, na ile ta wspólnota będzie jeszcze śląska a na ile już tylko krakowska. Dziś wciąż potężny gospodarczo górnośląski region przemysłowy („Huty” – jak piěrwyj mianowali go nasze starzŷki) jest w stanie rywalizować z Krakowem i Wrocławiem o prymat w tej części Polski i kontynentu. Ale czy w takiej koalicji będzie nadal? Raczej nie, bo kiedy wczytać się w tę wspólną strategię, wszystkie konfitury przypadają stolicy Małopolski.

Drogi i koleje regionu nie potrzebują

Strategia zakłada, owszem, budowę drogi ekspresowej z Bytomia przez Dąbrowę Górniczą i

Olkusz do Krakowa – jako alternatywy i uzupełnienia tej kompletnie nieudanej autostrady. Strategia zakłada szybką kolej (magistralę) katowicko-krakowską. To są rzeczy ważne i dwa duże ośrodki miejskie, oddalone od siebie o 70 kilometrów, powinny takie połączenia mieć. Tylko czy w celu ich wybudowania trzeba od razu powoływać Region Południowy? Czy nie wystarczy trójstronne porozumienie: rządwojewództwo śląskie-województwo małopolskie? Tym bardziej, że do budowy i tak niezbędne są pieniądze z budżetu centralnego – bo w centralistycznym państwie województwa są za biedne na takie inwestycje. Owszem, strategia zakłada jeszcze kilka sensownych dróg (z Bielska-Białej do Krakowa choćby, co połączy ekspresówkę do Cieszyna z południową wschodnią Polską), ale to już jest interes bardziej Małopolski, niż nasz. A pozostałe są wyłącznie ich geszeftem. Trudno nie odnieść wrażenia, że śląscy radni, zakochani - jak wielu Polaków - w Krakowie, dali się omamić władzom małopolski. Ale i trudno się dziwić, wszak liczni radni PO, PiS czy SLD mają małopolskie korzenie. Zwolennicy tego rozwiązania opowiadają o bliskiej współpracy śląskich uczelni i instytutów naukowych z krakowskimi, o wspólnych przedsięwzięciach artystycznych i festiwalach, o koordynowaniu prac lotnisk w Pyrzowicach i Balicach, o wspólnej polityce promocyjnej, na czym zyskamy, bo Kraków ma mocną markę. To niby wszystko prawda, tyle że… uczelnie mogą sobie współpracować bez wspólnego regionu, dziś w dobie globalnej współpracują uczelnie z Japonii z uczelniami z Brazylii! Wspólnie można robić też festiwale.

Za to stanie się „Krakowicami” powoduje, ze przestajemy być wspólnym regionem z tą częścią Górnego Śląska, która leży w województwie opolskim. Bliższy nam stanie się Olkusz, niż Kędzierzyn-Koźle, bliższa Trzebinia, niż Gogolin. Tak naprawdę ci, którzy popierają tę ideę wyrzekają się myśli o zjednoczeniu w jednym województwie Górnego Śląska. I dlatego trudno zrozumieć, że

wojewódzcy radni RAŚ podnieśli rękę za tym pomysłem. Bo nie dość, że rezygnujemy z jednoczenia Śląska – to godzimy się na rolę wasala mniejszego przecież krakowskiego ośrodka. Strategia wcale tego nie kryje. Wymienione są tam na przykład „Wykreowanie Szlaku Orlich Gniazd jako flagowego produktu turystycznego Polski Południowej”. Górny Śląsk będzie promował nie swoje zabytki przemysłowe, nie zabytkowe kopalnie Guido i Luiza, nie Sztolnię Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach, nie najwyższy drewniany budynek świata w Gliwicach, nie zamek w Pszczynie – tylko zamki na Jurze, najczęściej w ruinie. Zamki, które wznosili polscy królowie, aby stworzyć linię obronną przeciw potężnym śląskim, niepodległym władcom. Ale o tym, kto i po co je wznosił – już ani słowa. Wprost przeciwnie, na uroczystej piątkowej sesji bajdurzono, jak to Śląsk był rzekomo duszą i ciałem Polski. Drugi flagowy projekt turystyczny to Pustynia Błędowska. Też w całości leżąca na terenie Małopolski, choć administracyjnie jej kawałeczek leży dziś w województwie śląskim, w Dąbrowie Górniczej. Podobnie, ze Śląskiem nie a nic wspólnego. A ponadto tej pustyni już nie ma. Zarosła, teraz są tam krzaki, drzewa. Tak więc flagowym produktem turystycznym Górnego Śląska będzie podrzędny zagajnik leżący poza Śląskiem. Ale za to będący świetnym przystankiem w drodze z Zachodu do Krakowa, tak, żeby ominąć Katowice! Jakie jeszcze cele stawia sobie strategia? Otóż… Olimpiadę zimową w Krakowie. W Zakopanem marzą o niej od lat, ale nareszcie zrozumieli, że miastami olimpijskimi nie są takie pipidówki. I wtedy wpadli na pomysł: olimpiada zimowa w Krakowie. A że ich szanse nadal są mizerne, to partnerstwo zaproponowali też Słowakom, oddając im narciarstwo alpejskie i hokej. I w takiej kombinacji Kraków, Zakopane i Poprad mają się starać o Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2022. W zamian Kraków popiera Katowice w staraniach o …Europejską Stolicę Kultury”. Ale porównanie igrzysk olimpijskich z ESK ma taki sam sens, jak porównanie wyprawy do Kenii z wycieczką do pobliskiego parku.

mają do wyboru albo stać się współstolicą (z Katowicami) województwa śląskiego, albo peryferyjnym miasteczkiem województwa dolnośląskiego. Na jego samej granicy, gdyż zapewne spora część powiatu opolskiego też zechciałaby być województwem śląskim. Brzeg czyni w sztucznym tworze, jakim jest „Opolszczyzna” wyłom od strony wrocławskiej. Teraz nastał czas na wyłom od strony katowickiej. Żeby szybciej połączyć górnośląskiej ziemie w jednym województwie. Szkoda tylko, że władze województwa śląskiego bardziej są zajęte tworzeniem „regionu śląsko-małopolskiego”, niż dbaniem o to, co naprawdę śląskie.

Poza powiatami namysłowskim, brzeskim, kluczborskim i części nyskiego, reszta województwa to Górny Śląsk.

zamiast jednego Śląska – peryferie Krakowa

Opolszczyzna – czyżby początek końca?

Brzeg chce do Wrocławia

Władze Brzegu zdecydowały, że chcą należeć do Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Aglomeracji Wrocławskiej. To bardzo ważna deklaracja, gdyż Brzeg nie leży w województwie dolnośląskim, lecz opolskim. Niemniej właśnie bardzo wyraźnie zadeklarował, że czuje się bliżej związany z Wrocławiem, niż Opolem.

ie ma w tym zresztą nic dziwnego. Brzeg to miasto leżące na Dolnym Śląsku. Po kilkunastu latach udawania, że istnieje jakaś „Opolszczyzna” jego mieszkańcy deklarują jasno, że chcą należeć do swojego regionu – czyli Dolnego Śląska. I to jest ważny, a płynący z Dolnego Śląska, sygnał, że czas zabrać się za jednoczenie Górnego. Bo „Opolszczyzna” stała się mało atrakcyjna, i czas najwyższy, żeby rozpocząć tam kampanię o połączenie obu części Górnego Śląska.

A jeśli władze Opola tego nie chcą, to może trzeba je postraszyć wyrywaniem kolejnych powiatów – tak jak Brzegu do Wrocławia. Bo jest ogromna szansa, że za przyłączeniem do województwa śląskiego opowiedzieli by się w referendum mieszkańcy powiatów: głubczyckiego, kędzierzyńsko-kozielskiego, strzeleckiego, krapkowickiego, prudnickiego oraz spora część powiatu oleskiego (reszta leży w Wielkopolsce). Czując taką groźbę włodarze Opola może się opamiętają i zrozumieją, że

KWIecIeŃ 2013 R. która przez te wieki była w Polsce, jej mieszkańcy mają więc zupełnie odmienną mentalność, zwyczaje, kulturę W tym kontekście ciekawe jest drugie zdanie wspólnej strategii. Mówi się tam o regionie złożonym z Małopolski oraz Województwa Śląskiego. To charakterystyczne, z jednej strony historyczny region, obejmujący dziś dwa i pół województwa (bo przecież także Podkarpackie i część Śląskiego), z drugiej strony jedynie obecne województwo, a nie Górny Śląsk. Czy aby to zdanie nie jest dowodem, że krakusom chodzi po prostu o tereny, dla których Kraków będzie metropolią, a nie o partnerską współpracę.

Małopolska tego nie kryje! Stolicą wspólnego regionu ma być Kraków.

Lepsza olimpiada w Katowicach

W porównaniu z takimi rywalami jak Barcelona czy Oslo stolica Małopolski i Zakopane są po prostu . Z Krakowa do Zakopanego (a tym bardziej do słowackiego Popradu czy pod Chopok, gdzie mają być konkurencje alpejskie ) nie ma porządnej drogi, o autostradzie nie wspominając. Zresztą nawet do samego Krakowa prowadzi jedna jedyna przyzwoita droga, właśnie przez Katowice. Tak więc miasto to nie poradzi sobie z przygotowaniami do Igrzysk Olimpijskich, chyba że znajdzie bogatszego od siebie sponsora – czyli Śląsk. Ale co my zyskamy na tej olimpiadzie? Nic. Tyle samo, co na Euro 2012 w Polsce. Śląsk został wtedy zaniedbany, bo trzeba było inwestować w Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Wrocławiu. Inwestycja naszego Stadionu Śląskiego stanęła, budowa planowanych dróg ekspresowych też. Jeśli w 2022 roku olimpiada będzie w Krakowie i Zakopanem, to Górny Śląsk zapłaci za to brakiem inwestycji na swoim terenie. Może powstanie, owszem, ta droga ekspresowa równoległa do autostrady Kraków-Katowice. Może powstanie szybkie połączenie kolejowe KrakówKatowice. Ale to tyle i tylko tyle. A dla nas większym problemem są połączenie miejscowe. Z Katowic do Gliwic jedzie się koleją niemal godzinę. Do Rybnika jest podobnie. Nam potrzebne jest inwestowanie w infrastrukturę Beskidów, nie Tatr. A lotnisko? – krakowskie Balice staną się znacznie ważniejsze od lotniska aglomeracji katowickiej. Popierając krakowską olimpiadę akceptujemy fakt, że Balice staną się wiodące. Dlatego nam wydaje się, że autonomiści śląscy nie powinni popierać olimpiady w Krakowie, tyko rzucić hasło: olimpiada w Katowicach i Ostrawie! Do gór mamy wcale nie dalej niż z Krakowa – z tą różnicą, że z Katowic w Beskidy wiodą na dziś dwie ekspresówki (Katowice-Tychy-Belsko i Katowice-Żory-Wisła), wzdłuż pasma Beskidów jest trzecia (Cieszyn-Bielsko), a ponadto na ukończeniu jest autostrada wiodąca z Gliwic z Beskidy i dalej do Czech. Infrastruktura do uprawiania sportów zimowych jest tutaj już dziś lepsza niż w Zakopanem, poza tym możliwości rozwojowe Beskidów są znacznie

większe, niż maleńkich Tatr. Jeśli będziemy organizować imprezę razem z Czechami (Kraków chce ze Słowakami) – to mamy od razu jedną z najlepszych infrastruktur hokejowych w Europie, a gliwicka hala Podium może być jej uzupełnieniem. Mamy na miejscu, w promieniu 20 km od centrum Katowic, pięć lodowisk, na których mogą trenować i rywalizować łyżwiarze figurowi, curlerzy itd. (a na przykład w Spodku może się odbyć konkurs łyżwiarstwa figurowego, obiekt ma aż dwie tafle). A tory dla bobsleistów i saneczkarzy czy tor dla łyżwiarzy szybkich trzeba wybudować i w Krakowie, i w Katowicach. Więc niby dlaczego mamy starać się o igrzyska dla sąsiada, a nie dla siebie? Bo Kraków obiecał, że w zamian poprze naszą kandydaturę do Euro 2020? Wolne żarty, równie dobrze może popierać nasze starania o mistrzostwa Afryki! Bo PZPN już się wypowiedziało, że jeśli Euro w 8 miastach z 8 państw – to z Polski w rachubę wchodzi tylko Warszawa! Poza tym czymże jest jeden czy dwa mecze na Euro w porównaniu z olimpiadą!?

wiodącym ośrodkiem, metropolią dla Górnego Śląska. We wspólnej strategii tego nie ma, ale w strategii samego województwa małopolskiego czytamy: „W perspektywie 2020 roku, dzięki partnerskiemu współdziałaniu samorządów: metropolitalnych i regionalnych, Kraków powinien wzmocnić pozycję STOLICY (podkreślenie redakcji) silnego obszaru, który wraz z Konurbacją Górnośląską, współtworzyć będzie europol – konkurencyjny i wyspecjalizowany obszar gospodarczy, włączony w obieg przestrzeni europejskiej i globalnej.” Małopolska tego nie kryje! Stolicą wspólnego regionu ma być Kraków. Tym sposobem Górny Śląsk przestanie być regionem mającym stolicę. Bo Region Zachodni będzie miał stolicę we Wrocławiu, a Region Południowy w Krakowie. My zaś staniemy się dla Krakowa czym? Sypialnią? Tak naprawdę trudno dociec, po co nam ta strategia. Aglomeracja katowicka jest od Krakowa czterokrotnie większa. Ale dziś Kraków ma rozpoznawalną markę, więc on będzie naturalną stolicą

W strategii województwa małopolskiego czytamy: „W perspektywie 2020 roku, dzięki partnerskiemu współdziałaniu samorządów: metropolitalnych i regionalnych, Kraków powinien wzmocnić pozycję STOLICY silnego obszaru, który wraz z Konurbacją Górnośląską, współtworzyć będzie europol – konkurencyjny i wyspecjalizowany obszar gospodarczy, włączony w obieg przestrzeni europejskiej i globalnej.” Wprawdzie dziś władze państwowe popierają kandydaturę Krakowa, ale kto powiedział, że jeśli padnie propozycja śląskiej olimpiady, nie uzyska też poparcia?

Małopolskie ambicje

Kraków zresztą nie kryje, że ma ambicje stać się

Zwolennicy tej strategii twierdzą, że trzeba było ją podpisać, bo Ministerstwo Rozwoju Regionalnego podzieliło Polskę na regiony i dało jasny sygnał, że o pieniądze unijne trzeba się starać w ramach regionów. Więc ze stanem zastanym dyskutować nie można. Argumentacja taka powinna być jednak nie do przyjęcia dla działaczy RAŚ. Bo na tej samej zasadzie można powiedzieć, że obecna konstytucja polska nie przewiduje regionów autonomicznych, więc rozmawianie o autonomii jest bez sensu. A jednak tak nie jest – bo przecież konstytucję

regionu. Tak więc oprócz centralizmu warszawskiego, będziemy jeszcze mieć nad sobą w Katowicach krakowską czapę. A za to opolski Górny Śląsk będzie miał czapę wrocławską. Co mimo wszystko wydaje się bardziej naturalne. To tereny, podobnie jak nasz, należące od niemal tysiąca lat do kręgu kultury europejskiej, niemieckiej. Tymczasem my mamy współistnieć z Małopolską,

można zmienić! Jeśli jednak można zmienić konstytucję, to tym bardziej można zmienić zasady, jakimi kieruje się ministerstwo przydzielając środki unijne. A wreszcie czy RAŚ głosuje za, czy przeciw – tę strategię i tak by przegłosowano. Tym bardziej więc RAŚ powinien zagłosować przeciw, aby zamanifestować swój stosunek do obecnego kształtu terytorialnego Polski, do zawierania „separatystycznych” kontraktów regionalnych przez części Górnego Śląska, a nie cały. Można było nawet ustalić z koalicjantem, że ta konkretna sprawa, to dla autonomistów Śląskich swoista klauzula sumienia.

Tylko o co chodzi śląskim władzom? O leczenie kompleksów wobec Krakowa??? Podpis pod zdjęcie: Flagowym przedsięwzięciem turystycznym Regionu ma być Pustynia Błędowska. O tym, jak dyletancka jest ta strategia świadczy fakt, że dziś ta „pustynia” wygląda tak, jak na zdjęciu! Pustyni tu już po prostu nie ma. Podpis pod zdjęcie II: Infrastruktura sportów zimowych (jak choćby skocznia w Wiśle) jest na Górnym Śląsku bardziej rozwinięta niż w Małopolsce. Więc czemu olimpiada Kraków-Zakopane a nie Katowice-Wisła na przykład? JOaNNa NORaS (WSPÓŁPRaca DD, MP, aM)

Jerzy Gorzelik, lider RAŚ, członek zarządu województwa śląskiego: Strategia dla Rozwoju Polski Południowej, bo tak nazywa się ten dokument, nie oznacza łączenia województw, wprowadzania wspólnej edukacji regionalnej czy obowiązkowych wycieczek szkolnych z Rybnika lub Knurowa do Krakowa. Strategia ma umożliwić realizację wspólnych projektów w latach 2014-2020 z wykorzystaniem środków europejskich. Współpraca będzie dotyczyć głównie badań naukowych oraz modernizacji sieci dróg i kolei. Nie sądzę, by szybka kolej między Katowicami a Krakowem czy budowa drogi S1 od węzła Kosztowy II do Bielska-Białej przez powiat oświęcimski stanowiły zagrożenie dla śląskiej tożsamości. Strategia dla dwóch województw nie oznacza, że śląskie współpracować będzie wyłącznie z małopolskim. W ostatnim czasie zakończyły się prace nad powołaniem Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej Tritia. W jego ramach znalazł się cały Górny Śląsk: województwa opolskie i śląskie, kraj morawsko-śląski w Republice Czeskiej, a także samorządowy kraj żyliński w Republice Słowackiej.

Pyjter Langer, lider Ślůnskij Ferajny: Niŷrod patrza na taki “Krakowice”. Sam na pieszym placu je gŷszeft, i jo to rozumia, inoś coby robić geszeft, niě trza sie zaro żěnic! Krakůw je zocno metropolio, i to je dobry geszeft, inoś jo sie boja, co za dwaiścia lot ôroz we telewizji pedzom: „W Mysłowicach na ziemi krakowskiej”. A mie, kierych je ze Mysłowic, szlag chyba trefi! Bez tuż niŷ poradza się nadziwać, iże rajce RAŚ-a dźwigli rěnce za tom małopolsko-ślůnskom żŷniaczkom! Mie sie zdo, iże reprezentanty Ślůnzokůw winni pedzieć tak: ja, partnerstwo ślůnsko-małopolski jak nojbarżyj. Inoś coby to było rýchtig ślůnsko-małopolski, piěrwyj trza poklajstrować do kupy cołki Wiěrchni Ślůnsk. Ůwdy byda rod, kiej bydymy mieli parterstwo ze somsiadami ze Małopolski, tak samo jak ze somsiadami ze Moraw, abo Saksonie. A gŷszefty ze Krakowem mogěmy przeca robić i bez takij strategie. Som my we jednym państwie, we jedněj Unii Europejskij, tuż żdnych przeszkůd do gŷszeftůw bez tej strategii niý ma. (Strategoi małopolska)„istnieje silna potrzeba nie tylko rozbudowy Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Jana Pawła II Kraków-Balice, ale również poszerzania realizowanej oferty przewozowej. MPL Kraków-Balice, wchodzący w skład sieci lotniczej TEN-T, zakwalifikowany został do kategorii Port Lotniczy Główny oraz stanowi główny port zapasowy dla lotniska Okęcie. Obejmuje on zasięgiem swojego bezpośredniego oddziaływania około 7,9 mln mieszkańców w promieniu 100 km od Krakowa, co odpowiada czasowi dojazdu do lotniska równemu około 90 minut. Strategia mówi o współpracy aglomeracji śląskiej z krakowską. Prócz Krakowa do miast aglomeracji krakowskiej zalicza się: Alwernia, Dobczyce, Kalwaria Zebrzydowska, Krzeszowice, Myślenice, Niepołomice, Olkusz, Skawina, Słomniki, Sułkowice,Świątniki Górne, Wadowice, Wieliczka, Zator. Kraków ma Olkusz, Wieliczka, Myślenice i Skawina po niecałe 50 000, reszta mniejsza. Cała aglomeracja ma 1400 000 ludzi. Niektóre z tych miast dzieli od Krakowa 40 kilometrów terenów wiejskich. Tak liczona aglomeracja śląska musiałaby obejmować Rybnik, Żory, Pszczynę, Bielsko-Białą – i liczyć przynajmniej cztery miliony ludzi. Więc po co temu potężnemu skupisku miejskiemu współpraca z trzy razy mniejszą, ale za to bardziej znaną aglomeracją krakowską? Rywalizację możemy wygrać swoim potencjałem, na współpracy musimy stracić. Strategia Region Południowy zakłada chociażby wspólny bilet usług publicznych. Piękna idea, tylko jakie są na nie szanse, jeśli w sprawie tej nie umieją się od lat dogadać miasta należące do „Metropolii Silesia” Nie umieją ze sobą , to nagle dogadają się z Krakowem? Wolne żarty!

KWIecIeŃ 2013 R.

RAŚ jest światopoglądowo bardzo różnorodny. Od głęboko wierzących katolików, różnorodność prezentujemy dwa wywiady. Z PaWŁeM POLOKIeM, kandydatem RAŚ

Konserwatywny liberał

- Zapytaliśmy pańskich rywali, jaki jest ich stosunek do języka śląskiego, narodowości śląskiej, autonomii, edukacji regionalnej czy powrotu Śląskiej Kasy chorych. Pana o to nie pytamy, gdyż stanowisko kandydata RAŚ w tych sprawach jest oczywiste. Ale senat zajmuje się setkami spraw, choćby tematyką związków partnerskich, podatków, polityki zagranicznej. RAŚ w tej sprawie nie a stanowiska, więc senator Polok będzie głosował zgodnie z własnymi poglądami. Porozmawiajmy więc o tym, jakie te poglądy są. - Z przyjemnością. W największym jednak skrócie w kwestiach gospodarczych jestem liberałem, zaś w kwestiach obyczajowych konserwatystą.

Rozmowa z PaWŁeM POLOKIeM, kandydatem RAŚ do senatu

dane przez PO uproszczenie systemu podatkowego, a tymczasem jest on coraz bardziej restrykcyjny, a większość towarów i usług, które miały stawkę VAT - 8 procent, teraz, od 1 kwietnia mają 23 procent. To znów cios w przedsiębiorców, znów podwyżka cen wielu towarów. Tak więc PO stała się dla mnie niewiarygodna, jeśli więc mój kontrkandydat, pan Duży, jest za uproszczeniem i zmniejszeniem podatków, to powinien czym prędzej opuścić PO.

- Ale inny pana kontrkandydat, Janusz Korwin-Mikke na pewno jest zwolennikiem likwidacji ZUS-u, obniżenia podatków i tak dalej. - Na pewno! Z nim jest inny problem. W piątek po świętach powiedział w telewizji, że dla Rybnika i okręgu jako senator nie zrobi nic, bo senator jest reprezentantem narodu, nie okręgu. Zgodnie z tą logiką, to może nawet biuro senackie otwarłby w Warszawie a nie u nas. Wybory do senatu są jedynymi, gdzie mamy jednomandatowe okręgi i można naprawdę wybrać przedstawiciela swojej ziemi,

- Więc na przykład związki partnerskie nie mają co liczyć na pana poparcie? - Na pewno nie. Przy czym jest to wymuszona dyskusja o maleńkiej, wręcz marginalnej grupie społecznej. Wydaje mi się, że parlament ma na głowie poważniejsze sprawy, niż homoseksualiści, którym przecież żadna krzywda się w Polsce nie dzieje. - Na tej samej zasadzie można powiedzieć, że po co się parlament ma zajmować językiem śląskim. Przecież, powie ktoś, Ślązakom w Polsce się żadna krzywda nie dzieje! - To jednak ogromna różnica, narodowość śląską zadeklarowało prawie dziewięćset tysięcy ludzi.

- Język tylko pół miliona. Homoseksualiści twierdzą, ze ich jest znacznie więcej.

- Może jednak jeszcze chwilę. Bo nie sądzi pan, że jeśli dwie osoby mieszkają razem, to powinny mieć prawo do dziedziczenia po sobie? - Wystarczy wyprawa do notariusza!

- No właśnie nie wystarczy. Bo jeśli na przykład jedna z pań ma dzieci, to chciałaby, żeby i one dzie-

Homoseksualiści nie mogą liczyć na moje poparcie. Przy czym jest to wymuszona dyskusja o maleńkiej, wręcz marginalnej grupie społecznej. Wydaje mi się, że parlament ma na głowie poważniejsze sprawy, niż homoseksualiści, którym przecież żadna krzywda się w Polsce nie dzieje. - To niech pokażą jakieś wiarygodne wyniki badań, że naprawdę jest ich tylu. Bo my te wyniki mamy. Osobiście uważam, że wynik spisowy jest bardzo zaniżony i gdyby spis powszechny był przeprowadzony solidnie, to narodowość zadeklarowałoby z półtora miliona a język milion – no ale posługuję się wynikami oficjalnymi, dlatego prosiłbym homoseksualistów, aby też zlecili jakieś porządne badania w niezależnej instytucji a nie opowiadali, że stanowią 10 procent społeczeństwa. Za niedługo dowiem się, że co drugi jest homoseksualistą. Ale może zmieńmy temat, bo jak wspomniałem, w Polsce są setki ważniejszych spraw, niż związki partnerskie.

dziczyły, na normalnych zasadach, jak w rodzinie. W testamencie nie można opisać zasad dziedziczenia, tylko określić co komu. Więc ten testament trzeba by spisywać za każdym razem, kiedy się coś kupi! - Tak jest w polskim prawie? W takim razie trzeba zmienić kodeks cywilny i dostosować go do potrzeb społeczeństwa. Każdy powinien mieć możliwość nieograniczonego dysponowanie swoim majątkiem, a w tej chwili jest to utrudnione. Potrzebny jest zapis, że osoby mieszkające razem mogą dziedziczyć jak małżeństwo, a nie tworzyć jakieś ustawy o związkach homoseksualnych.

- Kolejną kwestią jest ubezpieczenie się takich osób. Jeśli jednak pracuje a druga nie, to czy nie powinny mieć prawa do wspólnego ubezpieczenia? - I tu przechodzimy do pierwszej części mojej wypowiedzi. Ja w kwestiach gospodarczych mam poglądy liberalne. I w sprawie ubezpieczeń zdrowotnych, emerytalnych uważam na przykład, że ZUS, który jest niewydolnym i nieudolnym monopolistą, należy po prostu rozwiązać i uruchomić wolny rynek ubezpieczeń. Pojawią się liczne firmy i będą proponować najróżniejsze kombinacje dla rodzin, dla par homoseksualnych na pewno też. Pani Werka ubezpieczy swego męża i dzieci, a pani Hilda będzie mogła ubezpieczyć panią Gienię. Od razu dodam, bo to w Polsce ściśle powiązane, że równocześnie należy rozwiązać Narodowy Fundusz Zdrowia i powołać regionalne kasy chorych. A docelowo uwolnić też ten rynek. Niech istnieje konkurencja firm ubezpieczających nasze zdrowie, tak jak jest konkurencja firm ubezpieczających nasze auta. To one będą regulowały nasze należności u lekarza, w szpitalu. Niestety, Polska jest krajem centralistycznym, więc scentralizowane jest wszystko, ubezpieczenia i służba zdrowia też. Jestem z przekonań autonomistą, czyli przeciwnikiem wszelkiej centralizacji, a nie tylko zwolennikiem autonomii Śląska.

- To wymaga kompletnej reformy całego państwa, jeden senator RAŚ niewiele tu zdziała. - Rzeczywiście, ale kropla drąży skałę. Jeśli nikt o tym nie będzie mówił, to sensowne reformy nie nastąpią nigdy. Kiedyś wierzyłem w liberalne deklaracje Platformy Obywatelskiej, ale od 2007 roku czekam na zapowia-

uratował go Bolesław Piecha. Dziś szpital jest w dramatycznej sytuacji i jeśli Piecha naprawdę jest jedynym człowiekiem, który ma pomysł na jego ratowanie, to bardzo chciałbym, żeby wrócił do szpitala. Jeśli mu się uda, to rybniczanie będą go szanować bardziej niż każdego posła i senatora. I tak na marginesie, uważam że pan Piecha jest lepszym menadżerem niż politykiem. A w przypadku menadżera nie interesuje mnie, czy jest z PiS-u, czy z PO, czy z Ruchu Palikota. Czy jest hetero czy homoseksualny, czy blondyn, czy murzyn, czy katolik czy ateista. Jeśli menadżer jest dobry, to będę po jego stronie.

- Wracając do misji, jaką pan widzi dla siebie w senacie. Przebudowa państwa to zadanie na dziesięciolecia. A czy jest coś, co chciałby pan zrealizować w tej krótkiej, zaledwie półtorarocznej kadencji po wyborach uzupełniających? - Tak. Pierwszym przejawem tej decentralizacji państwa i tworzenia śląskiej autonomii mógłby być wspólny bilet dla całej konurbacji śląskiej. Przy czym dla mnie ta aglomeracja to nie „Met-

Należy rozwiązać Narodowy Fundusz Zdrowia i powołać regionalne kasy chorych. A docelowo uwolnić też ten rynek. Niech istnieje konkurencja firm ubezpieczających nasze zdrowie, tak jak jest konkurencja firm ubezpieczających nasze auta. To one będą regulowały nasze należności u lekarza, w szpitalu. Niestety, Polska jest krajem centralistycznym, więc scentralizowane jest wszystko, ubezpieczenia i służba zdrowia też. Jestem z przekonań autonomistą, czyli przeciwnikiem wszelkiej centralizacji, a nie tylko zwolennikiem autonomii Śląska. swojego regionu. Który zabiega o nią. A tymczasem pan Korwin ma Rybnik, Mikołów, Orzesze gdzieś. Jak dla mnie tą wypowiedzią pogrzebał się u wyborców kompletnie, choć i przedtem szanse miał niewielkie. Ale owszem, w kwestiach gospodarczych mamy bardzo podobne podejście: mniej państwa w gospodarce! Tyle wolności gospodarczej ile to możliwe, tyle państwa w gospodarce, ile zupełnie konieczne. Z tym, że u mnie przekłada się to też na autonomię. I mówię: tyle samorządności ile to możliwe, tyle państwa, ile to konieczne. Ale jak pan wspomniał, to melodia przyszłości.

- Jak już jesteśmy przy pana rywalach, najgroźniejszym wydaje się Bolesław Piecha. - Też tak sądzę. I mam taką refleksję, że w Rybniku pada szpital. Nasz historyczny szpital, który stworzył w połowie XIX wieku Julius Roger, a – jak sam zapewnia – od upadku

ropolia Silesia”, bo dla mnie obejmuje ona Mikołów, Łaziska, Orzesze, Rybnik, Ornontowice, Pszów, Radlin, a nawet Żory i Wodzisław. Cały przemysłowy Górny Śląsk! I wspólny bilet dla aglomeracji byłby sukcesem. Będę o niego zabiegał, a chociaż tego nie załatwia się w senacie, to jednak senator ma ogromne możliwości działania w regionie. Zaś w senacie będę się upominał o nasze podatki, o skrupulatne wyliczanie, ile ze Śląska idzie do wspólnej kasy, a ile do nas wraca. Bo ja założę się, że wraca mniej, niż 25 procent. No i wreszcie będę lobbował za bliską współpracą parlamentarzystów z całego Śląska, z województwa śląskiego, opolskiego, dolnośląskiego a nawet lubuskiego, które też jest w części historycznie Śląskiem. Żeby rozbudzać poczucie śląskiej wspólnoty. - Dziękuję za rozmowę.

ROzMaWIaŁ aDaM MOĆKO

KWIecIeŃ 2013 R.

kierujących się nauką Kościoła Katolickiego, po antyklerykałów. Aby pokazać tę do senatu oraz JaNUSzeM NIeDBaŁeM, należącym do RAŚ i do Ruchu Palikota.

Ministranci, nie politycy Rozmowa z JaNUSzeM NIeDBaŁeM, członkiem RAŚ od 2008 roku i działaczem Ruchu Palikota mniejszości światopoglądu większości. Religia w szkołach jest dla mnie tym samym, czym nie uznawanie przez Polskę narodowości śląskiej chociażby.

- Może pan to jaśniej wytłumaczyć? - Przecież to proste. Polacy mają problem ze zrozumieniem istoty demokracji. W Polsce ciągle większość domaga się specjalnego traktowania, przywilejów, i lekceważy mniejszość. Przejawem tego jest np. zawieszenie krzyża w Sejmie (gdy innych symboli religijnych już tam człowiek nie znajdzie), wprowadzanie do szkoły publicznej religii większości, ale już nie wszystkich religii. Jeżeli w całej

to wynika po prostu z samej istoty istnienia tej partii. Ruch Palikota nie popierając śląskich postulatów zaprzeczyłby sam sobie. Żadna inna partia parlamentarna nie popiera zaś tych postulatów wcale, nawet koniunkturalnie.

- Jednak liderzy RAŚ boją się chyba, że związanie się z Ruchem Palikota oburzy dotychczasowy, konserwatywny elektorat. - Nie sądzę. Sam jestem „krojcokiem”, z dzielnicy na tyle odległej od centrum Tychów, że tak naprawdę stanowi wieś. I wszyscy w tej wsi wiedzą, że ja i moja rodzina deklarujemy narodowość śląską, ale zarazem nasza postawa

Nie ma związków partnerskich, bo większość sobie tego nie życzy – i nie ma narodowości śląskiej, bo większość sobie jej nie życzy! Może się to przewodniczącemu Gorzelikowi nie podobać, ale dziś w Polsce homoseksualiści i Ślązacy jadą na tym samym wózku. - Należy pan do RAŚ i do Ruchu Palikota. Nie widzi pan w tym sprzeczności? - A niby jaką? Ruch Palikota jest partią polityczną, więc oczywiste jest, że nie mogę należeć do innej partii. Ale Ruch Autonomii Śląska jest stowarzyszeniem, nie partią, a jego cele na pewno nie stoją w sprzeczności z celami RP. Powiem więcej, cele RP i RAŚ się logicznie uzupełniają.

- Czyżby? RAŚ jest organizacją raczej konserwatywną, organizującą chociażby pielgrzymki czy zamawiającą msze w różnych intencjach. Pana można zaś chyba zakwalifikować jako antyklerykała… - Z faktu, że spora część RAŚ, wraz z przewodniczącym

szkole znajdzie się jeden żyd, muzułmanin lub buddysta, to nie może on liczyć na lekcje swojej religii. I tak samo ateista – nie może on liczyć na lekcje ateizmu. Przykładem tego jest też odmawianie homoseksualistom legalizacji swoich związków, przykładem tego jest narzucanie religii większości przepisom w sprawie aborcji. No i przykładem tego jest lekceważenie śląskich deklaracji w spisie powszechnym. Nie ma związków partnerskich, bo większość sobie tego nie życzy – i nie ma narodowości śląskiej, bo większość sobie jej nie życzy! Może się to przewodniczącemu Gorzelikowi nie podobać, ale dziś w Polsce homoseksualiści i Ślązacy jadą na tym samym wózku. Możemy albo nauczyć większość, żeby szanowała prawa mniejszości, albo się poddać. I dlatego poza działalnością w RAŚ, oraz

Religia w szkołach to narzucanie mniejszości światopoglądu większości. Religia w szkołach jest dla mnie tym samym, czym nie uznawanie przez Polskę narodowości śląskiej. Jerzym Gorzelikiem, jest klerykałami, wcale nie wynika, że taki musi być każdy autonomista. Co więcej, na ostatnim kongresie, w 2011 roku, przygniatającą większością odrzucono wniosek, aby w statut RAŚ wpisać wartości chrześcijańskie. Bo RAŚ jest i musi być otwarty światopoglądowo. Inną sprawą jest postawa samego przewodniczącego, Jerzego Gorzelika. Swoimi wypowiedziami zraża on do autonomii wielu ludzi o poglądach lewicowych, laickich.

- Nie do końca rozumiem. - W ubiegłym roku pan przewodniczący w Internecie wypowiadał się, zresztą w dyskusji w której też uczestniczyłem, że religia w szkole to taki sam przedmiot, jak chemia czy biologia, więc nie rozumie, czemu kwestionuję nauczanie w publicznej szkole religii, a nie kwestionuję biologii. Dla mnie to przerażające, że jeden z moich ulubionych nauczycieli akademickich – bo byłem też Gorzelika studentem – nie rozróżnia pomiędzy nauką, jaką jest biologia, a światopoglądem, systemem wierzeń, jakim jest katolicyzm. Dla mnie oczywiste jest, że szkoła publiczna ma tylko i wyłącznie przekazywać wiedzę, naukę. A nie zajmować się wpajaniem takiego czy innego systemu światopoglądowego. Religia w szkołach to narzucanie

– najbliższą mi – działalnością w Amnesty International, postanowiłem zaangażować się w Ruch Palikota. Bo to partia, która walczy o prawa mniejszości. Wszystkich mniejszości.

- No, ale to na tej zasadzie może też walczyć o prawa mniejszości kibolskiej albo mniejszości pedofili! - Nie, to są absolutnie różne sprawy. O ile dobrze rozumiem podstawową ideę Ruchu Palikota, a rozumiem chyba dobrze, chodzi o wolność bardzo szeroką, ale taką, która jednocześnie nie zagraża wolności drugiego człowieka. Rób co chcesz, pod warunkiem, że swoją działalnością nie krzywdzisz innych. Pedofil krzywdzi innych bo dokonuje gwałtu na dzieciach. Kibol krzywdzi przypadkowych ludzi, którzy mu się nie spodobają. Tymczasem uznanie Ślązaków za narodowość nikogo nie krzywdzi, podobnie jak uznanie języka śląskiego. Tak samo nikogo nie krzywdzą związki partnerskie. Nie krzywdzą też nikogo nawet małżeństwa dwóch lesbijek, czy gejów. Ci ludzie chcą przecież kochać się i żyć ze sobą, jak każda normalna para. I dlatego uważam, że o autonomię Śląska czy narodowość śląską można się dziś sensownie upominać jedynie w Ruchu Palikota, jedynej partii, która popiera ten postulat nie z przyczyn koniunkturalnych, ale dlatego, że poparcie

jest antyklerykalna. Dzielnica jest typowo śląska, niemal wszyscy idą w niedzielę do kościoła a mimo to mój brat, polityk lewicy, antyklerykalny, od 16 lat dostaje w tym okręgu najwyższe wyniki w wyborach do Rady Miasta. Tradycyjni, katoliccy mieszkańcy naszej dzielnicy i dwóch sąsiednich, masowo głosują na Marka Niedbała, bo wiedzą, że walczy o ich sprawy i robi to skutecznie. Oceniają go za to, jakim jest radnym – i wybierają na następną kadencję. W obecnej kadencji w Tychach jest on jedynym lewicowym radnym, wybranym zarówno głosami „gorolskiego” centrum, jak i przy dużym udziale trzech rdzennych śląskich dzielnic. Bo tych Ślązaków niewiele obchodzi, że …

- Na przykład w 1998 roku, jako lider tyskiej lewicowej młodzieżówki, rozdawał pod hipermarketem prezerwatywy z okazji Walentynek? - Ależ nie, to jedna z przyczyn, dla których Marka wybierają. Przecież nawet te starsze śląskie kobiety z Urbanowic czy sąsiedniego Wygorzela i Jaroszowic mają swój rozum, chętnie rozmawiają z naszą rodziną o polityce, mają swoje zdanie, ale też pytają o opinie w różnych sprawach. Nie jestem tu jakimś trędowatym pariasem. Tak więc ktoś, kto twierdzi, że Ślązacy są konserwatywni, po prostu karmi się mitami a nie faktami. Nie róbmy z na-

jak rozumiem większość pańskich znajomych to lewicowcy? - Rzeczywiście, chyba nie byłbym w stanie zaprzyjaźnić się z radykalnym prawicowcem. Mamy zbyt odmienne systemy wartości. Wracając jednak do pytania, dla tych, którzy są Ślązakami, kwestia języka i narodowości jest najczęściej oczywista. Natomiast ci napływowi mają problem, ale dzieje się tak z powodu braku pretekstu, do zastanowienia się, czym jest śląskość. No bo jeśli śląskość oznacza klerykalizm, to jest jak najbardziej polska! Ale jest jedna zasadnicza różnica: moi znajomi nawet jeśli w narodowość śląską nie wierzą, to nie uważają, że jej deklarowanie czemuś zagraża, że język śląski stanowi jakieś niebezpieczeństwo. Co najwyżej uważają to za niegroźne dziwactwo.

- Wróćmy do Ruchu Palikota. Czy według pana, gdyby został partią koalicyjną a nie opozycyjną, poparłby postulaty narodowości, języka, autonomii? - Już mówiłem, to wynika z samej istoty tej partii. Na ile znam Palikota i Rozenka, posła Ruchu z naszego okręgu, popierali by postulat języka i narodowości z pełnym zaangażowaniem. A autonomia? To również nikogo nie krzywdzi, więc jeśli nie ma krzywdy innych, to dlaczego nie decentralizować państwa? Więc powiem z pełną odpowiedzialnością: gdyby rządził Ruch Palikota, to główne postulaty RAŚ-u i SONŚ-u byłyby już spełnione. Powiem więcej, dziś w Polsce się narodowością śląską pogardza, bo Ślązacy nie umieją postawić na partię, która ich będzie reprezentować. Jedni głosują na PiS, bo są konserwatywni, inni na PO, bo centrowi, jeszcze inni na SLD. Gdyby zamiast tego wszyscy oddali głosy na partię, która popiera narodowość śląską – to by na Śląsku prowadzili do parlamentu ze dwudziestu a może więcej posłów. I wtedy trzeba by się z nami zacząć liczyć.

- Mimo tego nie wierzy pan we współpracę śląskich organizacji z Ruchem Palikota? - Śląskie organizacje to szerokie pojęcia. Ale na pewno nie wierzę, że RAŚ pod obecnym kierownictwem jest do tego zdolny. Za dużo tam ministrantów, a za mało polityków.

- I nie boi się pan, że jakoś pana za ten wywiad w RAŚ-u ukarzą? - A niby jak, jestem szeregowym członkiem, nawet nie należę do koła tyskiego, tylko do bieruńsko-lędzińskiego,

Dziś w Polsce się narodowością śląską pogardza, bo Ślązacy nie umieją postawić na partię, która ich będzie reprezentować. Jedni głosują na PiS, bo są konserwatywni, inni na PO, bo centrowi, jeszcze inni na SLD. Gdyby zamiast tego wszyscy oddali głosy na partię, która popiera narodowość śląską – to by na Śląsku prowadzili do parlamentu ze dwudziestu a może więcej posłów. szych śląskich rodaków jakichś katolickich talibów, bo są Europejczykami. Mimo wszystko mniej u nas słuchaczy Radia Maryja niż na Lubelszczyźnie. Niestety, RAŚ tego nie dostrzega, i rzeczywiście swoją postawą odstrasza wielu światłych ludzi.

- No a pańscy znajomi, lewicowcy, są gotowi popierać postulaty narodowości śląskiej, języka śląskiego? Bo

bo je 5 lat temu zakładałem. Jestem członkiem RAŚ, bo popieram ideę autonomii, deklaruję narodowość śląską. Ale gdyby za moją ocenę kierownictwa tego stowarzyszenia miano mnie karać, to najlepiej od razu wyrzuceniem. Znaczyłoby to bowiem, że RAŚ niczym nie różni się od PiS, a do takiej organizacji nawet nie chciałbym należeć. ROzMaWIaŁ aDaM MOĆKO

KWIecIeŃ 2013 R.

PISaNe za BRYNIcĄ

hebama na cwilingi

czyli ile ślůnskiego je we Ślůnzokach Dokładnie tydzień temu byłam na spektaklu Teatru z Ornontowic pt. „Hebama”. Inscenizacja miała miejsce w Bieruniu. Teatr zasłynął mniej więcej rok temu ze sztuki „Marika”, która stała się jego popisowym numerem i zapewniła mu pełne sale widowni na cały sezon teatralny. Nieskromnie dodam, że sprawcą całego teatralnego animuszu jest po części nasz redaktor naczelny, Dariusz Dyrda, który obie te sztuki napisał.

akoś tak zawsze, w trakcie spektakli ornontowickiego teatru wszystko było „rychtig ślůnskie” – aktorzy, reżyser, autor, rekwizyty i przede wszystkim widownia. Naród śląski uwielbia wszystko, co oddaje jego kulturę, obyczaje i język. Tak, tak, język śląski to coś o czym Ślązacy z upodobaniem rozmawiają, ale chyba nie do końca go rozumieją. No, przynajmniej ci, którzy razem ze mną tydzień temu oglądali „Hebamę” w Bieruniu. Nie wiem, czy tylko Bierunioki, czy wszyscy mieszkańcy Górnego Śląska nie potrafią zrozumieć kilku prostych słów. Pierwsze to: „hebama” – kiedy po raz pierwszy, w okolicznościach przezabawnych, padło to słowo, dało się wyczuć dość mieszaną atmosferę na widowni. „Co to takiego je ta hebama?”, „a może mebama” – myślały sobie Ślůnzoki, a mnie aż rozsadzało, bo ja wiedziałam! Zresztą, trudno byłoby się nie domyślić, skoro wiadomo było od początku, że fabuła kręci się wokół…porodu.

Następnie nie było wcale lepiej, kolejna kwestia brzmiała mniej więcej tak: „ dyć wszyscy wiedzom nie od dziś, że jak hebama mo mało tasza, to bydzie ino jedno. A jak tasza je wilego, to bydom cwilingi”. Ja się krztusiłam ze śmiechu, bo odkąd to rozmiar medycznej torby jest proporcjonalny to rozmiaru brzucha ciężarnej! No ale większość jednak do końca zachodziła w głowę, co to takiego te cwilingi. Na szczęście, w mię-

Powiem tak: „ja tam byłam i chociaż niczego nie jadłam i niczego nie piłam, to wszystko co widziałam (i zrozumiałam!) w felieton umieściłam”. No ale ja, od czasu, gdy cztery lata temu praktycznie zamieszkałam na Śląsku i bywam w śląskim środowisku, uczę się ślůnskij godki. I nieskromnie powiem, że dziś znam więcej śląskich słów i pewnie lepiej śląską gramatykę, niż zdecydowana większość Hanysów.

„Cwilingi” pozostawały niewiadomą praktycznie do końca spektaklu. Mało kto wiedział, że to po śląsku bliźniaki. Pewnie widownia wolałaby „bliźnioki”. Ale jeśli tak, to może nie „gardina” tylko „firona”, może nie „ołbieriba” tylko „kolorepa”? I tak dalej, i tak dalej… dzyczasie, kiedy na scenę weszła hebama, wszyscy mogli „zmiarkować” kim jest ta czcigodna kobieta. „Cwilingi” zaś pozostawały niewiadomą praktycznie do końca spektaklu. Mało kto wiedział, że to po śląsku bliźniaki. Pewnie widownia wolałaby „bliźnioki”. Ale jeśli tak, to może nie „gardina” tylko „firona”, może nie „ołbieriba” tylko „kolorepa”? I tak dalej, i tak dalej… Pozostaje zadać pytanie – ile śląskiego jest w Ślązakach? Złośliwi pewnie mi odpowiedzą, że krajanie na pewno wiedzieli, kim lub czym są „hebama” i „cwilingi”, ale akustyka w sali była niedobra i aktorzy cicho mówili.

Dlatego wybaczcie, ale powiem wam tak: jeśli chcecie, by Polacy szanowali godka, by uznali ją za język, to najpierw szanujcie ją sami. I nie fanzolcie, że poradzicie po ślůnku, skirz tego, że znocie takie słowo jak „gylender”, „giskana”, waszbret” – ino rychtig starejcie sie godać po ślůnsku. A jeśli większości Ślązaków się nie chce nauczyć się własnej mowy, którą mówili ich dziadkowie, częściowo zapomnieli ich rodzice, a jeszcze bardziej oni sami - to nie dziwcie się, że inni uważają ją jedynie za niewiele wartą gwarę! PaULa zaWaDzKa

fIKSUM DYRDUM

Żywo ale chneda umarto Pora dni nazod, jakoś tak zaro po Wielgij Nocy byłech szefem jury we jednym ze konkursůw ślůnskij godki. Konkurs był powiatowy, do trocha juże majerantnych, skirz tego, co gimnazjalnych bajtli, teren rýchtig ślůnski, chocia ze jednym gorolskim zidlungiěm – tuż żech mioł nadzieja, iże usłysza kans rychtig ślůnskij godki.

iěnżko to pedzieć, ale dzisio juże nikaj bajtle po ślůnsku niě poradzom. Ja, ja, bojszowsko szkoła we swoich wicach ôsprowaiała, iż esom radzi czamuś a niě coś lubiom – ale słów ślůnskich u jejch juże mało, aże mało. A nojbarżyj mie zgorszyła szkoła, kiero we skeczu poradziła inoś ôperować takom godkom, jak: „a dupnonć ci gorolu w pysk”. Jo niŷ je żoděn konserwatysta, miarkuja tuż, iże czasem trza szpetnie zapieronić, coby godka była tako zofcito. To prowda. Inoś „dupnonć ci w pysk” to za pierona niě je po ślůnsku. Bo roz, że niŷ „w pysk”, ino „bez pysk”. A dwa, że bez pysk to zawdy szło maznonć, gichnonć, rypnonć – a niŷ dupnonć! Dupnonć to se u nos szło ze frelkom, a tela! A zaś trzī, nerwuje mie to, iże do tych młodych Ślůnzokůw ślůnski wic może być ino ô tym, iże Ślůnzok je fajny a gorol je soroń. Takimi wicami, to inoś sami na soroniůw wyńść mogymy. Ale problem zaczął się dopiero, gdy poproszono mnie, żebym nie oceniał tej gramatyki i słownictwa za dokładnie, bo przecież nie chodzi o poprawność językową, tylko o dobrą zabawę… Wyboczom panoczko, ale na to zgody niě bydzie. Miano konkursa ôni wziěni ôde mojij ksiůnżki „Rychtog gryfno godka” –tuż eli ôna mo być gryfno, musi być rychtyczno, a niě jakisikej polski chacharski slang z wczepionymi ślůnskimi słowami. Jestem ciekaw, czy kiedy oni w tych szkołach robią konkurs języka angielskiego, to też mówią do an-

glisty: „wie pan, tylko niech pan nie ocenia za dokładnie tej gramatyki i słownictwa, bo przecież nie chodzi o poprawność językową, tylko o dobrą zabawę…” Kiedy zaprotestowałem, usłyszałem mądrość od ucznia, że przecież język jest żywy, więc się zmienia. Brzmiało to dokładnie tak: „Przeciyż pan musi wiedzieć, że ślůnski jynzyk je żywy, tuż sie zmiynio. Jedne słowa wylatują a inne wchodzom na ich miejsce.” Tak, tak, żywy język ma to do siebie, że się zmienia. Tylko czy to zdanie było jeszcze po śląsku (tyle, że takim żywym), czy też już po prostu po polsku, ze śląską wymową? Zresztą ten sam problem mam, gdy czytam „Listy z Rzymu” Zbigniewa Kadłubka. W tych filozoficznych listach jest kawał śląskiej duszy, ale ślůnskij godki chneda tela, co u tego bajtla. Tuż pytom wos… Albo lepiej, dlatego pytam, czy ęzyk, którego nie zrozumiałby mój staroszek ze Starych Tychów, urodzony kaś kole 1870 roku, ale zrozumiałby jeo rówieśnik warszawiak – to jeszcze „żywy śląski” czy też po prostu język polski, z pojedynczymi śląskimi ausdrukami. Czy możemy się godzić na taki byle jaki śląski, byle tylko twierdzić, że „sam godomy po ślůnsku”, czy też jeśli chcemy nasz język ocalić, musimy nareszcie zabrać się za jego naukę? Czy jest szansa wpojenia go uczniom, jeśli prezesi śląskich organizacji językowych oraz jurorzy śląskich konkursów niŷ poradzom po ślůnsku, i bele fto wciepoł pora ausdruków, to już je OK? Widzę, jak ciężko przychodzi uczenie się porządnego śląskiego choćby niektórym moim kolegom, działaczom RAŚ, Ślązakom z dziada pradziada. I se tak miarkuja: eli wy niŷ poradzicie godać inaczej, niźli tym „żywym jynzykiym ślonskim” – tuż możne dejmy se pokůj i ôgłoszmy cołkimu światu, że ślůnsko godka była ale gryfno – inoś to już język martwy. DaRIUSz DYRDa

chcesz lepij godać JUŻ W SPRzeDaŻY!!! po ślůnsku? Wznowienie kultowej książki!

U nas promocyjna cena!

Historia Narodu Śląskiego (autor Dariusz Jerczyński) , wydanie III, poszerzone, 476 stron formatu A-4 – już w sprzedaży od 1 lutego. Cena 60 złotych. Historia Narodu Śląskiego – to jedyna książka, która prezentuje dzieje naszego hajmatu ze śląskiego (a nie polskiego, niemieckiego, czeskiego czy jeszcze innego) punktu widzenia. Trzecie wydanie w porównaniu z poprzednimi zostało bardzo poszerzone, mniej więcej o połowę. Jesteś Ślůnzokiem? Ta ksiůnżka musisz mieć! Historię Narodu Śląskiego można kupić, wpłacając 60 złotych (+ 8 zł koszty przesyłki) na konto: 96 1020 2528 0000 0302 0133 9209 (Instytut Godki Ślunskij Dariusz Dyrda). W przypadku zamówienia 2 i więcej egzemplarzy – przesyłka gratis. Czas realizacji zamówienia do 14 dni. Książkę można zamówić telefonicznie, pod numerem 0-501-411-994 lub na przez pocztę internetową poczta@naszogodka.pl.

„Rýchtig Gryfno Godka” – jedyny podręcznik mowy śląskiej w promocyjnej cenie. „Rýchtig Gryfno Godka” to 15 czytanek po śląsku i polsku, a po każdej czytance omówione różnice pomiędzy gramatyką śląską a polską. Zaś czytanki opowiadają to, co Ślązak o swojej ojczyźnie wiedzieć powinien: o naszej historii, o granicach Górnego Śląska, o śląskich noblistach, o śląskich zwyczajach. Książka zaopatrzona jest również w bogaty słownik polsko-śląski i śląsko-polski. „Rýchtig Gryfno Godka” ” promuje prostą i intuicyjną śląską pisownię opartą o 90-letnią tradycję! „Rýchtig Gryfno Godka”! można kupić, wpłacając 25 złotych (+ 8 zł koszty przesyłki) na konto: 96 1020 2528 0000 0302 0133 9209 (Instytut Godki Ślunskij Dariusz Dyrda). W przypadku zamówienia 2 i więcej egzemplarzy – przesyłka gratis. Czas realizacji zamówienia do 14 dni. Książkę można zamówić telefonicznie, pod numerem 0-501411-994 lub na przez pocztę internetową poczta@naszogodka.pl

KWIecIeŃ 2013 R.

aNSzLUSY

Wiŷrchnigo Ślůnska

- każdy przybywający do Niemiec otrzymałby pojazd do lotów międzyplanetarnych oraz darmowe, miesięczne wakacje na Atlantydzie, zapewnione przez biuro podróży „Plajta”. W ramach rekompensaty za przyłączenie Oberschlesien do Altreichu, Niemcy przekazaliby kolonie na Marsie, zamieszkałe – jak wykazał ostatni powszechny spis międzyplanetarny przez 800 tys. Marsjan. Społeczność ta nie przysparza żadnych problemów, gdyż nie domaga się uznania narodowości marsjańskiej, ani też języka marsu-marsu za język międzyplanetarny. Nie są również żadną ukrytą opcją wenusjańską, warchołami i prymitywami. Ich przodkowie nie walczyli w oddziałach Wenusmachtu, nie podpisali żadnej Wenuslisty. Jednym słowem są prawdziwymi Marsjanami – z krwi i z kości.

anszlus zza rzyki

Organizatorzy happeningu chcieli nie tylko wyśmiać absurdalne zarzuty polskich polityków, ale również pokazać zamieszanie i zamęt, do jakiego doprowadzają. I faktycznie podczas poniedziałkowego prima – aprillisowego „anszlusu” zamieszanie było nie lada.

Czy Górny Śląsk chce się przyłączyć do Starego Reichu ? Jeśli tak, to do jakiego ? Do tego za Brynicą ? Bo przecież Ślązacy mówią na Sosnowiec - Altrajch. A może chodzi o przyłączenie Górnego Śląska do Niemiec ? Czy może plany Ślązaków są jeszcze bardziej dalekosiężne i chcą utworzenia Świěntego Cesarstwa Rzymskigo ŚlůnskijNacyji od Bałtyku po Morze Czarne ? Szło sie tego dowiedzieć 1 kwietnia, we Prima Aprilis, we centrum Mysłowic, tuż kole mostu do Sosnowca.. „Anszlus Wiyrchniego Ślōnskŏ do Altrajchu abo do …” zrychtowała Ślůnsko Ferajna. Chcieli my pokozać a wyśmioć absurdy, kere godajom polskie polityki. Zarzucajom nom, że chcemy sie przyłōnczyć do Niěmiec ? A jak ôni se to forsztelujom? Przeciěż to je tak niěmożliwe, jak to wszyjsko co my tu dzisiej godali” – padoł ôrganizator imprezy – Peter LANGER ze Ślůnskij Ferajny. Organizatorzy happeningu chcieli nie tylko

wyśmiać absurdalne zarzuty polskich polityków, ale również pokazać zamieszanie i zamęt, do jakiego doprowadzają. I faktycznie podczas poniedziałkowego prima – aprillisowego „anszlusu” zamieszanie było nie lada.

anszlus Ślůnzokůw a Niěmcůw

Ślůnscy anszlusowcy, których „żądania” odczytał Marian Makula, postanowili utworzyć Świěnte Cesarstwo Rzymskie Ślůnskij Nacyji, które m. in otrzymałoby dostęp do Danzig (Gdańsk), do którego można byłoby jeździć na dancingi, a imprezy uświetniałby zespół „Oberschlesien”. Nie zabrakło również nawiązań do budowy Stadionu Śląskiego, autostrady A 4, uznania ślůnskij godki za język regionalny czy aluzji do aktualnej sytuacji politycznej Polski. Zupełnie inaczej zrozumiała słowo „anszlus” … strona niemiecka. Jej przedstawicielka – „Erika Schweinbach z Związku Zapędzonych” zaproponowała Ślązakom transport do Niemiec – na każdą rodzinę przypadałyby cztery balony eskortowane przez oddziały uzbrojonych bocianów. Według zapewnień przewodniczącej

Podczas happeningu pojawił się również przedstawiciel ukrytej opcji śląskiej z Zagłębia, który w jej imieniu domagał się przyłączenia Altrajchu do Górnego Śląska, a co za tym idzie przyznania śląskiego obywatelstwa i narodowości, wymiany dowodów osobistych i innych dokumentów, zmiany nazw ulic oraz wprowadzenia lekcji historii Śląska do szkół, comiesięcznego 3 kilogramowego przydziału krupnioków, żymloków i leberwusztu oraz blachy kołocza ze syrěm dla każdego mieszkańca. I co najważniejsze żeby już nigdy nie wyjeżdżało się z Mysłowic na kole, a wjeżdżało do Sosnowca na rowerze. Uczestnikom happeningu towarzyszyła ukryta opcja niemiecka, która … ukrywała się w papierowym pudle opisanym „warchoły”, „Szwaby”, „pachołki Eriki Steinach”, „volksdeutsche”, „Krzyżacy”. Nie zabrakło również rekwizytu w postaci … żółto–niebieskiego przejścia granicznego nowego Świętego Cesarstwa.. Jednym słowem absurd gonił absurd, tak jak absurdalne są zarzuty polityków w stosunku do śląskich organizacji i stowarzyszeń starających się o uznanie ślōnskij godki za język regionalny, przyznanie narodowości śląskiej czy dążących do autonomii. - To, co czasem ô nos słysza, je tak nierealne, że niŷ nadowo sie ani na Prima Aprilis. Tŷmu ten happening – padoł poseł Marek Plura. MIReLLa DĄBeK

List do redakcji U numerze marcowym Cajtunga Dzień dobry, jako Ślązak z krwi i kości, (…) zgadzam, że z autorem o obcości tzw. swięconki w tym regionie, mi to też pozostało obce do dzisiaj, podobnie jak mojej siostry Barbary (*1960), a o polityce, a raczej krytyce, tak wychwalanego przez polskich Ślązaków "Katolika", podpisuję się nawet 2 rękami. W „spomnij godce”, autor popelnił jednak błąd! Mostrich to musztarda! nigdy nie chrzan! W śląskim chyba nie ma polskiego określenia na niego.

W domu słyszałem tylko Meerretich, a to chrzan po niemiecku. Tak na marginesie, to Mostrich jest pochodzenia północno - niemieckiego (Norddeutsch), poludnie raczej mówi Senf. W Austrii jak byłem za tłumacza pomagając w poszukiwaniach ropy naftowej i gazu ziemnego, to w sklepie mnie nie rozumiano, czego chcę, jak prosiłem o Mostrich i podejrzewali we mnie Prusaka (Piefke), więc dużo się nie pomylili. Pozdrawiam serdecznie MIchaŁ JaRczYK

PS - kupuję Was regularnie na Ciderplacu koło stadiony Ruchu Radzionków, który jeszcze jest w Bytomiu. Jesteście SUPER!

Od redakcji Mocie panoczku recht, mostrich to je musztarda, niě chrzan. Chocia godajom tyż „zymft”, ôd tego nimieckigo „senf”. A na chrzan u nos Canada kożdy godoł piěrwyj po słowiańsku „krzon”. Wyboczcie ta ôszyda, widać myśleli my już o wielganocnym hazoku a niě o zrychtowaniu Cajtůnga.

Po Marice terozki je hebama

Pora razy pisali my sam, iże sztukom we ślůnskij godce, a o ślůnskich sprawach, kiero zawdy grano je przī pełnych zalach je „Marika” – naszego szefredachtůra Dariusza Dyrda. „Marika” je rýchtig fenomenem, amatorski teatr Naumiony ze Ornontowic zagroł jom już godnij, jak sto razy, na cołkim Ślůnsku a niě ino. I durś je grano, latoś we kwietniu Bai na Tyskich Spotkaniach Teatralnych. „Marika” nafasowała tyż prěmio ode Ministra Kultury a Dziedzictwa Narodowego. I chocia godnij piszom o „Miłość w Königshütte”, to „Marika” widziało godnij ludziůw. - Niě inoś jo, ale roztomaite specjalisty padajom, co Naumiony gro to lepij, niż profesjonalne teatry. Bez tuż kiej těn teatr ze Ornontowic poprosił mie, cobych do jejch napisoł drugo sztuka, dogadali my sie. Niě było to leki, skirz tego, co miała to być tyż wesoło komedio o ślůnskij kulturze i tożsamości, nale we tle trza było pokozać legendarno ornontowicko hebama,

Cienciałka, kiera była sam przy rodzoncych babach bez 50 rokůw. I to ôna przyjena chneda wszyjskich mieszkańcůw Ŏrnontowic, Bujakowa, Chudowa. I tak powstała „Hebama”, kiero teatr po dwůch rokach průb pokozoł we marcu – pado autor. Nojlepszom recenzjom sztuki je baji to, co napisoł ô nij skuli prěmiery we Dzienniku Zachodnim Marek Szołtysek. Niě poradził sie tam nachwolić, jak mu sie podobało – inoś niě napisoł, co sztuka mo autora. Szotłtyskowi było widno żol, iże ôn tak pisać niě poradzi! Reżyserka Iwona Woźniak zapowiado, iże tak, jako „Marika”, bydzie „Hebama” grano na roztomaitych, mnogich ślůnskich binach. We szěrwcu baji we chorzowskim Teatrze Rozrywki. - Ta sztuka niě je tak fest ślůnsko jak „Marika”, nale tyż pokazuje růżnice kulturowe miěndzy Ślůnzokami a Polokami, tyż je we ślůnskij godce, a ku těmu je napisano a zagrano brawurowo. Bez tuż wierza, iże bydzie takim samym sukcesem – pado reżyserka Iwona Woźniak. Ŏboczymy, czy mo recht.

Marek Szołtysek o „Hebamie” w Dzienniku Zachodnim: Ornontowickie przedstawienie o hebamie jest więc tym gatunkiem regionalnego śląskiego dzieła, który pokazuje, w jakim kierunku trzeba iść w poszukiwaniu tematów dzieł scenicznych. A świadczą o tym reakcje pełnej widowni, wyprzedane bilety na wiele przedstawień do przodu przy prawie zerowej reklamie. Bo tak naprawdę nie jest to sztuka o hebamie z Ornontowic, ale o każdym człowieku, jego codziennym bohaterstwie i lękach oraz o tym, że śląskość to też choroba zakaźna przenoszona droga płciową, która potrzebuje swojej hebamy oraz czasami flaszki gorzołki, żeby nie zwariować.

Nowy tyjater Mariana Makule

„Moja nasza klasa” – to nowy program kabaretowo-muzyczny Mariana Makule. Som to stare szlary kabaretów „Rak” a „Raki z Nowej Paki” we nowej aranżacji autora Pomsty. Wykonawcy to pieszo liga tych, kierzy śpiěwajom po ślůnsku. Tuż werci sie przyńść 27 aprila, na siůdmo wieczůr, do Chorzowskiego Centrum Kultury, podziwać sie na najnowsze dzieło Makule.

Cajtung do bajtli

historia Śląska,

iesiąc temu zakończyliśmy naszą opowieść najważniejszą bitwą w historii Czech czyli Białą Górą. Czesi do dziś wspominają, że ta wyginęła ich szlachta i inteligencja, co przez stulecia negatywnie odbijało się na kondycji narodowości czeskiej. Czesi, pomni Białej Góry, już nigdy pochopnie nie łapali za broń. Nauczyli się dla ojczyzny żyć a nie ginąć. Wprawdzie pod Białą Górą, walcząc wraz z braćmi Czechami, zginęli też liczni Ślązacy, ale połowa wojsk śląskich pozostawała w gotowości bojowej, i chociaż już niewielkimi szansami na zwycięstwo, podjęła działania wojenne przeciw najeźdźcom niemieckim i polskim. Wódz rozbitej pod Białą Górą armii czeskiej, hrabia von Thurn, dołączył do armii śląskiej, którą dowodził od początku wojny książę Jan Jerzy II. Powstanie śląskie w koronie czeskiej trwało nadal! Natomiast premier powstańczego rządu śląskiego, książę Jan Christian Piast próbował zawrzeć układ pokojowy, który jednak nie pozwoliłby na odebranie Śląskowi dotychczasowej autonomii w ramach Czech i cesarstwa. Pokój wprawdzie zawarto, ale bez jego pośrednictwa i na znacznie mniej korzystnych zasadach – w lutym 1621 a Śląsk uniknął represji, które dotknęły zdobyte Czechy. Cesarz wolał przyjąć wysoką kontrybucję, niż walczyć z bitnym wojskiem śląskim. Jednak w ramach pokoju Śląsk przestał być częścią federacji czeskiej lecz podlegał bezpośrednio cesarzowi. Ślązaków – poza dowódcami powstania – objęła cesarska amnestia. Jednak powstańcy wciąż walczyli, a śląski wódz Jan Jerzy Hohenzollern pobił wojska cesarskie w bitwach pod Zgorzelcem i Żytawą. Pozostający na emigracji król czeskich powstańców Fryderyk mianował go też głównodowodzącym całego czeskiego powstania. Jan Jerzy potraktował to poważnie i latem 1621 roku rozpocząć ofensywę w kierunku Moraw, zdobywając Ostrawę a potem Nowy Jicin. Po połączeniu się z powstańcami morawskimi wojska śląskie liczyły 20 tysięcy żołnierzy i planowały śmiały manewr – czyli atak na stolicę cesarstwa, Wiedeń. Konieczny był do tego jednak

KWIecIeŃ 2013 R.

tajla IX

sojusz z władcą Siedmiogrodu, Bethlenem Gaborem. Niestety, Gabor znienacka zawarł separatystyczny pokój z cesarzem, za co otrzymał księstwo opolsko-raciborskie, do niedawna pozostające we władaniu Piastów. Postawa Gabora spowodowała, że i Morawianie pozostawili Ślązaków samym sobie. W tej sytuacji plan ataku na Wiedeń trzeba było zarzucić i przygotować się do obrony Śląska. Który jednocześnie pustoszyli polscy najemnicy, tzw. Lisowczycy. A w czerwcu 1622 brygada Lisowczyków rozbiła pod Bystrzycą silny oddział powstańczy. Zaraz potem wojska niemiecko-polskie zdobyły twierdzę kłodzką. I tak to przy polskiej pomocy Śląsk wracał pod niemiecką władzę, spod której w 1618 roku się uwolnił. Wprawdzie walki trwały do 1623 roku, gdy śląskie wojska powstańcze opanowały nysko-otmuchowskie księstwo biskupie. Ale koalicja katolicka ostatecznie pobiła ich także tu – i powstanie śląskie się zakończyło. Było to, powiedzmy wprost, jedyne prawdziwe powstanie śląskie w historii. Nie inspirowane z zewnątrz, nie wzniecone przez zagranicznych agitatorów, lecz będące efektem próby utrzymania szerokiej autonomii Śląska. Wódz śląskiego powstania Jan Jerzy II zmarł na emigracji w 1624 roku, być może otruty. A wiedeńscy Habsburgowie od tego momentu uznawali Dolny i Górny Śląsk za dziedziczną część swojej monarchii (przypomnijmy, że wcześniej stany czeskie i śląskie dokonywały elekcji króla). Wojna religijna zapoczątkowana czeskim powstaniem trwała wprawdzie jeszcze przez prawie 30 lat (stąd nazwa Wojna Trzydziestoletnia), ale Śląsk nie był już jej podmiotem. A gdy siedmiogrodzki Gabor znów zdradził cesarza, ten oddał w podzięce księstwo opolsko-raciborskie na 50 lat swojemu sojusznikowi, królowi Polski, Janowi III Wazie. Podkreślając jednak wyraźnie, że staje się ono księstwem rodu Wazów a nie częścią Polski. To dlatego w sienkiewiczowskim Potopie syn Jana III Wazy, Jan Kazimierz, podczas szwedzkiej napaści na Polskę ukrywa się na Śląsku. Ma tutaj swoje

Jeden z najsłynniejszych obrazów Rembrandta to „Lisowczyk”. Właśnie tacy jeźdźcy podczas śląskiego powstania przeciw niemieckiemu cesarzowi bestialsko pustoszyli Śląsk, mordując ludność, paląc miasta. Pamięć o wyczynach Lisowczyków na dobre sto lat wywołała u nas niechęć do wszystkiego, co polskie. Lisowczyk to najbardziej złowrogi „gorol”, jakiego poznał Śląsk

księstwo, które jego ojciec otrzymał za pomoc w tłumieniu śląskiego powstania. Oczywiście podczas wojny i po niej, za militarnymi zwycięstwami Wiednia szła też rekatolizacja Śląska. Kontrreformacja tępiła luteranizm i pozostałości husytyzmu w całej dawnej koronie czeskiej, więc także na Śląsku, będącym niemal w całości luterańskim. Ponieważ Czesi byli w większości husytami lub protestantami, cesarz zdecydował, żeby na Śląsku urzędowy język czeski zastąpić też zrozumiałym przez miejscową ludność – polskim. Oraz sprowadzić polskich duchownych katolickich. Tak to w pierwszej połowie XVII wieku niemiecki cesarz zaczął polonizować Ślazaków. Pewnie ani do głowy mu nie przyszło, że za niemal trzysta lat różni agitatorzy, powołując się na język kościelny, zaczną Ślązakom wmawiać, że są Po-

lakami. Warto tu wspomnieć, że w 1625 roku zmarł w Holandii, ranny w bitwie, ostatni górnośląski Piast, książę cieszyński Fryderyk Wilhelm. Dynastia rządząca Śląskiem od ponad 600 lat wygasła! Trzeba też dodać, że Wojna Trzydziestoletnia zniszczyła Śląsk bardziej, niż Polskę II Wojna Światowa. Zginęło nie mniej, niż 25 procent Ślązaków, zniszczono 36 miast, 1095 wsi i 113 zamków. Śląsk wyszedł z wojny bardzo osłabiony. Utracił nie tylko swoje polityczne znaczenie, ale też szeroką autonomię, którą cieszył się nieprzerwanie, od utraty niepodległości w XIII wieku. Z Górnego Śląska reformacja została wyparta, a kraj stał się z powrotem katolicki. I przez prawie trzysta lat stał się raczej przedmiotem cudzej polityki międzynarodowej, niż jej uczestnikiem. Ale o tym już za miesiąc.

Nareście momy wiesna

Markiewka Radiska Strom

Płonka

Koło Rolszuły

Ćmiěl

Bina

Graczki

Rys. Patrycja i Kasia Kotlarz

Latosio zima była festelnie długo. Juże niě szło sie doczkać wiesny. Nale ěntlich przīszła i zarozki bydzie jom wszandy widać. Baji po kwiotkach. Śniěgotka Siěrotki Pīersze były juże śniěgotki , ale zarozki bydom těż tulpy, kokoci galoty, gěnsipěmpki, siěrotki. Zaroz bydom tyż kwiotki na płonkach a inakszych stromach. Miěndzy kwiotkami bydom lotać biny a Tulpa ćmiěle. A we ôgrodach bydom sioć radiski, banie, markewki, a zaś sadzić tomaty. Kokoci A zaś w mieście bydzie galoty szło wyjonć koła, rolszuły, a grać we roztomaite graczki ze balěm. Ja, wiesna je rychtig fajno! Gěnsipěmpki