INFORMATIEBLAD BOSGROEP LIMBURG DRIEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT - N`93 JULI, AUGUSTUS, SEPTEMBER 2026
Bosbelang
AFGIFTEKANTOOR: HASSELT 1 3DE AFDELING P3A9010
KempenBroek: onbekende UNESCO-parel
De wilg, taaie bink in onze Vlaamse velden
Pilootproject in de Maasvallei: van dode populieren naar streeikeigen groen
Tips tegen teken
Dit jaar zijn er opvallend veel teken. In het voorjaar zijn er meerdere mensen in Noord-Limburg besmet met tekenencefalitis (TBE), een zeldzame ziekte die je kan oplopen door een tekenbeet. In sommige gevallen leidt dit virus tot een ontsteking van de hersenen of hersenvliezen.
Daarnaast kan je door een tekenbeet natuurlijk ook de ziekte van Lyme oplopen. Reden genoeg om nog eens een paar do’s en don’ts op een rijtje te zetten.
Zo verklein je de kans op een tekenbeet
• Blijf zoveel mogelijk op de paden. Vermijd struikgewas en lang gras.
• Draag kledij die je armen en benen bedekt.
• Stop broekspijpen in je sokken en draag gesloten schoenen.
• Gebruik een insectenwerend middel.
Deze maatregelen bieden geen volledige bescherming, en als bosbeheerder kan je natuurlijk niet altijd op de paden blijven. Het is dus zeker belangrijk om na een dagje in de natuur jezelf en huisgenoten op teken te checken. Ook dieren zijn gevoelig aan tekenbeten.
Zo verwijder je een teek
• Verwijder de teek rustig en in één vlotte beweging met een tekenverwijderaar of pincet zonder te draaien.
• Gebruik geen alcohol, jodium, zeep, ether of olie en duw de teek niet plat. Dat kan de kans op de overdacht van ziektekiemen vergroten.
• Niet elke tekenbeet maakt je ziek, maar er is altijd een risico. Volg je gezondheid gedurende een maand op. Last van griepachtige symptomen (koorts, spierpijn, hoofdpijn) of een rode vlek die groter wordt? Ga dan naar je huisarts.
Meer info vind je op www.tekenbeten.be
Informatief
KempenBroek: onbekende UNESCO-parel _ 4
Bosbeheer
Green Deal Lokaal
Hout draait op volle toeren _ 7
Bosbeheer
De wilg, taaie bink in onze Vlaamse velden _ 8
Handen uit de mouwen
In 10 stappen een kapmachtiging aanvragen _ 11
in dit nummer
Regio-werking
Pilootproject in de Maasvallei: van dode populieren naar streekeigen groen _ 12 Bosbeheer
De app valt niet ver van de boom: Treedex helpt bij bosbeheer _ 14
De Collega’s
Tot ziens, Ludo en Aelyn, welkom Karlien _ 15
Bosbeheer
De bever is terug: zoekend naar balans _ 16
Beste bosbeheerder
Ik vind het mooi om te zien hoe de Bosgroep, door samen te werken met zowel privé-eigenaars als overheden en andere organisaties die ons landschap beheren, telkens weer tot mooie resultaten komt.
Neem nu het pilootproject in Maasmechelen, waar Bosgroep Limburg, de Vlaamse Landmaatschappij en de stad Maasmechelen de handen in elkaar sloegen om eigenaars van populieren te ondersteunen. Samen kapten ze heel wat dode en (over)kaprijpe populieren die dreigden om te waaien. Door de krachten te bundelen, konden ze de eigenaars ontzorgen en via subsidies en de gebundelde verkoop van houtloten de aanplant van nieuwe bomen en struiken betaalbaar maken. De samenwerking was een win-win voor alle betrokkenen én voor het landschap van het Maasland.
Over mooie samenwerkingen gesproken… De Green Deal Lokaal Hout is nu echt uit de startblokken geschoten. De hele bos- en houtsector zet de schouders onder een circulaire, lokale houtketen, om de waardering voor hout uit Vlaamse bossen als duurzame grondstof te vergroten. Een mooie ambitie, waar we als Bosgroep graag aan bijdragen.
Wordt vervolgd!
Bos te koop _ 18
Onze nieuwe mascotte, Hazel! _ 19
Activiteitenkalender _ 19
Contactgegevens _ 20
Veel leesplezier!
Laura Olaerts
gedeputeerde van Leefmilieu en Natuur voorzitter vzw Bosgroep Limburg
De deputatie van de provincieraad van Limburg, Jos Lantmeeters, gouverneur-voorzitter, Inge Moors, Laura Olaerts, Igor Philtjens, Tom Vandeput, gedeputeerden en Bruno Bamps provinciegriffier wd. I Coördinatie Heidi Deckers, Bosgroep Limburg I Tekst Leen Raats, Teksttype.be, Heidi Deckers, Jeroen Franssens, Bram Onclin, Patrick Meesters, Vlaamse Bosgroepen, Edith Willems I Concept en vormgeving Hilde Winters, Informatie en Communicatie, provincie Limburg I Fotografie en illustraties Robin Reynders (Informatie en communicatie, provincie Limburg), Boumediene Belbachir, Heidi Deckers (Bosgroep Limburg), Lander Loeckx, pexels, Erwin Christis (RLKM), Rudi Van Beek (RLKM), Historiek.net, eendenkooi.nl, Arnout Zwaenepoel, Wordpress, Peter Baas, Bram Onclin, David Hendrickx (@belinned), Jan Beulen, Vincent Munier I Drukwerk printkamer, provincie Limburg I Oplage 1400 ex. I Verantwoordelijke uitgever Vera Boesmans, Universiteitslaan 1 - 3500 Hasselt I Wettelijk depotnummer D/2008/5857/82
COLOFON
“We willen dat de economie in het gebied zich kan ontwikkelen, zonder de bescherming van het landschap en de natuur uit het oog te verliezen.”
– Kristel Neyens (communicatie UNESCO
Mens en Biosfeergebied KempenBroek)
KempenBroek: onbekende UNESCO-parel
UNESCO Mens & Biosfeergebied. Je hebt de term wellicht al eens horen waaien. KempenBroek is het eerste gebied in België en het tweede in Nederland dat deze titel mag dragen. Maar wat is het juist, en wat betekent het voor bosbeheerders die in deze streek actief zijn? We kunnen je alvast geruststellen: dit prestigieuze kwaliteitslabel komt niet met extra regels of wetten voor bosbeheerders, landbouwers of inwoners.
Het KempenBroek is géén natuurgebied. Dat staat letterlijk te lezen in hun bezoekersgids. Wie al eens door de mysterieuze moerassen in Noord-Limburg struinde of op een oktoberavond naar de burlende edelherten luisterde, zal zich wellicht over deze uitspraak verbazen. KempenBroek is een gebied waar je prachtige natuur vindt, maar het is veel meer dan dat: het is een boeiende grensregio vol verhalen en mensen die elk op hun manier bijdragen aan een uniek geheel. Naast natuur, krijgen ook erfgoed en agrarische activiteiten volop aandacht.
Huis met vele kamers
Kristel Neyens is communicatiemedewerker bij KempenBroek en kent de streek op haar duimpje. “Het is een grensoverschrijdend gebied dat zich uitstrekt over zeven gemeenten in Belgisch-Limburg, NederlandsLimburg en Noord-Brabant. De grens loopt midden door het gebied. We staan in Vlaanderen vooral bekend om de kletsnatte moerassen en de beekvalleien. De streek ligt in de Vlakte van Bocholt, langs het Kempens plateau. Heel wat water van het Kempens Plateau komt in het KempenBroek terecht. Nergens anders in België vind je zoveel libellen en ook de bever voelt zich hier thuis. Zelfs de otter laat zich de laatste jaren opmerken. De Nederlandse natuurorganisatie Natuurmonumenten werkt momenteel nog aan de vernatting van enkele voormalige moerasgebieden. Maar daarnaast heb je ook stuifzanden, heide en veel akkers. KempenBroek is een huis met vele kamers.”
Bossen zijn er ook in het KempenBroek. Niet de grote, aaneengesloten bossen zoals in het Nationaal Park, maar vooral in het noorden
vind je bossen met overwegend dennen, eiken en berken, zoals het Weerterbos en de Laurabossen. In de nattere gebieden vind je vooral valleibosjes met veel elzen en wilgen, zoals in de Vallei van de Bosbeek.
De bossen in KempenBroek zijn versnipperd, ook wat eigendom betreft. Bosgroep Limburg is één van de partners die actief deelnemen aan het overlegplatform. We behartigen daarbij de belangen van de private boseigenaars in het Vlaamse deel. Bosgroep Zuid-Nederland doet hetzelfde over de grens. We helpen eigenaars van kleinere private bossen bij het beheer en het opstellen van gezamenlijke natuurbeheerplannen,
wat bijdraagt aan robuustere natuurzones.
“We staan ook altijd open voor samenwerkingen met of ideeën van boseigenaars,” zegt Kristel Neyens.
Natuur stopt niet aan de grenzen
Twee landen, drie provincies en zeven gemeenten. En toch is KempenBroek één gebied. Kristel: “Absoluut. Natuur stopt niet aan de grenzen. Ook voor de mensen die er wonen, is het heel normaal om bijvoorbeeld de grens over te steken om brood te halen. De mensen zijn echt verbonden met hun regio. De officiële sa-
menwerking gaat al terug tot in 1989. Onder impuls van het Traktaat Benelux Economische Unie sloegen enkele gemeenten de handen in elkaar onder de naam Het Grensoverschrijdende Landschap Stamprooierbroek-Wijffelterbroek-Laurabossen en omgeving. Dat gebied was kleiner dan het huidige KempenBroek.”
In 2000 kwam het project onder de vleugels van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland en kwamen er meer organisaties aan boord. Erwin Christis was vanaf het begin betrokken en is nog steeds coördinator. Hij was ook een van de drijvende krachten achter het UNESCO-label. Kristel: “Via deze samenwerking krijgen we heel wat gedaan, over grenzen en beleidsniveaus heen, wat anders heel moeilijk zou zijn. Het is ook prachtig om te zien dat de gemeenten zelf spontaan vaak over de grenzen gaan kijken. Het is zeker geen geforceerde samenwerking van bovenaf, het leeft echt bij de partners.”
Acht jaar voorbereidingen
Fast forward naar de zomer van 2024. Het best bewaarde geheim van België en Nederland, zoals KempenBroek zich noemt, duikt volop in het nieuws op. En dat allemaal dankzij een UNESCO-label. “UNESCO heeft verschillende labels, waarvan het Werelderfgoed het meest bekende is,” vertelt Kristel. “Mens & Biosfeergebied is bij ons nog minder gekend. KempenBroek is dan ook het eerste en voorlopig nog enige gebied in België en het tweede in Nederland dat deze titel mag dragen. We zijn in de Benelux ook het eerste grensoverschrijdende Mens & Biosfeergebied.”
De erkenning kwam zeker niet zomaar uit de lucht vallen. “Er gingen
acht jaar aan voorbereidingen aan vooraf, met een vooronderzoek, een uitgebreid traject en drie lijvige dossiers. De jury was onder meer overtuigd dankzij de samenwerking die al zolang loopt en de vele projecten uit het verleden die al streefden naar evenwicht en samenhang. Want daar draait het om: een evenwicht tussen cultuur en natuur, tussen mens en ecologie. We willen dat de economie in het gebied zich kan ontwikkelen, maar zonder de bescherming van het landschap en de natuur uit het oog te verliezen. Dat is een andere insteek dan een Nationaal Park, waar de focus vooral op natuurbescherming ligt.”
Erkenning voor 10 jaar
“Er zijn geen regels aan dit label verbonden. Het is dus niet zo dat inwoners en landbouwers in het gebied met bijkomende wetgeving te maken krijgen. De bedoeling is dat we mensen via dialoog en projecten stimuleren om zich vrijwillig in te zetten voor hun streek. Het is een kwaliteitslabel voor het gebied, een sterk merk, een beloning voor iedereen die zich inzet voor een bloeiende re-
gio. Hiermee maakt KempenBroek deel uit van een wereldwijd netwerk. We wisselen onderling kennis uit en gaan in andere biosfeergebieden kijken hoe zij het aanpakken. We vergaderen regelmatig met UNESCO en zij promoten onze regio. Dat merken we aan de bezoekerscijfers, het geeft echt een boost voor de lokale horeca. Een uitdaging is wel dat er geen financiële vergoeding aan het label verbonden is.”
Dat houdt hen echter niet tegen om stevige ambities te koesteren. “De erkenning geldt voor een periode van tien jaar, dan moeten we opnieuw een lijvig dossier indienen om aan te tonen dat we de actiepunten uit het ingediende masterplan daadwerkelijk uitvoerden. Er zijn heel wat formele vereisten, zoals een zonering met kern-, buffer- en overgangszones. UNESCO legt ook specifieke accenten, waaronder wetenschap en educatie. Daarom werken we aan een educatie- en wetenschapsplan. In Natuur- en Milieucentrum de IJzeren Man in Weert, de hoofdpoort van KempenBroek, zullen we nog feller inzetten op educatie. Ook rond erfgoed werken we volop, onder meer rond molens en de vele verhalen over onder meer de bokkenrijders en de smokkelaars.”
Green Deal Lokaal Hout draait op volle toeren
Het opzetten en onderhouden van lokale houtketens in Vlaanderen vormt een grote uitdaging door de geglobaliseerde houtmarkt en moeilijkheden binnen de primaire houtverwerkende industrie. Daarnaast is er de toegenomen publieke tegenkanting tegen houtkap en heerst er onbegrip over de economische functie van bossen.
Deze factoren maken dat het aantal bosexploitanten en zagerijen sinds enkele decennia daalt, waardoor Vlaams hout vaak naar het buitenland gaat. Nochtans hebben Vlaamse bedrijven de sleutel in handen om hout beschikbaar te maken voor verdere toepassingen. Het effectief aanpakken van deze uitdagingen vraagt om een breed gedragen samenwerking en coalitie binnen de bos- en houtsector: de Green Deal Lokaal Hout. De Bosgroepen zijn een van de trekkers. Na het voorbereidende traject in 2024 en 2025
ging de Green Deal in september 2025 van start en intussen draait het op volle toeren.
Circulaire, lokale houtketen
De meer dan 80 (!) deelnemers aan de Green Deal onderschreven de ambitie die de kern vormt van dit traject: een circulaire, lokale houtketen, van beheer over verwerking tot gebruik, gebaseerd op een duurzaam economisch model en met
meervoudige maatschappelijke meerwaardecreatie.
De Green Deal loopt tot eind 2028. Tegen dan hopen we enkele doelstellingen te bereiken. We werken aan een vitaal ondernemersklimaat in Vlaanderen, met een waardevol en duurzaam economisch model rond lokale productie, verwerking en gebruik van hout. Daarnaast zou het gebruik van (lokaal) hout meer aanwezig moeten zijn in bouw- en renovatieprocessen. Ook moeten houtgebruik en de publieke waardering daarvan toenemen; net zoals het begrip voor houtoogst. Ten slotte zou houtproductie een doordacht onderdeel van duurzaam bos-, natuuren landschapsbeheer moeten vormen.
Naar een artikel door de Koepel van Vlaamse Bosgroepen.
De wilg, taaie bink in onze
Vlaamse velden
Voor veel boseigenaars zijn wilgen vandaag wilde struiken of knotbomen aan de rand van hun bos. Maar wist je dat er meer dan 70 verschillende wilgensoorten in Vlaanderen groeien? De wilg zal eerder buigen dan barsten. Dat maakt hem bijzonder geschikt voor het vlechten van manden en heel wat andere toepassingen. Omdat het zo’n nuttige boom is, werd hij eeuwenlang overal in Vlaanderen aangeplant. Tijd om eens in de intrigerende geschiedenis van een van Vlaanderens meest veelzijdige en karaktervolle bomen te duiken, een boom die ons landschap mee vormgaf en nog altijd stevig geworteld zit in het Vlaamse buitenleven.
Wilgen met lange tenen
De oudste vondsten van gevlochten wilgentakken dateren van meer dan 6.000 jaar geleden. Ook de Romeinen gebruikten al gretig wilgentakken. Jacob van Maerlant had het in 1270 over het poten van wilghen. Het Cruydenboeck van Rembert Dodoens van 1554 verwijst naar courante wilgensoorten zoals de Salix perticalis en de Salix nigra. Hij maakt meteen onderscheid volgens ‘tacxkens taye ende huer beter laten buyghen’ (taaie of meer buigzame takken), verwijzend naar het ambacht van het vlechten.
Auteur van deze buigzame weetjes over onze inheemse wilgen is Arnout Zwaenepoel. Tijdens een tweedaagse cursus wilgentaxonomie verwonderde hij een groep Bosgroepleden over de veelzijdigheid van deze vaste bewoner van onze akkers en bossen. Zijn vertellingen konden de deelnemers mateloos boeien, net zoals het bezoek aan Arnouts salicetum (wilgencollectie) in Oostkamp.
In Vlaanderen komen meer dan 70 soorten, kruisingen en variëteiten van wilgen voor, die je kan terugvoeren tot tien inheemse of reeds lang ingeburgerde soorten (archaeofyten): schietwilg, boswilg, bittere wilg, katwilg, amandelwilg, kruipwilg, (bastaard)kraakwilg, geoorde wilg, grauwe wilg en laurierwilg. De cultivars die mandenvlechters gebruiken, hebben kleurrijke namen als Oud Rood, Frans Geel, Kattekletters en Amerikaantje. Verrassend genoeg vind je vlechtwilgen ook midden in de natuur terug. Ze zijn wijdverspreid, mede met behulp van rivieren die stekken en zaden meevoeren. Veel boerderijen hadden hun eigen vlechtwilgen op het erf, o.a. voor aardappelmanden.
Elke wilg heeft zijn specifieke uiter-
lijk, katjes en toepassingen. Afhankelijk van de soort wordt de boom gebruikt voor (levende) weidepalen, walgrachten, als imkerplant, vlechtwerk voor manden, visfuiken, eendenkooien, afsluitingen, vakwerkbouw, klompen of hoepels. Moderne technieken en materialen verdrongen de wilg inmiddels naar een bijrol, maar hij blijft een geliefde verschijning met hoge natuur- en landschapswaarde, zowel in landelijk gebied als bossen.
Enkele bijzondere toepassingen
Als trouwe bondgenoot van onze strijdkrachten versterkten wilgen de loopgraven tijdens de Eerste Wereldoorlog met een techniek die eer-
der al werd toegepast bij de versterking van oevers. Bovendien kwam de boom ook van pas voor camouflage en voor veiliger transport van artilleriegranaten. Toen de Duitse troepen dit vaststelden, eisten ze alle wilgen op.
Een ander verdwenen gebruik is de bouw van eendenkooien in gevlochten katwilg. De wilde eenden zwommen de grote, lange trechter binnen, gelokt door tamme eenden. De kooiker (kooibaas) en zijn speciaal daarvoor getrainde honden joegen de wilde vogels richting kooi. Vervolgens kon men de eenden in het smalste deel van de trechter makkelijk vangen.
In 4.000 v.C. gebruikte men al katwilg om palingfuiken te maken. Deze worden overigens nog steeds
Loopgraaf
Eendenkooi
Palingfuik
Slijkschoten
Klompen
Vakwerkhuizen
gebruikt, maar zijn tegenwoordig van kunststof en metaal gemaakt.
De wilg werd ook eeuwenlang gebruikt voor de bouw van vakwerkhuizen. Men plaatst de breedgevlochten wilgentakken in een kader van eikenhout. Vervolgens dekt men dit vlechtwerk af met leem en stro. Uiteindelijk blijft enkel het frame van zwaar eikenhout zichtbaar. Een ecologische, goed isolerende en geluiddempende afwerking.
Of hij nu vakwerkhuizen, palingfuiken of eendenkooien maakte, de hardwerkende vakman had graag een makkelijke klomp aan zijn voeten. Deze erfstukken, die ook vandaag nog op menig folklorefestival de dansende voeten sieren, zijn heel vaak vervaardigd uit het hout van schietwilgen.
Men maakte ook heel wat gereedschap van deze edele boomsoort. Men groef grachten met slijkschoten, een houten schop van schietwilg. Met dezelfde creatieve werklust vervaardigde men werktuigheften uit de ‘werve’ van de boswilg. Hiervoor sneed men de dikste gekrulde uiteinden van de takken en schaafde ze tot een opmerkelijk handige greep voor allerlei werktuigen.
Favoriete boom van imkers
Ook imkers waarderen de wilg. Met name de katjes van de boswilg zorgen al heel vroeg in het voorjaar voor nectar en stuifmeel voor deze nuttige bestuivers. Honingbijen zijn trouwens niet de enige dieren waarvoor de wilg een gedekt buffet vormt. Wilg is het geslacht met de hoogste boomsoortgebonden biodiversiteit in Vlaanderen, gevolgd door eiken en populieren. Dat betekent dat honderden soorten insec-
foto boven: Wilgen zijn tweehuizige planten met eenslachtige bloemen: een individuele plant draagt uitsluitend mannelijke of vrouwelijke katjes. De mannelijke katjes bevatten meeldraden met nectar en stuifmeel en zijn doorgaans kleurrijker. Vrouwelijke katjes zijn wit tot groen en bevatten alleen nectar. Daarom zijn mannelijke wilgen meer geliefd bij imkers. Vrouwelijke wilgentakken buigen beter en genieten dus de voorkeur van mandenvlechters.
foto onder: Kunstwerk (© Wil Beckers) met wilgenvlechtwerk in Bosland.
ten maar ook bv. zwammen op één of andere wijze afhankelijk zijn van wilg. Deze biodiversiteit is verbonden aan het geslacht wilg in het algemeen: de soort of variëteit is minder van belang.
Stille getuigen van vergeten ambachten
Terwijl de industriële ontwikkelingen verder razen, blijven wilgen stille getuigen van vergeten ambachten. Van stuifmeelleverancier tot een stoere boom met buigzame takken: de wilg toont ons de ware rijkdom en schoonheid van onze natuur.
De Lommelse kunstenaar Will Beckers is een internationaal gerenom-
meerde Belgische landschapskunstenaar en milieu-artiest. Zo creëerde hij in het Oost-Vlaamse Wichelen een ultieme combinatie van kunst en natuur. Op en rond 15 oude knotwilgen maakte hij een organisch vlechtwerk van duizenden wilgentenen. Hij doopte het kunstwerk Salicetum, wat wilgencollectie betekent. Ook in Limburg vind je heel wat levende kunstwerken van Beckers, onder meer in Bosland.
De determinatietabel die door Arnout Zwaenepoel werd opgesteld is te vinden via Naar een artikel van Bosgroep IJzer en Leie, met dank aan Arnout Zwaenepoel.
In 10 stappen een kapmachtiging aanvragen
Wil je bomen in je bos kappen en heb je geen beheerplan of zijn de werken daarin niet voorzien? Dan moet je een kapmachtiging aanvragen bij Agentschap voor Natuur en Bos. Ontdek hier hoe!
1. Surf naar natuurenbos. vlaanderen.be/e-loketten en kies ‘kapmachtiging’.
2. Meld je aan met je identiteitskaart, Itsme of MyGov.
3. Geef aan of je aanwezig wil zijn bij het terreinbezoek van de beleidsadviseur (boswachter). Dit is niet verplicht.
4. Vul je persoonlijke gegevens in.
5. Duid de percelen aan op een kaart. Je kan ook het adres, het kadastraal nummer of CaPakey ingeven. Deze vind je terug op je akte of belastingsbrief.
6. Vervolgens geef je aan welke boomsoorten je wil kappen. Kies nu ook het soort kapping dat je wil uitvoeren. Weet je niet goed om welk soort kapping het gaat? In het volgende invulkadertje kan je je plannen gedetailleerd omschrijven.
7. Vervolgens komt de rubriek natuurtoets. Duid hier de aanwezige natuurwaarden aan.
8. Bij te beschermen fauna kan je dingen noteren als grote nesten van roofvogels, mierenhopen of dassenburchten.
9. Vervolgens moet je aangeven hoe je de natuur wilt beschermen. Niet kappen tussen 1 april en 30 juni wordt zo goed als altijd opgelegd, behalve bij homogene naaldbestanden zonder natuurwaarden. Dat mag je dus gewoon aanduiden. Duid best ook aan dat ze de gevelde bomen moeten uitslepen via vaste uitsleeppistes. Uitslepen met paarden klinkt heel leuk, maar gebeurt in de praktijk nooit meer. Ondertussen bestaan er lichte machines op rupsbanden waarmee je hout kan afvoeren zonder schade.
10. In de laatste invulvelden kan je nog wat algemene opmerkingen geven die de boswachter kunnen helpen om zijn of haar job vlot uit te voeren.
Na het indienen heeft ANB 60 dagen de tijd om de vergunning te beoordelen. Ook enkele jaren na de kapping komen ze nog eens kijken of de vergunning nageleefd werd.
Kan je wat hulp gebruiken of heb je nog vragen? Bosgroep Limburg helpt je graag!
Soorten kappingen
• Dunning: een deel van de bomen kappen om toekomstbomen meer plaats te geven.
• Hakhoutkap: jonge bomen of struiken afkappen en weer laten opschieten vanuit de stronk. Een goede beheermaatregel voor bosranden, voor struiken zoals hazelaar of voor het beheer van Amerikaanse eik.
• Exotenbestrijding van soorten zoals Amerikaanse eik of Amerikaanse vogelkers.
• Groepsgewijze kap: kap van een groep van 5 tot 30 are, om bijvoorbeeld exoten te vervangen door inheemse soorten. Herbebossing is verplicht.
• Individuele eindkap: je wil verspreid bomen kappen, bijvoorbeeld om een bosrand te creëren of een bepaalde soort af te bouwen. Herbebossing is verplicht.
• Kaalkap: bijvoorbeeld bij een kaprijp populierenbos of een afstervend sparrenbos. Herbebossing is verplicht.
Pilootproject in de Maasvallei: van dode populieren naar streekeigen groen
In het open Maasland vind je heel wat rijen populieren langs dijken, veldwegen en percelen. Dit is een kenmerkend beeld voor het landschap in de Maasvallei. Door leeftijd, extremere droogte en andere omgevingsstress, verzwakken veel oude populieren sneller. Voor eigenaars is het een kostelijke zaak om de afgestorven bomen te kappen en nieuwe aanplanten te doen. Daarom dreigden heel wat bomen uit het landschap te verdwijnen, zonder heraanplanting. Daarom slaan de VLM en Bosgroep Limburg de handen in elkaar om waar wenselijk bomen in groep te kappen en te vervangen, uiteraard in samenspraak met eigenaars en pachters. Zo werken we samen aan een meer beleefbare Maasvallei.
In het kader van Landinrichtingsplan Heerlyck Meeswijk, Leut en Vucht maakte de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) een inventaris van zo’n 300 dode bomen, vooral populieren. Deze bomen maken steevast deel uit van rijen of groepjes van dode en levende, (over)kaprijpe exemplaren. Als we niets doen, verdwijnen er binnen de vijf jaar in het gebied zo’n 700 bomen. Bij elke storm en droge periode valt er wel eentje om.
De VLM vroeg Bosgroep Limburg om samen dit pilootproject aan te gaan. Als Bosgroep hebben we namelijk een ruime ervaring in het verenigen van privé-eigenaars met het oog op schaalvoordeel en een globale visie voor een ruimer gebied. Ook de stad Maasmechelen verleent haar medewerking en doet een duit in het zakje.
Eén traject, veel voordelen
De partners ontzorgen de eigenaars en beperken hun administratie tot een minimum. Bovendien bracht het hout meer op door de gegroepeerde aanpak dan bij individueel opruimen. Samen zorgden we voor een kwaliteitsvol resultaat: zorgvuldig opgeruimde percelen kregen opnieuw divers en (door subsidies en houtopbrengst) betaalbaar streekeigen groen. Een flinke stap vooruit voor veilige randen, een klimaatrobuuste aanplant én een landschapsbeeld dat het open Maasland respecteert en het extra groene accenten geeft.
De kracht zit in de bundeling:
• Bosgroep Limburg zorgt voor een aantal kapmachtigingen (bosdecreet) en organiseert de houtveiling, kap en heraanplant.
• VLM vormt het aanspreekpunt
voor eigenaars en pachters en begeleidt het proces (vergunningsaanvragen, ontwer pen heraanplant, bereke ning hoeveelheden) samen met de gemeente, zodat keuzes rond landschap, timing en uitvoering goed op elkaar aansluiten.
• De Gemeente Maasmechelen zorgt voor een vlot verloop van de omgevingsvergunningen en doet zelf ook mee: een braak terrein met enkele dode populieren wordt een boomgaard voor de buurt.
• Eigenaars kiezen mee de heraanplant: van solitaire bomen tot hagen, houtkanten of zelfs een kleine boomgaard, stuk voor stuk streekeigen.
Die combinatie maakt het verschil. Waar individuele dossiers vaak blijven liggen door tijdsgebrek of onzekerheid of omdat het sop de kool niet waard is, is dit een helder traject met één aanspreekpunt. En wat verdwijnt, wordt ook écht vervangen door nieuw groen.
Wat gebeurt er concreet op het terrein?
De houtkap gebeurt via een houtveiling van loten met verschillende waarde. In weilanden en langs akkers kapte de houtkoper de dode bomen en ruimde alle takhout op hout op en freest hij de stronken zodat landbouwmachines en koeien geen hinder ondervinden. In bospercelen of houtkanten blijven de houtresten wel achter als voedsel en schuilplaats voor bossoorten. Kappen kan pas na het broedseizoen en voordat vleermuizen in de herfst migreren naar hun winterverblijf. Er blijven her en der ook verzwakte bo-
men over, zodat vleermuizen en spechten een toevluchtsoord behouden.
De heraanplant is even praktisch als divers. Eigenaars kiezen in functie van perceel, landschap en doel. Alle bomen krijgen steunmateriaal en aangepaste vraatbescherming tegen konijnen en reeën en in weilanden tegen vee.
• Solitaire bomen als markante landschapsaccenten
• Bomenrijen langs dijk of weg (klassiek Maaslandbeeld, maar met meer variatie)
• Hagen en houtkanten voor windbreking en structuur
• Kleine boomgaarden met fruitsoorten als extra meerwaarde
• Populierenaanplant als klimaatrobuuste snelgroeiers voor houtopbrengst of zwarte populier die past bij de rivierdynamiek van de Maasvallei.
Tot nog toe werden 126 dode en kaprijpe populieren gekapt op 24 percelen van 8 eigenaars. We plantten 259 hoogstammige bomen, 280 stuks bosplantsoen en 596 struiken. De totale houtopbrengst voor de eigenaars bedroeg 8.201 euro voor 351 m3 hout. De eigenaars betaalden slechts 15% van de kosten voor de heraanplanting. De rest werd gefinancierd door subsidies landinrichting (70%) en door de gemeente (15%).
Met dank aan Edith Willems, VLM.
De app valt niet ver van de boom: Treedex helpt bij bosbeheer
Een app die je helpt bij je bosbeheer, een overzicht van taken weergeeft en inzichten biedt die helpen bij beheerkeuze: dat is Treedex in een notendop. Deze gratis tool is ontwikkeld door boseigenaar Bram Huenaerts en is met name interessant voor eigenaars die zelf regelmatig in hun bossen werken. Opgelet: de app is momenteel enkel beschikbaar voor Apple-toestellen.
Met deze app kan je:
• Bomen en struiken aanduiden, de boomdiameter ingeven en aangeven wat ermee moet gebeuren: kappen, ringen om meer dood hout te creëren, aanduiden als habitatboom of markeren als toekomstboom.
• Je keuzes op een kaart bewaren met verschillende kleurencodes voor een snel overzicht.
• Bijhouden welke beheermaatregelen reeds zijn uitgevoerd en wat nog moet gebeuren.
• Data eenvoudig exporteren als GPX-bestand of een overzicht van alle beheermaatregelen en bomen downloaden als PDF.
• Tools raadplegen over verschillende boomsoorten: is het een inheemse boom of een exoot, verdraagt hij schaduw, groeit hij
het liefst in vochtige of droge omstandigheden?
• Per natuurstreefbeeld kijken welke soorten gewenst zijn in de boomen kruidlaag.
• Op een eenvoudige manier gebruikmaken van een sferische densiometer. Dit is een moeilijke term voor een hulpmiddel dat je helpt om de dichtheid van het bladerdek te meten. Zo weet je hoeveel licht er op de bosbodem terechtkomt, en of bepaalde soorten (aanplanting of natuurlijke verjonging) voldoende licht krijgen, of dat een verdere dunning nodig is. Je opent de tool, maakt een foto terwijl je gsm op je handpalm ligt, en vervolgens berekent de app met behulp van AI de kroonsluiting.
Info en downloaden: treedex.be of
Tot ziens, Ludo en Aelyn, welkom Karlien!
Er zijn weer enkele personeelswisselingen bij Bosgroep Limburg. Ludo Dams gaat van zijn pensioen genieten, Aelyn Van Diest neemt loopbaanonderbreking om zich op haar persoonlijke passies te storten en Karlien Moeys neemt de rol van regiocoördinator Zuid op.
Aelyn Van Diest
regiocoördinator Zuid
Ludo Dams coördinator houtverkoop
Warme herinneringen aan de Bosgroep. In een vorige editie van het Bosbelang stelden we Sebastian Hulsbosch voor. Hij heeft ondertussen een tijdje meegelopen met Ludo Dams en vervangt hem nu.
Ludo blikt met een warm gevoel terug op zijn periode bij Bosgroep Limburg: “De laatste jaren van mijn actieve loopbaan waren uiterst zinvol
Liefde voor de taxus. Aelyn heeft momenteel loopbaanonderbreking om zich volop te wijden aan haar grote passie als bosantropoloog en voorvechter van taxusbomen (eya). Ze geeft lezingen over de rol die taxusbomen ooit in onze maatschappij speelden en biedt activiteiten aan op maat, waaronder boomrituelen en tree readings. Benieuwd? Je vindt meer info op haar website www. landvaneya.com
dankzij mijn werk voor de Bosgroep. Vrienden merkten onlangs nog op dat ze voelden hoe graag ik dit werk deed. Fantastisch om te mogen meewerken aan het omvormen van ons huidig Limburgs bosareaal naar klimaatrobuuste bossen, en daarbij zowel een ecologische als een economische meerwaarde te realiseren. Hoewel ik eerder vooral ervaring had in de grootindustrie, ben ik snel opgenomen in het Bosgroepteam. Het was echt een luxe om in dit kleine team met zo’n goede vibe te mogen werken. Mijn collega’s waren dynamisch, behulpzaam en zeer goed onderlegd in hun vak. Ik heb het gevoel dat ik altijd een van hen zal blijven. De komende periode zal je mij veel in mijn eigen bos vinden, maar ik sluit niet uit dat ik me in de toekomst nog zal inzetten voor de Bosgroep.”
Karlien Moeys
regiocoördinator Zuid
Werken voor een betere wereld. Karlien is sinds eind april aan de slag als regiocoördinator Zuid. Deze 29-jarige natuurliefhebber is geboren en getogen in Leuven. “Mijn band met bos begon al toen ik als kind met de Scouts heel wat uren in een speelbos doorbracht. Natuur en klimaat waren thema’s waarover ik mij verwonderde, maar ook grote zorgen maakte. In het zesde middelbaar was ik klimaatambassadeur binnen het MijnLeuven-project.
Bio-ingenieur voelde dan ook als een logische keuze, om zo mijn steentje te kunnen bijdragen aan een betere wereld. Nadat ik mijn diploma Bio-Ingenieurswetenschappen optie land- en bosbeheer aan de KU Leuven behaalde, ging ik aan de slag als projectmedewerker bosuitbreiding bij BOS+. Nadien deed ik mijn doctoraat aan KU Leuven rond oude, solitaire bomen en de ecosysteemdiensten die ze leveren. Als regiocoördinator Zuid bij de Bosgroep kijk ik er naar uit om boseigenaars te begeleiden in klimaatslim bosbeheer, hen te verenigen en hen te informeren over de mogelijkheden voor hun bos, zowel op ecologisch als economisch vlak.”
De bever is terug: zoekend naar balans
De bever is het grootste knaagdier van Europa en ook het knaagdier dat het meeste stof doet oplaaien. Na 150 jaar heeft hij zich ondertussen op heel wat locaties in België opnieuw gevestigd, ook in Limburg. De bever zet het landschap naar zijn hand als een echte ecosysteemingenieur. Dat kan flink wat voordelen voor de natuur en omgeving opleveren, maar ook problemen geven zoals ondergelopen straten, huizen en akkers, omgeknaagde bomen en schade aan gewassen.
Wanneer een bever zijn intrek in een gebied neemt, graaft hij een hol in de oever en bouwt hij, bij lage waterstand, dammen. Met takken, jonge bomen en modder stuwt hij water op tot een nieuw meertje ontstaat. Daarna bouwt hij een burcht met een onderwateringang. De rest van zijn tijd gaat naar onderhoud van de dammen en zoeken naar voedsel zoals schors, twijgen, waterplanten en bladeren.
Het water zoekt
een weg
Veel beken zijn rechtgetrokken en uitgediept, waardoor ze minder vaak overstromen en ze hun omgeving zelfs verdrogen. Hierdoor degraderen zowel de beek als het valleibos. De bever brengt hier verandering in. Hij creëert een mozaïek van open water met moerassige oevers en daarrond jong valleibos. Nieuwe, meanderende beekjes zoeken hun weg langs de dam. Bomen sterven af door een hoge waterstand en knaaggedrag, wat zorgt voor dood hout dat leven aantrekt. Meer licht stimuleert de groei van moerasplanten en wilgen, waardoor er extra dynamiek in het landschap ontstaat.
Het meertje wordt steeds ondieper en er ontstaat een rietmoeras en wilgenstruweel waar de bever maar al te graag van snoept. Maar het is ook een ideaal leefgebied voor moerasen rietvogels, libellen, amfibieën en vleermuizen. Ook vissen vinden via zijstroompjes hun weg naar het bevergebied en profiteren daar van voedselrijk water en schuilplaatsen. Als een bever verdwijnt, worden de dammen niet meer onderhouden. Het gebied evolueert dan naar moerassige graslanden of ruigtes. Daarna groeit het snel weer dicht met wilg, berk en els, tot een nieuw leefgebied ontstaat voor een volgende beverfamilie.
Ecologische winst
Studies uit het Verenigd Koninkrijk tonen aan dat de biodiversiteit in bevergebieden met 30 à 60% toeneemt. Ook bij klimaatmitigatie (het beperken van de klimaatverandering door CO2 uit de atmosfeer vast te leggen) spelen bevers een belangrijke rol: hun leefgebieden slaan tot tien keer meer koolstof op dan vergelijkbare valleien zonder bever. Daarnaast bufferen bevergebieden enorme hoeveelheden water: tot een half miljoen liter per hectare,
waarvan veel infiltreert naar het grondwater. Dit helpt tijdens droogteperiodes én bij zware neerslag. Beverdammen vertragen waterstromen met minstens 30%, wat overstromingen stroomafwaarts vermindert.
Ook de waterkwaliteit verbetert. Vervuild slib blijft lokaal achter en moerasplanten nemen nutriënten op. Een Nederlandse studie toont aan dat één bevergebied van 1,25 hectare de hoeveelheid stikstof, fosfor en zwevend sediment in het water met respectievelijk 18%, 21% en 27% reduceert. Dit verhoogt waterhelderheid en creëert kansen voor planten en ongewervelden.
Zoeken naar balans
Deze voordelen betekenen natuurlijk niet dat we blind moeten zijn voor de reële schade aan landbouw en infrastructuur die de bever veroorzaakt. We hebben nood aan een gebalanceerd beheer. Samenleven met de bever is zowel voor omwonenden, landbouwers als natuur- en bosbeheerders een vrij nieuwe situatie en brengt uitdagingen mee. Kennis, overleg en overkoepelende coördinatie staan nog in de kinderschoenen. Een goed begin lijkt alvast het in kaart brengen van de beverterritoria, hun activiteiten monitoren en hun noden beter begrijpen. Deze kennis moet bijdragen aan steeds betere ingrepen om de bever te begeleiden naar de gebieden waar hij ruimte heeft, zonder voor overlast te zorgen.
Naar een artikel door Bosgroep Vlaams-Brabant.
Zoekertjes
BOS TE KOOP
Ben je lid van de Bosgroep en wil je je bos verkopen of ben je net op zoek naar een bos? In deze rubriek vind je een overzicht van percelen privébos die te koop staan. Wij hopen natuurlijk dat andere Bosgroepleden het bos kopen, zodat de duurzaamheid van het bosbeheer gegarandeerd is.
Afspraken bij de zoekertjes
Voordat het zoekertje gepubliceerd wordt, ondertekent de eigenaar een toelating.
Het zoekertje verschijnt eenmalig in het Bosbelang.
De publicatie van het zoekertje is geen garantie voor de verkoop van het bos.
Als je het bos niet meer zou willen verkopen, breng je de Bosgroep op de hoogte.
Wil je het perceel graag op kaart getoond? Contacteer ons gerust!
Hoe reageer je op een zoekertje?
Je neemt zelf contact op met de boseigenaar.
Bij aankoop geef je de Bosgroep een seintje.
Tongeren-Borgloon
Tongeren, Blaarstraat
73348B0282/00D000 en 73348B0282/00E000
5,16 ha loofhout patrickgustin2025@outlook.com
0473 49 09 10 recht van voorkoop
Tongeren-Borgloon Widooie, Kertsbornstraat 73100B0420/00D000
0,98 ha populier & loofhout bogaerts_jef@hotmail.com 0476 86 24 08
Beringen
Paal, Klitsbergstraat
71382D0859/00_000 en 71382D0860/00_000
0,21 ha naaldhout anjaenharry@telenet.be 0477 29 05 50
Lummen
Bovenstraat
71542D1044/00_000 en 71542D1045/00_000
0,3 ha gemengd 0495 50 35 47
recht van voorkoop
Houthalen-Helchteren Houthalen, Karperstraat 72453G1600/00S011
0,15 ha gemengd j.schrijvers52@gmail.com
0472 25 52 50
Houthalen-Helchteren Houthalen, Voornstraat 72453G1600/00T011
0,14 ha gemengd j.schrijvers52@gmail.com
0472 25 52 50
Houthalen-Helchteren Houthalen, Karperstraat 72453G1600/00K002
0,31 ha gemengd j.schrijvers52@gmail.com
0472 25 52 50
Zutendaal
Hewijkerweg 71067A0306/00L000
0,67 ha naaldhout lut.ketelslegers@gmail.com
0497 43 51 53
Genk
Genk, Langblookstraat (Zutendaal) 71303C0819/00A002
0,69 ha naaldhout 0474 99 66 34
Genk
Genk, Lessenberg 71304E0052/00A000
0,37 ha naaldhout
0474 99 66 34
Maak kennis met onze nieuwe
mascotte. Welkom Hazel!
De Bosgroepenfamilie breidt uit. Met eekhoorn Hazel verwelkomen we een nieuwe mascotte die kinderen en jongeren meeneemt in de wondere wereld van het bos. Hazel is een echte boskenner: nieuwsgierig, alert en altijd in voor een nieuw avontuur. Je zal haar dus regelmatig zien opduiken, vooral bij activiteiten en projecten waar jonge bosliefhebbers mee het verhaal schrijven.
OKTOBER 8
donderdag
Filmavond
Pathé Genk
Le Chant des forêts
Filmvertoning in Pathé Genk Op donderdag 8 oktober 2026 organiseren Bosgroep Limburg en het Provinciaal Natuurcentrum een bijzondere filmavond in Pathé (Euroscoop) Genk op C-Mine.
Tijdens De Week van Het Bos vertonen we de indrukwekkende natuurdocumentaire ‘Le Chant des forêts’ van de gerenommeerde Franse natuurfotograaf Vincent Munier. Het ideale moment om samen stil te staan bij de schoonheid en het belang van onze bossen!
In ‘Le Chant des forêts’ neemt Vincent Munier ons mee naar de mysterieuze bossen van de Vogezen, waar lynxen, beren, herten, uilen en auerhoenen nog vrij rondzwerven. De documentaire is een poëtische ode aan de natuur en toont hoe de liefde voor het bos van generatie op generatie wordt doorgegeven. Samen met zijn vader Michel en zoon Simon deelt Munier zijn passie voor het observeren en beschermen van wilde natuur. Eerder wist Munier al internationaal indruk te maken met de bekroonde documentaire ‘The Velvet Queen’.
Programma
18.30 u.: Ontvangst 19.00 u.: Inleiding door gedeputeerde Laura Olaerts 19.30 u.: Documentairefilm 21.10 u.: Receptie
Deelname is gratis maar de plaatsen zijn beperkt. Per inschrijving maximum 2 deelnemers.
Inschrijven kan alvast via mail bosgroep@limburg.be of telefonisch via 011 23 73 28.
Hou zeker ook onze website en sociale media in het oog voor verdere updates en praktische informatie.
Activiteiten nazomer – herfst Eerst nog volop genieten van de zomer, maar stiekem zijn we al enkele boeiende en gezellige uitstappen in het najaar aan het plannen. Wil jij als eerste op de hoogte zijn? Hou onze socials, onze website en je mailbox in de gaten!
Hoi! Ik ben Hazel.
BOSGROEP LIMBURG
p/a provincie Limburg
Universiteitslaan 1
B-3500 Hasselt bosgroep@limburg.be bosgroeplimburg.be
tel. 011 23 73 28
algemene coördinatie
ir. An Pierson
tel. 011 23 83 24
gsm +32 473 88 53 95 an.pierson@limburg.be operationeel medewerker
Patricia Rouffa
tel. 011 23 83 30 patricia.rouffa@limburg.be coördinator houtverkoop
Sebastian Hulsbosch
tel. 011 23 73 28 gsm +32 479 63 62 79 sebastian.hulsbosch@limburg.be bosbouwtechn. medewerker
Liam Van Eyck
tel. 011 23 83 63 gsm +32 470 47 37 21 liam.vaneyck@limburg.be
administratief coördinator
Ilse Vanhoudt
tel. 011 23 74 26 gsm +32 479 54 30 72 ilse.vanhoudt@limburg.be boekhouding
Matty Colla
tel. 011 23 83 63 gsm +32 475 29 37 30 matty.colla@limburg.be communicatieverantwoordelijke
Heidi Deckers
tel. 011 23 83 74
gsm +32 477 88 23 01 heidi.deckers@limburg.be bosbouwkundig ingenieur ing. Frederik Bollen
tel. 011 23 83 71
gsm +32 479 19 10 08 frederik.bollen@limburg.be
Regio West
bosbouwkundig ingenieur
ir. Jeroen Franssens
tel. 011 23 83 31
gsm +32 479 63 62 79 jeroen.franssens@limburg.be
adjunct-coördinator
Dietmar Bams
tel. 011 23 83 62
gsm +32 470 19 50 80 dietmar.bams@limburg.be
REGIO ZUID
coördinator
ir. Karlien moeys
tel. 011 23 83 39 gsm +32 473 88 53 94 karlien.moeys@limburg.be operationeel medewerker
Clara Caradonio
tel. 011 23 83 12 domenicaclara.caradonio@ limburg.be
De Bosgroep
ondersteunt je!
Een bos bezitten en beheren, daar komt heel wat bij kijken. Voor vragen of informatie kun je evenwel altijd te rade gaan bij de Bosgroep. We sommen hier even op waarmee de Bosgroepmedewerkers je van dienst kunnen zijn.
REGIO WEST
coördinator
ir. Lore Bellings
tel. 011 23 83 19
gsm +32 471 23 82 14 lore.bellings@limburg.be adjunct-coördinator
Jolan Wouters
tel. 011 23 83 89
gsm +32 471 85 63 30 jolan.wouters@limburg.be operationeel medewerker
Evi Ghijsens
tel. 011 23 73 29 evi.ghijsens@limburg.be
Vragen en hulp bij bosuitbreiding. Gratis en onafhankelijk advies over het bos en het beheer ervan (bosbouwtechnische, wettelijke, financiële en administratieve aspecten).
Informatie over hoe een duurzaam bosbeheer eruitziet, wat je wettelijke rechten en plichten zijn als boseigenaar en wat de mogelijke subsidies zijn waarop je aanspraak kunt maken.
REGIO OOST coördinator
ir. Patrick Meesters
tel. 011 23 83 23
gsm +32 475 46 04 42 patrick.meesters@limburg.be adjunct-coördinator
Bram Onclin
tel. 011 23 73 85
gsm +32 470 57 67 15 bram.onclin@limburg.be operationeel medewerker
Ine Houbrechts
tel. 011 23 83 15 ine.houbrechts@limburg.be
Hulp bij het invullen van kapaanvragen of het opstellen van beheerplannen.
Coördinatie van de samenwerking tussen verschillende boseigenaars.
Ondersteuning bij FSC-certificering, boscompensatie in natura, bedrijfssponsoring voor (her)bebossingen, aanplantingen en ecologische beheerwerken.
Regio Oost
Regio Zuid