8 De Klokkenkuil in gesprek – een interview met boseigenaar Ludo Salaets
10
Voor de nachtraven onder ons: zes opvallende nachtbrakers om deze zomer te spotten
Blablaadjes
4 De wilg, stoere bink in onze Vlaamse velden
8 De Klokkenkuil in gesprek – een interview met boseigenaar Ludo Salaets
10 Voor de nachtraven onder ons: zes opvallende nachtbrakers om deze zomer te spotten
12 Ook een beverdam gespot?
14 Handen uit de mouwen – Bomen snoeien als een pro
16 Bosgroepnieuws
18 Kalender
19 Kalender & zoekertjes
20 Contactgegevens
De Bosgazet verschijnt viermaal per jaar, het is een uitgave van de Antwerpse Bosgroepen en wordt zowel digitaal als per post verstuurd naar leden en geïnteresseerden. Verantwoordelijke uitgever en eindredactie: Stephanie Van Loock
Lay-out: Koloriet - Leefdaal
Verhuisd? Vragen over uw lidmaatschap? De Bosgazet en/of nieuwsbrief digitaal ontvangen?
Neem contact op via bosgroepen@ provincieantwerpen.be
Beste lezer, beste boseigenaar,
Zomer in het bos — en dat merk je! De natuur staat op volle toeren, en wij doen vrolijk mee met heel wat nieuwtjes uit de bossen.
Zo zetten we de wilg in de schijnwerpers: een sterk verspreide boomsoort met een uitgebreide historiek en toepassingen. Boeiend! Verder neemt Ludo ons mee in zijn speelbos en de bijhorende uitdagingen, een interview dat je bijblijft. Wie dacht dat het bos ‘s nachts op adem komt, heeft het mis — onze fotopagina over nachtdieren bewijst dat er na zonsondergang van alles te beleven valt. Over de bever in ons landschap werd al veel geschreven, even de feiten en fictie van elkaar onderscheiden. Verder geven we je ook de handvatten om zelf aan de slag te gaan: bomen snoeien hoeft echt geen geheim te zijn. Een terugblik op de 3 Antwerpse Algemene Vergaderingen komt verder aan bod. En mocht je na het lezen van deze editie zin krijgen om samen op stap te gaan: zet alvast 28 juli in je agenda voor onze gezamenlijke Antwerpse excursie naar Libramont!
Veel leesplezier — en tot in het bos!
Co-Voorzitters Martine Van Goethem en Frederic van Haaren
Bosgroepen, wat zijn dat?
Veel van de bossen in Vlaanderen zijn in privéhanden. De bosjes zijn vaak kleiner dan een hectare en zeer versnipperd. Om op een duurzame en rendabelere manier aan bosbeheer te doen, zijn De Bosgroepen opgericht ter ondersteuning van de vele boseigenaars. Boseigenaars krijgen een professioneel advies en kunnen samenwerken met andere boseigenaars in de buurt. Elke boseigenaar is vrij om al dan niet gratis lid te worden en gebruik te maken van De Bosgroep-diensten. Men behoudt de volledige zeggenschap over het beheer van zijn eigendom. Een kans om te grijpen!
De belangrijkste taken van De Bosgroep zijn informeren, sensibiliseren en organiseren. Je kan ons contacteren voor:
– gratis, onafhankelijk en vrijblijvend advies
– informatie over hoe je bos duurzaam kan beheerd worden
– organisatie van wandelingen, cursussen en excursies
– uitvoering van gezamenlijke bosbeheerwerken: dunnen, exotenbeheer, houtverkopen
– hulp bij de bosadministratie: kapmachtigingen, subsidies en beheerplannen
– ondersteuning bij aanplantingen
– optimaliseren van de toegankelijkheid van je bos
Contact
Verhuisd? Vragen over uw lidmaatschap? Neem contact op via bosgroepen@provincieantwerpen.be
De Bosgazet of Nieuwsbrief analoog of digitaal ontvangen? Of dit aanpassen? Kan je zelf doen via de link web.provincieantwerpen.be/cn/avrml/bosgroepen.
Hazel
• Soort: Eekhoorn (Sciurus vulgaris)
• Woonplaats: Het bos
• Karakter: Nieuwsgierig, alert en avontuurlijk
• Missie: Kinderen en jongeren meenemen in de wondere wereld van het bos
Maak kennis met onze nieuwe mascotte!
Met Hazel verwelkomen we een nieuwe mascotte die kinderen en jongeren meeneemt in de wondere wereld van het bos. Je zal haar regelmatig tegenkomen, vooral bij activiteiten en projecten waar jonge bosliefhebbers mee het verhaal schrijven.
Vind je haar ook terug in deze Bosgazet?
Ledenexcursie bosbouwbeurs
Demo Forest in Bertrix/Libramont
Bosgroep Kempen Noord organiseert dit jaar de ledenexcursie voor alle Antwerpse Bosgroepen, en we maken er meteen iets bijzonders van: we trekken samen naar de bosbouwbeurs Demo Forest in Bertrix/Libramont!
Deze excursie gaat door op dinsdag 28 juli en belooft een inspirerende dag te worden voor elke bosliefhebber. De Bosgroep voorziet een comfortabele bus die op twee opstapplaatsen halt houdt, zodat je vlot kan aansluiten.
Demo Forest in Bertrix is de één van de grootste openluchtbeurzen voor bosbouw in Europa. Je vindt er honderden exposanten die de nieuwste ontwikkelingen voorstellen rond bosbeheer, houtverwerking en innovatieve machines met bijhorende demo’s. Een unieke kans om ideeën op te doen, contacten te leggen en de toekomst van duurzaam bosbeheer van dichtbij te ontdekken.
Zin om mee te gaan? Stuur dan een mail naar bosgroepkempennoord@provincieantwerpen.be.
Wij houden je vervolgens op de hoogte van de inschrijving en alle praktische details.
Mis deze boeiende en gezellige dag niet en ga samen met ons op ontdekking!
Kunstenaar Will Beckers creëerde in Wichelen de ultieme combinatie van kunst en natuur. Op en rond 15 oude knotwilgen maakte hij een organisch vlechtwerk van duizenden wilgentenen.
De wilg heeft zijn brede aanwezigheid in onze regio voornamelijk te danken aan zijn karakter. Hij zal namelijk eerder buigen dan barsten. En dat is onder andere de mandenvlechters doorheen onze geschiedenis niet ontgaan. Voor menig boseigenaar is de wilg vandaag een wilde struik of knotboom aan de rand van het bos. Maar wist je dat deze soort al duizenden jaren lang intensief gebruikt wordt? En dat we in Vlaanderen meer dan 70 verschillende wilgen kunnen herkennen?
Auteur van deze buigzame weetjes over onze inheemse wilgen is Arnout Zwaenepoel Tijdens een tweedaagse cursus wilgentaxonomie leidde hij een twintigtal bosgroepleden binnen in zijn passie. Als plantenecoloog verwondert hij zijn
cursisten over de veelzijdigheid van deze vaste inwoner van onze akkers en bossen. Zijn vertellingen konden de deelnemers mateloos boeien waarbij ze ook de kans kregen om zijn eigen salicetum (wilgencollectie) in Oostkamp nabij Brugge te bewonderen.
Het is niet de bedoeling van dit artikel om de verschillen tussen de diverse wilgen te belichten. Toch is het belangrijk om te weten dat er zo’n 70 (!) soorten, kruisingen en variëteiten
De wilg, onze Vlaamse
in Vlaanderen gevonden worden. Allen zijn terug te brengen tot tien inheemse of reeds lang ingeburgerde soorten (archaeofyten) met als Nederlandse namen: schietwilg, boswilg, bittere wilg, katwilg, amandelwilg, kruipwilg, (bastaard-)kraakwilg, geoorde wilg, grauwe wilg en laurierwilg. De cultivars die door mandenvlechters worden gebruikt, hebben kleurrijke namen als Oud rood, Frans geel, Kattekletters en Amerikaantje. Verrassend genoeg kan je vlechtwilgen ook midden in de natuur terugvinden. Door het eeuwenlang gebruik zijn ze wijd verspreid. Stekken en zaden vloeiden mee in de rivieren waarlangs ze geteeld werden, zelfs stroomopwaarts met het opkomend getij bv. in de Schelde en de Rupel. Veel boerderijen hadden bovendien hun eigen vlechtwilgen op het erf, o.a. voor aardappelmanden.
Elke wilg heeft zijn eigen uiterlijk, specifieke katjes en eigen toepassingen. Afhankelijk van de soort wordt de wilg gebruikt voor (levende) weidepalen, beschoeiing van walgrachten, als imkerplant, vlechtwerk voor manden, visfuiken, eendenkooien, afsluitingen, vakwerkbouw, klompen of hoepels. Moderne technieken en materialen verdrongen de wilg inmiddels naar een bijrol in onze regio maar hij blijft een geliefde aanwezige verschijning met hoge natuur- en landschapswaarde, zowel in landelijke gebied als bos.
stoere bink in Vlaamse velden
Hoge biodiversiteit
De wilg wordt ook gewaardeerd door de imker in zijn honingproductie, met name voor de katjes van de boswilg
Deze milde bloeier biedt als vroegste in het voorjaar een voedzame hap aan onze nijvere bestuivers. Honingbijen zijn trouwens niet de enige dieren waarvoor de wilg een gedekt buffet vormt. Wilg is het geslacht met de hoogste boomsoortgebonden biodiversiteit in Vlaanderen. Dat betekent dat honderden soorten insecten maar ook bv. zwammen op één of andere wijze afhankelijk zijn van wilg in hun levenscyclus. Eiken en populieren staan hier trouwens op nummer twee en drie. En er is nog beter nieuws, deze biodiversiteit is vooral verbonden aan het geslacht wilg (Salix) in het algemeen en het maakt dus niet uit welk van de genoemde wilgensoorten of variëteiten er groeien; ze lusten deze allemaal. Gelukkig maar want “de kans dat je bij een boomkweker de wilg krijgt die je vraagt, is bijzonder klein”, zo vertelt Arnout ons.
Bosboom met karakter
Naast hun cultuurhistorische waarde zijn wilgen ook vanuit bosbouwkundig oogpunt bijzonder interessante soorten. Het zijn uitgesproken pioniersoorten: snelle groeiers die veel licht vragen en relatief kort leven. Van nature groeien de meeste wilgen op vochtige tot natte bodems, vaak langs waterlopen of in valleigebieden. Ze maken dan ook
deel uit van verschillende natte bostypen binnen de natuurstreefbeelden. Eén bostype draagt zelfs hun naam: het wilgenvloedbos (91E0_sf).
Wilgen lenen zich bovendien uitstekend tot hakhoutbeheer. Samen met populier behoren ze tot de gemakkelijkste inheemse boomsoorten om te vermeerderen via stekken. Daardoor waren ze eeuwenlang eenvoudig te verspreiden én blijven ze vandaag populair in landschapsbeheer en natuurontwikkeling. Voor wie lokaal genetisch materiaal belangrijk vindt, is er tegenwoordig ook autochtoon plantgoed beschikbaar bij gespecialiseerde boomkwekerijen.
Wilg in modern landgebruik
Naast de klassieke toepassingen duikt wilg vandaag ook op in systemen van korte omloophoutteelt. Daarbij worden
vrouwelijke katjes
snelgroeiende boomsoorten op landbouwpercelen geteeld voor de productie van energiehout. Deze innovatieve teeltvorm komt voorlopig nog beperkt voor in Vlaanderen, maar toont opnieuw hoe veelzijdig en waardevol wilgen kunnen zijn zowel in natuurbeheer als in duurzame productie.
De mensheid is gegroeid in haar beschaving en exploitatie van de planeet. De wilg blijft nog een stille getuige van vergeten ambachten. Of het nu gaat om het stuifmeel of de takken van onze stoere bink die liever buigt dan barst, de wilg toont ons de ware rijkdom en schoonheid van onze natuur.
De determinatietabel die door Arnout Zwaenepoel werd opgesteld is te vinden via https://www.plantentuinmeise.be/cms_files/File/ Dum_125-COMPLEET_final_2.pdf
mannelijke katjes
DOORBOMEN
Toepassingen in de kijker
Als trouwe bondgenoot van onze strijdkrachten in WOI versterkten wilgen de loopgraven, een techniek die eerder al werd toegepast ter versterking van oevers. Toen de Duitse troepen dit vaststelden, werden alle wilgen zonder onderscheid opgeëist in onze regio. Want behalve in de versterking van loopgraven kwam de wilg ook van pas voor veiliger transport van artilleriegranaten of voor camouflage.
Een ander verdwenen gebruik is de bouw van eendenkooien in gevlochten katwilg. De wilde eenden zwommen de grote lange trechter binnen, gelokt door tamme eenden. De kooiker joeg de wilde vogels richting kooi samen met zijn speciaal getrainde kooikerhond tot ze op het smalste einde van de trechter ongeschonden konden gevat worden doch hun gewisse lot niet meer konden ontkomen.
De katwilg bleef nog in gebruik voor de vangst, zij het onder de waterspiegel, met de palingfuik, ook wel viskubbe genaamd. De oudste sporen van deze vistechniek dateren van 4.000 v.C. (!). Op heden wordt de fuik nog gebruikt, maar dan in industriele productie met kunststof en metaal. Palingvangst gebeurt nu onder strikte voorwaarden. De soort staat namelijk als ernstig bedreigd op de lijst van IUCN.
De charme van vakwerkhuizen? Inderdaad, ook hier speelt de wilg een cruciale rol. De breed gevlochten takken worden in een kader als wand geplaatst waarna het vlechtwerk wordt afgedekt met leem en stro. Alleen het frame van zwaar eikenhout blijft uiteindelijk zichtbaar. Een ecologische, goed isolerende en ge-
luiddempende afwerking. Vaak was een te hoge kostprijs van (bak)steen de reden om te bouwen met vakwerk.
Of ze nu vakwerkhuizen, palingfuiken of eendenkooien bouwden, de hardwerkende vakman had graag een makkelijke klomp aan zijn voeten. En ja, deze erfstukken, die ook vandaag nog op menig folklorefestival dansende voeten sieren, zijn heel vaak vervaardigd uit het hout van schietwilgen.
Ook gereedschap werd vervaardigd uit deze edele boomsoort. In de jaren dat de dieren nog konden praten, werden grachten gedolven met slijkschoten, een houten schop ook vervaardigd uit schietwilg. Met dezelfde creatieve werklust werden werktuigheften vervaardigd uit de ‘werve’ van de boswilg. De dikste gekrulde uiteinden van de takken werden in één stuk bijgesneden en geschaafd tot een opmerkelijk handige greep voor allerlei werktuigen.
Geschreven door Sam Beernaert, Bosgroep IJzer en Leie, op basis van informatie van Arnout Zwaenepoel (West-Vlaamse Intercommunale).
In gesprek in de Klokkenkuil een interview met boseigenaar
Bosgroep Zuiderkempen stelt 120 hectare speelbos open voor jong en oud. Eén van die pareltjes ligt op de Molenberg in Herselt: de Klokkenkuil. We gingen in gesprek met eigenaar Ludo Salaets, die zichtbaar trots is op “zijn” bos.
Je hebt duidelijk een band met deze plek. Hoe is dat begonnen?
“Mijn grootouders woonden vlak bij dit bos. Als kind zat ik hier meer dan thuis, denk ik. We speelden in de kuil, we renden er rond… En ik niet alleen: half Herselt kwam hier ravotten. Met de Chiro spanden we een dik touw tussen twee bomen en probeerden we over de poel te zwaaien. Soms lukte dat, soms niet. (lacht) Dat zijn herinneringen die blijven hangen.”
Ludo, waar komt die bijzondere naam ‘Klokkenkuil’ vandaan?
“Dat is een vraag die ik vaak krijg. Volgens de legende werden hier tijdens de oorlog kerkklokken verstopt, zodat ze niet konden worden omgesmolten tot kogels of ander oorlogsmateriaal. Mooi verhaal, hé? Maar er is ook een nuchtere verklaring: als je goed kijkt, heeft de kuil
de vorm van een omgekeerde klok. Met een beetje verbeelding zie je het meteen. De groeve is trouwens al veel ouder. Ze ontstond in de achttiende eeuw. De ijzerzandsteen die hier werd uitgegraven, diende voor de bouw van een windmolen wat verderop. Die stenen werden met zwaar geladen kruiwagens de helling op gereden. Dat moet hard werk geweest zijn.”
En dan werd je plots eigenaar?
“In 2011 kwam het bos openbaar te koop. Toen ik dat hoorde, wist ik meteen: dit mag niet verloren gaan. Ik wou het absoluut kopen, wat het ook kostte. Alleen… de gemeente was ook kandidaat. Dat maakte het spannend. Uiteindelijk hebben we een gentlemen’s agreement gesloten: ik werd eigenaar, maar het bos moest open blijven voor het publiek. En dat vond ik eigenlijk vanzelfsprekend.”
Wat heb je sindsdien allemaal aangepakt?
“Na de aankoop heb ik het bos laten dunnen en een kapvergunning aangevraagd. Van het Agentschap voor Natuur en Bos kreeg ik toestemming, met de opmerking dat ik het terrein best zou afsluiten omdat er met motoren en quads werd gecrosst. Maar afsluiten? Dat strookte niet met onze afspraak. Dus ben ik rond de tafel gaan zitten met de gemeente. Samen hebben we de verzande poel opnieuw uitgegraven zodat er weer water in kwam. We plaatsten banken en maakten het gebied
boseigenaar Ludo Salaets
aangenamer voor bezoekers. Even later ben ik aangesloten bij de Bosgroep Zuiderkempen. Samen hebben we de Klokkenkuil officieel ingericht als openbare speelzone. Het gebied is nu duidelijk afgebakend en er staat een infobord met afspraken: geen vuur maken en geen afval achterlaten. Al moet dat soms nog eens herhaald worden. Ook de veiligheid nemen we serieus. Gevaarlijke bomen of takken worden regelmatig gecontroleerd en indien nodig weggehaald.”
Wat betekent de Klokkenkuil vandaag voor jou?
“Heel veel. Het is bijzonder om een plek waar je als kind zoveel plezier hebt be leefd, te kunnen doorgeven aan een vol gende generatie. In de Klokkenkuil ben je eigenlijk nooit alleen. Je ziet wandelaars, mountainbikers, spelende kinderen… En bij valavond wordt hier al eens een eerste kus gegeven. Dat maakt mij gelukkig. Het bos leeft. En zolang ik kan, zal ik ervoor zorgen dat dat zo blijft.”
Geschreven door
Bosgroep Zuiderkempen
“Mijn grootouders woonden vlak bij dit bos. Als kind zat ik hier meer dan thuis, denk ik. We speelden in de kuil, we renden er rond… En ik niet alleen: half Herselt kwam hier ravotten”
Voor de nachtraven onder ons: zes opvallende nachtbrakers om
Wie deze zomer de kans heeft om tegen valavond erop uit te trekken naar het bos of eens een nachtje wil ‘doorsteken’ tot in de vroege uurtjes, heeft er bij deze alweer een paar goede redenen bij. Vlaanderens mooiste en zeldzaamste dieren zijn vaak enkel ’s nachts te bewonderen. We zetten zes typische soorten in de (nacht)kijker.
Eikelmuis (Eliomys quercinus)
Met haar opvallende zwarte ‘Zorro’masker is de eikelmuis makkelijk te onderscheiden. Deze vrij grote slaapmuis is eigenlijk geen muis, maar zit tussen de families van de muizen en de eekhoorns in. Vandaar ook hun sierlijke pluimstaart. De eikelmuis voelt zich best in hagen en houtkanten, dicht struweel, goed ontwikkelde bosranden of oude fruitboomgaarden, waar ze zich tegoed doet aan braambessen, lijsterbessen of hazelnoten, maar ook aan wormen of slakken en zelfs kleine vogels of reptielen.
Vroedmeesterpad (Alytes obstetricans)
Een kleine paddensoort die slechts 3-5cm groot wordt. Kenmerkend is dat de mannetjes tijdens de voortplantingsperiode de eisnoeren rond hun achterpoten wikkelen en met zich mee dragen. Je vindt de vroedmeesterpad in heuvelachtige gebieden, op zonbeschenen, open plaatsen met voldoende mogelijkheden om overdag te schuilen. De belangrijkste vereiste is dat de voortplantingsplaats het hele jaar door water bevat. Plassen die tijdens de zomer
opdrogen zijn ongeschikt, aangezien minstens een deel van de larven in het water overwintert.
Franjestaart (Myotis nattereri)
Deze middelgrote vleermuis jaagt in open bossen en waterrijke gebieden, voornamelijk op spinnen, vlinders, kevers, muggen en vliegen. Met zijn roze snuit en oren en witte buikvacht is hij vrij makkelijk te herkennen. Tijdens de zomer verblijven de meeste dieren in holle bo men en vliegen een half uur na zonsondergang uit.
deze zomer te spotten
Vuurvliegje
(Lamprohiza splendidula)
Soms ook bekend als de kleine glimworm. Is dit dan een vlieg of een worm? Geen van beide, het vuurvliegje is een kever! Deze kevers produceren licht via biochemische reacties in speciale organen in hun achterlijf. De zogenaamde bioluminescentie wordt oa. gebruikt om partners aan te trekken maar ook om predatoren af te schrikken. Wie deze heuse laser- en lichtshow met eigen ogen wil zien, heeft de beste kans in het Zoniënwoud op valavond in juni en juli. Je vindt ze vooral aan beekjes, open plekken en graslanden in bossen.
Oehoe (Bubo bubo)
Met een spanwijdte tot bijna 190 cm is de oehoe misschien wel één van de spectaculairste vogelsoorten die ons land rijk is. Ook de snelle toename van de oehoe als broedvogel in Vlaanderen is gerust spectaculair te noemen. Terwijl er in 2005 nog sprake was van slechts één broedgeval in Limburg, zijn er intussen meer dan 30 broedparen genoteerd – en dat is waarschijnlijk nog een onderschatting. Van de Voerstreek tot de Vlaamse Ardennen: deze nachtjager bij uitstek heeft een forse comeback gemaakt.
Geschreven door Bosgroep Vlaams-Brabant
Spaanse vlag (Euplagia quadripunctaria)
Deze nachtvlinder is ook dagactief. Waarom we hem dan tot de nachtvlinders rekenen? Omdat het voor de Spaanse Vlag tijdens zwoele zomernachten – in tegenstelling tot de dagvlinders – warm genoeg is om ook ’s nachts te vliegen. In rust legt hij zoals alle nachtvlinders zijn onopvallende voorvleugels over de achtervleugels, maar wanneer hij zijn vleugels uitslaat, verschijnen zijn opvallende achtervleugels: rood met zwarte stippen. Je vindt hem vooral op koninginnenkruid of vlinderstruiken.
EUROPESE BEVER
Soortnaam: Castor fiber
Sporen: afgeknaagde bomen, glijbanen, burchten en dammen
Maximale lengte: 1,3m
Kop: kleine oren, ogen en neusgaten op 1 lijn
Poten: korte sterke poten met zwemvliezen tussen voor en achterpoten
Gewicht: 15 tot 35 kg
Staart vorm en lengte: plat, tot 30cm
Habitat: creëert eigen habitat, water van minimaal 80 cm diep
Wanneer een bever een gebied inneemt, graaft hij een hol in de oever en bouwt hij - bij lage waterstand - dammen. Met takken, jonge bomen en modder stuwt hij water op tot het beekdal overstroomt en een nieuw meertje ontstaat. Daarna bouwt hij een burcht met een onderwateringang. De rest van zijn
Ook een beverdam gespot?
De bever, het grootste knaagdier van Europa, wordt de voorbije jaren vaker gezien in Vlaanderen. Zijn terugkeer wordt enerzijds positief onthaald, anderzijds roept het ook bezorgdheden op. Beverdammen kunnen lokaal wateroverlast veroorzaken en knaag- of vraatschade aan bomen en gewassen leiden. Daardoor is samenleven met de bever niet overal vanzelfsprekend. Deze ecosysteemingenieur vervult van nature wel een belangrijke rol in waterrijke ecosystemen, vooral waar voldoende ruimte beschikbaar is. De feiten op een rijtje.
tijd gaat naar onderhoud van dammen en het zoeken naar voedsel zoals schors, twijgen, waterplanten en bladeren.
Het water zoekt een weg
Veel beken zijn rechtgetrokken en uitgediept, waardoor ze minder vaak overstromen en ze hun omgeving zelfs ver-
drogen. Hierdoor degraderen zowel de beek als het valleibos. De bever brengt hier verandering in. Door met zijn dammen water op te stuwen ontstaat een mozaïek van open water met moerassige oevers en daarrond jong valleibos. Nieuwe, meanderende beekjes zoeken hun weg langs de dam. Bomen sterven af door een hoge waterstand en knaaggedrag, wat zorgt voor veel dood hout.
Dat trekt soorten aan zoals spechten, boomklevers en de matkop. Meer licht stimuleert ook de groei van moerasplanten en wilgen, waardoor een dynamisch landschap ontstaat met poelen, rietzones en jonge wilgenstruwelen.
Het meertje wordt na verloop van tijd steeds ondieper, en vormt rietmoeras en wilgenstruweel die de bever van voedsel voorzien. Dit levert bovendien ideaal leefgebied op voor blauwborst, karekieten, riet- en sprinkhaanzangers, libellen, amfibieën en vleermuizen. Zelfs vissen vinden via zijstroompjes hun weg naar het bevergebied en profiteren daar van water vol voedsel en schuilplaatsen
Wanneer na een tijd de bever verdwijnt door ouderdom, predatie of voedselgebrek, worden de dammen niet langer onderhouden. Het gebied evolueert zo naar moerassige graslanden of ruigtes. Daarna groeit het snel weer dicht met wilg, berk en els, tot een nieuw leefgebied ontstaat voor een volgende beverfamilie.
Daar waar in het landschap ruimte is voor water en een goede afstemming bestaat tussen de betrokken beheerders, kan de aanwezigheid van bevers een belangrijke ecologische en hydrologische meerwaarde bieden.
Zoeken naar balans
Hoewel de bever tal van voordelen biedt voor natuur en waterbeheer, kunnen zijn activiteiten lokaal ook leiden tot schade aan landbouwgronden, infrastructuur en bossen. Nu de soort zich blijvend heeft gevestigd in Vlaanderen, is een evenwichtig beheer noodzakelijk om de ecologische meerwaarde van de bever te verzoenen met de belangen van landbouwers, boseigenaars en infrastructuurbeheerders.
Samenleven met de bever is voor burgers, recreanten, landbouwers, boseigenaars en natuurbeheerders nog relatief nieuw. Kennis, overleg en coördinatie zijn volop in ontwikkeling, en een duidelijk beverbeleid vraagt bijkomend inzicht in beverterritoria, gedrag en behoeften.
De terugkeer van de bever vraagt daarom telkens een afweging tussen natuurwinst, waterbeheer en de belangen van omwonenden, landbouwers en andere gebruikers van het landschap, waarbij
de uitdaging ligt in het creeren van voldoende draagvlak en een landschappelijke inrichting die zijn meerwaarde voor natuur, waterbeheer en klimaat maximaal benut.
Naar een artikel door Bosgroep Vlaams-Brabant
- De bever is een soort met een soortbeschermingsprogramma
- Studies uit het Verenigd Koninkrijk tonen aan dat de biodiversiteit in bevergebieden met 30 tot 60% toeneemt. Vogels, vissen, insecten en amfibieën profiteren hiervan.
- Bevers dragen ook bij aan klimaatmitigatie: hun leefgebieden slaan tot tien keer meer koolstof op dan vergelijkbare valleien zonder bevers. In Zwitserland zouden ze bijna 2% van de nationale uitstoot kunnen compenseren als alle geschikte habitats bezet zijn.
- Bevergebieden werken als natuurlijke waterbuffers en kunnen tot 500.000 liter water per hectare vasthouden. Dit helpt zowel bij droogte als bij hevige regenval en vermindert het risico op overstromingen stroomafwaarts.
- Ook de waterkwaliteit verbetert. Bevergebieden houden vervuild slib vast en moerasplanten nemen voedingsstoffen op. Een Nederlandse studie toont reducties van 18% stikstof, 21% fosfor en 27% zwevend sediment, wat zorgt voor helderder water en meer kansen voor planten en ongewervelden.
Wat doe je bij beverschade?
- Voorkom schade aan bomen en gewassen (binnen 20m van de waterloop) met boomkokers of een omheining. Zorg ervoor dat bevers de bescherming niet kunnen ondergraven.
- Ondervindt u hinder door een beverdam of wateroverlast? Neem contact op met de waterloopbeheerder. Beverdammen zijn beschermd en mogen niet zomaar worden verwijderd.
- Meld schade via www.wildinzicht.be. Natuur en Bos biedt advies en in bepaalde gevallen een schadevergoeding. Wist je dat?
Handen uit de mouwen Bomen snoeien als
Soms moet je bomen snoeien omdat ze bijvoorbeeld het verkeer hinderen of de takken een gevaar vormen voor wandelaars. Veel beheerders snoeien ook om beter hout te bekomen. Met deze tips hanteer je een zaag als geen ander.
- Wil je foutvrij hout? Selecteer 40 à 80 toekomstbomen per ha. Begin te snoeien van zodra de stam de doorsnede van een bierviltje heeft. Snoei tot op maximaal 6 m hoogte, maar zeker niet hoger dan de helft van de boomhoogte. Dat is voor een gemiddeld bos niet rendabel.
- Loofbomen snoei je tussen juni en augustus, naaldbomen in november of december. Delicate soorten zoals boskers of berk mag je zeker niet snoeien in de late winter of lente. Linde, esdoorn en iep snoei je zodra ze helemaal in blad staan.
- Kies voor goed gereedschap: duurdere zagen zijn echt beter. Kies de juiste tool: er bestaan zagen voor levend, nat hout en zagen voor droog hout.
- Werk je met een stokzaag? Maak de steel wat langer dan nodig. Zo kan je de rest van de steel als tegengewicht gebruiken. Gebruik je knieën in plaats van enkel je armspieren. In relatief ijle bossen werk je sneller en ergonomischer met een ladder en een gewone handzaag. Wikkel een doek rond de bovenste trede van je ladder om de schors niet te beschadigen.
- Verwijder alle takken tot op de opsnoeihoogte. Laat geen ‘kapstokken’ staan en zaag niet in de levende takkraag.
- Denk aan de veiligheid: gebruik een stevige ladder, draag een stofbril of masker tegen het zaagsel en een helm voor vallende takken. Werk bij voorkeur niet alleen.
Bosgroep Vlaams
Brabant
een pro
GOED! Snoei langs de takkrans, eventueel in drie keer. Maak eerst een snede langs onder om te vermijden dat je zaag vast komt te zitten of dat de tak afscheurt.
GOED! Een perfect opgesnoeide toekomstboom.
FOUT! Easy does it. Te dicht tegen de stam maakt het de boom moeilijker.
Bosgroep
Limburg
Iedere Antwerpse bosgroep kwam samen!
De jaarlijkse Algemene Vergaderingen van de bosgroepen zitten erop — en het waren opnieuw één voor één geslaagde bijeenkomsten! Leden, vrijwilligers en bestuurders zakten af voor een moment vol nieuwtjes van op het terrein en de nodige standaard agendapunten. Tussendoor was er ook gewoon tijd om bij te praten met andere boseigenaars en van gedachten te wisselen. Iedere bosgroep is weer klaar voor een bruisend jaar met terreinrealisaties.
Bosgroep Zuiderkempen zet koers naar de toekomst!
Verslag Algemene Vergadering 2026
Op dinsdag 21 april vond de 23ste algemene vergadering van Bosgroep Zuiderkempen plaats in cultuurhuis De Zoerla in Westerlo. Voorzitter Jan Milis verwelkomde de 128 aanwezigen. Vervolgens lichtte coördinator Jan Seynaeve de agenda toe en presenteerde het team de acti-
viteiten en financiële resultaten van 2025. Na het verslag van de commissarissen werd het voorstel unaniem goedgekeurd, bekrachtigd met een spontaan applaus. Daarmee kreeg de vzw kwijting voor het werkjaar 2025 en werd het officiële gedeelte afgesloten.
Daarna brachten Jan Seynaeve en Eddy Helsen een inspirerende getuigenis over boseigenaarschap. Jan Seynaeve stelde aansluitend de resultaten voor van de werkgroep rond boseigenaarschap. Hierbij kwamen zowel de evolutie van de bosmarkt als de mogelijke oprichting van een coöperatieve vennootschap aan bod. De aanwezigen werden uitgenodigd om hun mening hierover via een vragenlijst te delen. De algemene vergadering gaf aansluitend aan de raad van bestuur het mandaat om hierover verdere beslissingen te nemen.
Traditiegetrouw werd ook de Halterprijs uitgereikt. Deze eer ging naar bosbeheerder Jef Mertens uit Tongerlo, als erkenning voor zijn jarenlange inzet voor nieuw bos, klimaatslim bosbeheer en vrijwilligerswerk.
Tijdens de aansluitende receptie werd nog uitgebreid nagepraat in een gezellige sfeer.
Bosgroep Antwerpse Gordel viert zijn 5 jaar!
Op 26 april kwamen we samen in Wuustwezel voor onze jaarlijkse Algemene Vergadering — voorafgegaan door een boeiende wandeling doorheen de mooie setting van het Domein Franciscanessen. Heel wat tekst en uitleg kregen we van Griet (Kempens Landschap) en Simon (onze eigen collega) over de erfgoedwaarde en de historiek, net als de ecologische realisaties.
Na de wandeling blikte het bosgroepteam terug op een werkjaar vol mooie terreinuitvoeringen en stelde de plannen voor 2026 voor, met onder meer de Green Deal Lokaal Hout toegelicht door onze bestuurder Paul. Nadien lichtte Kathleen de financiële cijfers toe: de jaarrekening 2025 en de begroting 2026 werden door de aanwezigen vlot goedgekeurd — met een warm handgeklap.
Na de vergadering was het tijd voor het échte feest: een receptie met taart samen met onze bosgroepleden en sympathisanten. Want vijf jaar samenwerken in de Antwerpse Gordel, dat verdient een feestje!
Tot volgend jaar!
Verkiezing en meerdere excursies bij Bosgroep Kempen Noord
Camping ‘De Zeven Geitjes’ in Vorselaar met haar ruime zaal met echt Decap orgel was dit jaar de achtergrond voor de Algemene Vergadering van Bosgroep Kempen Noord. De voorzitter Stan Verschueren verwelkomde iedereen. We gingen van start met een goed gevuld programma: presentatie met resultaten van 2025 en planning voor 2026 door Marieke en Thomas gaf meer toelichting over de Natuurbeheerplannen en wat dit voor een private eigenaar betekent. We zetten graag Edmond Laporte, boseigenaar in Bosgroep Kempen Noord en Zuiderkempen in de bloemen, omwille van zijn liefde en kennis over het bos.
Dit jaar was ook het moment om een nieuw bestuur te kiezen. Alle kandidaten stelden zich voor. De effectieve leden kregen een kiesbrief en stemden. Terwijl de stemmen geteld werden, kon iedereen starten met de excursies. De leden hadden vooraf de keuze gekregen uit 5 excursies met gidsen. Sommige te voet, andere per fiets. De bossen, het landschap en de geschiedenis rond Vorselaar werd ontdekt.
Moe en voldaan kwamen de leden terug aan in de camping. Het resultaat van de verkiezingen werd bekend gemaakt: alle kandidaten werden verkozen, hoera! Met een hapje en een drankje sloten we de welgevulde dag af.
Schone bossen op World Cleanup Day 2026
Op zondag 20 september 2026 is het opnieuw World Cleanup Day en De Bosgroepen doen mee! World Cleanup Day is de grootste wereldwijde opruimactie van het jaar: miljoenen vrijwilligers in meer dan 200 landen ruimen zoveel mogelijk zwerfvuil op om te zorgen voor een properdere wereld en aandacht te schenken aan de problematiek van zwerfvuil.
Met De Bosgroepen zetten we ons sinds 2025 al in voor World Cleanup Day met een communicatiecampagne. Van autobanden en plastic verpakkingen tot koelkasten en tuinafval, in de Vlaamse bossen slingeren er nog veel te veel zaken rond die er niet thuishoren. Dat afval heeft een negatieve impact op de biodiversiteit, boom- en bodemgezondheid en de algemene natuurbeleving van het bos. De laatste jaren merken we ook een stijging in het storten van chemisch afval Dat heeft niet enkel een langdurige en ingrijpende impact op het bosecosysteem, maar vormt ook een enorm veiligheidsrisico bij het opruimen ervan. De eigenaar is immers steeds verantwoordelijk voor het opruimen, soms tegen torenhoge kosten. Onze campagne richtte zich op het sensibiliseren van de bevolking en benadrukte het belang van een gezond bos. Door het succes van deze campagne gaan we nu een stapje verder
3 tips om onze bossen mooi te houden
1. Voorkomen is beter dan genezen. Neem een afvalzakje, drinkbus en herbruikbare doosjes mee wanneer je gaat picknicken. Zo laat je het bos eenvoudig proper achter. In een bos is het ‘leave no trace’-principe belangrijk.
2. Tref je in jouw favoriete bos toch afval aan? Dan kan je steeds terecht bij je gemeente of afvalintercommunale voor opruimmateriaal zoals grijpers, handschoenen, fluovestjes en vuilzakken. Je kan met hen afspraken maken over het ophalen van het verzamelde zwerfvuil of je kan het afval zelf meenemen naar huis.
3. Sluikstort kan je melden aan de gemeente of stad waar het probleem zich voordoet; vaak via een digitaal meldingsformulier dat je terugvindt op de website van de gemeente of van de afvalintercommunale.
De Bosgroepen zullen dit jaar meerdere vuilraapacties organiseren in Vlaamse private bossen. Meer informatie over de locaties en andere praktische zaken volgt binnenkort! Hou zeker onze sociale media in het oog.
Extra tip! Check eerst de toegankelijkheidsregeling van jouw favoriete bos voor je eropuit trekt. Het ANB heeft een toegankelijkheidsregeling voor al haar bossen die je kan raadplegen voor specifieke regels. In private bossen mag je niet zomaar afval beginnen te rapen. Neem eerst contact op met de eigenaar om toestemming te vragen.
Los van de acties die De Bosgroepen organiseren, staat het je vrij je eigen actie te organiseren in het kader van de World Cleanup Day 2026. Meer informatie vind je terug op www.worldcleanupday.org.
Geschreven door De Koepel van Vlaamse Bosgroepen
Herhaling – ECS-kettingzaagcursussen najaar 2026
Volg de verschillende modules in volgorde met de professionele lesgevers van 4ESTRY volgens de Europese kettingzaagnormen.
ECS 1: onderhoud van kettingzaag en doorkorttechnieken 16 & 17 september 2026
Kamp C in Westerlo, Britselaan 20
ECS 2: basisveltechnieken 5 & 6 oktober
Pastorie Oosthoven in Oud-Turnhout, Polderstraat 33
ECS 3: gevorderde veltechnieken 24 & 25 november 2026
Bosgroep Antwerpse Gordel, regio Brasschaat-Ranst
Aantal deelnemers per module: maximaal 8 Kostprijs per module voor leden/niet-leden: €120,00/€240,00 Inschrijven kan via mail naar Zuiderkempen@bosgroep.be of via 014/27.96.57
Inschrijving is pas definitief na betaling van het inschrijvingsgeld.
Bos te koop of gezocht
Naaldbos te koop
Opp: 0.0714 ha Ligging: 2200 Herentals - 13027C0255/00D000
Vraagprijs: Overeen te komen
Contact: 03 312 53 65 - zuiderkempen@bosgroep.be
Naaldbos te koop
Opp: 1.93 ha Ligging: 2290 Vorselaar - 0012000p en 0017000p
Save the date: Dag van de Boseigenaar 2026 woensdag 7 oktober 2026
Op woensdag 7 oktober zijn alle leden welkom op de Dag van de Boseigenaar. Dit jaar verkennen we het gebied tussen Mol-Wezel en Mol-Rauw. Hier stelt Bosgroep Kempen Noord voor enkele private boseigenaars een gezamenlijk het natuurbeheerplan type II op. Het is een gevarieerd gebied met bossen, akkers, graslanden en stuifduinen doorkruist met wateringen en de Scheppelijke Nete. Verschillende uitdagingen werpen zich op: het herstel en omvorming van gedegradeerde naaldbossen, bebossingen op landbouwgrond, omgaan met historische bodemvervuiling, het tegengaan van verdroging, de aanwezigheid van be-
ver, exotenbeheer, opstarten van graslandbeheer en beheer van stuifduinen.
Leden krijgen de kans om het gebied dat normaal niet volledig toegankelijk is mee te voet te verkennen. Nadien is er tijd voor een kleine versnapering.
Details omtrent het uur, plaats van afspraak en inschrijving volgen later per mail of nieuwsbrief.
