Issuu

HET BALLONMAGAZINE VAN NEDERLAND EN BELGIE

ZOMER 2026

Higher together, Stronger forever Now is the time to fly Schroeder ﬁre balloons

rtne

akenpa

Onze z

erland r in Ned

h e Kirsc Philipp ds Ballooning in Four W ruwe 64 Morgen AW Maastricht 8 ing.nl NL-621 652626379 balloon urwinds o 1 .f 3 * w w + w l Tel. lloonig.n

artner in

reksp ze gesp

Belgie: g

alloonin

ream B

n*D rsporte Luc Ve

28 eirweg Lagen H aarne L e oning.b B-9270 75 63 22 02 amballo 4 www.dre * e b Tel. +32 t. e n @tele

erballon

schroed

urwinds

info@fo

Heteluchtballonnen en meer „Made in Germany“ CAO voor alle ballonmerken

3 Inhoud

Redactie

4 Voorwoord

Alex Jan Barends/Djorry Simoen

6 Quick Release

Redactie

8 Landschapskenmerken: wielen

Caspar Janssen en redactie

11 Eerste Hopperfestival

Heidi Hoogenboom

12 Belgian Balloon Trophy

Jeroen Nys

15 Ad’s Ballon Besognes Ad Haarhuis

16 Lees de lucht: Cumulus Jonas De Bodt 18 Certification Specifications Remko Wigger

20 #Ballonstof Luc Van Geyte

22 Crewstof

Gordon Schwontkowski

25 Ballon in KNVvL logo Han Nabben

26 Vaartvoorbereiding Sebe Kruijer

30 De kunst van ... een goede landing Gordon Schwontkowski

33 Lima Oscar Lima JoLoc/ Zeger Bossu

34 Rugklachten

0.b.v. Volkskrant-artikel

37 2x Historische gebeurtenis François Schaut

38 Agenda/colofon Redactie

FOTO O MSL AG: CH I ANG RAI , TH AIL AND . F O TO NI ENKE BO S, 2026.

inhoud

IN DIT NUMMER:

voorwoord 4

VAN HET BESTUUR NL

VAN HET BESTUUR BE

Het zomerseizoen is inmiddels in volle gang. Een periode waar we allemaal naar hebben uitgekeken: mooie avonden, gemaaide velden, enthousiaste passagiers en hopelijk veel veilige vaarten. Tegelijkertijd moeten we ook eerlijk zijn: onze sector staat onder druk. Niet alleen economisch, maar ook vanuit media, overheid en regelgeving. We liggen als sector zwaar onder een vergrootglas bij overheden en toezichthouders.

Het seizoen loopt ondertussen alweer een tijdje en het blijkt tot op heden geen gemakkelijke opgave te worden. De federatie ontvangt de laatste weken immers regelmatig klachten en verzoeken om verboden gebieden in te stellen. Uiteraard zullen en kunnen we op de meeste van deze vragen niet positief antwoorden. Daarom stellen we alles in het werk om deze dossiers via diplomatieke weg verder op te lossen.

Ik heb het al eerder aangegeven, het is inmiddels vijf over twaalf. ILenT heeft richting EASA haar bevindingen gerapporteerd en die liegen er niet om. Natuurlijk vindt iedereen van zichzelf dat hij of zij het goed voor elkaar heeft. Maar uit breed onderzoek blijkt dat dit in de praktijk helaas enorm tegenvalt. En precies daar zit misschien wel onze grootste uitdaging: niemand voelt zich aangesproken!

Mogen we tegelijk iedereen vragen om toch wat extra aandacht te besteden aan de minimale vlieghoogtes en met het nodige respect om te gaan met landeigenaars? Te vaak horen we nog dat afval wordt achtergelaten of dat men na een landing vertrekt zonder enig spoor of contactgegevens achter te laten. Laat ons hier allemaal een werkpunt van maken. Ik vrees dat dit in de toekomst noodzakelijk zal zijn.

Het rapport spreekt onder meer over een verkeerde cultuur, zelfoverschatting en onvoldoende kennis van weten regelgeving, waaronder Part-Bop. Dat is zorgelijk en zeer ongewenst. Want laten we duidelijk zijn, als je je zaken niet op orde hebt, dan ben je niet verzekerd. En hoewel ik sommigen al hoor denken: “Dat zal wel meevallen” is de realiteit anders. Er hangen dagelijks ballonnen in de lucht met ongeldige configuraties, piloten met verlopen of onjuiste papieren. Er zijn zelfs situaties waarbij de verzekering op voorhand niet op orde was. Dat kunnen we als sector niet accepteren. Niet richting onze passagiers, niet richting de overheid, niet richting elkaar en zeker niet richting de toekomst van onze ballonvaartsector.

Ook op klimatologisch vlak ondervinden we opnieuw de toenemende gevolgen van de klimaatverstoring. Soms leidt dit tot te koud weer, zoals tijdens het weekend van het BK in Vielsalm en Han s’envol, maar evengoed kregen we te maken met extreme warmte. Op 28, 29 en 30 mei werden verschillende regio’s getroffen door zware onweersbuien met hagelbollen zo groot als pingpongballen, met aanzienlijke schade voor de landbouwsector tot gevolg. Als er één groep is waarmee wij deze problematiek delen, dan zijn het wel de landbouwers. Ook ons economisch model kan hierdoor in de toekomst onder druk komen te staan.

Daarom mijn dringende oproep: kijk nu eens écht kritisch naar jezelf. Controleer je documenten en controleer je configuratie. Zorg dat je kennis van de regelgeving actueel is en weet wat Part-Bop van je vraagt. Durf elkaar ook aan te spreken wanneer zaken niet kloppen. Veiligheid begint niet bij de toezichthouder. Veiligheid begint bij onszelf. Laten we ervoor zorgen dat we dit seizoen niet alleen mooie vaarten maken, maar vooral ook laten zien dat we als sector professioneel, verantwoordelijk en toekomstbestendig zijn.

Alex Jan Barends Voorzitter KNVvL Afdeling Ballonvaren PS In tegenstelling tot wat sommigen van jullie denken, beweren of horen, er is al zeker 15 jaar geen sprake meer van een juridisch hulpfonds bij de Afdeling Ballonvaren!

Trouwens: een dikke proficiat aan de winnaars van het BK, en tevens felicitaties aan de sportcommissie voor de organisatie en al het bijhorende werk! We mogen dus zeker stellen dat ons de komende maanden nog heel wat uitdagingen wachten. Als federatie zullen we verder hard blijven werken en waar mogelijk oplossingen proberen uit te werken. Ondertussen hopen en duimen we alvast op wat stabieler weer in de komende maanden, zodat we vooral kunnen genieten van al het moois dat onze passie, hobby en beroep ons te bieden hebben. Ik wens iedereen vele veilige vaarten en landingen. Fijne zomer gewenst en tot binnenkort.

Namens het bestuur van de KBBF Yves Lannoy

ballonstof 5

LUCHTBALLON VERZEKERING HOT AIR BALLOON INSURANCE ASSURANCE MONTGOLFIERE

Aviation Insurance Broker Business & Corporate Aviation Private & Leisure Aviation

ballons@atlantas.fr www.atlantas.fr Tel +33 2 51 72 38 38 Fax +33 2 51 72 38 85

9 boulevard Guist’Hau BP 51013 F-44000 NANTES CEDEX N° ORIAS 07 007 971

quick release 6

14 OKTOBER AIR SPORTS DAY De FAI lanceert de ‘Internationale Dag van de Luchtsporten’ die vanaf 2026 jaarlijks op en rond 14 oktober zal worden gevierd. Over de hele wereld worden individuen, verenigingen, organisaties en FAI-leden uitgenodigd om lokale initiatieven en evenementen te organiseren. De FAI zal de activiteiten ondersteunen met een toolkit, richtlijnen, promotionele uitingen en templates. De activiteiten zullen plaatsvinden op 14 oktober 2026 - de oprichtingsdag van de FAI in 1905 - met flexibiliteit voor activiteiten kort vóór en na die datum, om aan te kunnen sluiten bij lokale initiatieven. De FAI beoogt met de internationaal gecoördineerde dag om de uiteenlopende mogelijkheden, en de toegankelijkheid, van luchtsporten te laten zien aan een breed publiek, buiten de bestaande luchtvaart-community. Het is de bedoeling dat de International Day of Air Sports een jaarlijks terugkerend wereldwijd evenement wordt.

NIEUW VAN FLYMASTER Flymaster heeft haar hoogte- en variometer GPS LS vernieuwd. De LS2 meet naast hoogte (AGL, QNH) en verticale snelheid ook voorwaartse snelheid en (wind) richting. Het apparaat werkt 20 uur op een batterijlading en vaarten worden in IGC-formaat opgeslagen. Locatiebepaling gebeurt met GPS en Galileo en verbindingen worden gemaakt via Bluetooth, Wi-Fi en USB-C. Functies als afstand tot laatste thermal en glide ratio zijn voor ballonvaarders minder relevant, maar het apparaat is via een app naar voorkeur te configureren. De prijs is € 360 en voor € 80 extra is het apparaat FLARM / ADSL-M compatibel. Meer info op flymaster.net/gpsls2.

NIEUWE RUBRIEK: CREWSTOF Binnen de ballonvaart draait alles om teamwork. Zonder een goed geolied team op de grond is ballonvaren onmogelijk, en een stuk minder leuk. De hoogste tijd dus dat de crew in Ballonstof een eigen rubriek krijgt. Die wens leefde al langer bij de redactie maar ja… vind maar eens iemand met de juiste combinatie van praktijkervaring en schrijfvaardigheid om zo’n rubriek voor langere tijd relevant en levend te houden. Die persoon hebben we nu gevonden. In deze editie lanceren we daarom een nieuwe crewrubriek onder de naam ‘Crewstof’. Drijvende kracht erachter is Gordon

BOEK: ON EAGLE’S WINGS

Schwontkowski, de crewen veiligheidsgoeroe van

Dale Lang is een ballonpionier uit Alberta,

de Balloon Federation of America. Hij put voor de

Canada. Hij was in 1979 de eerste Cana-

artikelen uit zijn dit jaar verschenen boek ‘Hot Air

dese kampioen heteluchtballonvaren en

Balloon Crewing Skill Builder’ (GS, 2026) en uit zijn

realiseerde in 1980 als co-piloot de eerste

decennialange crew-ervaring. Erik Bosman past

ballonvaart over de Noordpool. Dale was

e.e.a. waar nodig aan voor de Europese situatie. De

voorzitter van de Canadian Balloon Asso-

artikelen helpen om het verschil te kunnen maken

ciation en deelnemer aan diverse wereld-

tussen ‘even meehelpen’ en professioneel crewen.

kampioenschappen. In ‘On Eagle’s Wings:

Hoewel de serie voor crewleden is geschreven

The North Pole and Fifty Years of Other

zullen ook piloten er nuttige inzichten uit kunnen

Ballooning Misadventures’ beschrijft hij

halen. Overigens zijn ook artikelen van anderen

vijf decennia vol interessante ballonvaart-

welkom voor opname in de crewrubriek. Heb je een

avonturen. Engelstalig, 259 pagina’s, ISBN

crewtip of crew-avontuur dat je wilt delen: zeer

978-1069505613, € 20.

welkom! Het eerste artikel gaat over Lijnen - en dan niet het werkwoord gerelateerd aan het verminderen van de BMI, maar het zelfstandig naamwoord: lijnen, touwen en kabels.

quick release

NINI BOESMAN GEËERD MET GEBOUW In Den Haag biedt project ‘Plesmanduin’ nieuwe appartementen aan, op een plek waar luchtvaarthistorie werd geschreven. De drie appartementsgebouwen liggen direct achter het vroegere KLMhoofdkantoor, dat eind de jaren ’40 in Art Deco stijl werd opgetrokken en tegenwoordig door het leven gaat als ‘Hotel Plesman’. De drie appartementencomplexen zijn vernoemd naar baanbrekende vrouwen uit de Nederlandse luchtvaartgeschiedenis, waaronder de beroemde gasballonvaarster van de Haagsche Ballonclub, Nini Boesman. “Nini is een gebouw met karakter, geïnspireerd op een vrouw die met lef, precisie en gevoel voor techniek een bekend gezicht werd binnen de vroege luchtvaartgemeenschap” vertelt de makelaar erover. De andere gebouwen heten Ida - naar Ida Veldhuyzen van Zanten, die tijdens de tweede wereldoorlog voor de British Air Transport Auxiliary (ATA) vloog en veel verschillende type vliegtuigen waaronder Spitfires van de fabriek naar het front bracht - en Lou, vernoemd naar Louise ‘Dutch Lou’ Schuurman, die ook voor ATA vloog en verkeersvlieger werd in een tijd dat vrijwel alle piloten nog mannen waren.

LICHTER-DAN-LUCHTKOELING De Saudi-Arabische Kaust universiteit heeft een plan bedacht voor ‘Quantum Computing-Enabled High Altitude Platforms’ ofwel voor het koelen van quantumcomputers in de stratosfeer, waar het tot -50 graden Celsius kan vriezen. Dat gebeurt door ze onder een luchtschip te hangen. De energiewinst is zou 20-30% zijn. De verbinding met de grond wordt geregeld via lichtgolven, ofwel via ‘free-space optical communication’. Voordat het zover is, zijn er nog enkele hordes te nemen: “We gaan nu van het conceptuele stadium over naar implementatiegerichte studies” aldus de onderzoekers.

BOEK: THE BALLOONATICS In ‘The Balloonatics: Memoir of a Professional Hot Air Balloon Pilot’ vertelt de Amerikaan Craig ‘Captain Sunshine’ Elliott over de ontwikkeling van de ballonvaart in de USA en zijn persoonlijke ballonavonturen, vanaf 1976 toen hij als crewlid startte bij ballonvaarder John Hall. Sunshine maakte in o.a. de Buick Olympic ballon, de Kellogg’s ballon, de Virgin Jumbo III en 65 andere ballonnen een kleine 2700 vaarten. Er is dus ruim voldoende stof om, met veel humor, over te vertellen. Engelstalig, 332 pagina’s, ISBN 978-1968761059, € 25.

landschap 8

D E W I E L E N BI J DE WES TFRIES E OM RINGDIJ K EN DE LO O P VAN D E AAL SD IJK NAAST D E RIVI ER D E KO RNE BI J BU R E N L A TEN Z IEN HOE IN V ROEG ERE TIJ DEN HE T P RO BL EEM VAN EEN KAP O TTE D IJK NA EEN D IJKD O OR BR A A K P R AG M ATIS C H WERD OPGELOS T: HET DO O R H ET UI TSTRO MEND E WATER O NTSTANE GAT WERD N I E T OP N I E U W M ET AARDE G EV U LD, M AAR DE DIJ K W ERD O M H ET GAT O F WEL ‘WIEL ’ H EEN GEL EGD .

LANDSCHAPSKENMERKEN SPOTTEN VANUIT DE LUCHT

DEEL 2 - WIELEN

D O OR CA S P A R J ANS S EN EN REDAC TIE

NEDERLAND TOONT ZICH VAN BOVEN ALS STRAK INGEDEELD EN KEURIG AANGEHARKT. MAAR ALS JE DE HOOGTE BENUT OM ÉCHT TE KIJKEN, ZIE JE EEN LANDSCHAP VOL HISTORIE EN VERHALEN. DAT MAAKT HET UITZICHT VANUIT DE BALLON ONWEERSTAANBAAR. WANT LATEN WE EERLIJK ZIJN: WEINIG MAAKT MEER INDRUK OP PASSAGIERS, DAN EEN BALLONVAARDER DIE ACHTELOOS NAAR BENEDEN WIJST EN ZEGT: ‘KIJK, EEN HISTORISCHE WATERKERING’ OF ‘ZIE JE DIE PLAS? OVERBLIJFSEL UIT DE IJSTIJD.’ INSTEMMEND GEKNIK IN DE MAND EN ONTZAG ALOM, ALS JE TERLOOPS EVEN EEN OUD RABATTENBOS AANWIJST: MISSIE GESLAAGD. IN EEN SERIE VAN 15 ARTIKELEN HELPEN WE JE OM JE LANDSCHAPSKENNIS AAN TE SCHERPEN. In deze 2e editie staan we stil bij ‘wielen’ ofwel ‘waaien.’ Dijkdoorbraken Dijken beschermen. Maar ze kunnen ook doorbreken. In het

met honderden voor, vooral in het rivierengebied, maar ook

Nederlandse landschap zijn daarvan duidelijke sporen te

in het zeekleigebied. In Zeeland worden ze ook wel weelen

vinden. Aan weerszijden van veel dijken liggen zogenoemde

genoemd; daarnaast bestaan er tal van andere regionale

wielen, ofwel waaien of kolken. Het zijn vaak ronde water-

benamingen. Samen vertellen deze wielen het verhaal van de

plassen, die zijn ontstaan door dijkdoorbraken. Ze komen

eeuwige Nederlandse strijd tegen het water.

Wielen zijn vaak vrij diep. Dat komt doordat, bij een dijkdoor-

In de volgende editie behandelen we eendenkooien: oude

braak, het uitstromende water op één plek met grote kracht

vangplassen voor overtrekkende wilde eenden.

de ondergrond omhoogstuwt, waardoor lokaal een diep gat ontstaat. Het losgeslagen bodemmateriaal wordt rondom de plas afgezet, wat juist leidt tot een verhogingen in het landschap rondom het gat. Deze afzettingen bestaan uit klei, grof

SO UND BI TES VO O R IN D E MAND : WI EL EN

zand en grind, soms zelfs uit pleistocene lagen. Het resultaat

• Ronde waterplassen naast dijken heten ‘wielen’. Ze

is vaak een vruchtbare bodem, die zich uitstekend leent voor tuinbouw: op veel van de zogenoemde overslaggronden rond de wielen zijn in de loop der tijd boomgaarden aangelegd.

zijn ontstaan door dijkdoorbraken. • De wielen zijn vaak diep: vanwege de kracht van het doorbrekende water ontstond lokaal een diep uitgespoeld gat.

Slingerende dijken

• Bij dijkherstel na de doorbraak werden nieuwe

Bij de reparatie van de doorgebroken dijk werden de diepe

dijkdelen vaak om de diepe wielen heen gelegd.

wielen niet opnieuw met aarde gevuld, maar werden er nieu-

Slingerende dijken zijn daar een gevolg van.

we dijkstukken in een boog om de wielen heen aangelegd. Er zijn zowel binnendijkse als buitendijkse wielen: per situatie werd bekeken hoe en op welke plek de dijk het beste hersteld kon worden. Vanuit de ballonmand zijn de effecten van dijkdoorbraken en wielen daarom goed zichtbaar: de dijk volgt

Wil je meer weten over landschapselementen? In het boek

geen strakke lijn meer, maar slingert door het terrein. Soms

‘Tussen horst en griend’ van Caspar Janssen (Atlas Contact,

werd het wiel later alsnog dichtgegooid, maar bleef de dijk

2025) staan 60 elementen beschreven. De informatie in dit

slingeren.

artikel is grotendeels gebaseerd op informatie uit dit boek.

Wij zijn de club die: - uitdaagt - crew een team maakt - leert navigeren - ballon-skills test - stressbestendig maakt Meer weten of eens een training/wedstrijd meedoen? www.dbcc.nl

landschap

Ontstaan van wielen

regelgeving 10

Rob den Boer +31 6 53287804 rob@kubicekballoons.nl

www.kubicekballoons.nl

DOOR HEIDI H O O GENBO O M. F O TO ’S YO URI P RUIM.

evenement

HET EERSTE HOPPERFESTIVAL

Als de wekker vroeg

in de buurt en konden

gaat denk ik altijd even:

we direct een landing

waarom heb ik ooit voor

maken op het terrein

deze hobby gekozen?

van de boerderij.

Maar zodra je het veld

Dat kwam uitstekend

oprijdt en de ballonfami-

uit, want daar stond

lie langzaam ziet binnen-

een heerlijk ontbijt

druppelen, is dat gevoel

klaar. Nadat iedereen

direct verdwenen. Even

had ingepakt en alle

bijpraten met iedereen,

ballonvaarders en

de voorbereidingen tref-

crew–leden zich had-

fen en genieten van het

den verzameld, was het

prachtige ochtendweer: dan begint het ballonhart weer sneller

tijd voor de prijsuitreiking. De prijs voor het leukste voorwerp

te kloppen. Als vervolgens alle dertien hoppers en duohoppers

ging naar Wouter, die Zeeuwse stroop had meegenomen met

klaarstaan voor vertrek, besef je hoe bijzonder het is om daar

een slim gemaakte parachute eraan. De derde prijs voor het

deel van uit te mogen maken. Extra leuk was dat ik deze och-

targetwerpen was voor Peter van Harten met zijn prachtige

tend het bankje van Rob mocht lenen, zodat ik mee kon doen

uil. De tweede prijs ging naar het vrouwelijke duo in de duo-

aan dit festival!

hopper van Monique Hogenslag. En de eerste prijs? Die ging

Tijdens de vaart waren er verschillende leuke wedstrijdelemen-

naar… mij! Ja, echt waar. Ik mocht gewoon de eerste prijs in

ten. Zo lag er een target bij Lunteren en een tweede bij Jorik

ontvangst nemen. Wie had dat gedacht? Als je zo’n prachtige

op de boerderij. Dit keer kregen we geen marker van de orga-

ochtend mag beleven, samen met zoveel enthousiaste bal-

nisatie, maar moest iedereen zelf iets meenemen dat bij hem

lonvrienden, én je gaat ook nog eens met een beker naar huis,

of haar paste om op het target te gooien. Als dochter van de

dan kun je maar één ding zeggen:

Papboerderij was de keuze snel gemaakt: een potje yoghurt. spetters vlogen alle kanten op. Misschien werkte dat uitein-

Wanneer is het volgende Hopper- en Duohopperfestival?

delijk wel in mijn voordeel, want wie weet heeft er toch een

Wat was dit ontzettend leuk om mee te maken! Even een

spatje het target geraakt!

vaart waarbij het draait om samenzijn en genieten van wat we

Na het eerste target voeren we door richting de boerderij van

allemaal het liefste doen: ballonvaren. Een groot dankjewel

Jorik. De omstandigheden waren deze ochtend perfect; er zat

aan de organisatie en aan iedereen die bij dit geweldige eerste

mooie sturing in de verschillende windlagen, waardoor ieder-

Hopper- en Duohopperfestival was. Het was een ochtend om

een goed uitkwam. Bij het tweede target kwamen we opnieuw

nooit te vergeten!

Dat potje kwam iets harder neer dan verwacht en de yoghurt-

wedstrijid 12

BELGIAN BALLOON TROPHY 2026

Het Belgisch en Nederlands Kampioenschap Ballonvaren D O O R JERO EN NYS F O TO PIE T E R NYS.

VAN 13 TOT 17 MEI VOND IN HET ARDEENSE VIELSALM DE BELGIAN BALLOON TROPHY 2026 PLAATS. AAN DEZE INTERNATIONALE WEDSTRIJD NAMEN 27 PILOTEN UIT 8 VERSCHILLENDE LANDEN DEEL. DE COMPETITIE VORMDE TEGELIJK OOK HET BELGISCH EN NEDERLANDS KAMPIOENSCHAP BALLONVAREN. VOOR HET EERST KREEG HET EVENEMENT BOVENDIEN HET STATUUT VAN OFFICIEEL CAT2-EVENT. De editie van 2026 werd sterk beïnvloed door moeilijke weers-

titieve vaarten uit te voeren, goed voor in totaal negen tasks.

omstandigheden. Wind, regen en lage bewolking maakten

Daarmee kon het kampioenschap officieel worden gevali-

het voor organisatie en piloten bijzonder uitdagend om vei-

deerd.

lige wedstrijdvaarten te organiseren. Toch werd iedere mogelijke kans benut om een geldig kampioenschap te kunnen

Naast de sportieve strijd zorgde het evenement opnieuw voor

varen. Twee geplande vaarten moesten uiteindelijk nog op

een sterke internationale sfeer in Vielsalm. Piloten en crews uit

het opstijgveld worden afgelast omdat de omstandigheden

verschillende landen verzamelden zich gedurende meerdere

onvoldoende veilig bleken. Tijdens de tweede wedstrijdvaart

dagen in de Ardennen, waar naast competitie ook collegiali-

kregen de deelnemers af te rekenen met plots opkomende

teit en ervaring centraal stonden. De Belgian Balloon Trophy

mist, waardoor de vaart vroegtijdig moest worden stopgezet,

bevestigde zo opnieuw haar plaats als een vaste waarde bin-

zodat piloten zich konden focussen op veilig landen.

nen de Europese ballonvaartkalender.

Competitiedirecteur Jonas Maes stond gedurende het volle-

David Spildooren behaalde voor de zesde keer in zijn car-

dige kampioenschap in overleg met weerman Jonas De Bodt

rière de Belgische titel en bevestigde daarmee zijn status als

om de weersituatie nauwgezet op te volgen. Veiligheid bleef

één van de sterkste Belgische wedstrijdpiloten van de afge-

daarbij steeds de hoogste prioriteit. Ondanks alle uitdagingen

lopen jaren. Bij de Nederlanders schreef Iris Broeders - Van

slaagde de organisatie erin om uiteindelijk toch twee compe-

Ham geschiedenis door als eerste vrouwelijke piloot ooit Nederlands kampioene ballonvaren te worden.

Overall top 3

Top 3 België

Top 3 Nederland

1. David Spildooren

David Spildooren

Iris Broeders - Van Ham

2. Maarten Deleersnyder

Maarten Deleersnyder

Roy Gommer

3. Philippe De Cock

Philippe De Cock

Erwin Van Dooren

wedstrijid

F O TO ’S JERO EN NYS.

13 O ND ANKS METEO RO L O GISCH E UI TD AGINGEN KO ND EN ER TWEE CO MP ETI TI EVE VAARTEN WO RD EN UI TGEVO ERD (F O TO P IETER NY S).

T H E G AME I S O N ! FOT O M A A R TEN DE LANG HE

TIJD ENS D E T W E E D E W E D STRI JD VAA R T K R E GE N D E D EEL NEMER S T E M A K E N MET P L O TS OPK OM E ND E MIST, WAAR D OOR D E VA A R T VRO EGTI JD IG M OE ST W OR D EN STO P GE ZE T (F OT O P IETER NY S).

veiligheid

The Magic Collection 12

GORES

26 - 70 ft3

31 - 77 ft3

GORES

150 - 225 ft3

90 - 120 ft3

GORES

56 - 74 ft3

42 - 160 ft3

50 - 160 ft3

GORES

25 - 105 ft3

28/32 GORES

180 - 600 ft3

TEAMSPORT Ballonstof begint een crewrubriek, hoorde ik. Een mooi initiatief. De ballonvaart en de crew zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Nagenoeg iedere ballonpiloot begint zijn carrière als crewlid. Ik ook. Ik was net 18, beschikte over een kersvers rijbewijs maar had geen auto. In het begin van mijn ballonavonturen werd ik daarom door Simon Faithfull, de Engelse piloot die 20 kilometer verderop woonde, persoonlijk opgehaald om hem te helpen bij de ochtendvaart. Als hij dan midden in de nacht voor mijn deur stond had ik soms maar net een uur geslapen omdat ik uit was geweest. Al doende leerde ik, door het crewen, de kneepjes van het vak. Nu ik niet meer commercieel vaar, mis ik de vanzelfsprekendheid van enthousiaste crew die altijd voor me klaar stond. De huidige crew is nu immers aan het bedrijf Ad Ballon verbonden. Net als vroeger doe ik een beroep op wat ‘ouwe maten’. In de praktijk blijkt dat een heel geregel. Vroeger vond ik het soms een uitdaging om helemaal alleen met de ballon op pad te gaan. Ballonspullen in de bus. Vouwfiets mee. En een volle watertank voor gewicht aan de kroonlijn. In het nog donkere ochtendgloren de ballon opbouwen. Alles op mijn gemak, alles in mijn uppie. Ik genoot. Beetje veel wind op hoogte maakte de vaart niet minder mooi, maar de fietstocht terug van 25 kilometer best pittig. Vervolgens de ballon weer ophalen, alles in de bus proppen. En naarstig op zoek naar koffie. Maar… eerlijk is eerlijk, daarbij miste ik één ding: de saamhorigheid en de gezelligheid van de crew. Ballonvaren is nu eenmaal een teamsport. Als er vroeger een nieuw crewlid bij kwam dan werd die ingewerkt door het oudste, meest ervaren crewlid. Dat was meestal Jan Stroop. Hij maakte in geuren en kleuren duidelijk hoe het ballonvaren in elkaar stak, vertelde alle ins & outs. Van het opbouwen, volgen en inpakken tot en met hoe je na de vaart een bierflesje vasthoudt. Hij maakte wel meteen duidelijk dat de eindverantwoordelijkheid altijd bij de piloot lag. Het crewen is in de loop der tijd professioneler geworden. Alles is beter georganiseerd, en de veiligheid in en rond de ballon staat daarbij voorop. Het volgen van de ballon is nu gemakkelijker dan vroeger. Waar we voorheen, zonder radio en telefoon, soms uren in het donker met brandende branders in de wei stonden te wachten, kun je nu ‘even locatie delen’ en de crew is soms al op het veld voordat de ballon er geland is. Wat niet is veranderd: het blijft best hard werken: spullen klaarzetten, gasflessen vullen, ballon in- en uitpakken, passagiers onderhouden, ballon volgen, wachten, opruimen … Het ballonvaren heeft mij altijd veel mooie en fijne contacten met crewleden gebracht, waarbij we dezelfde passie delen. De enthousiaste verhalen, bij een glaasje na afloop van de vaart. Het lijkt allemaal vanzelfsprekend maar blijft een unieke samenwerking. A D HAA RH U I S

column

AD’S BALLON BESOGNES

weerkunde 16

LEES DE LUCHT: CUMULUS

Wat wolken ons vertellen over wind en stabiliteit IN DE RUBRIEK ‘LEES DE LUCHT’ BEKIJKEN WE TELKENS ÉÉN WOLKENSOORT. METEOROLOOG-BALLONVAARDER JONAS DE BODT LEGT UIT HOE WE VERSCHILLENDE WOLKENSOORTEN KUNNEN HERKENNEN, EN HOE ZE KUNNEN HELPEN BIJ HET ‘LEZEN’ VAN HET WEER. D OOR JO N A S D E B ODT

Als ballonvaarder ken je het gevoel maar al te goed: net

Afkorting: Cu

voor de vaart kijk je naar de lucht en probeer je de wolken te

Hoogte: basis meestal tussen 2500 en 6500 ft (800–2000

‘lezen’. Ze verraden vaak meer dan eender welk weerbericht.

Wolken tonen hoe stabiel de atmosfeer is, of er beweging in

Classificatie: lage wolken, maar kan bij onstabiliteit sterk ver-

zit, en of thermiek een rol zal spelen. Deze keer staat cumulus

ticaal doorgroeien

centraal: wellicht de bekendste wolkensoort, maar tegelijk

Uiterlijk: afzonderlijke witte stapelwolken met vlakke basis en

ook één van de meest waardevolle om correct te interpreteren

bloemkoolachtige toppen

als ballonvaarder.

Neerslag: meestal droog, bij sterke ontwikkeling soms buien

Cumulus: de klassieke thermiekwolk

Zicht: zeer goed tussen de wolken

Cumulus (afgekort Cu) is een afzonderlijke stapelwolk met

Toestand atmosfeer: onstabiele grenslaag met convectieve

duidelijke verticale ontwikkeling. De wolkenbasis is meestal

menging

vlak, terwijl de bovenzijde opgebouwd is uit afgeronde ‘bloemkoolstructuren’. Cumulus ontstaat door convectie:

Hoe ontstaat cumulus?

opstijgende luchtbellen die afkoelen tot het condensatie-

Cumulus ontstaat wanneer het aardoppervlak door de zon

niveau bereikt wordt. De wolkenbasis bevindt zich meestal

wordt opgewarmd. Die warmte wordt doorgegeven aan de

tussen de 800 en 2000 meter AGL (2500–6500 ft), afhankelijk

lucht vlak boven de grond. Warme lucht is lichter dan koude

van vochtigheid en temperatuur. De verticale ontwikkeling

lucht en begint daardoor op te stijgen in thermische bellen.

varieert sterk: van kleine, vlakke ‘mooi-weer wolken’ (de

Tijdens het stijgen zet de lucht uit en koelt ze af. Zodra het

cumulus humilis) tot sterk opbollende congestuswolken.

dauwpunt bereikt wordt, condenseert waterdamp tot kleine wolkendruppels: de cumuluswolk is geboren. De hoogte

Cumulus is dé wolk van een onstabiele grenslaag. Ze toont

waarop dit gebeurt noemen we het condensatieniveau of lif-

waar thermiek actief is en hoe diep de menglaag zich ontwik-

ting condensation level (LCL).

kelt. Voor ballonvaarders is ze daarom een directe indicator van turbulentie en de dagelijkse gang van de wind.

wolk hangt af van de stabiliteit van

Kleine stapelwolkjes, de ‘mooi-weer

de atmosfeer boven de wolkenba-

wolken’, wijzen meestal op beperkte

sis. De belangrijkste ontstaansme-

thermiek en matige menging. De wind

chanismen zijn:

nabij de grond blijft relatief rustig. In de avonduren, wanneer het afkoelt,

1. Opwarming door zoninstra-

verdwijnen de stapelwolken en zwakt

ling

de wind af. Dit zijn vaak uitstekende

Dit is veruit het meest voorko-

omstandigheden voor ballonvaarten net

mende mechanisme. Vooral

voor zonsondergang.

boven droge akkers, steden of

Grotere en meer verspreide cumu-

donkere oppervlakken warmt

luswolken wijzen op sterke convectie

de lucht sterk op. De ther-

en diepe menging van de grenslaag.

miekbellen stijgen op tot aan

Hogere windsnelheden uit hogere lucht-

het condensatieniveau, waar

lagen kunnen hierdoor naar beneden

cumulus ontstaat. Dit proces is

gemengd worden. Dit veroorzaakt vaak

typisch voor mooie zomerda-

vlagerige wind en turbulentie, vooral in

gen met goed zicht. 2. Convectie onder een zwakke inversie Soms beperkt een inversie de

de namiddag, maar kan soms ook in de C U M U LU S IS WELLIC HT DE BEKEND STE ÉN MEEST WAARDEV OLLE WOLKENS OORT VO O R BAL L O NVAARD ERS O M D E LU C HT TE ‘ LEZ EN’ .

avond aanhouden. Doorgroeiende cumulus: wanneer cumulus sterk verticaal ontwikkelt, ont-

verticale ontwikkeling van de thermiek. De opstijgende

staan krachtige stijgen daalstromen. Onder de wolken kunnen

lucht bereikt nog wel condensatie, maar kan niet verder

sterke windschommelingen optreden. Nabij buienwolken kun-

doorgroeien. Daardoor ontstaan afgeplatte cumuluswol-

nen zelfs gevaarlijke windstoten of convergentiezones ontstaan.

ken met beperkte verticale ontwikkeling: cumulus humilis. Deze ‘mooi-weer wolken’ verdwijnen eens het begint af te

Praktische observatietips

koelen. Dit zijn vaak ideale omstandigheden voor ballon-

• Grootte van de wolken: Kleine, afgeplatte stapelwolkjes wij-

vaarten in de avond. 3. Sterkere onstabiliteit en doorgroei Wanneer de atmosfeer boven de wolkenbasis voldoende onstabiel blijft, kan de cumulus verder uitgroeien tot cumulus congestus of zelfs cumulonimbus (onweerswolken). De wolken worden dan hoger, donkerder en actiever. Dit gaat gepaard met krachtige stijgen daalstromen,

zen op beperkte thermiek en een stabielere atmosfeer. Sterk doorgroeiende cumulus duidt op actieve convectie en toenemende turbulentie. • Scherpte van de contouren: Heldere, scherp afgelijnde wolken wijzen op actieve thermiek. Vage of oplossende contouren tonen dat de convectie verzwakt. • Evolutie doorheen de dag: Snelle groei van cumulus in de

turbulentie en soms buien of onweer. Ballonvaarders

late voormiddag betekent toenemende thermiek en diepere

moeten dit type bewolking dan ook absoluut vermijden.

menging. Het oplossen van de wolken tegen de avond wijst op stabilisatie van de grenslaag en afnemende wind.

Typische hoogte en dikte

• Ruimtelijke verdeling: Geordende wolkenstraten verraden

De wolkenbasis van cumulus hangt sterk af van de vochtigheid

vaak de windrichting in de grenslaag. Los verspreide cumulus

van de lucht. Droge lucht zorgt voor een hogere basis, vochtige

duidt meestal op lokale thermiek zonder sterke hoogtewin-

lucht voor een lagere. Op warme zomerdagen ligt de basis vaak

den.

tussen 4500 en 6500 voet. De verticale ontwikkeling varieert van enkele honderden meters bij ‘mooi-weer wolken’ tot meer-

Een belangrijke observatie voor ballonvaarders: bekijk de evo-

dere kilometers bij buienwolken. Vooral de verhouding tussen

lutie van de cumuluswolken vanaf een drietal uur voor zonson-

breedte en hoogte van de wolk vertelt veel over de stabiliteit

dergang. Zie je dat de wolken in de avond snel oplossen, of zich

van de atmosfeer.

horizontaal uitspreiden, dan wijst dit erop dat de thermiek uit-

Een praktische vuistregel: hoe platter de cumulus blijft, hoe sta-

dooft en de grenslaag opnieuw stabiel wordt. De wind neemt af

bieler de lucht erboven. Hoe sterker de verticale ontwikkeling,

en de omstandigheden worden gunstig voor een ballonvaart.

hoe onstabieler de atmosfeer en hoe actiever de thermiek. In de volgende editie van Ballonstof gaan we dieper in op

Invloed op de wind

cumulus congestus en cumulonimbus: de wolk waarin convectie

Cumuluswolken zijn rechtstreeks verbonden met thermische

volledig ontspoort, en die voor ballonvaarders altijd met grote

menging in de grenslaag. Daardoor geven ze belangrijke infor-

voorzichtigheid benaderd moet worden.

weerkunde

matie over turbulentie en windverloop. De verdere ontwikkeling van de

techniek 18

EASA’S CS-31HB Certification Specifications voor heteluchtballonnen D OOR R E M KO WIGGER

BIJ HET GEBRUIK VAN BALLONNEN HOREN PROCEDURES EN VOORWAARDEN. KORT DOOR DE BOCHT SCHRIJVEN FABRIKANTEN FLIGHT MANUALS VOOR DE OPERATOR EN MAINTENANCE MANUALS VOOR HET ONDERHOUDSBEDRIJF. HIERIN STAAT BESCHREVEN WAAR DEZE OPERATORS EN ONDERHOUDSBEDRIJVEN AAN MOETEN VOLDOEN. MAAR ZIJN ER OOK REGELS WAAR DE FABRIKANT AAN MOET VOLDOEN BIJ DE BOUW? OF KUNNEN ZE ZELF VRIJELIJK BEPALEN HOE EEN BALLON ERUITZIET EN FUNCTIONEERT? CS-31HB Het antwoord op die vraag is ‘Nee,

1.33 x zo sterk te zijn als het harnas. Voor de berekeningen

dat kunnen ze niet voor de volle

wordt een gewicht van 86 kg voor de piloot gehanteerd.

100%’. EASA kent ook Certification Specifications. Voor hetelucht-

CS 31HB.72 Miscellaneous equipment

ballonnen vind je deze terug in

Hier worden een aantal items opgesomd die verplicht mee

CS-31HB op easa.europe.eu (zoek

moeten aan boord, zoals:

op ‘easy access rules cs-31hb’).

1. Backup aansteker voor de pilot lights.

CS-31HB beschrijft niet in detail

2. Temperatuuraanduiding. Dit mag een meter zijn zoals bijv.

hoe een ballon eruit moet zien, maar geeft een aantal minimale eisen waaraan voldaan moet worden. Uiteraard wordt er ruimte gelaten voor de fabrikant

TT34 / Flytec of een waarschuwing (smeltlood met vlag). 3. 2kg brandblusser die voldoet aan EN3 of equivalente norm

om in te vullen hoe dat gedaan wordt. Wellicht werkt het verhelderend om een aantal zaken uit dit document eens uit te lichten.

CS 31HB.57 Control cords Aan lijnen om de parachute of rotation vents te bedienen worden eisen gesteld. Zo moet een rip lijn van een RDS bijv. rood van kleur zijn, mag deze de parachute niet openen bij krachten kleiner dan 110N (ca 11,2 kg) en moet deze te openen zijn bij een maximale kracht van 340N (ca 34,7 kg). Rotation vent lijnen moeten groen en zwart zijn, in ieder geval dat deel van de lijn dat de piloot in handen heeft. Bij Ultramagic bijv. waren de lijnen voorheen blauw en zwart, maar ook zij zijn inmiddels op groen en zwart overgestapt.

CS 31HB.30 Restraint harness Een pilot restraint is vereist voor gecompartimenteerde manden en voor ballonnen uitgerust met rotation vents. Ook hier

CS 31HB.25 Factors of safety Tijdens het ontwerp van een ballon wordt uitgerekend hoeveel belasting er op de materialen komt. Deze maximale belasting wordt daarna nog eens vermenigvuldigd met een veiligheidsfactor en die waarde wordt gebruikt bij de keuze van materialen. Zo is de veiligheidsfactor voor de envelope 5.00. Dat betekent dat de envelope 5x zo sterk ontworpen wordt als de maximale belasting die er tijdens gebruik op komt te staan. Wel met de kanttekening dat deze waarde verlaagd mag

stelt CS-31HB eisen. We mogen niet zomaar zelf iets in elkaar

worden naar 2 of hoger wanneer ripstoppers ongecontroleerd

zetten. Het harnas zelf dient krachten van 2.0 g verticaal en

scheuren voorkomen. Bij de berekeningen mag worden uitge-

3.0 g horizontaal te kunnen weerstaan. Het ankerpunt dient

gaan van een gewicht per persoon van 77 kg.

Het document bevat nog meer (algemene) eisen die aan fabrikanten worden gesteld. Voor ons als ballonvaarders niet direct iets waar wij rekening mee moeten houden, maar het vormt wel een goed startpunt wanneer we willen begrijpen waarom fabrikanten soms ‘dingen verzinnen’.

techniek

Tot slot

19 SAFETY FACTOR Envelope

5.00

Suspension components (fibrous or non-metallic)

2.25

Suspension components (metallic)

1.50

Other

1.50

The FAA/EASA approved Balloon Instrument The new model of the DBI family

DigiTool DBI3U

The new DBI3U has improved features: - Integrated Antenna GPS and BT unit. - Improved battery time, 26 hrs. - Rotary switch on the back side and USB C contact. - Charging lamp in all modes. - Preflight planner, dew point calculator RH and ambient temp.

Just as before, it also comes with: Altimeter, variometer, temperature indicating displays, flight timer, audio alarms, and an integral GPS showing ground track and speed. On-board flash memory capable of storing up to 10,000 hours of recoverable flight data - if you need more just tell us. Price: 1,299 € (excluding VAT). Shipping included. Buy from www.dbi3.com. More than 2.500 units sold worldwide Digitool Instruments Sweden AB

HELMA VAN DER KUILEN

BALLONVAREN_BE

VERBEKE_BALLOONING

DAAR GAAT ZE... Het was een unieke ervaring, om nooit te vergeten. Weer iets van mijn bucketlist.

Onze prachtige luchtballon samen met de gloednieuwe qmusic-luchtballon. Een topevent met onvergetelijke herinneringen voor alle betrokkenen.

We profiteerde van de mooie lente avond om een mooie vaart van hamme tot sintniklaas te maken.

FOKELIEN_BROEKSTRA

BALLONVAREN-ZEELAND

�� Je kunt je weekend toch niet beter beginnen dan zo? De Westerschelde over �� Wat een uitzicht!

BERTELS BALLOONING

Zonnebloem!!!!

Weekend = ballonvaart

��#flyandsmile #tulpen #luchtballon #ballonvaart #ballonstof #ballonvaren

ADVENTUREBALLOONING

DE MAX BALLONVAARTEN

HI BALLONVAARTEN

Deze ochtend op school…. Weekje over vliegen…. Dus even de ballon voorstellen!

… …afgelopen weekend waren we te gast in Sinaai op de stenenmuur feesten… …!

#airballoon #sky #luchtballon #ballonstof

��

#ballonstof #flyinghotairballon

��

#luchtballon #ballonstof #luchtballon

Vanavond zou het weer er goed uit zien. De regen tro de wind aan. Helaas werd dus de vaart voor vanavond

Morgen is de laatste kans, maar het ziet er nog niet s

BALLONVAARTEN DEHANDSCHUTTER

JOS SEGHERS BALLONTEAM

FLYING BROTHERS BALLONVAARTEN

Onze streek is zo mooi dat ze nooit gaat vervelen! Met onze 3 jonge passagiers maakten we een schitterende vaart.

Vrijdagavond begonnen we het weekend met een zeer mooie en rustige ballonvaart boven het Waasland. Top ervaring alweer.

Het avontuur van Koningsdag … enige tijd geleden kregen we de uitnodiging om Koningsdag mee in te zetten met een ballonvaart.

KEVINVANDESSEL

VIP-AIR BALLOONING

Altijd leuk zo van die sportieve landingen. #ballooning #ballonstof #rabbitsballooningteam

Gisterenavond steeg onze Soudal ballon op in Vlaams Brabant voor een mooie ballonvaart over Waals Brabant. #ballooning #ballonstof #VIP

ok weg en de zon kwam erdoor, maar hiermee helaas trok d gecanceld.

super goed uit. Veel wind op geringe hoogte.

��

#BALLONSTOF De mooiste ballonfoto’s op social media Plaats je ballonfoto’s met de ballonstof-tag op social media. Op deze pagina’s plaatsen we een mooie selectie. Dank aan de fotografen te velde!

GB-TEAM ZUMRODE / HUNNEKUHL We zijn veilig geland in Frankrijk en hebben een nieuw wereldrecord neergezet: 107 uur en 2 minuten. We zijn erg trots - en uitgeput.

crewstof 22

LIJNEN, TOUWEN EN KABELS

Ze zijn overal aanwezig - en potentieel gevaarlijk D O OR G O R D ON S C HWONTKOWS KI. FOTO’ S M ARTINE D ECKERS.

OP HET OPSTIJGVELD ZIJN ZE IN OVERVLOED TE VINDEN: LIJNEN, TOUWEN EN KABELS IN UITEENLOPENDE VORMEN EN MATEN. RIP- EN VENTLIJNEN, DE KROONLIJN, DE DROPLIJN, FLYING WIRES, HET QUICK-RELEASE ANKERTOUW, TETHER-SETS. In ontspannen toestand, voordat ze belast worden, ogen

lus of handgreep vast, als er extra grip nodig is.

deze gevlochten, geweven of stalen vrienden vrij onschuldig.

Blijf alert. Let op waar je gaat staan. Tijdens de hot inflati-

Ze hangen in sierlijke bogen in de lucht

on gaan flying wires, riplijnen, ankertouwen

of kronkelen relaxed in het gras. Zodra

en kroonlijnen steeds strakker staan. Eén

er spanning op komt kantelt dat beeld.

windvlaag kan de mand plots verplaatsen

Dan staan ze strak en weerstaan ze

of draaien en lijnen anders straktrekken dan

grote krachten. En dat brengt risico’s

verwacht. Wees extra alert tijdens events.

met zich mee.

Op drukke startvelden kunnen lijnen, touwen en kabels gemakkelijk in aanraking

Lijnen, touwen en kabels kunnen zon-

komen met openstaande autodeuren, trai-

der waarschuwing gaan slaan, slepen,

lers, omstanders, passerende voertuigen of

snijden of brandwonden veroorzaken. Ongevallen met lijnen

equipment van andere ballonvaarders.

komen niet vaak voor, maar ieder incident is er een teveel.

4. Houd lijnen weg bij de ventilator. Een lijn in een ventilator

Of een lijn gevaarlijk is, hangt onder andere af van de kennis,

kan tot grote problemen leiden. Dat geldt overigens ook

vaardigheid en oplettendheid van degene de de lijn hanteert

voor sjaals.

of erbij in de buurt staat. Met enkele eenvoudige voorzorgs-

5. Bevestig en controleer alle lijnen vóór de cold inflation.

maatregelen voorkom je dat lijnen, touwen en kabels proble-

Voorkom bijvoorbeeld dat een kroonlijn verstrikt raakt in

men veroorzaken.

de parachute, een riplijn verstrikt raakt in de flying wires, of dat de flying wires gedraaid bevestigd worden.

Tien tips voor goed lijngebruik 1.

Draag handschoenen. Zonder uitzondering, en bij voor-

6. Laat op tijd los. Word je meegesleept, struikel je, voelt de situatie onveilig? Laat los. Let ook op omstanders. Houd

keur van natuurleer.

mensen die geen taak hebben sowieso op voldoende

afstand.

Sla nooit een lijn om je lichaam. Een lijn onder spanning

kan ongewenst een tourniquet worden. Pak liever een knoop,

7. Knopen zijn prima, een touw vol knopen niet. Een knoop in een (kroon)lijn kan de sterkte ervan aanzienlijk verminderen. Bewust aangebrachte, functionele knopen zijn

10. Optimaliseer de levensduur. Langdurige UV-blootstelling verzwakt lijnen, touwen, kabels en Kevlar. Rijd er niet

sleepogen of de trekhaak zijn vaak geschikt om een anker-

met voertuigen overheen. Laat ze niet over asfalt sle-

touw aan vast te maken. Een trailer is minder geschikt,

pen. Vermijd scherpe knikken en contact met hekken en

omdat die kan verschuiven of zelfs van de grond kan

boomtakken. Berg ze droog op.

komen. 9. Berg een natte kroon-

Ballonvaren kan niet zonder

lijn apart op. Pak een

lijnen, touwen en kabels. Maar

natte kroonlijn niet

juist omdat ze zo vanzelfspre-

samen met de envelop

kend zijn, wordt hun risico

in, maar haal ‘m los

soms onderschat. Een veilig

voordat je de envelop

en zorgvuldig gebruik ervan

inpakt zodat er geen

beschermt jezelf, het materiaal

vocht- en schimmel-

en de omstanders - en zorgt

plek in de envelop kan

ervoor dat iedereen letterlijk én

ontstaan. Als de natte

figuurlijk ‘in line’ blijft.

kroonlijn niet los kan, houdt deze dan buiten de enveloptas, of stop ‘m in een plastics zak

I N EN O M D E BAL L O N ZIJN ZE IN OVE R -

– en laat de kroonlijn

VL O ED AANWEZI G: O NMISBARE LIJNE N, TO UWEN EN KABEL S MET UITEENLO-

achteraf goed drogen.

P END E F UNCTI ES I N VERSCH I L L END E VO RMEN EN MATEN.

180

BALLOON FLIGHT PLANNING SOFTWARE

PILOT EN

12.000 VAART EN

250.000 NEW

M SG

P H W H AT S A P U T O M AT I S C A D N R E E Z R M E M V NU MET EIGEN BERICHTEN

T H E Q U I C K E S T WAY TO BE IN THE SKY HTTPS://QUICKRELEASE.AERO

180.000 PA S S A G I E R S

VANAF € 330 PER JAAR

EASA DOCS | EIGEN HUISSTIJL TRAJECT EN LIFT BEREKENING CREW PLANNING | WEBSITE API

crewstof

prima, maar voorkom onnodige knopen. 8. Kies ankerpunten zorgvuldig. Het chassis van de volgauto,

DUURZAAM BALLONVAREN MET CO2-GECOMPENSEERD GAS

Benegas is dé specialist in propaangas. Wilt u een vulinstallatie op maat op uw eigen terrein? Informeer naar de mogelijkheden bij onze experts. Bovendien zetten wij ons in voor een groene toekomst om te kunnen blijven genieten van onze mooie natuur. Al ons propaan is CO2-gecompenseerd.

Wilt u meer informatie hierover? Maak dan een vrijblijvende afspraak met een adviseur via info@benegas.com

Waar is de luchtballon gebleven? SINDS VORIG JAAR PRIJKT ER EEN ANDER KNVVL-LOGO OP DE COVER VAN BALLONSTOF, NADAT DE KNVVL BESLOOT DAT HET TIJD WAS OM DE HUISSTIJL OP TE FRISSEN. HET VORIGE KNVVL-LOGO HAD IN HET CENTRUM PROMINENT EEN LUCHTBALLON. IN HET NIEUWE LOGO IS DE BALLON VERDWENEN. HOEWEL… DO O R HAN N A BBE N

In de beginjaren van de KNVVL ging de aandacht van de vereniging uit naar luchtballonnen en luchtschepen. Andere luchtvaartuigen waaronder het vliegtuig speelden nauwelijks een rol van betekenis. Op 4 april 1908 koos de nog jonge Nederlandsche Vereeniging voor Luchtvaart NVvL (het predicaat ‘Koninklijk’ werd in 1912 toegevoegd) voor het eerst zelf het luchtruim. Op die dag maakten verenigingsvoorzitter Snijders, verenigingsoprichter Rambaldo en de Duitse balloncommandant Wegener een ballonvaart met de ballon Ziegler. Plaats van handeling was de westkant van het Haagse landgoed Zorgvliet. Het Gemeentearchief Den Haag wist, op basis van een foto van de opstijging met op de achtergrond een boerderij en twee voetbalgoals, te achterhalen dat de ballon– opstijging plaatsvond vanaf de plek waar tegenwoordig het Gemeentemuseum Den Haag is gevestigd. Bij het museum is geen plaquette terug te vinden die herinnert aan de historische ballonopstijging, maar er is wel iets

D E EERSTE BAL L O NVAART VAN D E (K)NVVL IN 1908

anders dat de historische band van de KNVvL met de bal-

VANAF ZO RGVL IET, D EN H AAG (F O TO NEH A 626-E-I-20).

lonvaart in de herinnering houdt: in het vorige logo van de KNVvL was lange tijd prominent een luchtballon opgenomen,

steeds een ballonnetje in het KNVvL-logo terug, dat herinnert

tot onze koepelvereniging haar nieuwe logo introduceerde:

aan die vroege pioniersjaren van de KNVvL. Weliswaar aanzien-

sindsdien is de luchtballon uit het beeldmerk verdwenen.

lijk minder prominent dan voorheen, maar goed, de focus van

Althans, zo lijkt het. Want wie héél goed kijk, vindt nog

de KNVvL is inmiddels ook ietsje breder geworden.

H ET O UDE KN VVL - L O G O H E R I NNERT AAN DE EERS TE J AREN V AN DE

O O K H ET NI EUWE KNVVL -L O GO H ERI NNERT NO G STEED S – H O EWEL

V E REN I G I N G , T OE N H E T G E M OTORIS EERDE V LIEG TU IG NOG IN DE

AANZI ENL IJK SUBTIEL ER D AN VO O RH EEN – AAN D E L UCH TBAL L O N-

K I N DE RS C H OE N E N S T ON D E N DE FOC U S V AN DE V ERENIG ING V RIJ -

P I O NIERSJAREN VAN D E VERENI GING

W EL V O L L E D I G OP D E BA L L ONV AART WAS GERIC HT.

historie

HET NIEUWE KNVVL-LOGO

veiligheid 26

JE BALLONVAART VOORBEREIDEN Wat zijn daarbij handige bronnen? D O OR S E BE KR U IJ ER, NAM ENS V M S -KNV V L

DIT DERTIENDE DEEL VAN EEN SERIE ARTIKELEN OVER VEILIGHEID IN DE BALLONVAART, GAAT OVER DE VOORBEREIDINGEN: WAT DOE JE VÓÓRDAT JE GAAT BALLONVAREN, HOE BEREIDEN WE EEN BALLONVAART VOOR? KAN DAT INMIDDELS MET CHATGPT OF GEMINI? OF GAAN WE ZELF AAN DE SLAG? In de vorige Ballonstof behandelden we al TEM: Threat & Error

kom je tegen en waar kun je landen. Daarna komt het checken

Management. In dat artikel lazen we dat in de luchtvaart

van de Notams, de gevoelige gebieden, het luchtruim, evt.

een incident of ongeval meestal niet op zichzelf staat: vaak

indienen vliegplan, etcetera.

ontstaan ze door een cumulatie van uiteenlopende zaken die misgaan, soms al dagen voorafgaand aan een incident. Kleine

Ik heb ooit eens het inschatten van de weersomstandigheden

zaken die op zichzelf staand niet ernstig hoeven te zijn, maar

besproken met een ballonvaarder van het eerste uur: hoe ging

in combinatie kunnen cumuleren tot stress voor de piloot, een

dat vroeger, toen er geen internet was? Het antwoord: We

incident of een ongeval.

keken naar de lucht en we gingen naar het startveld. Dat is nog steeds een goede optie. Maar inmiddels staan er gelukkig

Sommige zaken hebben we als piloot wellicht niet in de hand,

meer bronnen tot onze beschikking.

maar een goede en zorgvuldige vaartvoorbereiding kan veel

Een aantal zaken zijn verplichte onderdelen (bron ILenT) voor

problemen voorkomen. In dit artikel delen we een aantal tips,

elke vaartvoorbereiding, en dat zijn: de I’M SAFE checklist,

aanwijzingen en ervaringen met jullie, zonder te pretenderen

meteo controleren, NOTAMS, vliegplan indienen (indien

dat het overzicht compleet is.

nodig), en aircraft status.

Regelgeving

De KNMI-weersverwachting voor ballonvaren is voor

Laten we beginnen met een paar wettelijke zaken. We heb-

de meteo een goed begin en dat doe je op de website

ben als ballonvaarders te maken met EASA-regelingen, nati-

Luchtvaartmeteo.nl. De eerste avondverwachting is er vaak

onale luchtvaartwetten, het Burgerlijk wetboek, het wetboek

omstreeks 11 uur ’s ochtends. Ook vind je er onder andere

van strafrechtelijk en gemeentelijke verordeningen en het

METAR’s, TAF’s en de actuele windsituatie op de mast bij

Operations Manual. De exacte inhoud en regels in deze bron-

Lopik tot op 200 meter hoogte.

nen laten we hier verder buiten beschouwing, en volstaan we met de constatering dat je als piloot rechten en plichten hebt

Andere handige meteo-websites zijn:

- én een eigen verantwoordelijkheid. Zo moeten je papieren

• Buienradar.nl: de meest bekeken weersite in Nederland.

uiteraard in orde zijn en moet je voldoende rust hebben gehad voorafgaand aan de vaart. En voor de luchtvaart geldt een zero-alcohol beleid.

Meteo Voldoe je aan de regelgeving, dan is een van de eerste stappen bij de vaartvoorbereiding het controleren van de weersverwachting. Immers als het niet vaarbaar is, dan zijn de overige voorbereidingen overbodig. Wat wordt de startlocatie en de vaartrichting, wat

KNMI L UCH T VA A R T M E T E O

veiligheid

• Windy.com: heeft een paar interessante extra opties, zoals de keuze uit verschillende weermodellen en de windrichting en -snelheid op verschillende hoogtes. Mijn ervaring is dat Windy wat pessimistisch is in het voorspellen van neerslag, maar de windrichting en ook de langtermijnplanning van het ECMWF-model is prima bruikbaar.

• Vfr.topmeteo.eu: een uitgebreide en redelijk betrouwbare website, hiervoor heb je wel een abonnement nodig. • Verder zijn er nog vele andere zoals Weatherpro.com, Windfinder.com, Weerplaza.nl en Meteoblue.com/nl.

H O MEBRI EF ING - VL I EGP L AN

Vaartplanning

Voor sommige gebieden (CTR EHEH en EHBK) is een vliegplan

Voor de planning heeft de website Homebriefing van de

niet afdoende (bron eAIP). Voor EHEH (Eindhoven) is het ook

Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) als basis (hbs.ixosy-

noodzakelijk om minimaal twee uur voorafgaande aan de bal-

stem.eu) en is te vinden op het officiële platform van LVNL:

lonvaart amc.hvd@mindef.nl te informeren middels het for-

lvnl.nl/diensten. Op de Homebriefing site kun je informa-

mulier “Luchtballon vluchten in Eindhoven CTR” (desgewenst

tie vinden zoals de Notams, Meteo info, METAR’s, TAF’s,

verkrijgbaar bij het VMS team). Na toestemming van de lucht-

Luchtruim informatie, etc. Je kunt er ook eenvoudig een vlieg-

verkeersleiding EHEH mag je vervolgens het vliegplan bij LVNL

plan indienen. Je dient daarvoor een account aan te maken.

indienen. Je dient je dan aan de in het document beschreven

De informatie van de LVNL is leidend - in het verleden is geble-

procedure te houden. Voor EHBK (Maastricht) dien je naast

ken dat bijvoorbeeld Notams op sommige websites niet altijd

het vliegplan de lokale

compleet of up-to-date zijn.

verkeersleiding te contacten om de procedure af te stemmen. PS: op de Whatsapp-groep voor ballonvaarders kwam eerder dit jaar de volgende vraag voorbij: “Wie weet goed hoe Homebriefing werkt voor het plannen van een vlucht en het indienen van een vliegplan?” Antwoord: er komt een instructievideo op YouTube.

Vliegplan Je kunt de FIO Amsterdam (de ARO EHAM) bellen om een vliegplan in te dienen. Dat is simpel en snel, maar dat is eigenlijk niet de bedoeling: het indienen van een vliegplan kan via Homebriefing. Het AIP geeft hierover het volgenAIP LV NL

de aan: ‘A VFR flight plan

EASYVF R 4

veiligheid 28

L VNL V F R C HA R T .

(including second stage flight plans) shall be submitted to

transponder, en een luchtvaartradio, alsmede de frequentie

the ARO serving the aerodrome of departure (see paragraph

van de luchthaven. Voor varen in/onder een aantal van de

1.1.2.4). Furthermore, VFR flight plans with DEST/ZZZZ shall

TMA’s van Schiphol en Rotterdam is een PPR niet nodig echter

also be addressed to EHAAZZXX. Flight plans can be filed via

men dient wel een transponder te voeren en op een specifieke

the internet using the Amsterdam Integrated Briefing (AIB)

frequentie uit te luisteren.

system (see GEN 3.1 paragraph 3.10.3). If AIB is not available, a flight plan may be communicated to the ARO serving the

Gevoelige gebieden

aerodrome of departure using a phone’.

Deze site is door de VMS een paar jaar geleden helemaal opnieuw gebouwd en deze wordt ook up-to-date gehouden:

Luchtruim

gevoeligegebieden.nl Hier kun je ondermeer maneges, een-

Voor dit onderdeel zijn er een paar mogelijkheden: de ouder-

denkooien, Natura2000 gebieden en hoogspanningsleidingen

wetse ICAO kaart, de digitale VFR kaart van LVNL (vfrchart.

vinden. De gebieden zijn eenvoudig te downloaden en als een

lvnl.nl), de eerdergenoemde Homebriefing website van LVNL

overlay op diverse navigatiehulpmiddelen te installeren.

hbs.ixosystem.eu en de EasyVFR app – ook zonder abonnement kun je daar veel informatie ophalen, waaronder luchtruimstructuur, METARs, Notams en luchtruimrestricties als TGBs. De EN-route informatie kun je ook ophalen in de digitale AIP, de laatste versie kun je downloaden van de LVNL-site via lvnl.nl/ diensten. Extra aandacht is er nodig als je in de buurt van een luchthaven wilt opstijgen of wilt varen, dus niet alleen bij of in een CTR, ook rondom Schiphol gelden extra regels. Dan heb je soms vooraf al een PPR (Prior Permission Required) nodig, een

GEVO E LIGE GE B IE D E N

we zuinig op zijn, en

De actuele Notams kun je op notaminfo.com/netherlands-

dat begint met een

map bekijken, of op de eerdergenoemde websites/apps

gedegen vaartvoorbe-

Homebriefing, EasyVFR en de digitale LVNL kaart.

reiding en een veilige

veiligheid

Notams

vaart.

Checklisten Bij de voorbereidingen komt er veel kijken, daarvoor hebben

De VMS wenst je ‘many

we ook checklisten, die we hier verder niet behandelen. Je

happy landings’.

kunt ze downloaden via MijnKNVvL.nl onder bestanden Piloten Ballonvaren - Checklist Piloot.

Eigen waarnemingen Het lijkt soms op dat hoe meer info we tot onze beschikking hebben, des te vaker moeten we een vaart afblazen. Bedenk dat welke website je ook gebruikt voor het weer, het blijven computermodellen. Kijk daarom vooral ook eens naar de lucht en overleg eens met andere piloten die in dezelfde regio varen. De uiteindelijke go/no-go beslissing op het startveld is uiteindelijk natuurlijk altijd aan de piloot zelf, en niemand anders. En nog een tip: heb je geen transponder aan boord, dan kun je ook de SafeSky app gebruiken op je smartphone. Deze app kun je downloaden via safesky.app. Let wel: deze vervangt niet de transponder, wanneer deze door de luchtver-

Bronnen:

keersleiding wordt vereist.

• Homebriefing: https://hbs.ixosysteeum.eu/

SAF ESKY

• KNMI: https://www.luchtvaartmeteo.nl/ Op de voorjaars-ALV werd duidelijk dat er op het nippertje

• AIP: https://eaip.lvnl.nl/

weer een collectieve verzekering is gekomen. Daar moeten

• Mijn.KNVvL.nl: https://mijn.knvvl.nl/

Op zoek naar een veilige landingsplaats voor al je verzekeringen? Contacteer ons voor een gratis check up...

BVBA Verdis Verzekeringen, Zandstraat 2, 9170 St-Pauwels Tel: 03 776 76 34 - info@verdis-vanduyse.be – www.verdis-vanduyse.be

ballonvaren 30

De kunst van ... EEN GOEDE LANDING

L AND INGSP L EKKEN ZIJN ER IN VEL E SO O R T E N E N M A T E N.

WHAT GOES UP, MUST COME DOWN. OFTEWEL: WAT OPSTIJGT MOET OOIT OOK WEER LANDEN. EEN GOEDE LANDING VERGT KENNIS, INZICHT, VAARDIGHEID, WAARNEMING EN BESLUITVORMING. HOE BEREID JE DE LANDING ZO GOED MOGELIJK VOOR? D OOR G O R D ON S C HWONTKOWS KI

De meeste ballonincidenten vinden plaats in de laatste hon-

nemen van de juiste beslissingen en het hebben

derd voet boven de grond. In deze ‘risicozone’ is daarom

van de juiste vaardigheden.

maximale alertheid vereist. Een ballonlanding lijkt voor buitenstaanders wellicht eenvoudig: je kiest een veld uit en zet daar

Landingsrisico’s

de ballon neer, hoe moeilijk kan het zijn? In werkelijkheid is

Elke fase van de vaart kent risico’s, maar bij de landing zijn ze

het landen een complex dynamisch proces, waarbij de piloot

het grootst: een analyse van ongevallenstatistieken leert dat

in korte tijd tientallen beslissingen neemt. Het beoogde lan-

veruit de meeste ballonincidenten tijdens de landing plaats-

dingsveld, de omgeving er omheen, het gedrag van de pas-

vinden. Harde, geforceerde of ongecontroleerde landingen

sagiers, het gedrag van je ballon en de interactie met de crew

zorgen daarbij voor letsel en/of materiële schade. De belang-

spelen daarin allemaal een rol. Bovendien is in de boundary

rijkste factor daarbij is de wind: een sterke of plotseling ver-

layer de lokale wind niet altijd eenvoudig te voorspellen, want

anderende wind vlak boven het maaiveld. Dat, in combinatie

lokaal sterk beïnvloed door de omgeving (landschap, bomen,

met menselijke factoren zoals overschatting van het terrein of

gebouwen). Er kunnen dus onvoorspelbare windeffecten

een gebrekkige vaartvoorbereiding, kan een ‘perfect storm’

optreden.

voor een incident opleveren. Bovendien is het in deze fase makkelijk om in een tunnelvisie te vervallen: deze plek MOET

Een goede landing is geen kwestie van geluk, maar

het worden. Vaak is er meer dan voldoende tijd om nog even

een combinatie van een goede voorbereiding, alertheid, het

door te varen – doe dat vooral als de landingsplek toch niet

ballonvaren

helemaal je-van-het is: liever doorvaren naar een beter veld, dan geforceerd landen op een marginale plek. Denk eraan dat er bij een wat hardere landing niet zelden sprake is van een ‘tweede klap’ - waarbij passagiers alsnog letsel kunnen oplopen.

Voorbereiding Een veilige landing begint niet op 200 voet, maar al vóór de vaart. Bij het plannen van de vaart wordt niet alleen naar het

startgebied en de verwachte windrichting gekeken, maar ook naar de landingsmogelijkheden aan het einde van de vaart. Zo voorkom je dat je onderweg plots met een te beperkt aantal landingsopties komt te zitten. WH AT GO ES UP , MUST CO ME D O WN

Landingsplek Bij het kiezen van de juiste landingsplek zijn er meerdere

Triple-10

factoren doorslaggevend. De belangrijkste vraag daarbij is:

Een handige vuistregel bij de landing is de 10-10-10-regel: een

is het terrein veilig voor deze landing, met deze wind, op

ballon die level vaart met een snelheid van 10 knopen heeft

dit moment? Een geschikt terrein biedt voldoende ruimte,

gemiddeld 10 seconden nodig om ongeveer 10 voet te stijgen.

niet alleen voor een veilige touch down, maar ook om een

In die tijd legt de ballon horizontaal zo’n 150 voet af. Het is

eventuele sleep of stuiter op te vangen. Daarnaast moet het

goed om je dat bij je benadering te realiseren, zeker bij aanwe-

vrij zijn van obstakels als vee, gewas, elektriciteitslijnen, hoge

zigheid van obstakels in de landingsrichting.

bomen en gebouwen. De toegankelijkheid van het veld voor de crew is uiteraard ook van belang. Een prachtig veld zonder

De rol van de crew

toegangsweg kan na de landing tot onnodige complicaties

Een goede crew kan behulpzaam zijn bij een veilige landing. Zij

leiden. En respect voor de landeigenaren blijft uiteraard

zijn de extra ogen en oren van de piloot en kunnen in de slot-

essentieel. Het correct vragen van toestemming om de ballon

fase waardevolle informatie aanleveren:

te bergen en het beleefd uitleggen waarom op dat terrein is

• Inschatten van landingsterreinen vanaf de grond en dit

geland, hoort ook bij ‘een goede landing’.

terugkoppelen • Monitoren van lokale weerverandering (wind, bewolking,

Final approach In de finale fase van de landing komt alles samen. De piloot houdt het overzicht op het weer, het terrein en de ballon en

temperatuur) • Melden van waargenomen obstakels die moeilijk zichtbaar zijn, denk aan elektriciteitslijnen

de passagiers worden nogmaals voorbereid op de landing.

• Ondersteunen bij het veilig laten uitstappen van passagiers

Situational awareness staat nu op scherp. Tunnelvisie moet

• Afstemming met landeigenaar

worden voorkomen: het is belangrijk om de omgeving en het landschap te blijven scannen, ook voorbij het beoogde veld,

Down is not done

en om eventuele veranderingen in de wind terplekke op te

Na de landing de alertheid laten verslappen is een bekend

merken en voorbereid te zijn op een eventueel plan-B.

risico. Maar ‘Down is not done.’ Na het grondcontact gebeuren er nog regelmatig kleine incidenten: struikelen over lijnen, valpartijen bij het uitstappen, letsel bij het inpakken. Ook de interactie met landeigenaren, omstanders en passagiers verdient hier aandacht, zeker indien er een klein of groot incident heeft plaatsgevonden: correct communiceren, rust uitstralen en begrip tonen voorkomt onnodige spanningen. En het is belangrijk om het terrein achter te laten zoals je het aantrof.

Tenslotte In de landingsfase komen veel potentiële risico’s samen, precies op het moment waarop je als piloot de neiging zou kunnen hebben om alvast enigszins te ontspannen. De sleutel tot succes? Blijf alert totdat je ballon, je passagiers, de crew en de PL A A T S EL I JKE W I N D KA N BE HOORLIJ K V ERRADERLIJ K Z IJ N.

uitrusting weer veilig van het landingsterrein zijn vertrokken.

ballonstof 32

DEEL JOUW BALLONDROMEN MET ONS We vinden het een genoegen om jou te begeleiden in het hele traject voor jouw nieuwe ballon

Cameron Balloons Belgium is part of Atlantic Ballooning BVBA.

koen@cameronballoons.be OFFICE: Palingstraat 87, B-9070 Destelbergen

MOB: 0478 20 75 90

OFFICE: 09 356 64 84

WORKSHOP: Schaessestraat 15A, unit 15, B-9070 Destelbergen

cartoons

gezondheid 34

RUGKLACHTEN

Een veelvoorkomend verschijnsel, ook in de ballonvaart RUGPIJN, EN MET NAME LAGE RUGPIJN, IS EEN REGELMATIG TERUGKERENDE KLACHT ONDER BALLONVAARDERS, CREWLEDEN EN SOMS OOK PASSAGIERS: ‘HET SCHOOT ER INEENS IN’. EEN PILOOT DRAAIT HET LICHAAM GEFORCEERD RICHTING DE RIPLIJN. EEN CREWLID TILT EEN ZWARE PROPAANCILINDER. EEN PASSAGIER NEEM EEN VERKRAMPTE LANDINGSHOUDING AAN. ER VOLGT EEN PIJNSCHEUT IN DE ONDERRUG, EN DE VOLGENDE OCHTEND IS HET PIJNLIJK OM UIT BED TE STAPPEN. WAT PRECIES DE OORZAAK IS, EN HOE HET BEHANDELD MOET WORDEN, IS OMGEVEN DOOR MISVERSTANDEN. Volkskrant wetenschapsredacteur Ellen de Visser dook uitgebreid in de materie en schreef er een artikel over. In deze Ballonstof vind je een samenvatting van haar bevindingen. De reflex bij plots opkomende rugpijn is logisch: ‘dat ene, specifieke moment is de oorzaak van de pijn!’ Maar volgens VU-hoogleraar Maurits van Tulder ligt dat heel anders. Want die ongemakkelijke beweging maak je heel erg vaak, zonder dat er iets vervelends gebeurt. Je staat er niet bij stil, maar je

L AGE R U GPIJN W OR D T

maakt continue ‘rare bewegingen’ - vrijwel onbewust zolang

MEES T A L VE R OOR ZA A K T

het goed gaat. Maar die ene keer dat het misgaat, die ont-

D O O R E E N C OM PLE X

houd je - en dan denk je dat dát de oorzaak is. Maar (lage)

SAME NSPE L VA N F ACTOR E N. HE T IS

rugpijn is een complexe samenloop van omstandigheden:

VRIJW E L NOOIT É É N

een samenspel tussen biologische, psychologische en sociale

VERK E E R D E B E W E GING

factoren.

D IE R U GK LA C HT E N VEROOR ZA A K T ; W E L K A N

De afgelopen vijftien jaar zijn er internationaal ruim 35.000

H ET D E LA A T ST E D R U P-

onderzoeken gepubliceerd naar oorzaken, preventie en oplos-

P EL ZIJN D IE D E E M M E R D O ET OVE R LOPE N.

singen van rugproblemen, maar desondanks neemt het aantal patiënten wereldwijd nog altijd toe in plaats van af, en blijven de behandelopties karig. Veel van wat we denken te weten

allemaal zelf ook ervaringsdeskundigen: alle vier de rug-

over rugklachten, klopt dan ook niet. Onderzoek laat zien

experts hebben zelf ook incidenteel, regelmatig of zelfs

dat bij minder dan één procent van de mensen met rugpijn

continue last van de rug - net als 90 procent van alle vol-

er duidelijk iets mis: een hernia, een infectie of een beknelde

wassenen.

zenuw. In vrijwel alle andere gevallen blijft de exacte oorzaak onbekend: ‘aspecifieke rugpijn’ wordt het in medisch jargon

Emmer

genoemd. En dat ondanks de maar liefst 35.000+ onderzoe-

Ondanks de vele vragen die er nog steeds leven rond de

ken naar rugproblemen, die sinds 2010 zijn uitgevoerd!

oorzaak van rugklachten, levert onderzoek wel allerlei risicofactoren op: roken, weinig bewegen, zwaar werk,

Experts

stress. “Er springt niet één factor uit,” zegt Van Tulder.

Volkskrantredacteur De Visser sprak met vier experts: hoog-

Gijs Lemmers vergelijkt rugpijn met “een emmertje dat

leraar doelmatigheidsonderzoek aan de VU, Maarten van

zich ongemerkt vult”. Veel zitten, steeds zich herhalende

Tulder; hoogleraar revalidatiegeneeskunde aan het Maastricht

bewegingen en stress kunnen elkaar versterken - totdat

UMC, Rob Smeets; hoogleraar huisartsgeneeskunde aan

de emmer ineens overloopt. Stress is daarbij zeker niet

het Erasmus MC, Bart Kroes en Gijs Lemmers, die aan het

onschuldig, want langdurige stresshormonen vertragen het

Radboud UMC is gepromoveerd op lage rugklachten. Ze zijn

herstel van spieren en weefsels.

op genezing, maar op leren omgaan met pijn. Revalidatiearts Rob Smeets vertelt dat er rugpatiënten zijn die denken dat hun rug al breekt als ze vooroverbuigen. Stap voor stap laten revalidatieartsen ze meer bewegen. De pijn is niet ingebeeld, benadrukt hij: wie depressief, gestrest of angstig is, is vaak gevoeliger voor signalen. Zijn vergelijking: een alarmsysteem dat scherp is afgesteld en bij een mug al afgaat. Het doel is dan om patiënten leren om te gaan met de rugpijn. DE WERV ELKOLOM IS EEN ENORM S TERK S YS TEEM : ALS WE ER GOED V OOR Z ORGEN,

De hoop op een snelwerkend medicijn

TAC HTIG J AAR LANG

blijft groot.

M EE TILLEN, S PORTEN

Een can-

EN B EWEGEN.

nabisextract

Wie veel pijn heeft, wil zo snel mogelijk duidelijkheid. En dus een foto of MRI. Maar die geven zelden echt antwoorden. Slijtage is namelijk normaal: 30 procent van klachtenvrije twintigers heeft al een slijtplek op een tussenwervelschijf, en bij 80-jarigen is dat zelfs 96 procent. Er zijn mensen met rugklachten die op foto’s een voorbeeldige rug hebben en andersom, legt Van Tulder uit. Toch worden er jaarlijks veel scans gemaakt, vaak omdat patiënten zich er veiliger door voelen.

Placebo

KU NNEN WE ER

Illusie

gezondheid

nisch. In die gevallen verschuift de behandeling: geen focus

werd vorig jaar enthousiast gepresenteerd als doorbraak, en The Guardian

P I JNSTI L L ERS EN O NTSTEKI NGSREMMERS BIE D E N W E INIG VE R -

noemde een

L I CH TING BI J ACUTE RUGP I JN. H ET EF F ECT I S VA A K VE R GE LIJK -

ander mid-

BAAR MET P L ACEBO -MED I CIJNEN.

del zelfs een ‘gamechange’. Toch vallen de daadwerkelijke resultaten in de praktijk tegen. Paracetamol werkt niet, ontstekingsremmers doen weinig, net als opioïden, waaronder morfine en

Hoogleraar Bart Koes ziet dat misverstand vaak terug: er

oxycodon. Bij acute rugpijn is het effect vrijwel hetzelfde als

heerst een idee dat je op een plaatje altijd goed kunt zien wat

bij placebopillen, vertelt Koes. Bij chronische pijn is het effect

er speelt. Maar als er op een foto niks te zien is, waar komt

zo minimaal, dat patiënten er vrijwel niets van merken. Toch

die pijn dan vandaan? De rug-experts schudden een scala aan

krijgen elk jaar een miljoen Nederlanders een recept voor opio-

mogelijke oorzaken uit de mouw: haarscheurtjes in een tus-

ïden, en revalidatieartsen zien dat gebruik toenemen. Er is één

senwervelschijf, een overbelaste spier, een verrekte pees, een

mogelijk lichtpuntje: antibiotica kan mogelijk helpen bij een

ontstoken slijmbeurs, een verbinding tussen twee wervels die

kleine groep patiënten, waarbij de pijn een vermoedelijk bacte-

wat minder goed functioneert.

riële oorzaak heeft. Onderzoek loopt nog.

Bewegen

Bewegen en afwisseling helpt

Wie rugpijn heeft, grijpt naar alles wat hoop geeft: matrassen,

Dat je moet uitkijken met zwaar werk: niet bewezen. Dat het

warmtelampen, massages, spierverslappers. Maar volgens een

slecht is om onderuitgezakt op de bank te hangen: niet bewe-

analyse van meer dan 300 studies naar ruim 50 verschillende

zen. Dat het helpt om door je knieën te zakken als je zware

behandelingen werkt zo’n beetje alles niet, vertelt Koes. De

spullen tilt: niet bewezen. Dat massage en warmte de klachten

grote uitzondering is bewegen: dat brengt enige verlichting.

kunnen verminderen: niet bewezen. Veel adviezen waar we

Volgens van Tulder proberen patiënten in hun wanhoop

mee zijn opgegroeid blijken niet onderbouwd: rechtop zit-

vanalles uit, en is dat is niet alleen vaak weggegooid geld, het

ten, schouders naar achteren, stoppen met bepaalde sporten

kan ook schadelijk zijn. Patiënten blijven daardoor namelijk

en zweren bij specifieke houdingstechnieken. Stoppen met

weg van de enige behandeling die wel werkt: bewegen.

tennissen en met buikspieroefeningen, en overstappen naar

De meeste mensen herstellen uiteindelijk min of meer van-

pilates of zwemmen: over wat goed is voor je rug bestaan een

zelf. Maar bij een derde van de gevallen komen de klachten

hoop fabels en misverstanden. “Er is geen enkel wetenschap-

binnen een jaar terug. En bij een kleine groep worden ze chro-

pelijk bewijs dat een slechte lichaamshouding het risico op

gezondheid 36

rugklachten vergroot,” zegt ook Van Tulder. Tilprotocollen hebben evenmin tot minder klachten geleid. Waar het wél om

FYSIO-PRAKTIJK-CHECK Met dank aan fysiotherapeut en ballonvaarder Ad Roza

draait? Afwisseling. Smeets: “De hele dag zitten is niet goed,

voor het tegenlezen van het artikel voor Ballonstof.

de hele dag staan ook niet. Ik zit graag onderuitgezakt en dat

Ad onderschrijft de inhoud ervan vanuit de praktijk:

is prima, als ik maar geregeld van houding verander.” En stop-

“Het artikel beschrijft hoe ik ook als fysiotherapeut

pen met tennis of padellen? “Onzin, doe wat je fijn vindt, als

werk. Oefenen om te herstellen. Het lichaam zelf heeft

je maar beweegt.”

een prima herstelvermogen. Medicatie is in het beste

Groot probleem, weinig aandacht

geval slechts symptoombestrijding, geeft geen herstel en geneest niks. Herstel begint bij het bepalen van de

Ondanks de schaal van het probleem is er relatief weinig aan-

oorsprong van de klachten. Dit begrijpen is de ingang

dacht voor. Koes noemt dat logisch: “Patiënten gaan nu een-

om vervolgens te oefenen en te bewegen, en daarmee

maal niet dood aan lagerugklachten. Je ziet het niet aan men-

het herstel te stimuleren. Beter nog is preventie: zorgen

sen, het is stil lijden.” Dat gebrek aan aandacht - en daarmee

dat het lichaam fit en sterk is en blijft werkt preventief,

kennis - leidt tot een wirwar van onbewezen behandelingen

waardoor je rugklachten vaak vóór kunt blijven. Goede

met teleurstellende resultaten. Van Tulder zegt dat weten-

voeding helpt daar ook bij, dat is vaak een onderschatte

schappers daar helaas nog te weinig werkende oplossingen

factor”.

tegenover kunnen zetten. Hij vindt dat onbegrijpelijk: “Rugpijn vormt zo’n groot maatschappelijk probleem, het is vreemd dat daar zo weinig aandacht voor is. Terwijl die pijn je leven kan vergallen.” Dit artikel is gebaseerd op een uitgebreider Volkskrant-artikel van wetenschapsredacteur Ellen de Visser getiteld ‘Het schoot er opeens in, dokter: waarom hebben zoveel mensen rugpijn en waarom is het zo lastig te behandelen?’ gepubliceerd op 21-11-2025.

LAGE RUGPIJN NIET DOEN

WEL DOEN

• Bedrust houden. Langdurig rusten vertraagt het herstel.

• Blijf bewegen. Bewegen helpt spieren en pezen te herstel-

Vroeg weer in beweging komen werkt beter.

len en afvalstoffen af te voeren.

• Teveel waarde hechten aan scans. Slijtage op MRI of rönt-

• Wandel regelmatig. Drie tot vijf keer per week een half uur

gen zegt vaak niets over de werkelijke oorzaak van de pijn

wandelen kan de kans op terugkerende rugklachten al hal-

en leidt vaak tot misverstanden.

veren.

• Vertrouwen op dure oplossingen. Dure matrassen, massages, warmtelampen, spierverslappers en vergelijkbare behandelingen hebben geen bewezen effect. • De ‘perfecte houding’ nastreven. Er is geen bewijs dat slecht zitten rugklachten veroorzaakt. Variatie in houding is belangrijker dan continue ‘netjes’ zitten. • Behandelingen zoeken die ‘voor iedereen werken’.

• Houdingen afwisselen. Niet te lang zitten én niet te lang staan. Onderuitgezakt zitten mag, als je maar geregeld van houding wisselt. • Vertrouw je lichaam. Bij chronische klachten helpt het om steeds meer te durven bewegen en vertrouwen in je lichaam terug te krijgen. • Blijf doen wat je leuk vindt. Stop als het enigszins kan niet

Rugklachten hebben meestal geen duidelijke oorzaak. Er

met sporten, alleen omdat je rugpijn hebt: bewegen is juist

is geen universele oplossing. Wees wantrouwend bij grote

goed.

beloftes. • Pijnstillers en ontstekingsremmers als redmiddel zien. Zelfs opioïden bieden nauwelijks verlichting bij rugpijn en hebben forse bijwerkingen.

• Begeleiding bij langdurige pijn. Pijnrevalidatie en uitleg over pijnmechanismen kunnen dagelijkse beperkingen verminderen, ook als de pijn niet helemaal verdwijnt. • Antibiotica. Werkt mogelijk voor een beperkte groep, wanneer een bacteriële infectie wordt vermoed. Onderzoek naar effect loopt nog.

WIELERSTAD OF BALLONSTAD? D O O R F RANÇO I S SCH AUT

De Stad Sint-Niklaas is een Ballonstad en zo kan de in de Vlaamse Ardennen gelegen Stad Audenaarde zich misschien Wielerstad noemen, gezien sinds vele jaren de wieleractiviteiten terplaatse en in haar regio. Maar, lang geleden zou de bijnaam Ballonstad misschien ook gepast hebben. Talrijke opeenvolgende jaren was een ballonopstijging met kermis er een trouw gebeuren. Jean-Baptist Glorieux (13/06/1834 –

LOUIS CAPAZZA IN 1886

DRIEHONDERD KILOMETER IN GRUWELIJK WEER OVER DE MIDDELLANDSE ZEE

23/03/1905), in Doornik (B) geboren, maar uitgeweken naar Roubaix(F), was er telkens met kermis de meest weerkerende Aéronaut die er voor spektakel zorgde.

D O O R F RA N ÇOI S S CH A U T

In La Conquête de l’Air van 1 januari 1926 - het tijdschrift van de Aéro Club de Belgique, nu Koninklijke Belgische Aéro Club - schrijft de hoofdredacteur Victor Boin over de Corsicaan Louis Capazza. Die Louis was in zijn tijd een manusje-van-alles en furoremaker; zeker in de ballonvaart. Zo realiseerde Louis Capazza samen met de Marseillais Alphonse Fondère 140 jaar geleden, op 14 november 1886, als eersten in zijn gasballon van 800 kubieke meter in weerzinwekkende mistral een ballontocht over de Middellandse Zee (gedeeltelijk) van Marseille naar Corsica. Een eerdere poging om de vaart in omgekeerde richting uit te voeren mislukte. De uitzonderlijke 5.30 uren durende prestatie van bijna 300 km over zee in gruwelijke mistral werd natuurlijk sensationeel nieuws. Daarom werd later op 28 oktober 1928 een monument ter nagedachtenis ingewijd op de landingsplaats l’Alzelli nabij Appietto, Corsica. Men was de prestatie nog niet vergeten op 16 november 1930 en dus werd die dag ter herinnering aan de opstijging te Marseille een bas-reliëf aangebracht op een muur langs de Plaine Saint-Michel, nu de Place JeanJaurès. Capazza verbleef enkele jaren in België en vond ook de tijd om in 1901 te helpen bij de oprichting van de Aéro Club de Belgique waarin hij volgens Victor Boin onmiskenbaar de ‘Cheville ouvrière’ (drijvende kracht) was.

F O TO L I NKSBO VEN L O UI S CAP AZZA (L ) EN AL P H UO NSE F O ND ÈRE (R) F O TO H I ERNAAST: MO NUMENTEN CO RSI CA (L ) EN MARSEIL L E (R)

geschiedenis

DE STAD AUDENAARDE

agenda Colofon 38

BALLONVAARTAGENDA 2026 Evenementen in Nederland en België of georganiseerd door de FAI MEETINGS

WEDSTRIJDEN

KempenAIR

Grobbendonk (BE)

26-28 juni

One Day Fly

Witteveen (NL)

11 oktober

Ballonfestival Hardenberg

Hardenberg (NL)

25-27 juni

Galder Cup

Galder (NL)

31 okt - 1 nov

BeverenAIR

Beveren (BE)

3-4 juli

Balloonfair Staphorst

Staphorst (NL)

10-11 juli

FAI

Friese Ballonfeesten

Joure (NL)

15-19 juli

69e Gordon Bennett Gladbeck (DE)

27 aug - 5 sept

Les Ho-Vols

Autreppe (BE)

24-26 juli

26e FAI WK

9-25 september

Montgolfiades de Molenbaix

Molenbaix (BE)

31 juli - 2 aug

Ballonfestival Grave

Grave (NL)

Ballonspektakel Rijsbergsen

Rijsbergen (NL)

AVS Balloonmeeting Deinze

Deinze (BE)

15-16 augustus

Hottolfiades Festival

Hotton (BE)

21-23 augustus

Ballonfiesta Barneveld

Barneveld (NL)

26-29 augustus

Twente Ballooning

Oldenzaal (NL)

27-29 augustus

Ballonhappening St-Truiden

Sint-Truiden (BE)

Des Ballons et des Ailes

Le Roeulx (BE)

Gemert Ballonfestijn

Gemert (NL)

Vredefeesten

Sint-Niklaas (BE)

4-6 september

Ballonfestijn Westerhaar

Westerhaar (NL)

11-12 september

Kasseitjes Kermis Lochristi

Lochristi (BE)

19-20 september

14-15 augustus 15 augustus

Krosno (POL) 1

Onder voorbehoud. Voor definitieve data zie info organisatoren. Correcties en aanvullingen via ballonstof@knvvl.nl.

augustus augustus 4-6 september

COLOFON

Ballonstof Zomer 2026. Kwartaalblad van de afdeling Ballonvaren van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL) i.s.m. de Koninklijke Belgische Ballonvaart Federatie (KBBF). Oplage 600 exemplaren. Redactie: Han Nabben, hoofdredacteur | Annette Witte, eindredacteur | Rutger Coucke, art director | Gerjan Crebolder, redactie Nederland | Luc van Geyte, redactie België. De redactie beslist over het opnemen van artikelen en behoudt zich het recht voor om artikelen te bewerken. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van de artikelen komt voor rekening van de betrokken auteur. Contact: ballonstof@knvvl.nl (NL) of redactie@balloonfederation.be (BE). Ballonstof niet ontvangen? Neem dan contact op met ledenservice@knvvl.nl of redactie@balloonfederation.be. Verschijningsdata en deadlines: Voorjaar deadline 28-2, verschijning 31-3 | Zomer deadline 31-5, verschijning 30-6 | Najaar deadline 31-8, verschijning 30-9 | Winter deadline 15-11, verschijning 24-12. Adverteren: 1/1 pag € 305 | 1/1 pag binnenzijde omslag € 335 | 1/1 pag achtercover of pag 5 € 365 | 1/2 pag € 165 | 1/4 pag € 95 | 1/8 pag € 55 | leaflet € 650. Korting bij herhaald adverteren. Tarieven zonder BTW. Abonnementen: Losse nummers €7,95. Abonnement € 30,- per jaar. Abonnementen worden automatisch verlengd tenzij een maand voor het verstrijken van de abonnementsperiode bericht van opzegging is ontvangen via ledenservice@knvvl.nl (NL) of redactie@balloonfede-

ration.be (BE). Ballonstof is gratis voor leden van de KNVvL afdeling Ballonvaren, de DBCC en de KBBF. Bestuur KNVvL Afd. Ballonvaren: Voorzitter Alex Jan Barends, voorzitter.ballonvaren@knvvl.nl | secretaris Rob den Boer, secretaris. ballonvaren@knvvl.nl | penningmeester Benjamin Urbach, penningmeester.ballonvaren@knvvl.nl | alg. bestuursleden Bert Stuiver en Bart Sebregts. DTO: head of training René Zwarteveen | deputy head of training Martijn Kort. Woordvoerders: Alex Jan Barends +31(0)6-52626338 | Monique Hoogeslag +31(0)6-23505807 | Jan Oudenampsen +31(0)6-53336933 | René Zwarteveen (DTO) +31(0)615054777. Knvvl.nl/ballonvaren. Bestuur KBBF: Voorzitter Yves Lannoy, +32(0)478-515730 | Secretaris en ledenadministratie Evert Dehandschutter, +32(0)472804884 | Penningmeester Luc Van Geyte, +32(0)495-225566 | Leden RvB Christophe Holvoet, Gert Laureys, Johan Vander Meiren, Stijn Stealens, Djorry Simoen, Michael Aerens, Kenian Dekein | Woordvoerder Yves Lannoy, +32(0)478-515730. Email rvb@balloonfederation.be | Sportcommissie, sportcommissie@balloonfederation.be | www.balloonfederation.be © Ballonstof Magazine. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden verveelvoudigd, opgeslagen en/of openbaar worden gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de hoofdredacteur. www.knvvl.nl/ballonstof ISSN 1386-1700

cartoons

LUCHTBALLONVERZEKERING 39

U wilt uw vingers niet branden... Dus kies voor een liefhebber en specialist met ruim veertig jaar ervaring Meer Meer informatie: informatie: Walter van Burgel De Keyzer Zekerheid 076 5333 535 www.dekeyzer.nl w.vanburgel@dekeyzer.nl 076-5333555 ballon@dekeyzer.nl Marloes Selten 076 - 5333 525 m.selten@dekeyzer.nl

De collectieve verzekeringsoplossing voor KNVvL en individuele ballonvaarder.

ballonstof 40

• Onderhoud, inspecces en ARC’s • Verkoop Cameron ballonnen, luchtschepen en toebehoren • Dealer f.u.n.k.e. radio’s en transponders / Flytec apparatuur