Bosblad 2023 - nr. 1

I N FO RM AT I E B L AD B O SG ROE P VLAAM S-BRABANT VZW HA LFJ A AR L I J K S T I J D S CH RI F T J U LI 20 2 3 - N° 1

AFZ. BOSGROEP VLAAMS-BRABANT VZW PROVINCIEPLEIN 1 3010 LEUVEN

Redactie Riek Broekaert, Wietse Frickel, Kathleen Van Huyse, Kristof Van Eyken, Marijke Smans, Anne Booten, Ilse Nijskens, Martijn Marchal, Mieke Decoster Fotografie Cover: Lander Loeckx Foto’s Bosgroep Vlaams-Brabant vzw, De Bosgroepen Bosblad verschijnt tweemaal per jaar, het is een uitgave van de Bosgroep Vlaams-Brabant en wordt zowel digitaal als per post verstuurd naar leden en geïnteresseerden.

Lay-out & grafische vormgeving: Koloriet - Leefdaal Drukwerk: Antilope De Bie Contact rond Bosblad: info@bosgroepvlaamsbrabant.be 016 26 76 00 Bosgroep Vlaams-Brabant vzw Zetel: Diestsevest 54/101 3000 Leuven Post: Provincieplein 1 3010 Leuven 0683.509.015 - RPR Leuven www.bosgroepvlaamsbrabant.be

Raad van bestuur Bart Nevens, Geert Herbots, Jos Lambrechts, Gilbert Hollanders, Dirk Van Assche, Frederik Vandendriessche, Florent Frederix, Stefan Lenaerts, Dries Claes, Guido Janzegers, Guy Dohogne

2

INHOUD

de bosbode 4 | 2019

3

Voorwoord

4

Personeelsvoorstelling

5

Bosgroepnieuws

7

25 jaar Bosgroepen

Vijf coördinatoren van het eerste uur Verslag symposium Suzanne De Smedt Bert Wierbos Roel Vanhaeren

15 Verzorgen van jonge aanplantingen 18 Info 19 Agenda 20 Contact

VOORWOORD

Beste lezers, Met groot genoegen presenteren we het allereerste Bosblad van Bosgroep Vlaams-Brabant. Dit magazine is het resultaat van onze toewijding en inzet om het belang van bossen in onze regio te benadrukken.

De Bosgroep is een enthousiaste organisatie die zich toelegt op het beheer en de ontwikkeling van bossen in deze regio.

Onze groep bestaat uit betrokken medewerkers, vrijwilligers, lokale belanghebbenden en boseigenaars die zich inzetten voor duurzaam bosbeheer.

Dit magazine is ontworpen om te informeren, te inspireren en te begeleiden. We zullen je voorzien van waardevolle inzichten, praktische tips en relevante informatie die je kan gebruiken bij

beheerplan wilt opstellen, advies nodig hebt over biodiversiteit,

het beheer van jouw bos. We willen je in staat stellen om wel-

of wilt leren over duurzame exploitatiepraktijken, wij staan voor

overwogen beslissingen te nemen die zowel het bos als de bre-

je klaar.

dere gemeenschap ten goede komen.

We zorgen niet enkel voor de nodige kennis en expertise, maar Het Bosblad is een uitnodiging om samen te ontdekken hoe de

ook voor netwerken en contacten binnen de sector. Samen

Bosgroep eigenaars verenigt, begeleidt en ondersteunt in hun

kunnen we groeien, van elkaar leren en bijdragen aan de ont-

belangrijke rol als beheerders. Door krachten te bundelen, stre-

wikkeling van een duurzaam bosbeheer in onze provincie.

ven we naar de realisatie van de Vlaamse doelstellingen op het gebied van instandhouding, uitbreiding en toegankelijkheid van

Namens de Bosgroep Vlaams-Brabant wil ik je bedanken voor

bossen. Bossen spelen een cruciale rol in het tegengaan van

je interesse. Wij geloven in de kracht van samenwerking en de

klimaatverandering, het beschermen van de waterkwaliteit, het

waarde van onze bossen. Samen kunnen we ervoor zorgen dat

bieden van leefgebieden voor talloze planten en dieren, en het

deze natuurlijke schatten behouden blijven en gedijen voor

bevorderen van de menselijke gezondheid en het welzijn.

toekomstige generaties.

Elk bos is uniek, met zijn eigen specifieke uitdagingen en poten-

Bart Nevens

tieel. Daarom zorgen we ervoor dat onze dienstverlening is af-

Eerste Gedeputeerde van de Provincie Vlaams-Brabant

gestemd op de behoeften van boseigenaars. Of je nu een bos-

Voorzitter Bosgroep Vlaams-Brabant vzw

3

PERSONEEL

Wie is de Bosgroep?

Team administratie

ken, manueel vellen of met machines,

Wij zijn Anne en Ilse en ondersteunen

voor de toekomst, de ecologische, re-

onze collega’s van achter de schermen.

Je hebt ons misschien al aan de lijn gehad of een mail van ons ontvangen, want wij beantwoorden met veel plezier al jullie vragen en volgen alles administratief op.

werken met paarden, bomen selecteren creatieve of economische component versterken... Of je wil gewoon eens een andere mening omtrent jouw bos. Wij,

Vaak moet je bos gewoon bos laten zijn.

Riek, staan jou graag èn vrijblijvend bij met raad en daad inzake duurzaam bos-

Projectmedewerker

Maar vaak kan doordacht beheer je bos

Voor een natuurbeheerplan of de aanleg

nog beter maken; denk daarbij aan aan-

van een nieuw bos kan je bij mij, Martijn,

planten met de juiste, standplaatsge-

terecht. En wisten jullie al dat ik deze zo-

schikte soorten, vrijstellen, paden ma-

mer versterking krijg bij mijn opdracht?

Van links naar rechts: Mieke, Martijn, Kristof, Ilse, Marijke, Anne, Kathleen, Wietse en Riek

4

Mijn naam is Mieke, als coördinator is het mijn doel om het team te ondersteunen en te helpen het werk in goede banen te leiden.

Marijke, Wietse, Kristof, Kathleen en

beheer.

Bosconsulenten

Coördinator

Nieuw in het team Ik ben Riek: nieuw als bosconsulent, maar ik sta te popelen om samen met jou je bos te bespreken van a tot z. Van Asse tot Zemst dus, want ik neem de regio Brabantse Kouters voor mijn rekening.

BOSGROEPNIEUWS

Bosgroep Vlaams-Brabant meets Bosgroep Oost-Vlaanderen De medewerkers van Bosgroep Vlaams-Brabant zijn voortdu-

naar enkele populierenvariëteiten, hoe je best opsnoeit en met

rend op zoek naar meer kennis en inzicht in duurzaam bosbe-

welke soorten ze gemengd kunnen worden om de economi-

heer. Daarom ging de Bosgroep op bezoek bij de buren om

sche en ecologische waarde van het bos te verhogen.

kennis op te doen en ervaringen uit te wisselen.

Dag 2 stond exploitatie centraal; we bezochten verschillende In april ontmoetten Bosgroep Vlaams-Brabant en Oost-Vlaan-

percelen waar de Bosgroepen exploitaties begeleidden en be-

deren elkaar rond het thema populier. Populierenbossen ko-

spraken hoe dit zo duurzaam mogelijk kan verlopen. Eén van

men vaak voor in en rond onze provincie, zeker in het Pajotten-

de grootste aandachtspunten hierbij is bodemdruk, en hoe we

land en de Vlaamse Ardennen, waar ze mee het landschap

schade aan de bodem bij exploitatie zoveel mogelijk kunnen

bepalen.

beperken.

Dag 1 stond het aanplanten en de opvolging van populieren-

Dankzij deze intense 2-daagse is er heel wat kennis verwor-

bossen centraal. Medewerkers van het Instituut voor Natuur-

ven, die vertaald kan worden in nog betere ondersteuning op

en Bosonderzoek bespraken op percelen van een boseige-

het terrein.

Opruimactie In mei organiseerden we samen met de Koepel en het bedrijf Bridgestone een opruimactie in een privaat bos in Merchtem.

In het verleden kwam door een stort op een naburig terrein helaas ook heel wat afval terecht in het mooie bos van de eigenaar. Het enthousiaste team van Bridgestone, onder begeleiding van de eigenaar, de Bosgroep en de Koepel slaagde erin om maar liefst 2 volle aanhangwagens vol vuilnis bijeen te rapen en uit het bos te halen. De opruimactie gaf ons ook de kans om de aanwezigen meer uitleg te geven hoe we bosexploitatie aanpakken en hoe kappingen een meerwaarde kunnen zijn voor de ontwikkeling van het bos.

5

de bosbode 4 | 2019 BOSGROEPNIEUWS

Plantactie met school Op een zonnige winterochtend stonden de kinderen van VBS

en draaihals, alle zeldzaam in België, maken graag gebruik van

‘de kleine Toekan’ aan de rand van een nieuw, jong bos. Na de

bosranden.

verwijdering van het uitheems naaldhout stonden de pas aan-

Niet alleen voor de biodiversiteit zijn bosranden van belang, ze

geplante jonge loofboompjes te wachten om uit te lopen. De

beschermen ook het bos door het bosmicroklimaat mee in

kinderen waren hier echter niet voor het bos zelf, maar wel

stand te houden. Verdroging, wind en de instroom van allerlei

voor een essentieel, doch vaak vergeten onderdeel ervan; de

stoffen verliezen aan kracht door de bosrand.

illustere bosrand.

De kinderen hebben, met een schop en plantsoen in de hand, Een bosrand is een overgangsvegetatie, een zogenaamde

tientallen plantgaten gegraven en weer gevuld, elk een kleine

‘ecotoon’, die zich bevindt tussen opgaand bos en laagblijven-

struik rijker. Dankzij hen heeft dit jonge bos een extra troef om

de vegetatie. De bosrand is ecologisch erg interessant. Soor-

de uitdagingen van zijn lange toekomst het hoofd te bieden.

ten als de kleine ijsvogelvlinder, bosparelmoer, vliegend hert

Stage bij de Bosgroep Mijn naam is Thiemen Adams, student Groenmanagement aan de Hogeschool PXL te Diepenbeek. Ik heb stage gedaan bij Bosgroep Vlaams-Brabant van 8 mei tot 2 juni. De Bosgroep leek mij de perfecte stageplaats om mijn kennis en ervaring in het werkveld te verbreden. Ik heb leren inventariseren op het terrein, en mocht dit verwerken in een beheerplan. Door het inventariseren verbeterde ik tevens mijn plantenkennis. Ook het beheerplan zelf maken was een mooie ervaring.

Ik ben ook een paar keer mee geweest op een terreinbezoek.

Hierdoor heb ik geleerd hoe ik moet omgaan met particulieren en heb ik ook mijn communicatievaardigheden verbeterd.

Wat mij vooral is bijgebleven, is de leuke werkervaring. Het werk binnen de Bosgroep is interessant en gevarieerd. De afwisseling van buiten en binnen aan werken is een goede balans in de werkverhoudingen.

6

25 JAAR BOSGROEPEN

25 jaar Bosgroepen Vijf coördinatoren van het eerste uur Vijfentwintig jaar. Een kwarteeuw. Zo lang is het geleden dat de eerste kiemen voor De Bosgroepen gelegd werden.

In dit artikel laten we enkele pioniers aan het woord die er vanaf het prille begin bij waren. Ze nemen ons mee naar de beginjaren, maar kijken ook naar de huidige uitdagingen en de toekomst.

moment ook een pilootproject op initiatief van Jan Spaas die een tiental grote boseigenaars verenigde in een vzw. In 2002 nam de provincie dat project over, werd ik daarvan coördinator en kwam er een nieuwe coördinator voor Bosgroep West-Limburg.”

Jan Goris: “Ik startte in 2002 vanuit het toen net opgerichte Regionaal Landschap Houtland. Jarenlang waren ik en

Hoe ging het eraan toe in die beginjaren?

Jan Seynaeve: “In 2001 ontstond de Bosgroep Kempense Heuvelrug vzw.

Een werkgroep van private boseigenaars, waarvan ook het Vlaamse Gewest en de provincie deel uitmaakten, schreven de statuten. Er was veel dynamiek en enthousiasme. Het Vlaamse Gewest

naars die bekend waren bij de Vlaamse

de

administratief

medewerker

Ma-

rie-Louise de enige Bosgroepmedewer-

Overheid. De Vlaamse Overheid, Provin-

kers in West-Vlaanderen. We waren

cie Oost-Vlaanderen en Stad Sint-Ni-

manusjes-van-alles. Tegen de maand

klaas wilden ook in Oost-Vlaande-

april waren de reserves op en was

ren een Bosgroepproject opstarten, dat

het wachten op de jaar-

werd Bosgroep Zandrug Maldegem-Stekene. Het hielp in het contact met boseigenaars dat we jong en onbevooroordeeld waren. We keken met

betrok ons ook bij de ontwikkeling van

een open blik naar alles.”

het Uitvoeringsbesluit van het Bosde-

An Pierson: “Ik verving in

creet die de Bosgroepen rechtsgrond

2001 Jan Mampaey als

gaf. Een nieuwe, inspirerende samen-

coördinator van de

werking tussen private eigenaars en

prille

overheid!”

West-Limburg.

Sylvie Mussche: “Voor mij begon het in

Noord-Oost

2001, met een lijstje van zo’n 15 boseige-

burg liep op dat

Bosgroep In Lim-

Dat mensen zelf natuur in bezit hebben, geeft een speciale band.

Jan Seynaeve

7

de bosbode 4 | 2019 25 JAAR BOSGROEPEN

Het hielp in het contact met boseigenaars dat we jong en onbevooroordeeld waren Sylvie Mussche

An Pierson

lijkse subsidie. De coördinatoren van

achterdochtiger, maar de mond-aan-

willen gewoon een betrouwbare partner

over heel Vlaanderen vormden een

mondreclame onder boseigenaars en

die er mee voor zorgt dat het bos goed

hechte kliek.”

de resultaten op het terrein zorgden

beheerd wordt, zonder dat het hen veel

Jeroen Franssens: “Ik werd in 2004 co-

voor een snelle groei.”

geld kost.”

ördinator van Bosgroep Dijle-Geteland.

Jeroen Franssens: “We luisteren echt

Sylvie Mussche: “De context waarbin-

Het was een warme omgeving om in te

naar de mensen en leggen niets van ho-

nen we werken en de wetgeving veran-

werken. Wij moesten op zoek naar een

gerhand op. Het was een initiatief van

derden enorm de voorbije jaren. Alles is

andere aanpak dan in de Kempen, want

de overheid, maar niemand zwaaide met

complexer, en de nood aan professione-

de eigendommen waren groter en de

het vingertje.”

le begeleiding voor de doorsnee bosei-

bossen meer verspreid. Het was een spannende, stimulerende periode. We hadden geen echte anciens om op terug te vallen, dus al snel was ik de ancien.”

Wat was er zo vernieuwend aan de aanpak van De Bosgroepen?

8

genaar nog groter. Het ledenaantal van

Wat is er de afgelopen 25 jaar veranderd?

Jan Goris: “Qua doelstellingen veranderde er nagenoeg niets. Wat we wel zien, is dat bossen regelmatig van eigenaar veranderen. We zien nu opvallend veel nieuwe eigenaars die een bos kopen om

De Bosgroepen groeide heel sterk, waardoor we nu minder tijd kunnen besteden aan elk individueel lid. Daarnaast professionaliseerden we ons steeds verder, onder meer met de oprichting van de Koepel van Vlaamse Bosgroepen.”

Wat zijn de grootste verwezenlijkingen van De Bosgroepen?

Jan Seynaeve: “Dat we neutrale vereni-

er tiny houses te verhuren of workshops

gingen van boseigenaars zijn. De eind-

bushcraft of yoga te geven, waarbij ze

beslissing ligt bij hen, maar de overhe-

stuiten op de boswetgeving. Notarissen

den zijn wel enorm betrokken. Het

en makelaars zouden hen beter moeten

Sylvie Mussche: “We tilden het beheer

eerste wat mensen ons vroegen wan-

inlichten. Anderzijds zien we een groei-

van privaatbos naar een hoger niveau.

neer we naar hen toestapten, was: Ge

ende groep jonge mensen die een bos

Dankzij onze neutrale, bemiddelende rol

zijt toch gene groene, he. Veel eigenaars

kopen om een stukje groen Vlaanderen

konden we een krachtig netwerk uitbou-

dachten dat er wel een addertje onder

te behouden.”

wen. Eigenaars komen via ons ook met

het gras moest zitten.”

Jan Seynaeve: “We creëren nu veel

elkaar in contact en wisselen ervaringen

An Pierson: “Dat de eigenaars en amb-

meer nieuw bos, zowel via spontane

uit.”

tenaren elkaar spreken op vergaderin-

verjonging als aanplantingen. We gaan

Jeroen Franssens: “We veroorzaakten

gen, creëert wederzijds vertrouwen en

ook relaxter om met exoten. In het begin

een mindshift bij de politiek en de na-

draagt bij aan de positieve sfeer. Een

wilden we van elke eigenaar een be-

tuursector, die plots beseften dat priva-

eerste golf van eigenaars was snel en-

heerder maken. Nu weten we dat niet

te eigenaars, mits wat ondersteuning,

thousiast gemaakt, anderen waren wat

iedereen dat kan of wil. Sommige leden

aan kwaliteitsvol natuurbeheer kunnen

25 JAAR BOSGROEPEN

Jan Goris

doen en dat het niet nodig is om alle na-

zier terug. Er is geen enkele andere or-

tuurgebieden aan te kopen om natuur-

ganisatie of overheidsdienst die in de

doelstellingen te behalen. We gaven

bres springt voor de kleine private eige-

boseigenaars ook meer plezier in bos-

naars zoals wij dat doen, wat natuurlijk

beheer.”

enkel kan dankzij de steun van de over-

Jan Seynaeve: “De bossen van bepaal-

heid. We zijn ook echt mee met de laat-

We gaven

de leden zien er nu totaal anders uit dan

ste ontwikkelingen en volgen het onder-

boseigenaars meer

twintig jaar geleden, met meer boom­

zoek op de voet. Dat is enorm belangrijk

soorten en biodiversiteit. We betekenen

om de bossen weerbaar te maken voor

plezier in bosbeheer.

vaak meer voor onze leden dan hulp bij

de toekomst.”

Jeroen Franssens

bosbeheer. Je zit samen rond de keukentafel en vormt een luisterend oor.

Dat mensen zelf natuur in bezit hebben, geeft een speciale band. Die liefde en dat eigenaarschap geven een extra dimensie aan het natuurbeheer. Als we dat zouden verliezen, gaat er iets ontzettend moois verloren.”

Jan Goris: “Privébossen werden lang meewarig bekeken. De bossen waren verwaarloosd, kennis over het beheer ontbrak en tijd om het beheer uit te voeren ook. Uit de laatste bosinventaris blijkt echter dat de private bossen het op een aantal vlakken minstens even goed en soms zelf al beter doen dan openbaar bos. Ik wil graag denken dat De Bosgroep hier van aan de basis liggen”.

An Pierson: “Mijn grootste drive is dat we mensen echt helpen. Bij al mijn colle-

Wat zijn de grootste uitdagingen waar De Bosgroepen voor staan?

Sylvie Mussche: “We krijgen steeds meer taken, soms zonder voldoende bijkomende financiering. Denk bijvoorbeeld aan de bosuitbreiding, de realisatie van Europese natuurdoelen en de verhoogde nood aan communicatie om het draagvlak te vergroten voor boswerken.”

Jan Goris: “De discussies rond kapwerken nemen toe, zelfs in bossen waar we in het verleden zonder problemen dunningen uitvoerden. Communicatie is hier een grote uitdaging. Daarnaast slinken de overlevingskansen van jonge bossen door de klimaatverandering en wildvraat.”

ga’s vind ik die dankbaarheid en het ple-

9

de bosbode 4 | 2019 25 JAAR BOSGROEPEN

Symposium De Bosgroepen Verslag van een boeiende namiddag De Bosgroepen groeiden van zaailingen uit tot een volwaardig bos dat zich over heel Vlaanderen vertakte.

Op maandag 22 mei verzamelden partners uit de natuur- en houtsector, bestuurders en beleidsmakers in het Vlaams Parlement in Brussel. Ze blikten terug op de afgelopen 25 jaar, maar namen ook de uitdagingen van morgen onder de loep.

stijgende werkdruk en de nood aan

Jan Verheeke van de Minaraad praatte

stelt een alternatief voor: natuurgericht,

– Elk jaar minstens 100 ha nieuwe bos-

het geheel aan elkaar. Eric Smeets,

klimaatslim bosbeheer dat focust op drie

voorzitter van de Koepel van Vlaamse

aspecten: biodiversiteit, klimaatadapta-

Bosgroepen, stelde in zijn verwelkoming

tie en -mitigatie en circulaire bio-econo-

dat De Bosgroepen de start-upfase ont-

mie. Hierbij pleit hij voor een zonering op

groeiden. Daarom sprak hij de hoop uit

landschapsschaal van natuurreservaten,

voor een erkenning van de Koepel als

bossen waar de productie primeert en

een natuurvereniging. Het zal een vol-

multifunctionele zones.

Boseigenaar en bestuurslid Chris Cou-

gende stap zijn in de professionalise-

Hij toonde aan dat zelfs intensief bosbe-

welier nam ons op humoristische en

ring.

heer voor veel minder verstoring zorgt

emotionele wijze mee naar een van zijn

Volgens Jan De Haes, gedeputeerde

dan andere vormen van landgebruik. Uit

drie bosjes. Nadat hij en zijn vrouw 0,8

van de provincie Antwerpen, zorgen

onderzoek blijkt dat indien het aantal

ha aankochten, begon hun bosavontuur.

bossen goed voor mensen via de vele

boomsoorten stijgt, het bos meer hout

De boswachter bracht hen in contact

oplevert. Het mengen van boomsoorten

met Bosgroep Houtland en de stad hielp

doet ook het effect van de klimaatver-

om een bouwvallige chalet op het per-

andering op de vitaliteit van het bos af-

ceel op te ruimen. Door gebrek aan be-

nemen. Bart breekt een lans voor kli-

heer was het een zeer dichte aanplant

maatbestendige uitheemse soorten en

met geen enkele volgroeide boom. Een

vergeten inheemse soorten zoals de

dunning, een beplantingsplan en een

taxus.

plantactie luidden de omschakeling naar

meer middelen.

Jan en An sloten af met de ambities die De Bosgroepen de komende jaren gaan nastreven: – Binnen 10 jaar 80% van de Vlaamse oppervlakte aan privébos multifunctioneel beheren.

– Klimaatveerkrachtig beheer in alle aangesloten bossen.

ecosysteemdiensten die ze leveren, en De Bosgroepen en hun leden zorgen op hun beurt goed voor die bossen. Het is dus niet meer dan logisch dat de provincies goed voor De Bosgroepen zorgen.

Zonering op

10

sen planten.

– Koepel van de Vlaamse Bosgroepen erkend als natuur- en milieuvereniging.

Liefde voor het bos

een gemengd loofbos met gedeeltelijk

landschapsschaal

Straffe ambities

hakhoutbeheer in.

Professor Bart Muys (KU Leuven) wees

Bosgroepcoördinatoren An Pierson en

zijn kleinkinderen binnen 25 jaar nog

op de veranderde context van het beleid

Jan Goris zetten het unieke van de Bos-

steeds kunnen rekenen op professione-

rond bosbeheer, waarbij de focus op in-

groepformule in de verf en benadrukten

le begeleiding van De Bosgroepen bij

standhoudingsdoelstellingen maakt dat

de hoge efficiëntie die al meermaals uit

het duurzaam beheer van de bosjes van

de andere ecosysteemdiensten van bos-

onafhankelijke screenings naar voren

opa. Dat leverde hem heel wat bijval uit

sen naar de achtergrond verdwijnen. Hij

kwam. Maar ook stonden ze stil bij de

de zaal op.

Chris eindigde met de mooie wens dat

25 JAAR BOSGROEPEN

Eenzame strijd Vlaams minister van omgeving, Zuhal Demir wees in haar speech op het feit dat het merendeel van de Vlamingen pro bosuitbreiding is, en toch horen we vooral de tegenstanders. Ze lanceerde een warme oproep aan alle aanwezigen om hun stem te laten horen. Hoe dan ook is er de voorbije jaren iets in beweging gezet, en die tanker kan niet meer gekeerd worden.

Verder sprak de minister haar waardering uit voor de aanpak van De Bosgroepen, die op relatief korte termijn uitgroeiden tot “een prachtige organisatie, wiens rol niet te overschatten valt”. Ze sloot af met een oproep aan De Bosgroepen; blijf doen wat je doet en kom als één blok naar buiten.

Bevlogen panelgesprek Vervolgens was het tijd voor het panelgesprek met Wim Smits (Natuur en Bos), Jan De Haes (gedeputeerde provincie Antwerpen), Andries Saerens (Belgische Houtconfederatie), Professor Kris Verheyen (UGent), Marie-Dominique Vande Plassche (boseigenaar) en Sylvie Mussche (coördinator Bosgroep Oost-Vlaanderen

Noord).

Moderator

Jan Verheeke legde het panel zes thema’s voor. Hier de belangrijkste bevindingen van de panelleden.

De toekomst van de Vlaamse houtproductie – Bosbeheer en houtproductie zijn onlosmakelijk verbonden, bosbeheer en biodiversiteit versterken elkaar. Het is echter een uitdaging om dit goed te doen.

– De communicatie naar burgers over kapwerken is heel belangrijk. Het zou goed zijn om dit nog meer overkoepelend als natuur- en houtsector aan te pakken.

– Vaak ligt onwetendheid of gebrek aan kennis aan de basis van reacties. Daarom moeten ook (lokale) beleidsmakers beter geïnformeerd worden.

Klimaatslim bosbeheer – Uit bevragingen blijkt dat klimaatslim bosbeheer voor veel eigenaars een prioriteit is.

– De samenwerking tussen De Bosgroepen en kennisinstellingen kan nog beter.

– Neem klimaatreflexen standaard op in de beheerplannen.

– Denk op landschapsschaal.

– De introductie van nieuwe boomsoorten is complex en moet doordacht gebeuren.

– Betrek de houtsector om mee te waken over de uitvoerbaarheid van plannen.

– Overheden hebben een voorbeeldfunctie met hun eigen bossen.

Bosuitbreiding – De omwenteling naar meer bos is ingezet, maar er zijn veel moeilijkheden, waaronder de pachtwetgeving, de grote gronddruk/ruimtelijke ordening,...

– Ook andere overheidsinstellingen zouden (meer) kunnen inzetten op bebossing.

– We mogen niet blind bebossen, maar moeten focussen op kwaliteit en ecosysteemdiensten.

Recreatie – Gebruik gezondheid en recreatie als hefboom voor bosuitbreiding. Meer groen zorgt voor miljoenen euro’s besparing in de gezondheidszorg. Dit geld zou moeten geïnvesteerd worden in nog meer groen.

– Een goed toegankelijkheidsreglement en duidelijke communicatie naar burgers is zeer belangrijk, ook handhaving van belang. ANB speelt hierin een belangrijke rol.

– Vervuiling en verstoring zorgen voor een negatieve effect bij privébeheerders.

Handhaving en overlast kunnen met meerdere eigenaars samen aangepakt worden. Lokale overheden kunnen helpen, ook via preventie zoals de inrichting van een hondenlosloopzone.

De rol van private boseigenaars in de toekomst – Bij veel boseigenaars leeft bezorgdheid over de toekomst. We moeten de liefde voor bossen doorgeven aan de volgende generatie.

– Boseigenaars zijn divers. De liefde voor bossen is de rode draad. Het is zeer waardevol dat een grote groep mensen zorg draagt voor de bossen en dit uitdraagt naar de directe omgeving. Dat moeten we koesteren.

11

de bosbode 4 | 2019 25 JAAR BOSGROEPEN

Suzanne De Smedt, ex-bestuurder bij de eerste Bosgroep Vijfentwintig jaar geleden kreeg Suzanne De Smedt de vraag om mee te stappen in een nieuwe vzw van boseigenaars in de Antwerpse Kempen. Al snel werd ze lid van de Raad van Bestuur, een positie die ze zo’n 15 jaar enthousiast zou bekleden. Daarmee behoorde ze tot de eerste lichting van boseigenaars die zich verenigden en een gezamenlijke visie voor hun bos uitwerkten.

Hoe begon jouw Bosgroepavontuur?

eigenaars met advies en organiseerden

uitziet en weleens opmerkingen van

“Mijn man en ik kochten een huis met

praktische cursussen, wandelingen en

wandelaars oplevert. Maar door mijn en-

een aanpalend bos van 1,5 ha in Licht-

infodagen. Je voelde dat er interesse

gagement in de Bosgroep kon ik goed

aart. We wisten niets van bosbeheer en

was. De Bosgroep groeide snel.”

uitleggen waarom de kappingen nodig waren en waarom we dood hout lieten

lieten de natuur haar gang aan. Op een dag kregen we bezoek van Frederik

Wat was de visie in die beginperiode?

Vaes, die peilde naar onze plannen voor

“We probeerden eigenaars samen te

het bos. Hij vertelde over het pilootpro-

brengen, om op een grotere schaal wer-

Wat wens je De Bosgroepen voor de

ject waar hij mee bezig was: boseige-

ken uit te voeren. Eerst lag de focus op

toekomst?

naars bij elkaar brengen. Toen men mij

achterstallig bosbeheer en exotenbe-

“Dat ze dit unieke platform voor private

vroeg of ik me wilde aansluiten bij een

strijding. De gezamenlijke houtverkoop

boseigenaars sterk blijven uitbouwen.

nieuwe vzw en me kandidaat stellen als

was ook vroeg een vaste waarde. Het

Verder wens ik ook dat De Bosgroepen

bestuurder, dacht ik: waarom ook niet?”

was voor sommige eigenaars een stimu-

ons blijven vertegenwoordigen op alle

lans en we merkten dat ze hun bos terug

niveaus: de gemeente, de provincie en

Hoe verliepen die eerste jaren?

gingen waarderen, in een tijd waarin

Vlaanderen, en dat het besef van onze

“Als lerares plastische kunsten was ik

mensen meer interesse hadden in verre

meerwaarde als private eigenaar nog

niet thuis in de werking van vzw’s, maar

reizen dan in natuur in eigen land.”

meer mag doorsijpelen. Zelfs een kleine eigenaar heeft een belangrijke inbreng

ik werd verkozen als bestuurder bij Bos-

12

liggen.”

groep Kempische Heuvelrug en leerde

“Wat ons eigen bos betreft, leerde ik

snel bij. De meeste leden hadden een

snel en liet een grote, broodnodige dun-

sterke visie voor hun bos, waardoor ook

ning uitvoeren. Zo’n dunning schrok veel

mijn blik verruimde. We ondersteunden

eigenaars af, omdat het er niet zo mooi

bij natuurbehoud.”

25 JAAR BOSGROEPEN

Bert Wierbos, houtaankoper voor West Fraser Als houtaankoper bij houtverwerkend bedrijf Norbord, sinds 2020 onderdeel van West Fraser, heeft Bert Wierbos een nauwe band met De Bosgroepen en een goed zicht op de houtindustrie.

Hoe begon jouw Bosgroepavontuur?

lijk om volop in nieuw, weer-

Welke meerwaarde hebben De Bos-

baar en biodivers bos te inves-

groepen voor de houtmarkt?

teren en nog een surplus over te

“We werkten altijd al met privéboseige-

houden.”

naars. Het zou goed zijn als alle particu-

Hoe zie jij de toekomst voor de Bosgroepen?

liere bosbezitters zich aansluiten bij de

Hoe verloopt voor jou de samenwer-

Bosgroepen om een goed beheer en

king?

betere vermarkting van de producten

“Goed. Ik doe altijd mee met de openba-

mogelijk te maken. De houtindustrie

re houtverkopen, heel handig. Die volu-

maakt zich grote zorgen over onze bos-

mes stegen doorheen de jaren, maar

sen. Het gebruik van hout als duurzame

zouden nog veel hoger kunnen. Het

grondstof wordt goed gepromoot, maar

jaarvolume dat wij kopen van de Bos-

we moeten er ook voor zorgen dat er

groepen bedraagt ca. 10 % van ons to-

voldoende lokaal hout voor de volgende

taal volume eigen aankoop, goed voor

generaties is. Het huidige systeem van

ongeveer 10.000 m3 per jaar. Op de 18

De Bosgroepen, waarbij ze dunningen

jaar dat ik met De Bosgroepen samen-

uitvoeren en kloempen aanplanten on-

werk, hebben we voor meer dan 4 mil-

der bestaand bos, is op zich niet slecht.

joen euro aan hout gekocht via hen. Het

Maar het volstaat absoluut niet als je ziet

is wel jammer dat wij als trouwe klant

welke rol bossen in de toekomst moeten

aan openbare veilingen moeten mee-

dienst waar zoveel bekwame specialis-

spelen. Ik vind dat er al decennialang te

doen, dat er geen structurele samen-

ten bij elkaar zitten. Ze moeten hun stem

weinig bos wordt vervangen door jong

werking is.”

echter nog meer durven verheffen en

“Ik zie een zeer grote rol voor hen weggelegd, maar er moeten meer middelen komen. Als de overheid meer en weerbaarder bos wil, moet ze hechter samenwerken met de Bosgroepen. Daarnaast vind ik dat de Bosgroepen meer moeten inzetten op certificering, bij voorkeur PEFC.” “Ik merk dat de medewerkers over veel kennis en goede wil beschikken, en hoop dat er mensen blijven binnenstromen vanuit bosbouwopleidingen. Ik ken geen enkele andere organisatie of

en weerbaarder bos, ook in bossen van

meer gewicht in de schaal krijgen aan de

Bosgroepleden. Met de huidige zeer

onderhandeltafel.”

mooie houtprijzen is het perfect moge-

13

25 JAAR BOSGROEPEN

Roel Vanhaeren, ex-medewerker Agentschap voor Natuur en Bos In de jaren ’90 werkte Roel Vanhaeren voor de afdeling Bos en Groen van de Vlaamse Overheid, die later samen met de afdeling Natuur zou fuseren tot het Agentschap voor Natuur en Bos. Hij was vanaf het prille begin een van de bezielers van De Bosgroepen.

Op welke manier was de Vlaamse over-

houtverkoop,

heid betrokken bij het ontstaan van De

plannen,

Bosgroepen?

heidsregelingen. Vanuit het

“Het Bosdecreet van 1990 besteedde

bosdecreet was al bepaald

veel aandacht aan privébossen, samen

dat bossen veel verschillende

goed voor zo’n 70% van het Vlaams

functies moeten vervullen. Elke eige-

bosareaal. Er waren toen meer dan

naar legde zijn eigen focus. De Vlaamse

100.000 eigenaars, wier bos gemiddeld

overheid en de provincies werkten goed

minder dan een halve hectare groot

samen, en de gemeenten haakten vlot

was. Het bosdecreet omvatte maatre-

aan.”

beheer-

toegankelijk-

gelen voor privaat bos, maar dat vormt nog geen garantie voor realisatie op het

Wat was jouw rol hierin?

terrein. De grote eigenaars waren al

“Mijn opdracht was om het project

enigszins georganiseerd, per provincie

draaiende te houden. Tientallen keren

was er een ambtenaar privébos en er

reed ik ’s avonds naar Retie om verga-

waren beperkte subsidies voor de bege-

deringen bij te wonen. Dan was ik vaak

leiding van beheerplannen.”

pas om middernacht thuis. Maar ik had het ervoor over, want ik zag de resulta-

14

het concept van De Bosgroepen geïntegreerd in het Bosdecreet. Later verschoof de werking van het Vlaams niveau naar de provincies.”

Wat wens je De Bosgroepen toe voor de toekomst?

“Ik hoop dat het beleid ook in de toekomst inziet hoe belangrijk privébossen zijn, en dat De Bosgroepen meer middelen krijgen om hun ambities waar te maken, ook in de regio’s waar ze nu nog

“Midden jaren ‘90 startte het Bosverple-

ten op het terrein. Vervolgens kreeg ik

gingsproject Kempische Heuvelrug. Een

de opdracht om de werking uit te brei-

team van arbeiders werkte aan de be-

den naar de andere provincies. Dat ging

strijding van Amerikaanse vogelkers. De

vrij vlot omdat het zo’n goed concept is.

Vlaamse Overheid voorzag financiële

Elke politieke partij vond wel een aan-

middelen. Gaandeweg verbreedde de

knooppunt. Wij als Vlaamse overheid

de nood aan deskundig bosbeheer zal

werking zich: dunningen, gezamenlijke

bleven op de achtergrond. In 2003 is

enkel maar toenemen.”

niet echt een voet aan de grond hebben.

Elke vierkante meter bos in Vlaanderen is belangrijk en verdient een doordacht beheer. De Bosgroepen vervullen een belangrijke rol binnen de Bosalliantie en

HANDEN UIT DE MOUWEN

Verzorgen van jonge aanplantingen Met de start van de lente hebben niet alleen boompjes een scheut gekregen.

Ook bramen, grassen, haagwinde, adelaarsvaren en andere ruigtekruiden zijn flink in de groei. Dat hoeft niet steeds een probleem te zijn.

Vaak vormen deze kruiden en de spontaan uitgroeiende hakhoutstoven een meerwaarde voor de biodiversiteit en

Welke vegetatie hou je best in de gaten?

Bramen Bramen vormen een belangrijke voedselbron voor bestuivers, vogels en zoogdieren. Ze beschermen de jonge planten tegen vraatschade door ree en tegen vorst, en houden de bodem vochtig. Ijle

Op plaatsen met veel bramen is dit vrijstellen vaak een aantal jaar na elkaar nodig. De beste manier om bramen te verzwakken, is om te maaien in de periode van midden mei tot midden augustus. In die periode is de energievoorraad in de wortels immers het laagst. Tegen het einde van de zomer en het najaar zal de

en lage bramen vormen geen probleem,

plant uitlopers vormen die naar de bo-

maar als ze hoger worden en sterke uit-

dem toe groeien en wortelen om in het

lopers vormen is het opletten geblazen.

volgende jaar uit te schieten en nieuwe

Op korte tijd kunnen de bramen immers

planten te vormen. Als je voor de late

sterk uitgroeien en een aanplant volle-

zomer (rond half augustus) maait, kan je

dig overwoekeren. In dat geval is het

dit proces met wat geluk beperken.

aangewezen de boompjes vrij te stellen.

beschermen ze de jonge aanplant tegen felle zoninstraling, uitdroging en wildschade. Maar als ze te zeer uitgroeien kunnen ze de jonge aanplant ook overwoekeren en de overleving van de jonge planten hypothekeren.

Heb je de afgelopen jaren aangeplant?

Dan is het belangrijk om dit goed op te volgen en indien nodig de concurrerende vegetatie te verwijderen. Dit noemen we vrijstellen.

Enkele tips rond vrijstellen vind je in het artikel hieronder. Twijfel je of vrijstelling nodig is voor jouw aanplant, wil je graag advies rond hoe je te werk moet gaan of hulp om de werken te laten organiseren door een professionele ploeg? Neem in dat geval contact op met de bosconsulent van jouw regio.

15

HANDEN UIT 4 DE| 2019 MOUWEN de bosbode

Is in de winter reeds een goed ontwik-

vrij ijl is, is vrijstellen niet nodig. Het kan

de scheuten van deze opslag, al dan niet

kelde hoge bramenvegetatie aanwezig?

in dat geval zelfs contraproductief zijn

na gedeeltelijk inzagen ervan bij de dik-

Dan wacht je half mei best niet af en stel

om vrij te stellen omdat de grasmat de

kere exemplaren.

je meteen vrij. Immers het risico op be-

boompjes ook beschermt tegen bijvoor-

schadiging van de jonge boompjes bij

beeld zoninstraling. Grassen vormen

het vrijstellen vergroot gevoelig wan-

een belangrijke concurrent voor water

neer de boompjes door de woekerende

voor de boompjes, maar na maaien blijft

bramen nauwelijks terug te vinden zijn.

deze concurrentie minstens deels bestaan.

Meerdere keren maaien tussen mei en midden augustus is zeer effectief, maar

Houtige vegetatie

om praktische en financiële redenen

Is er veel spontane verjonging of stoof-

wordt er vaak maar 1 keer per seizoen

opslag aanwezig in jouw jonge aan-

vrijgesteld. Je kan natuurlijk wel steeds

plant? Vaak is dat een meerwaarde – zo

in je eigen bos de vegetatie opvolgen en

komt een bosmicroklimaat sneller tot

tussendoor kleine ingrepen zelf uitvoe-

stand en zullen de jonge aangeplante

ren.

boompjes minder te lijden hebben van wildschade. De spontaan gevestigde

16

Gebruik het juiste materiaal Als het gaat over een kleine oppervlakte is het vaak voldoende om met een kapmes of zeis aan het werk te gaan. In sommige gevallen is plattrappen of knakken van de ongewenste vegetatie ook een optie.

Van zodra dit niet meer uitvoerbaar is, zijn er ook mechanische opties. Vrijstellen met de bosmaaier kan heel efficiënt en nauwkeurig gedaan worden. Dit kan

Grassen en ruigtekruiden

boompjes kunnen de aanplant verrijken

bijvoorbeeld handig zijn bij een aanplant

Vrijstellen van de jonge boompjes door

en zorgen voor meer opties voor de se-

in kleine groepjes of op plaatsen waar je

de grassen in een straal van ca. 50 à 100

lectie van de meest kwaliteitsvolle stam-

de natuurlijke verjonging tussen de aan-

cm rond de boompjes weg te maaien is

men. Pionierssoorten als berk en wilg, of

plant maximaal wilt sparen.

enkel nodig indien de grasmat of de

stoofopslag van Amerikaanse eik, Ame-

ruigtekruiden (zoals brandnetel) erg

rikaanse vogelkers of populier kunnen

Waar de volledig oppervlakte aange-

dicht staan én vrij hoog zijn. In dat geval

echter snel groeien en daardoor concur-

plant werd, wordt vaak gekozen voor

kunnen ze immers, wanneer ze omvallen

reren met de aangeplante boompjes. In

een kleine tractor met klepelmaaier. Als

door storm, zware regenval of sneeuw,

dat geval haal je houtige opslag die over

er een afstand van 2 tot 2,5m tussen de

de jonge boompjes naar beneden du-

de top van jonge aangeplante, vitale

rijen is, is op deze manier vrijstellen

wen. Als een grasmat hoog staat (tot

mooie boompjes dreigt te groeien best

goed te doen.

soms zelfs boven de boompjes) maar

weg. Dit kan je doen door knakken van

HANDENDO UITIT DEYOURSELF MOUWEN

Let wel op; vrijstellen kan ook schade veroorzaken.

Zo ga je er best vanuit dat een klein percentage van je aanplant accidenteel beschadigd kan worden tijdens het vrijstellen.

Daarnaast maai je ook de natuurlijke verjonging van niet geplande, maar mogelijks gewenste boom- en struiksoorten weg.

Hoe gaat het nu verder?

Het eerste jaar na de aanplant valt de druk van ruigtekruiden vaak nog mee.

Vooral het tweede en derde jaar na aanplant zijn belangrijk. Het loont de moeite om enkele jaren goed op te volgen, en vervolgens het jonge bos zijn weg te laten zoeken.

Blijf je toch nog met vragen zitten, of wil je graag meer weten over vrijstellen?

Neem contact op met je bosconsulent.

17

de bosbode 4 | 2019 INFO

Verslag houtverkoop Meer dan 45 bosbeheerders namen dit jaar deel aan de houtverkoop van de Bosgroep Vlaams-Brabant. Hun percelen werden gegroepeerd tot 31 loten, waarvan twee loten niet verkocht werden wegens geen interesse of een bod lager dan de

Regio

Het te rooien hout op de 29 overige loten werd geschalmd en berekend op een totaal volume van 7017,45 kubieke meter. Er werd een gemiddelde verkoopprijs voor naald- en loofhout bekomen van 45,94 euro per kubieke meter.

Aantal

Verkocht

loten

met de bosbeheerder afgesproken minimumprijs.

Totaal volume

Brabantse Kouters

7

7

7017,45

Dijleland

5

5

m3

Noord-Hageland

15

13

Zuid-Hageland

4

4

Pajot en Zenne

0

0

Er zijn tien verschillende exploitanten die één of meerdere lo-

Gemiddelde prijs per m3: 45,94 €

ten gekocht hebben.

Aantal bosbeheerders: +45

Verslag Algemene Vergadering Op 18 maart trokken we met z’n allen naar het Kasteel van Hui-

Wie graag nog eens alles in detail naleest vindt de documen-

zingen voor onze jaarlijkse Algemene Vergadering. Na een ver-

ten van de Algemene Vergadering terug op onze website

kwikkende wandeling onder leiding van 2 ervaren gidsen kwa-

www.bosgroepvlaamsbrabant.be.

men heel wat inhoudelijke thema’s aan bod. Daarna hebben we 2023 goed ingezet met een gezellige receptie.

We verwelkomen ook 3 nieuwe bestuurders, Guy Dohogne, Guido Janzegers en Frederik Vandendriessche. Daarnaast namen we afscheid van Paul Vanderroost en Kris Vanderstraeten.

18

AGENDA

Zet alvast volgende datums in je agenda: 30/06/2023

Einde van de schoontijd

31/08/2023

Deadline subsidie herbebossing

1/09/2023

Deadline aanmelden aanplantproject 2023-2024

09/2023

Cursus bosmaaien*

28-29/09/2023

ECS 1 Roosdaal*

19-20/10/2023

ECS 2 Roosdaal*

11/10/2023

Dag van de Boseigenaar

8/10/2023 15/10/2023

Week van het Bos

25/10/2023

Lezing Wanneer hout goud wordt!*

15/11/2023

Start plantseizoen

29/11/2023

Lezing Wanneer hout goud wordt!*

28/02/2024

Einde van het plantseizoen

Meer informatie kan je steeds terugvinden op de website www.bosgroepvlaamsbrabant.be of bij de medewerkers van de Bosgroep via info@bosgroepvlaamsbrabant.be. * Inschrijven voor deze vorming zal mogelijk zijn via de website.

De uitnodiging hiervoor mag je verwachten in een nieuwsbrief.

19

Waarom de Bosgroep?

Boseigenaar of -beheerder zijn, daar komt heel wat bij kijken.

milieu en de strijd tegen de klimaatverandering. Ze zijn een es-

De Bosgroep ondersteunt haar leden bij het duurzaam beheer

sentieel onderdeel van de natuur en herbergen heel wat fauna

van het bos. Wie zich aansluit krijgt advies op maat, informatie,

en flora. Daarbij leveren bossen ook de hernieuwbare grond-

hulp bij administratie en ondersteuning voor het organiseren

stof hout en hebben ze een positieve invloed op onze gezond-

van boswerken. Daarnaast organiseert de Bosgroep ook oplei-

heid. De ecologische, economische en sociale functies kunnen

dingen en excursies.

in bos verenigd worden tot een multifunctioneel geheel.

Bovenop het behouden, gezond houden en verbeteren van

Elke boseigenaar kan gratis lid worden en geeft recht op onze

onze bestaande Vlaams-Brabantse bossen zet de Bosgroep

dienstverlening. Lid zijn houdt geen verdere verplichtingen in.

ook sterk in op bosuitbreiding. Bossen zijn onmisbaar voor het

Londerzeel

Kapelleop-denBos

Keerbergen Boortmeerbeek

Zemst Opwijk Merchtem

Asse

Liedekerke

Gooik

Linkebeek SintBeersel GenesiusRode

Galmaarden Pepingen

Bever

Herne

Bierbeek

Bertem

Zoutleeuw Tienen

Linter

Hoegaarden

Overijse Landen

Halle

Pajottenland & Zennevalei

Regio Pajottenland & Zennevalei Dijleland Noord-Hageland Brabantse Kouters Zuid-Hageland

Contact Bosgroep Vlaams-Brabant vzw Zetel:

Diestsevest 54/101 - 3000 Leuven

Post:

Provincieplein 1 - 3010 Leuven

0683.509.015 - RPR Leuven Mail:

info@bosgroepvlaamsbrabant.be

Tel:

016 26 76 00

Geetbets

Glabbeek

Boutersem

Oud-Heverlee Huldenberg

Hoeilaart

Lubbeek Leuven

Tervuren Drogenbos Sint-PietersLeeuw

Kortenaken

Kortenberg

WezembeekOppem

Lennik

Bekkevoort

Herent

Machelen

Kraainem

Dilbeek Roosdaal

Tielt-Winge Holsbeek

Steenokkerzeel

Zaventem

Ternat

Diest

Scherpenheuvel -Zichem

Rotselaar

Kampenhout

Grimbergen Vilvoorde Wemmel

Affligem

Begijnendijk Aarschot

Haacht

Meise

Tremelo

Dijleland Noord-Hageland Brabantse Kouters Zuid-Hageland