De wilg: stoere bink in onze Vlaamse velden De bever Regels voor privébossen
Boomblad (zomer, 2026), jaargang 24 - nummer 3
Het Boomblad wordt uitgegeven door de West-Vlaamse Bosgroepen en verschijnt vier keer per jaar. De Bosgroep Houtland en de Bosgroep IJzer en Leie zijn een initiatief van privébosbeheerders, de Provincie West-Vlaanderen en het Agentschap voor Natuur en Bos.
Eindredactie: Bosgroep Houtland vzw
Prepress: Philip Gesquière, POC - sectie Digitaal Design & Productie, Provincie West-Vlaanderen
Druk: POC - sectie Digitaal Design & Productie, Provincie West-Vlaanderen
Papier: Gedrukt op milieuvriendelijk papier
Oplage: 1900 exemplaren
Verantwoordelijke uitgever: Bosgroep Houtland vzw, Tillegemstraat 81, 8200 Sint-Michiels, vertegenwoordigd door Albert de Busschere
RPR Gent, afdeling Brugge
BE0866.482.291
De rups van de Sint-jacobsvlinder
doet zich tegoed aan het giftige jacobskruiskruid waardoor hij zelf oneetbaar wordt voor vijanden. Een beeld dat uitnodigt om stil te staan bij de kleine, maar wonderlijke natuur vlak om ons heen.
Beste lezer,
Mijn collega voorzitter Alexander Lasseel en ik houden alleen maar mooie herinneringen over aan de afgelopen jaarvergaderingen van onze beide bosgroepen in april. Het was gezellig, leerrijk en uw talrijke aanwezigheid heeft ons deugd gedaan. Ik hoop u volgend jaar opnieuw te mogen verwelkomen. Maar laten we niet zo lang wachten. In de activiteitenkalender van dit Boomblad vindt u ons aanbod voor de komende maanden. De uitstap naar het Vloethemveld in Zedelgem op de Dag van de Boseigenaar, 7 oktober 2026, is alvast een aanrader. De combinatie van unieke natuur en militair erfgoed moet u gezien hebben.
Met de Bosgroepen is het onze taak om u correct te informeren over de bos- en natuurwetgeving in Vlaanderen. Sta me toe te zeggen dat deze regelgeving niet eenvoudig is en dat de interpretatie door de bevoegde diensten evolueert. Heel vaak komen leden bij ons aankloppen nadat ze een aanmaning of PV hebben ontvangen voor een overtreding. Wij helpen dan graag een oplossing te zoeken. Voorkomen is beter dan genezen. Het artikel over kapmachtigingen aangevuld met enkele basisregels uit het Bosdecreet helpt u alvast op weg.
Ondanks alle wetten en regels blijven we genieten van de natuur in de streek. Ik ben er van overtuigd dat de artikels over de wilgen en de bevers u opnieuw zullen verwonderen over het leven in onze bossen. Wist u dat er bevers opduiken tot zelfs midden in de stad Brugge? En dat er meer dan 70 verschillende wilgen al eeuwenlang met onze Vlaamse cultuur verbonden zijn?
Veel leesplezier, Albert de Busschere
Voorzitter Bosgroep Houtland
De wilg, stoere bink in onze Vlaamse velden
Artikel door Sam Beernaert, Bosgroep IJzer en Leie, op basis van informatie van Arnout Zwaenepoel (West-Vlaamse Intercommunale)
De wilg heeft zijn brede aanwezigheid in onze regio voornamelijk te danken aan zijn karakter. Hij zal namelijk eerder buigen dan barsten. En dat is onder andere de mandenvlechters doorheen onze geschiedenis niet ontgaan. Voor menig boseigenaar is de wilg vandaag een wilde struik of knotboom aan de rand van het bos. Maar wist je dat deze soort al duizenden jaren lang intensief gebruikt wordt? En dat we in Vlaanderen meer dan 70 verschillende wilgen kunnen herkennen?
Geschiedenis en soorten
Er zijn al sporen van de vlechttoepassingen met wilgentakken sinds meer dan 6.000 jaar waardoor dit het oudste ambacht in onze geschiedenis
is. Jacob van Maerlant had het in 1270 over het ‘poten van wilghen’. Het Cruydenboeck van Rembert Dodoens van 1554 verwijst naar de Salix perticalis, de Salix nigra en nog verschillende andere courante soorten. Hij maakt er meteen onderscheid volgens ‘tacxkens taye ende huer beter laten buyghen’ (‘met taaie of meer buigzame takken’), verwijzend naar het ambacht van het vlechten. Zelfs de Romeinen hadden blijkbaar al gretig wilgentakken gebruikt om er manden mee te vlechten, zo blijkt uit opgravingen.
Auteur van deze buigzame weetjes over onze inheemse wilgen is Arnout Zwaenepoel. Tijdens een tweedaagse cursus wilgentaxonomie leidde hij een twintigtal bosgroepleden binnen in zijn passie. Als plantenecoloog verwondert hij zijn cursisten over de veelzijdigheid van deze vaste inwoner van onze akkers en bossen. Zijn vertellingen konden de deelnemers mateloos boeien waarbij ze
ook de kans kregen om zijn eigen salicetum (wilgencollectie) in Oostkamp nabij Brugge te bewonderen.
Het is niet de bedoeling van dit artikel om de verschillen tussen de diverse wilgen te belichten. Toch is het belangrijk om te weten dat er zo’n 70 (!) soorten, kruisingen en variëteiten in Vlaanderen gevonden worden. Allen zijn terug te brengen tot tien inheemse of reeds lang ingeburgerde soorten (archaeofyten) met als Nederlandse namen: schietwilg, boswilg, bittere wilg, katwilg, amandelwilg, kruipwilg, (bastaard-)kraakwilg, geoorde wilg, grauwe wilg en laurierwilg. De cultivars die door mandenvlechters worden gebruikt, hebben kleurrijke namen als Oud rood, Frans geel, Kattekletters en Amerikaantje. Verrassend genoeg kan je vlechtwilgen ook midden in de natuur terugvinden. Door het eeuwenlang gebruik zijn ze wijd verspreid. Stekken en zaden vloeiden mee in de rivieren waarlangs ze geteeld werden, zelfs stroomopwaarts met het opkomend tij bv. in de Schelde en de Rupel. Veel boerderijen hadden bovendien hun eigen vlechtwilgen op het erf, o.a. voor aardappelmanden.
Toepassingen
Elke wilg heeft zijn eigen uiterlijk, specifieke katjes en eigen toepassingen. Afhankelijk van de soort wordt de wilg gebruikt voor (levende) weidepalen, beschoeiing van walgrachten, als imkerplant,
vlechtwerk voor manden, visfuiken, eendenkooien, afsluitingen, vakwerkbouw, klompen of hoepels. Moderne technieken en materialen verdrongen de wilg inmiddels naar een bijrol in onze regio maar hij blijft een geliefde aanwezige verschijning met hoge natuur- en landschapswaarde, zowel in landelijk gebied als bos.
Als trouwe bondgenoot van onze strijdkrachten in WOI versterkten wilgen de loopgraven, een techniek die eerder al werd toegepast ter versterking van oevers. Toen de Duitse troepen dit vaststelden, werden alle wilgen zonder onderscheid opgeëist in onze regio. Want behalve in de versterking van loopgraven kwam de wilg ook van pas voor veiliger transport van artilleriegranaten of voor camouflage.
Een ander verdwenen gebruik is de bouw van eendenkooien in gevlochten katwilg. De wilde eenden zwommen de grote lange trechter binnen, gelokt door tamme eenden. De kooiker joeg de wilde vogels richting kooi samen met zijn speciaal getrainde kooikerhond tot ze op het smalste einde van de trechter ongeschonden gevat werden doch hun gewisse lot niet meer konden ontkomen.
De katwilg bleef nog in gebruik voor de vangst, zij het onder de waterspiegel, met de palingfuik, ook wel viskubbe genaamd. De oudste sporen
Kraakwilg
Palingfuik
van deze vistechniek dateren van 4.000 v.C. (!). Op heden wordt de fuik nog gebruikt, maar dan in industriële productie met kunststof en metaal. Palingvangst gebeurt nu onder strikte voorwaarden. De soort staat namelijk als ernstig bedreigd op de lijst van IUCN.
De charme van vakwerkhuizen? Inderdaad, ook hier speelt de wilg een cruciale rol. De breed gevlochten takken worden in een kader als wand geplaatst waarna het vlechtwerk wordt afgedekt met leem en stro. Alleen het frame van zwaar eikenhout blijft uiteindelijk zichtbaar. Een ecologische, goed isolerende en geluiddempende afwerking. Vaak was een te hoge kostprijs van (bak)steen de reden om te bouwen met vakwerk.
Of ze nu huizen, palingfuiken of eendenkooien bouwden, de hardwerkende vakman had graag
En ja, deze erfstukken, die ook vandaag nog op menig folklorefestival dansende voeten sieren, zijn heel vaak vervaardigd uit het hout van schietwilgen.
Ook gereedschap werd vervaardigd uit deze edele boomsoort. In de jaren dat de dieren nog konden praten, werden grachten gedolven met slijkschoten, een houten schop ook vervaardigd uit schietwilg. Met dezelfde creatieve werklust werden werktuigheften vervaardigd uit de boswilg. De dikste gekrulde uiteinden van de takken werden in één stuk bijgesneden en geschaafd tot een opmerkelijk handige greep voor allerlei werktuigen.
Hoge biodiversiteit
De wilg wordt ook gewaardeerd door de imker, met name voor de katjes van de boswilg. Deze milde bloeier biedt als vroegste in het voorjaar een voedzame hap aan onze nijvere bestuivers. Honingbijen zijn trouwens niet de enige dieren waarvoor de wilg een gedekt buffet vormt. Wilg is het geslacht met de hoogste boomsoortgebonden biodiversiteit in Vlaanderen. Dat betekent dat honderden soorten insecten maar ook bv. zwammen op één of andere wijze afhankelijk zijn van wilg in hun levenscyclus. Eiken en populieren staan hier trouwens op nummer twee en drie. En er is nog beter nieuws, deze
Wilgen zijn eenslachtig, een plant draagt alleen mannelijke of alleen vrouwelijke katjes. De mannelijke katjes (rechts) hebben meeldraden met nectar en stuifmeel en zijn kleurrijker. Vrouwelijke katjes (links) zijn wit tot groen en bevatten alleen nectar. Omwille van de nectar én het stuifmeel zijn mannelijke wilgen meer geliefd bij imkers. Vrouwelijke wilgen buigen beter en worden dus verkozen door mandenvlechters.
biodiversiteit is vooral verbonden aan het geslacht wilg (Salix) in het algemeen en het maakt dus niet uit welk van de genoemde wilgensoorten of variëteiten er groeien; ze lusten deze allemaal. Gelukkig maar want “de kans dat je bij een boomkweker de wilg krijgt die je vraagt, is bijzonder klein”, zo vertelt Arnout ons.
De mensheid is gegroeid in haar beschaving en exploitatie van de planeet. De wilg blijft nog een stille getuige van vergeten ambachten. Of het nu gaat om het stuifmeel of de takken van onze stoere bink die liever buigt dan barst, de wilg toont ons de ware rijkdom en schoonheid van onze natuur.
Een kooiker bij de eendenkooi Hofmansplaat in de Bisbosch, Nederland.
De determinatietabel die door Arnout Zwaenepoel werd opgesteld is te vinden via www.plantentuinmeise. be/cms_files/File/ Dum_125COMPLEET_ final_2.pdf
Kunstenaar Will Beckers creëerde in Wichelen de ultieme combinatie van kunst en natuur. Op en rond 15 oude knotwilgen maakte hij een organisch vlechtwerk van duizenden wilgentenen. Vandaar de naam van het kunstwerk Salicetum, wat wilgencollectie betekent. Een ode aan een vergeten natuurlijke bron.
De bever: terugkeer van de ecosysteemingenieur
Artikel door Bosgroep Vlaams-Brabant
De bever, het grootste knaagdier van Europa, is na 150 jaar terug in ons land. Zijn komst wordt vaak toegejuicht, maar natuurlijk is niet iedereen even opgezet met zijn comeback: ondergelopen straten, huizen en akkers, omgeknaagde bomen en schade aan gewassen maken samenleven met de bever soms lastig. Toch levert deze ecosysteemingenieur belangrijke voordelen op wanneer hij voldoende ruimte krijgt.
De beverdam en -burcht
Wanneer een bever een gebied inneemt, graaft hij een hol in de oever en bouwt hij, bij lage waterstand, dammen. Met takken, jonge bomen en modder stuwt hij water op tot het beekdal overstroomt en een meertje ontstaat. Daarna bouwt hij een burcht met een onderwateringang. De rest van zijn tijd gaat naar onderhoud van
Het water zoekt een weg Veel beken zijn rechtgetrokken en uitgediept, waardoor ze minder vaak overstromen en ze hun omgeving zelfs verdrogen. Hierdoor degraderen zowel de beek als het valleibos. De bever brengt hier verandering in. Door met zijn dammen water op te stuwen ontstaat een mozaïek van open water met moerassige oevers en daarrond jong
waterstand en knaaggedrag, wat zorgt voor veel dood hout. Dat trekt soorten aan zoals spechten, boomklevers en de matkop. Meer licht stimuleert ook de groei van moerasplanten en wilgen, waardoor een dynamisch landschap ontstaat met poelen, rietzones en jonge wilgenstruwelen.
Het meertje wordt na verloop van tijd
Boven: Onderschat de grootte van een bever niet. In Nederland werd bv. een dood exemplaar gevonden van 1m30 lang dat maar liefst 40kg woog. Onder meer door de platte staart zijn bevers te onderscheiden van beverratten.
Rechtsboven: Verspreiding van de bever in West-Vlaanderen sinds 2020, gebaseerd op het aantal waarnemingen op www.waarnemingen.be
ideaal leefgebied op voor blauwborst, karekieten, riet- en sprinkhaanzangers, libellen, amfibieën en vleermuizen. Zelfs vissen vinden via zijstroompjes hun weg naar het bevergebied en profiteren daar van water vol voedsel en schuilplaatsen.
Wanneer na een tijd de bever verdwijnt door ouderdom, predatie of voedselgebrek, worden de dammen niet langer onderhouden. Het gebied evolueert zo naar moerassige graslanden of ruigtes. Daarna groeit het snel weer dicht met wilg, berk en els, tot een nieuw leefgebied ontstaat voor een volgende beverfamilie.
Grote ecologische winst De ecologische winst die de bever met zich meebrengt is aanzienlijk. Studies uit het Verenigd Koninkrijk tonen aan dat de biodiversiteit in bevergebieden met 30% tot 60% toeneemt. Vogels, vissen, insecten en amfibieën profiteren sterk. Ook voor klimaatmitigatie spelen bevers een belangrijke rol: hun gebieden slaan tot tien keer meer koolstof op dan vergelijkbare valleien zonder bever. In Zwitserland zouden bevers, als ze alle geschikte habitats innemen, bijna 2% van de nationale uitstoot kunnen compenseren.
Daarnaast bufferen bevergebieden enorme hoeveelheden water: tot een half miljoen liter per hectare, waarvan
veel infiltreert naar het grondwater. Dit helpt tijdens droogteperiodes én bij zware neerslag. Beverdammen vertragen waterstromen met minstens 30%, wat overstromingen stroomafwaarts vermindert.
Ook de waterkwaliteit verbetert.
Vervuild slib blijft lokaal achter en moerasplanten nemen nutriënten op. Een Nederlandse studie toont dat één bevergebied van 1,25 hectare de hoeveelheid stikstof, fosfor en zwevend sediment in het water met respectievelijk 18%, 21% en 27% reduceert. Dit verhoogt waterhelderheid en creëert kansen voor planten en ongewervelden.
Zoeken naar gebalanceerd beheer
Sinds zijn terugkeer naar Vlaanderen omstreeks het jaar 2000 gaat het goed met onze beverpopulatie, deze groeit nog aan en de verdere kolonisatie van Vlaanderen is nog steeds aan de gang. Ondertussen hebben de eerste bevers ook West-Vlaanderen weten te bereiken. Via het Kanaal Gent-Brugge konden ze zich vestigen in de regio Beernem-OostkampBrugge en ook via de regio Waregem-Kortrijk komen ze stilaan West-Vlaanderen binnen.
Na een lange afwezigheid van de bever is het opnieuw leren
samenleven met deze ecosysteemingenieur zowel voor de buren, de landbouwer als de natuurbeheerder een vrij nieuwe situatie. Want de winst op ecosysteemdiensten waarvoor de bever zorgt, neemt natuurlijk niet weg dat we blind moeten zijn voor de reële schade die de bever met zich mee kan brengen aan landbouw en infrastructuur in ons dichtbevolkte Vlaamse landschap.
Een gebalanceerd beheer is dus absoluut nodig, zodat we ook in de toekomst op een duurzame manier kunnen samenleven met de bever. Hierbij is het noodzakelijk een evenwicht te vinden tussen de strikt beschermde status als habitatrichtlijnsoort van de bever en het vermijden van overlast en schade.
Begin 2024 werd daartoe door de minister een Vlaams Soortenbeschermingsprogramma (SBP) voor de bever goedgekeurd. Via dit SBP worden acties voorzien om in te zetten op het behoud van een goede staat van instandhouding van de beverpopulatie en zijn natuurlijke habitat, maar anders bevat dit plan ook acties en kaders die gericht zijn op het vermijden en oplossen van conflicten.
Regels voor privébossen
We zien (te) vaak leden die een aanmaning of proces-verbaal ontvangen van de Vlaamse natuurinspectie. Dikwijls ligt een gebrek aan informatie aan de basis van de overtreding. We zetten enkele regels op een rij die naar ons aanvoelen regelmatig worden overtreden.
Kapmachtigingen
Voor alle kappingen in een bos moet een machtiging gevraagd worden aan het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Dit betreft kappen in brede zin dus ook voor dode of kleine bomen en struiken. Uitzonderingen gelden wanneer de kapping voorzien is in een beheerplan of wanneer het gaat om acuut gevaar of om de verspreiding van ziektes te voorkomen. In de twee laatste gevallen dient u de kap te melden aan het ANB. Een kapmachtiging aanvragen is een eenvoudige procedure. Alle tips vindt u op de volgende bladzijde.
Andere beschermingsmaatregelen voor privébossen
Het is in alle privé-bossen:
• verboden keten, loodsen, tenten, woonwagens en alle andere constructies en verblijfsgelegenheden te plaatsen en in stand te houden, ook als deze op wielen staan;
• verboden reclameborden te plaatsen of aan de bomen te bevestigen;
• verboden de rust in het bos en van de bezoekers op welke wijze ook te verstoren;
• verboden resten, vuilnis en afval, van welke aard ook, achter te laten (vb. houthakseling);
• verboden bomen te beschadigen, planten uit te rukken of af te snijden;
• verboden prikkeldraad aan te brengen en/of in stand te houden;
• verboden het strooisel te verwijderen of ingrijpende wijzigingen en beschadigingen aan te brengen aan de bodem, de strooisel-, kruid-, of boomlaag (vb. klepelen, bosfrezen,…);
• verboden dieren te houden bin nen omheiningen (vb. damherten, pluimvee,..).
Bovenstaande zaken kunnen wel toegelaten worden als u daarvoor beschikt over een machtiging van ANB of indien deze maatregelen in een goedgekeurd natuurbeheerplan zijn opgenomen. Voor een aantal maatregelen is volgens het bosdecreet geen machtiging nodig als deze onderdeel zijn van het normale bosbeheer. Echter, de interpretatie hiervan door ANB verschilt soms met de interpretatie door de boseigenaar. De Bosgroep adviseert dan ook om elke specifieke situatie voor te leggen aan ANB. Dit kan via aves.wvl.anb @vlaanderen.be.
Een kapmachtiging aanvragen
Wil je bomen in je bos kappen en heb je geen beheerplan of zijn de werken daarin niet voorzien? Dan moet je een kapmachtiging aanvragen bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Ontdek hier hoe!
1. Surf naar natuurenbos. vlaanderen.be/e-loketten en kies ‘kapmachtiging’.
2. Meld je aan met je identiteitskaart, Itsme of MyGov.
3. Geef aan of je aanwezig wil zijn bij het terreinbezoek van de beleidsadviseur (boswachter). Dit is niet verplicht.
4. Vul je persoonlijke gegevens in.
5. Duid de percelen aan op een kaart. Je kan ook het adres, het kadastraal nummer of CaPakey ingeven. Deze vind je terug op je akte, belastingbrief of op www.geopunt.be.
6. Vervolgens geef je aan welke boomsoorten je wil kappen. Kies nu ook het soort kapping dat je wil uitvoeren. Weet je niet goed om welk soort kapping het gaat? In het volgende invulkadertje kan je je plannen gedetailleerd
Vervolgens komt de rubriek natuurtoets.
Duid hier de aanwezige natuurwaarden
8. Bij te beschermen fauna kan je dingen schrijven als grote nesten van roofvogels, mierenhopen of dassenburchten.
9. Vervolgens moet je aangeven hoe je de natuur wilt beschermen. Niet kappen tussen 1 april en 30 juni wordt zo goed als altijd opgelegd. Dat mag je dus gewoon aanduiden. Duid best ook aan dat ze de gevelde bomen moeten uitslepen via vaste uitsleeppistes.
10. In de laatste invulvelden kan je nog wat algemene opmerkingen geven die de boswachter kunnen helpen om zijn of haar job vlot uit te voeren.
Na het indienen heeft ANB 60 dagen de tijd om de vergunning te beoordelen. Ook enkele jaren na de kapping komen ze nog eens kijken of de vergunning nageleefd werd.
Kan je wat hulp gebruiken of heb je nog vragen? Je Bosgroep helpt je graag!
Soorten kappingen
• Dunning: verspreid bomen kappen om toekomstbomen meer plaats te geven.
• Hakhoutkap: jonge bomen of struiken kappen en weer laten opschieten vanuit de stronk (‘taliehout’). Een goede beheermaatregel voor bosranden.
• Exotenbestrijding: bijvoorbeeld Amerikaanse eik of Amerikaanse vogelkers.
• Groepsgewijze kap: kap van een groep van 5 tot 30 are, om bijvoorbeeld exoten te vervangen door inheemse soorten. Herbebossing is verplicht.
• Individuele eindkap: verspreid bomen kappen, bijvoorbeeld om een bepaalde soort, vaak exoten, af te bouwen. Herbebossing is verplicht.
• Kaalkap: bijvoorbeeld bij een kaprijp populierenbos of een afstervend sparrenbos. Herbebossing is verplicht.
Artikel door Bosgroep Houtland
Artikel door Bosgroep Limburg
Privébos als speelzone
Veel privéboseigenaars hebben liever geen bezoekers op hun eigendom. Maar dat is zeker niet altijd het geval. Waar de situatie dit toelaat, zijn eigenaars nogal eens verrassend bereid om hun kleine geluk te delen met de omgeving. De Bosgroepen staan klaar om hen daarbij te helpen. De Bosgroep Zuiderkempen in de provincie Antwerpen is al jarenlang een pionier voor dergelijke initiatieven. Zo stelt deze Bosgroep momenteel 120 hectare speelbos open voor jong en oud. Ter inspiratie gaan we op bezoek bij één van die pareltjes, op de Molenberg in Herselt: de Klokkenkuil. Eigenaar Ludo Salaets, is zichtbaar trots is op zijn bos. Ludo, waar komt die bijzondere naam ‘Klokkenkuil’ vandaan?
“Dat is een vraag die ik vaak krijg. Volgens de legende werden hier tijdens de oorlog kerkklokken verstopt, zodat ze niet konden worden omgesmolten tot kogels of ander oorlogsmateriaal. Mooi verhaal, hé?
Maar er is ook een nuchtere verklaring: als je goed kijkt, heeft de kuil de vorm van een omgekeerde klok. De groeve is trouwens al veel ouder. Ze ontstond
in de achttiende eeuw. De ijzerzandsteen die hier werd uitgegraven, diende voor de bouw van een windmolen wat verderop. Die stenen werden met zwaar geladen kruiwagens de helling op gereden. Dat moet hard werk geweest zijn.”
Je hebt duidelijk een band met deze plek. Hoe is dat begonnen?
“Mijn grootouders woonden vlak bij dit bos. Als kind zat ik hier meer dan thuis,
denk ik. We speelden in de kuil, we renden er rond… En ik niet alleen: half Herselt kwam hier ravotten. Met de Chiro spanden we een dik touw tussen twee bomen en probeerden we over de poel te zwaaien. Soms lukte dat, soms niet. (lacht) Dat zijn herinneringen die blijven hangen.”
En dan werd je plots eigenaar?
“In 2011 kwam het bos openbaar te koop. Toen ik dat hoorde, wist ik
meteen: dit mag niet verloren gaan. Ik wou het absoluut kopen, wat het ook kostte. Alleen… de gemeente was ook kandidaat. Dat maakte het spannend. Uiteindelijk hebben we een gentlemen’s agreement gesloten: ik werd eigenaar, maar het bos moest open blijven voor het publiek. En dat vond ik eigenlijk vanzelfsprekend.”
Wat heb je sindsdien allemaal aangepakt?
“Na de aankoop heb ik het bos laten dunnen en een kapvergunning aangevraagd. Van het Agentschap voor Natuur en Bos kreeg ik toestemming, met de opmerking dat ik het terrein best zou afsluiten omdat er met motoren en quads werd gecrost. Maar
afsluiten? Dat strookte niet met onze afspraak. Dus ben ik rond de tafel gaan zitten met de gemeente. Samen hebben we de verzande poel opnieuw uitgegraven zodat er weer water in kwam.
We plaatsten banken en maakten het gebied aangenamer voor bezoekers.
Even later ben ik aangesloten bij de Bosgroep Zuiderkempen. Samen hebben we de Klokkenkuil officieel ingericht als openbare speelzone. Het gebied is nu duidelijk afgebakend en er staat een infobord met afspraken: geen vuur maken en geen afval achterlaten.
Al moet dat soms nog eens herhaald worden. Ook de veiligheid nemen we serieus. Gevaarlijke bomen of takken worden regelmatig gecontroleerd en indien nodig weggehaald.”
Wat betekent de Klokkenkuil vandaag voor jou?
“Heel veel. Het is bijzonder om een plek waar je als kind zoveel plezier hebt beleefd, te kunnen doorgeven aan een volgende generatie. In de Klokkenkuil ben je eigenlijk nooit alleen. Je ziet wandelaars, mountainbikers, spelende kinderen,… En bij valavond wordt hier al eens een eerste kus gegeven. Dat maakt mij gelukkig. Het bos leeft. En zolang ik kan, zal ik ervoor zorgen dat dat zo blijft.”
Ook in West-Vlaanderen?!
Inspirerende voorbeelden zijn er zeker ook bij ons te vinden. In 2015 werd het eerste Beernemse speelbos Voskesbos officieel ingespeeld. Het bos van 2,3 ha is eigendom van de familie Seynaeve en opengesteld via een samenwerking met de gemeente en de Bosgroep Houtland.
De Bosgroep leerde het bos indertijd kennen via een opdracht voor de opmaak van een beheerplan. Het bos is gelegen tegen een woonwijk met lagere school en jeugdbeweging en van daar veilig bereikbaar. De natuurwaarden in het bos zijn beperkt en er groeit een avontuurlijke, dichte struiklaag van Amerikaanse vogelkers. Dit alles deed bij de Bosgroep de idee ontstaan om dit bosje te gaan openstellen. De gemeente was direct enthousiast en heel
snel waren ook de eigenaars overtuigd.
Via de Bosgroep Houtland konden een aantal inrichtingswerken gebeuren. Er werd een beheerplan met toegankelijkheidsregeling opgemaakt. Het bos werd uitgedund, er werd een afsluiting geplaatst langs de afrit van de E40 en een aantrekkelijke ingang gemaakt aan de wijk.
Nu, ruim tien jaar later, is het bos nog steeds als speelzone opengesteld. Een mooi bewijs dat dit ook voor privé-eigenaars een haalbare kaart is. Eén of twee keer per jaar gaan de arbeiders van de Bosgroep en/of de gemeente een dag langs om de paden vrij te maken, het afval op te ruimen en/of gevaarlijke bomen te vellen. Het moet gezegd dat er altijd wel iets te doen is. En buurtbewoners zijn niet bevreesd om aan de alarmbel te trekken als iets niet in orde is. Het is dan ook wel duidelijk dat de steun van de gemeente en de Bosgroep erg belangrijk zijn voor eigenaars om dit te blijven volhouden.
Deze projecten tonen mooi aan hoe private bossen een maatschappelijke meerwaarde hebben en hoe overheden en private eigenaars in een vertrouwelijke sfeer kunnen samenwerken.
Artikel door Bosgroep Zuiderkempen
Algemene vergadering 2026 bosgroep IJzer en Leie
De algemene vergadering van Bosgroep IJzer en Leie vond dit jaar plaats op zaterdag 25 april en bracht een zestigtal leden samen in Reningelst en Westouter. De dag startte met het officiële gedeelte, waarin het werkings jaar 2025 uitvoerig werd toegelicht. Daarbij werd stilgestaan bij de gerealiseerde projecten, de dienstver lening aan boseigenaars en de verdere uitbouw van duurzaam bosbeheer in de regio. Aansluitend werden de plannen voor 2026 toegelicht. Ook het nieuwe Interregproject Forest Wood kwam daarbij aan bod, net als de groei in personeelsinzet binnen de werking.
Na het formele luik trok de groep naar de Sulferberg in Westouter. Daar volgde een boeiende rondleiding in de natuurgebieden van ‘Bronnen van het Heuvelland’, onder begeleiding van Johan Carette en boswachter Erwin Verfaillie. De deelnemers kregen een inkijk in het beheer van deze waardevolle landschappen en de uitdagingen waarmee beheerders vandaag geconfronteerd worden.
De dag werd afgesloten in Atelier Hortense, een stukje West-Vlaams erfgoed in het hart van Reningelst. In de sfeervolle tuin genoten de aanwezigen van een aperitief en een verzorgde lunch. Het werd een geslaagde bijeenkomst, met ruimte voor ontmoeting en uitwisseling.
Bosgroepwerking 2025 in enkele cijfers…
In 2025 kende Bosgroep IJzer en Leie een sterk jaar, met groeiende betrokkenheid en tastbare resultaten op het terrein. De bosgroep telt vandaag 457 effectieve en 221 toegetreden leden, samen goed voor 2.014 hectare bos in beheer. Met 29 nieuwe leden was 2025 zelfs het beste jaar sinds 2014.
Ook in het bos werd hard gewerkt. Er vonden 222 terreinbezoeken plaats, goed voor 135 bezochte eigendommen. In totaal werden 14.500 bomen en struiken aangeplant en kwam er 3,5 hectare nieuw bos bij. Daarnaast werd 30 hectare jong bos actief beheerd.
Vorming blijft belangrijk: zes activiteiten trokken samen 209 deelnemers.
Via gezamenlijke houtverkoop werd 1.241 m³ hout verkocht, goed voor een opbrengst van 60.227 euro.
Het project ‘Zorg voor Bossen’ blijft groeien, met 67 activiteiten waarbij 470 doelgroepmedewerkers betrokken waren. Samen met 13 partners werd in 30 bossen gewerkt aan meer biodiversiteit en klimaatrobuuste bossen.
Ook lokale besturen vonden via het Bosloket hun weg naar de bosgroep, met 17 lopende en 5 nieuwe projecten in 9 steden en gemeenten.
Met innovatieve projecten zoals het splinternieuwe Interreg Forest Wood met 12 geplande experimentele heraanplantingen blijft de focus liggen op klimaatbestendig bosbeheer.
Zorg voor Bossen zoekt werk!
Binnen het project ‘Zorg voor Bossen’ werden deze winter zo’n 6.400 bomen aangeplant met zorgpartners, leerlingen uit het bijzonder onderwijs en de provinciale tuinbouwschool van Kortrijk. Dat ging van compleet nieuwe bebossingen tot het aanplanten van bosranden en kloempen. Er werd veel geleerd, genoten en we kwamen tot rust bij al dat wroeten in de aarde.
Nu de bomen allemaal in de grond zitten zijn we helemaal niet van plan stil te zitten! We zoeken daarom graag extra werk. Zaken waar we de boseigenaars mee kunnen helpen zijn wildnetjes verwijderen, exoten bestrijden, takkensta pels maken, eerste dunningen uitvoeren door te ringen en zelfs opsleunen/snoeien van jonge bomen. Bij eerste dunningen ontschorsen we met trekmessen enkele bomen rond een toekomstboom. Zo sterven deze geleidelijk af en krijgt de toekomstboom wat extra ruimte om een bre dere kroon en dikkere stam te ontwikkelen.
Je kon ons al aan het werk zien in de grote boscomplexen zoals de Spitaalsbossen, het Bellegembos, de Nonnebossen en de Sint-Sixtusbossen evenals in gemeen telijke bossen zoals de Zavelput in Waregem. Vaak zijn we ook welkom in kleinere bosjes. Als je een gepast werkje hebt, dan kun je een aanvraag indienen op www.
zorgvoorbossen.be. Daar kun je je eenvoudig aanmelden als boseigenaar en de opdracht beschrijven. Misschien
Bosgroep IJzer & Leie en Kronospan: Wanneer ecologie en economie de handen in elkaar slaan
Als wereldspeler produceert en verdeelt Kronospan gefabriceerd hout, bouwmaterialen, decoratieve oppervlakken en vloeren. Het absolute hoofdingrediënt is hout, duurzaam hout. Multinationals zoals Kronospan dragen een verregaande verantwoordelijkheid en invloed op de wereldmarkten maar ook op de wereld zelf als kwetsbare biotoop. Dankzij verwerking van houtafval en de principes van een circulaire economie wil Kronospan het gebruik van nieuw rondhout zo veel mogelijk beperken. Bijkomend streeft ze naar een wereldwijd neutrale impact op bebossing door minstens evenveel bomen te planten als ze er voor haar productie nodig heeft.
Bovenop haar werkingsmiddelen vanwege de Provincie West-Vlaanderen kon Bosgroep IJzer en Leie aldus rekenen op een mooie bijkomende financiële ondersteuning
vanwege Kronospan voor de realisatie van aanplantingen. Op 31 maart 2026 werd het plantseizoen afgesloten met op de teller liefst 24.828 bomen uit de handen van Bosgroep IJzer & Leie. Een sterke prestatie die ook voor Kronospan een aangename verrassing was én een motivatie om haar samenwerking voor het plantseizoen 2026-2027 te verlengen, wat inmiddels volmondig werd bevestigd!
Wij wensen Kronospan van harte te bedanken voor haar aanzienlijke steun en haar vertrouwen in onze werking waarmee wij, Bosgroep IJzer en Leie, onze groene ambities verder konden uitbouwen om zo het schaarse natuurpatrimonium in West-Vlaanderen de beste kansen te bieden.
Sprokkels uit het jaarverslag 2025
Op 25 april vond de jaarvergadering van Bosgroep Houtland plaats in het Landbouwinstituut van Oedelem met meer dan 100 enthousiaste boseigenaars. De foto’s bij dit artikel spreken voor zich.
Van groot belang voor de vereniging was het tot stand komen van een nieuwe samenwerkingsovereenkomst met de Provincie die voor de komende 6 jaar een versterking van onze werking garandeert. De samenwerking met het ANB (Vlaamse overheid) is nog in onderhandeling.
In 2025 bedroeg de netto groei 4 leden en 14 ha. Het ledenaantal nam daarmee slechts weinig toe en de Bosgroep wil zich organiseren om dit te verbeteren. Het personeel bezocht vorig jaar 101 boseigenaars tijdens 349 terreinbezoeken.
Er werden werken uitgevoerd bij 55 eigenaars voor een ‘recordbedrag’ van ca. 165.000 euro en er werd hout verkocht voor 15 eigenaars. Exact 26.289 boompjes gingen de grond in. Bij 8 leden werd in totaal 3,26 ha nieuw bos aangeplant. De Bosgroep heeft in 2026 een aanzienlijk hoger budget om werken uit te voeren.
Neem zeker contact op indien u denkt nuttige zaken te kunnen laten realiseren.
We organiseerden 10 vormingsactiviteiten en 3 bosplantacties met samen 804 deelnemers. We onthouden in het bijzonder de wandeling in het Domein De Varens, de zomeravond in de Maskobossen en de Dag van de boseigenaar in het Couthof.
Enkele beheerplannen die al langere tijd in opmaak waren, werden goedgekeurd. We gaan nu van start met de opmaak van een nieuw gezamenlijk beheerplan Groenhovebos (Torhout). Dit beheerplan werd in 2007 door de Bosgroep opgemaakt en loopt nu, na 20 jaar, ten einde. Wat vliegt de tijd!
Vrijwilligers uit zorg- en onderwijsinstellingen realiseerden 41 werkdagen via ons project Zorg voor Bossen. Het project loopt nu verder zonder Europese steun, o.a. dankzij de Provincie en cofinanciering van enkele zorginstellingen.
De Bosgroep diende samen met Regionaal Landschap Houtland & Polders een voorstel in voor een Leaderproject (Europese plattelandsmiddelen) met de naam ‘Goe Beheerd?!’ Dit voorstel werd goedgekeurd en het project start vanaf 2026. Het project zal het organiseren van beheerwerken gemakkelijker laten verlopen en biedt mogelijkheden tot het experimenteren met nieuwe tech-
Gemeente De Haan en Bosgroep Houtland planten nieuw bos in Klemskerke
Op zaterdag 31 januari werd met de enthousiaste hulp van een 150-tal vrijwilligers (inwoners, lokale verenigingen en andere geïnteresseerden) het eerste deel van het nieuwe gemeentebos gerealiseerd. Op een terrein van 1,5 hectare werden meer dan 3.000 bomen en struiken aangeplant!
De gemeente De Haan koos ervoor om de gronden, gelegen in woonuitbreidingsgebied, niet langer te laten bebouwen, maar te investeren in meer ruimte voor natuur, biodiversiteit én een aangename leefomgeving voor zijn inwoners en bezoekers. Zo groeit aan de rand van de dorpskern van Klemskerke een toekomstige groenoase.
En we kunnen alvast ook dit tipje van de sluier oplichten: momenteel staat al een tweede fase in de steigers… goed voor nog eens 1,4 hectare extra bos voor Klemskerke.
Nieuw bos voor
Hoeve Chartreuse dankzij steun van Groep Nemegheer
In januari 2026 werd onder begeleiding van de Bosgroep Houtland ongeveer 3.000 m² bos aangeplant bij Hoeve Chartreuse. De eigenaars baten hier, op een boogscheut van het historische stadscentrum van Brugge en naast het Magdalenagoed, een gastenverblijf en evenementenruimte uit in de groene rand van de stad.
De aanplant van bijna 1.000 inheemse bomen en struiken zal zorgen voor een snelle ontwikkeling van een gelaagd en structuurrijk bos: een nieuwe thuis voor tal van dieren en planten én een plek waar zowel de eigenaars als de bezoe kers van het gastenverblijf kunnen genieten van rust en natuur.
Het bebossingsproject kreeg bovendien een mooie financiële injectie van Groep Nemegheer. Deze firma uit Tielt biedt een allesomvattend scala aan schoonmaakdiensten voor meer dan 12.000 klanten in heel België. Dergelijke projecten passen perfect binnen hun bedrijfsvisie, waarin duurzaamheid en het zoeken naar ecologische oplossingen centraal staan.
Paddenstoelenwandeling Hemsrode
Geniet van de pracht van het historische erfgoed en de bebossing van Hemsrode. Onze ervaren gids Eddy Saveyn vertelt er alles over de kleurrijke paddenstoelencultuur in een pallet van de mooiste herfsttinten. Een unieke kans om het bos te bewonderen dat uitzonderlijk voor onze wandeling door de eigenaars wordt open gesteld.
Dag Van de Boseigenaar:
Vloethemveld
Vloethemveld is een natuurgebied van 365 hectare met een verborgen verleden. Je vindt er ongerepte natuur, militair erfgoed en de herinnering aan een krijgsgevangenenkamp. Die combinatie is uniek in de wereld. We worden rondgeleid door ervaren gidsen en sluiten af met een drankje in ‘t Oosthof. Wie dat wenst kan aansluiten voor een gezellig diner.
Wanneer? Woensdag 7 oktober 2026 van 14u30 tot 17u00
Waar? Vloethemveld 10a, 8210 Zedelgem
Wie? Voor effectieve leden van Bosgroep Houtland en Bosgroep IJzer en Leie Prijs? Gratis (met diner in ’t Oosthof, Snellegem = 40 euro pp)
Inschrijven? bosgroephoutland@west-vlaanderen.be of via de qr-code
Cursus rozen
Wanneer? Zaterdag 3 oktober 2026 van 9u30 tot 12u00
Waar? Hemsrode kasteel, Hemsrode 3, 8570 Anzegem Prijs? 10 euro (effectieve leden), 20 euro (niet-leden)
Inschrijven? bosgroepijzerenleie@west-vlaanderen.be of via de qr-code
Gebruik kettingzaag: ECS 1
Wanneer? Donderdag 5 en vrijdag 6 november 2026 van 8u30 tot 15u30
Waar? Sixtusbossen, Vleteren
Prijs? 20 euro (effectieve leden), 40 euro (niet-leden) Inschrijven? bosgroepijzerenleie@west-vlaanderen.be of via de qr-code
Deze nobele telg van onze lokale flora nodigt je uit voor een dagje aan zee onder de boeiende begeleiding van Arnout Zwaenepoel, onze lokale natuurfluisteraar.
Wanneer? Vrijdag 9 oktober 2026
Waar? Ruiterschool Rodeberg, Rodebergstraat 21, 8954 Westouter Prijs? 10 euro (effectieve leden), 20 euro (niet-leden) Inschrijven? bosgroepijzerenleie@west-vlaanderen. be of via de qr-code
Brandhout maken
Tijdens deze praktijkdag leer je veilig en efficiënt brandhout maken: van hout kiezen tot zagen, klieven, stapelen en drogen, met aandacht voor techniek, ergonomie en veiligheid. Je krijgt ook tips over onderhoud van materiaal en verantwoord houtgebruik.
Wanneer? Zaterdag 21 november 2026 van 09u00 tot 16u00
Waar? Basisschool De Bijenkorf, Damse Steenweg 30, 8380 Dudzele Prijs? 20 euro (effectieve leden), 40 euro (niet-leden) Inschrijven? bosgroephoutland@west-vlaanderen.be of via de qr-code
Verandert het kadastraal inkomen als ik een bos plant?
Ja. Wanneer je een perceel bebost, kan je het kadastraal inkomen (KI) laten aanpassen zodat je minder belastingen betaalt. Na de aanplant dien je daarvoor een aangifte in bij de FOD Financiën.
Werkwijze
1. Meld je aan op MyMinfin
2. Klik op ‘mijn woning en mijn onroerende goederen’ en dan op ‘mijn onroerende gegevens raadplegen’
3. Klik bij ‘mijn huidige onroerende goederen’ op de tab ‘actuele situatie’
4. Kies bij de drie puntjes voor ‘spontane kadasteraangifte starten’
5. Kies de optie ‘kadasteraangifte – onbebouwd terrein’ voor het gekozen perceel
6. Volg dan de 5 stappen van de website.
U krijgt vrij snel digitaal en later per post een ‘betekening van het kadastraal inkomen’ waarop de aard nu ‘bos’ zou moeten zijn.
Liever op papier? Dan kan je het formulier '43B-wijziging terrein' opvragen bij de Bosgroep, invullen en opsturen naar de bevoegde dienst van de FOD Financiën ( FOD Financiën - AAPD - Dienst Prodocs West-Vlaanderen, Gaston Crommenlaan 6 bus 464, 9050 Gent)
Te veel belastingen betaald?
Is je perceel al langer bebost maar nog niet als bos geregistreerd? Dan heb je mogelijk te veel onroerende voorheffing betaald. Met de officiële KI-betekening kan je een terugvordering aanvragen bij de Vlaamse Belastingdienst.
Voor recente aanslagen (minder dan 3 maanden) kan je bezwaar indienen. Oudere dossiers kan je laten herbekijken via een aanvraag tot ambtshalve vermindering.
Nog vragen? Contacteer uw Bosgroep voor hulp
WEST-VLAAMSE BOSGROEPEN
Bosgroep IJzer en Leie
Bosgroep Houtland
Wat is een bosgroep?
De West-Vlaamse Bosgroepen motiveren en helpen boseigenaars op een vrijblijvende manier om hun bos duurzaam te beheren. Zo ontstaan mooie en gezonde bossen met hoge natuurwaarden, waardevol hout en veel ontspanningsmogelijkheden. De bosgroep is er voor alle boseigenaars uit het werkingsgebied. Wenst u meer info, neem dan zeker contact met ons op!
