Ballonstof Winter 2025

40 jaar Schroeder Fire Balloons

Schroeder is jarig en dat vieren we met speciale aanbiedingen en extra hoge kortingen!

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met onze lokale gesprekspartners

Onze zakenpartner in Nederland:

Philippe Kirsch

Four Winds Ballooning

Morgenruwe 64

6218 AW Maastricht

Tel. + 31 652626379

info@forwwindsballoonig.nl www.fourwindsballooning.nl *

r

Luchtballonnen en meer "Made in Germany"

CAO voor alle ballonmerken

IN DIT NUMMER:

Lees de lucht: stratusbewolking Jonas De Bodt

Redactie en Erik Bosman

Aeronauten van lang geleden

François Schaut

Team SUI-1 Gordon Bennett

Kurt Frieden/Pascal Witprächtiger

Meldingen in 2025

Sebe Kruijer

#Ballonstof

Luc van Geyte 26 Hete lucht en ware liefde

The making of De Ballonvaarder

Pieter Kooistra

Eerste ballonmeeting Wallonië, 1954

François Schaut 30 David Reghter

Gerjan Crebolder 32 Eerste Nederlander over het Kanaal

Hans van Hoesel

35 In memoriam Koen Barends

Gerjan Crebolder

Nieuwe advertentietarieven

37 Lima Oscar Lima JoLoc / Zeger Bossu

Ballonspottersoverzicht Kevin Boon 42 De ballon die werd neergeschoten

Nick Davidson 46 Second Life/Colofon

VAN HET BESTUUR NL

Beste allemaal, de laatste periode van het seizoen is voor velen van ons intens en veeleisend geweest. Onze ballonvaartsector heeft de afgelopen tijd onder een vergrootglas gelegen bij verschillende instanties, wat zorgde voor extra druk, kritische aandacht en een voortdurend beroep op onze professionaliteit.

Juist in zulke momenten wordt duidelijk hoe waardevol een betrokken, flexibele en gedreven vereniging is. Het bestuur en de commissies hebben onder deze omstandigheden onvermoeibaar en met grote verantwoordelijkheid doorgewerkt in het belang van de hele afdeling. Hun inzet verdient dan ook onze oprechte waardering.

Dankzij hun inspanningen hebben we als vereniging stabiliteit weten te behouden en zijn we in staat geweest om, ondanks de uitdagingen, stappen vooruit te blijven zetten. Nu het winterseizoen voor de deur staat, wensen we iedereen die de sneeuw of de bergen gaat opzoeken veel plezier. Voor wie ook in de winter actief blijft in de ballonvaart, geven we graag het advies om extra aandacht te besteden aan het eigen papierwerk, de staat van het materiaal en een zorgvuldige inspectie van de ballon. Een goede voorbereiding blijft immers de basis van elke veilige en plezierige vaart.

Ik dank jullie voor jullie inzet, begrip en betrokkenheid, en wens iedereen namens het bestuur een fijne kerst en feestdagen.

Alex Jan Barends

Voorzitter KNVvL Afdeling Ballonvaren

VAN HET BESTUUR BE

De koude is in het land, de bomen kleuren bruin en rood. Bij stevige wind dwarrelen de bladeren over het land. Maar toch hebben we nog droge dagen en zit een herfst-ballonvaart er nog wel in. De overvloedige regen in het najaar blijft uit en de boeren zijn nog gretig bezig op het land. Tevens kijken we terug naar een moeilijk ballonjaar. Het voorjaar zorgde weer eens voor een hele hoop wind.

Het goede en stabiele weer van tien jaar geleden blijft maar uit. Toekomstgericht denk ik niet dat het snel terugkomt. Ons klimaat is snel aan het veranderen. Ligt het aan de CO2 uitstoot of aan de natuur? Dat is voer voor de wetenschappers. Alhoewel ik er ook niet van overtuigd ben dat ze alles weten.

Ondertussen is het merendeel van de piloten even op vakantie, of men doet mee aan een event in het zuiden. Of gewoon rustig thuis alles aan het poetsen. Binnenkort starten de meetings in de Alpen. Daarbij ook veel succes aan de piloten die zich daarvoor aanmelden. De winter is ook een tijd om even alles in orde te maken wat betreft vergunningen, declaraties enz. De controles komen nu in een stroomversnelling, dus zorg ervoor dat je met alles in orde bent, of vraag advies en hulp aan de KBBF.

Hierbij wens ik iedereen nog een goed eindejaar en prettige feesten. Geniet ervan!

Stijn Staelens

Bestuur KBBF

quick release

FILM: DE BALLONVAARDER

De twee uur durende film ‘De ballonvaarder’ van regisseur Tim Oliehoek is de eerste Nederlandse film op Disney+. De film ging op 3 oktober 2025 op de streamingdienst in première en is in meer dan 30 landen te zien. Het verhaal gaat over het leven van Gaby: dat kabbelt voort tussen haar sierkippen, de zorg voor haar zesjarige zoon Kuif en haar hulpbehoevende moeder Mientje. Op een dag stort ballonvaarder Arnaud met zijn luchtballon neer op haar kippenhok en neemt Gaby’s leven een andere wending. De persoonlijkheden van Arnaud en Gaby botsen behoorlijk, maar Kuif is wel gecharmeerd van deze achteloze ballonavonturier. Op YouTube is de trailer te bekijken, zoek op ‘de ballonvaarder disney’.

DOCUMENTAIRE: ROND-DE-WERELD-VAART

Op het Toronto International Film Festival, TIFF 2025, beleefde de anderhalf uur durende documentaire ‘The Balloonists’ haar wereldpremière. De documentaire vertelt het avontuur van de Zwitser Bertrand Piccard en de Brit Brian Jones; het duo dat in 1991 met hun Breitling Orbiter 3 de eerst non-stop ballonvaart rond de wereld realiseerde. Meer informatie en trailer op deadline. com, zoek op ‘balloonists’.

LUCHTRUIM VUGHT BLIJVEND GESLOTEN

Het luchtruim boven de gevangenis (PI) in Vught is per 25 december 2025 permanent gesloten. De zwaarstbewaakte gevangenis in Nederland wil zo smokkel, spionage en ontsnappingspogingen voorkomen. Het luchtruim boven en rond de gevangenis was sinds 1 juli 2022 per Notam al tijdelijk gesloten, en voor de bemande luchtvaart inclusief de ballonvaart betekent het dat de no-fly zone - in een straal van 1,7 NM vanaf de gevangenis en tot 1500 ft hoogte - ongewijzigd permanent wordt als ‘EHP 29’. Voor onbemande luchtvaartuigen (drones) is een kleinere permanente no-fly zone vastgesteld, als ‘EHP 30’. Wie het vliegverbod overtreedt, riskeert een celstraf van zes maanden of een geldboete tot 9000 euro.

EASA REPORT: SAFETY REVIEW

DOCUMENTAIRE:

WEDSTRIJDVAREN

Tijdens het Albuquerque Balloon Fiesta ging een twee uur durende documentaire in première over wedstrijdvaren, getiteld ‘Breaking the Wall of Dawn’. De documentaire is gemaakt door Vegas Balloon Rides en samengesteld rond de voorbereidingen voor het US National Championship 2025 door Amerikaanse ballonvaarders als Cameron Wall, Jonathan Wright, Johnny Petrehn, Rhett Heartsill en Clement Seigeot. Wie meer wil weten over wedstrijdvaren en de tactieken, strategieën, dilemma’s en emoties die daarbij komen kijken, kan terecht op YouTube - zoek op de titel van de film.

Eind augustus publiceerde EASA haar jaarlijkse Safety Review. Het geeft een overzicht van de Europese luchtvaartveiligheid in 2024, bekijkt trend en analyseert ongevallen en incidenten. Vorig jaar was er 1 ballonvaart met dodelijke afloop en vonden er 17 niet-dodelijke ongevallen plaats, waarvan 7 met ernstig letsel. De analyse leert dat ernstige incidenten vooral voorkomen vanwege ‘abnormaal grondcontact’ en ‘botsing met objecten’. Daarnaast bekijkt EASA in welke fase van de vaart de meeste incidenten gebeuren (de landing), en bij welk type vaarten (passagiersvaarten). Meer informatie op www.easa.europa.eu, zoek op ‘safety review 2025’.

JAPANS ALTERNATIEF VOOR STARLINK

De Japanse telecomgigant SoftBank wil internettoegang vanuit de lucht gaan aanbieden met zonne-energie aangedreven luchtschepen. Ze varen op 20 kilometer hoogte en leveren 4G- en 5G-internet met een aanzienlijk hogere internetsnelheid dan de internetsatellieten van Starlink. De luchtschepen bevatten dezelfde type basisstations als grondmasten, en voldoen daarmee aan wereldwijde breedbandstandaarden. Volgens Sceye-CEO Mikkel Vestergaard Frandsen, het Amerikaanse bedrijf achter de technologie, ervaren mobiele telefoons geen verschil tussen dit platform en een gewone zendmast. Dankzij geavanceerde antennes kunnen de luchtschepen zowel grote regio’s als kleine gebieden van nauwkeurig gericht internet voorzien. SoftBank ziet zowel mogelijkheden voor luchtschepen die permanent in de lucht blijven als een inzet bij rampen en piekmomenten in netwerkverkeer.

BALLONVAARTTHRILLER: TURBULENCE

In de nieuwe bioscoopfilm ‘Turbulence’ van de Zwitserse regisseur Claudio Fäh gaan de pasgetrouwde Zach en Emmy boven de Italiaanse Dolomieten een ballonvaart maken om hun relatie nieuw leven in te blazen. Samen met piloot Harry worden ze vergezeld door medepassagier Julia. De ballonvaart neemt op ruim 5 km hoogte een angstaanjagende wending, als blijkt dat de sinistere Julia een connectie heeft met Zach’s verleden. De psychologische thriller laat je tot op het laatste moment gissen naar wat er precies gaande is. Of en wanneer op 12 december uitgebrachte film ook in Nederlandse en Belgische bioscopen te zien zal zijn, is op dit moment nog niet bekend.

BOEK: HOT AIR - A NOVEL

‘Hot Air - A Novel’ van de Amerikaanse auteur en winnares van de New York Times Editor’s Choice Marcy Dermansky is een vrolijk losgeslagen fictief verhaal over de ballonpilootmiljardair Jonathan die samen met zijn echtgenote Julia met zijn luchtballon neerstort. Dit keer niet op een kippenhok, zoals in ‘De Ballonvaarder’, maar in het zwembad van Joannie. Jonathan blijkt een oude zomerkampaffaire van Joannie te zijn. Er ontvouwt zich een verbazingwekkend, zinderend en humoristisch verhaal over lust, geld en relaties. Hardcover, 208 pagina’s Engelstalig, € 20.

NIEUW ONDERKOMEN BALLONVAARTBON

Onlangs is het management van de Nationale Ballonvaart Bon overgegaan van Hans van Hoesel naar Peter Smits en Yvonne Dellevoet. Passagiers kunnen er vanaf 25 euro een (kortings)bon voor een ballonvaart aanschaffen, die kan worden ingewisseld bij een van de deelnemende ballonvaartbedrijven. Meer informatie op nationaleballonvaartbon.nl.

UPDATE BALLONBOEKENBIEB Mijlpaal van 900 boeken bereikt

TEKST: GERJAN CREBOLDER

Dankzij vele donaties telt de ballonboeken-bibliotheek van het Ballonmuseum Barneveld inmiddels ruim 900 boeken, De boeken en tijdschriften zijn ondergebracht in een depot van het Nederlands Pluimveemuseum aan de Hessenweg 2A in Barneveld, en op afspraak op donderdagochtenden te raadplegen. Dubbele exemplaren worden uitgeleend.

Digitalisering

Alle omslagen (covers) zijn inmiddels gescand en de boeken zijn opgenomen in een digitale catalogus inclusief o.a. herkomst, auteur, titel, jaar van uitgave en ISBN-nummer. De boeken zijn gecategoriseerd in de volgende rubrieken: 19de eeuwse publicaties; Ballon-, Zeppelin- en luchtpost; Ballonnen en luchtschepen nonfictie; Ballonvaarders; Boesmania; Gasballons fictie; Gasballons non-fictie; Heteluchtballons fictie; Heteluchtballons non-fictie; Jeugd- en stripboeken; Luchtschepen fictie; Luchtschepen non-fictie; Luchtschippers; Luchtvaart non-fictie, Meetings, Meteorologie; Musea en Rozières.

Ook tijdschriften

De bibliotheek herbergt, naast boeken, ook edities van nationale en internationale tijdschriften, waaronder Aertostat (G); Ballon Passion (F), Ballonsport i Skandinavien (OY); BallonSport Magazine (D); Ballonstof (PH); Balloon Life (N); Ballooning (N); Ballooning UK (G); Balloons & Airships (G); Contact (HB); Der Freiballon (D); Loftpraet (PH); Luchtpost Historie (PH); Newsletter Royal Belgian Balloon Federation (OO) en Vliegwereld (PH).

Schenkingen en informatie

Uw schenking van boeken en/of tijdschriften is zeer welkom. Inlichtingen over de bibliotheek, de collectie en de mogelijkheden tot schenkingen of bruiklenen worden graag gegeven door Gerjan Crebolder (gerjancrebolder@gmail.com). Ook kunt u via hem een afspraak maken om de bibliotheek te bezoeken.

180.000

LEES DE LUCHT: STRATUS

Wat wolken ons vertellen over wind en stabiliteit

STRATUSBEWOLKING VORMT EEN VLAK, GRIJS WOLKENDEK DAT DE HEMEL SOMS VOLLEDIG BEDEKT EN HET ZICHT STERK BEPERKT. DE BASIS LIGT LAAG, VAAK NET BOVEN HET AARDOPPERVLAK, WAT BALLONVAREN MEESTAL MOEILIJK OF ZELFS ONMOGELIJK MAAKT.

ONDER DE NAAM ‘LEES DE LUCHT’ LANCEREN WE EEN NIEUWE RUBRIEK OVER WOLKEN EN WEERKUNDE. METEOROLOOG EN BALLONVAARDER JONAS DE BODT LAAT ZIEN HOE WE WOLKEN KUNNEN HERKENNEN, EN HOE ZE HELPEN OM HET WEER TE ‘LEZEN’. IN DEZE EERSTE EDITIE BEHANDELT HIJ STRATUSBEWOLKING.

Door Jonas De Bodt

Als ballonvaarder ken je het gevoel maar al te goed: net voor de vaart kijk je naar de lucht, en probeer je de wolken te ‘lezen’. Ze verraden vaak meer dan eender welk weerbericht. Wolken tonen hoe stabiel de atmosfeer is, of er beweging in zit, en of thermiek een rol zal spelen. Een vriendelijke Cumulus humilis in de namiddag belooft vaak een rustige avondvaart, terwijl een groeiende Cumulus congestus kan wijzen op toenemende convectie en dus mogelijk turbulent weer. Een egaal grijs Stratusdek daarentegen houdt de meeste ballonvaarders aan de grond. Zelfs hoge, sluierachtige Cirruswolken zijn interessant: ze lijken onschuldig, maar kunnen de komst van een frontaal systeem aankondigen.

In de nieuwe Ballonstof-reeks ‘Lees de Lucht’ bekijken we telkens één wolkensoort wat grondiger. Niet alleen de meteorologische achtergrond, maar vooral: wat betekent ze voor ons, als ballonvaarders?

Stratusbewolking

Binnen de familie van de lage bewolking vinden we drie hoofdtypes: Stratus, Stratocumulus en Cumulus. Stratus is daarvan de meest stabiele en tegelijk de minst spectaculaire. Ze vormt een vlak, grijs wolkendek dat de hemel soms volledig bedekt en het zicht sterk beperkt. De basis ligt laag, vaak net boven het aardoppervlak, wat ballonvaren meestal moeilijk of zelfs onmogelijk maakt.

- AFKORTING: St

- HOOGTE: basis meestal beneden 1 000 à 1 500 ft (300–450 m)

- CLASSIFICATIE: lage wolken

- UITERLIJK: grijs, eentonig wolkendek zonder structuur

- NEERSLAG: vaak droog, soms lichte motregen of motsneeuw

- TOESTAND ATMOSFEER: Stabiel

Hoe ontstaat Stratus?

Stratus is een horizontale wolkenlaag die ontstaat in een stabiele atmosfeer met relatief weinig wind, wanneer vochtige lucht afkoelt tot het dauwpunt. Er is nauwelijks verticale luchtbeweging, waardoor de wolk vlak en egaal blijft. Komt de wolk tot op de grond, dan spreken we van mist. Er zijn verschillende manieren waarop dat kan gebeuren:

- RADIATIEVE AFKOELING ontstaat tijdens rustige (lange) nachten. De lucht vlak boven de grond koelt af, bereikt het dauwpunt en vormt mist en lage wolken. Tijdens lange winternachten heeft de lucht meer tijd om af te koelen, waardoor stratus een typisch winters verschijnsel is. Als de wind overdag licht aantrekt of de zon het aardoppervlak begint op te warmen, kan die mist soms zich verheffen tot een Stratus-laag.

- ADVECTIE VAN VOCHTIGE LUCHT over een kouder oppervlak. Denk aan zeemist die met een aanlandige wind richting kust wordt gevoerd en verder landinwaarts overgaat in Stratus.

- LANGZAME STIJGING VAN VOCHTIGE LUCHT BIJ EEN WARMTE FRONT. De lucht wordt dan heel geleidelijk opgetild, waardoor brede, laagblijvende wolken ontstaan.

In al deze situaties is de atmosfeer stabiel: er is weinig turbulentie of verticale uitwisseling.

Invloed op ballonvaart

Een Stratus-dek is op zich niet gevaarlijk, maar het beperkt onze bewegingsruimte:

- ZICHT: Nevelige condities. Onder het wolkendek kan het horizontale zicht teruglopen tot minder dan 5 km. Verticaal is er nauwelijks marge om afstand tot de wolk te bewaren, zeker als de basis rond 1 000 ft ligt.

- AFSTAND TOT WOLKEN: volgens de luchtvaartregels moet de hoogte van het wolkendek minimaal 1 000 ft bedragen. Bij Stratus is dat vaak niet het geval, waardoor een vlucht wettelijk zelfs niet toegelaten is.

Toch kan de situatie soms plotseling veranderen. Stratus is vaak maar enkele honderden voet dik. Wanneer de zon de onderste luchtlaag opwarmt, kan menging optreden tussen de vochtige lucht onder de wolk en de drogere lucht erboven. Dat verlaagt de relatieve vochtigheid en laat de wolk langzaam oplossen of stijgen. Zo’n overgangsmoment, meestal laat in de voormiddag of vroege namiddag, kan net dat venster zijn waarin een veilige herfstvaart mogelijk wordt.

Tijdens de donkere wintermaanden is die kans kleiner. De zon staat laag, het oppervlak warmt amper op, en de lucht blijft verzadigd. Van november tot maart kan mist en lage stratus

dan ook hardnekkig blijven hangen, soms zelfs de hele dag. Een korte opklaring rond de middag kan dan ook misleidend zijn: bij het afkoelen tegen zonsondergang vormen mist en lage bewolking zich vaak opnieuw. Oplettend zijn voor een weersverandering is na het optrekken van de mist of nevel vooral tijdens de wintermaanden daarom van groot belang!

Praktische observatietips

- LET OP HET DAUWPUNTVERSCHIL (temperatuur – dauwpunt). Is dat klein, dan is de lucht bijna verzadigd en is Stratus of mistkans groot.

- BEKIJK SATELLIETBEELDEN (Via KMI, KNMI of sat24.com) op tekenen van openbrekende wolkenvelden of uitdunning in de loop van de dag.

- LET OP DE WIND. Een voelbare bries (4–6 kt) kan helpen om drogere lucht te mengen, waardoor het wolkendek sneller oplost.

- SEIZOENSBEWUST VAREN: In de zomer, wanneer de nachten kort zijn, verdwijnt Stratus meestal snel, terwijl lage wolken in de winter soms hardnekkig de hele dag blijven hangen.

In de volgende editie van Ballonstof staan we stil bij het lagewolken hoofdtype Stratocumulus.

The FAA/EASA approved Balloon Instrument

The new model of the DBI family DigiTool

The new DBI3U has improved features:

- Integrated Antenna GPS and BT unit.

- Improved battery time, 26 hrs.

- Rotary switch on the back side and USB C contact.

- Charging lamp in all modes.

- Preflight planner, dew point calculator RH and ambient temp.

Just as before, it also comes with:

Altimeter, variometer, temperature indicating displays, flight timer, audio alarms, and an integral GPS showing ground track and speed. On-board flash memory capable of storing up to 10,000 hours of recoverable flight data - if you need more just tell us.

Price: 1,299 € (excluding VAT). Shipping included. Buy from www.dbi3.com.

More than 2.000 units sold worldwide

Digitool Instruments Sweden AB Dalagatan 13, Box 6190, 10233 Stockholm, Sweden

TECHNIEK & MEER Flight Manual Supplements

JE HEBT ER VAST WEL EENS VAN GEHOORD: SUPPLEMENTS. MAAR WAT ZIJN HET

EIGENLIJK EN ZIJN ZE OP IEDEREEN VAN TOEPASSING?

De naam zegt het al enigszins: ‘Supplements’ zijn aanvullingen op de Flight Manual (FM). Ze beschrijven acties of onderdelen die niet voor iedereen van toepassing zijn. Wanneer deze allemaal in de FM zelf zouden worden opgenomen, dan wordt deze onoverzichtelijk en niet efficiënt. Er bestaan ook Supplements op de Maintenance Manual (MM), maar dat valt buiten de scope van dit artikel.

De Supplements worden door de fabrikant op hun website gepubliceerd. Het aantal verschilt nogal. Cameron heeft er maar liefst 69, Ultramagic 31, Schroeder 7 en Kubicek 3. Zo zijn er bijvoorbeeld Supplements die beschrijven welk Schroeder bottom-end je mag combineren met een Ultramagic enveloppe, wat de daalsnelheid dient te zijn wanneer je parachutisten dropt, hoe je een Pilot Restraint goed gebruikt en wat de procedures rondom het gebruik van een bankje of hopper zijn.

Hieronder lichten we er een aantal toe en stellen enkele vragen waarop de antwoorden in de achterliggende Supplements te vinden zijn.

Het droppen van parachutisten

Zowel Cameron als Ultramagic hebben hiervoor Supplements uitgebracht (supp. 8.29 respectievelijk supp. 11). Bij Kubicek staat het in de FM zelf. Schroeder schrijft er niets over. De procedures beschrijven o.a. dat parachutisten niet in de buurt van gasslangen of lijnen springen, dat de load calculatie en Minimum Landing Mass extra aandacht verdienen, wat de daalsnelheid op het moment van springen dient te zijn en hoeveel parachutisten er tegelijk mogen springen.

Quizvragen

1. Wat is de daalsnelheid bij een Cameron Z-210 wanneer er drie parachutisten tegelijk willen springen?

2. Hoeveel parachutisten mogen tegelijk springen uit een Kubicek BB60Z?

Cameron supplement 8.58: Basket Occupancy Limits

Dit supplement is een aanvulling op of vervanging van de informatie uit de FM. In de FM staat o.a. beschreven dat er niet meer dan zes personen in een compartiment mogen, dat

DOOR REMKO WIGGER

de passagiers zich ergens aan vast moeten kunnen houden en dat er voor iedere passagier 0,25 m2 aan vloeroppervlak beschikbaar moet zijn. Het supplement kan je bijv. helpen te bepalen of er een extra passagier in het pilotencompartiment meegenomen mag worden.

Quizvraag

3. Mag je in een CB3555 (P-mand) een passagier meenemen in het pilotencompartiment als je maar drie cilinders meeneemt?

Ultramagic supplement 19: Other manufacturers equipment

Heb je een Ultramagic enveloppe en wil je weten of je Kubicek bottom-end eronder mag, dan is dit een goed startpunt. Niet alle mogelijke combinaties zijn echter beschreven en in het geval een bottom-end niet genoemd is, dien je alsnog contact op te nemen met Ultramagic. Het supplement beschrijft verder of er beperkingen bij het gebruik ervan zijn en of er rekening gehouden moet worden met een aangepast MTOM.

Quizvragen

4. Mag je een Kubicek K16 mand met een Ignis double gebruiken onder een Ultramagic S-90?

5. Mag je een Kubicek K40Y mand met een Komet Trio gebruiken onder een Ultramagic N-250?

Oud(er) equipment

Enveloppes, manden, branders en cilinders die nauwelijks nog voorkomen of niet meer gemaakt worden, verdwijnen op den duur uit de FM. De fabrikant is echter nog wel verantwoordelijk voor de support op deze componenten en verhuizen de informatie dan vaak naar een supplement. Zo heeft Cameron bijv. supplement 8.22: Out of production burners en Kubicek supplement B.3102-OBBF: Older equipment.

SUPPLEMENTEN KUNNEN BESCHRIJVEN WAT JE DAALSNELHEID DIENT TE ZIJN WANNEER JE PARACHUTISTEN DROPT.

SUPPLEMENTEN KUNNEN OOK BESCHRIJVEN OF DE ENVELOPPE VAN

MERK 1 GECOMBINEERD MAG WORDEN MET EEN BOTTOM-END VAN

MERK 2, OF ER BEPERKINGEN ZIJN BIJ HET GEBRUIK ERVAN, EN OF ER BIJVOORBEELD REKENING GEHOUDEN MOET WORDEN MET EEN

AANGEPAST MTOM.

Quizvraag

6. Mag een Cameron Mk4 (double) gebruikt worden onder een 210?

En nu?

Het is aan te raden om eens te kijken bij de supplementen van de verschillende fabrikanten. Hier vind je namelijk erg veel informatie. En waarschijnlijk ook nog het e.e.a. dat op je eigen ballon van toepassing is, maar waarvan je het bestaan niet wist!

Antwoorden op de quizvragen :

1 700 ft/min

2. 1

3. Nee, hoewel je aan de eisen uit de FM zou voldoen, geeft het supplement aan dat er maar één persoon in het pilotencompartiment mag.

4 Ja. Een K16 mag onder Ultramagic enveloppe grootte 90-130 en een Ignis double mag gebruikt worden bij enveloppe grootte 65-210

5. Ja, maar met beperkingen. Volgens het supplement geldt voor de K40Y mand enveloppe grootte 180-250 en voor de Komet Trio 105-250. Dus dat lijkt oké. Echter staat er een note bij de brander, dat het MTOM niet hoger mag zijn dan 2300 kg. De N-250 heeft normaalgesproken een MTOM van 2408 kg, dus bij gebruik van dit bottom-end wordt het MTOM dan met 108 kg verlaagd.

6. Nee, zie supplement 8.22 paragraaf 8.22.2.4 (2)

Benegas is dé specialist in propaangas. Wilt u een vulinstallatie op maat op uw eigen terrein? Informeer naar de mogelijkheden bij onze experts. Bovendien zetten wij ons in voor een groene toekomst om te kunnen blijven genieten van onze mooie natuur. Al ons propaan is CO2-gecompenseerd.

Wilt u meer informatie hierover?

Maak dan een vrijblijvende afspraak met een adviseur via info@benegas.com

AD’S BALLON BESOGNES

ONVERWACHT

Eindelijk weer een keer in de bioscoop. Film over Bruce Springsteen. Toch een van mijn favorieten van vroeger. We hebben ons ingegraven op de juiste plek in de Chassé Cinema van Breda. De film begint spannend. De muziek zwelt aan en laat oude glorie herleven.

Na tien minuten wordt het doek wit. De tekst “verlaat de zaal onmiddellijk via de hoofd- of nooduitgang” verschijnt op het scherm. Dezelfde mededeling klinkt door de speakers, in de zaal en door het hele theater. Buiten staan we voor de ingang te wachten op wat komen gaat, samen met honderden andere gasten. Na een kwartier mogen we weer naar binnen. Dat viel mee. Denken we. Maar in de filmzaal aangekomen verrast de gastvrouw ons met de mededeling dat de film niet opnieuw opgestart kan worden. Om ons geld terug te krijgen, kunnen we de volgende dag aankloppen bij de directie van de bioscoop.

Ik ga op zoek naar details van het gebeuren, op het nieuws in de digitale krant, op de website van de cinema, via AI. Is er wellicht een alarmmelding gedaan bij politie of brandweer? Ik vind geen tastbare informatie waarom de film abrupt werd afgebroken.

Het doet me denken aan mijn hortende balloncarrière. Dat ik na 50 jaar moest stoppen met dat waar ik een leven lang mee bezig was. Dat ik slechts wat vrienden of familie mee de lucht in mag nemen, tenzij ik naar een ballonevenement ga, dan mag ik de mand weer volstouwen. En ik mag lesgeven met mijn FI-licentie. Tenminste, dat dacht ik. Maar ik kreeg een berichtje van KNVvL, dat ik eerst moet aantonen dat mijn brevet nog geldig is, dat mijn medical nog geldig is, dat ik een cursus heb gevolgd, dat ik voldoende lessen heb gegeven én dat ik ben uitgecheckt door een van de piloten die ik zelf opleidde. Alsof je de rij-instructeur moet vragen of zijn rijbewijs wel geldig is en zijn auto gekeurd voor je instapt voor je eerste rijles.

Ik poets het erespeldje van de KNVvL, dat ik een jaar geleden ontving en wat van haar glans heeft verloren, nog maar een keer op.

AD HAARHUIS

KERSTPUZZEL 2025

Doe mee en win een mooie prijs

DE WINTERMAANDEN ZIJN BEGONNEN EN DUS IS HET TIJD VOOR DE TRADITIONELE

BALLONSTOF KERSTPUZZEL. ZET JE BALLONKENNIS AAN HET WERK MET DE MEERKEUZEVRAGEN VAN ERIK BOSMAN, OF LOS DE BREINKRAKERS OP. WANT DE INZET IS HOOG: SCHITTERENDE PRIJZEN VOOR DE BESTE PUZZELAARS!

Zo doe je mee

De kerstpuzzel bestaat uit twee onderdelen: een Ballonvaart Challenge en een Breinkraker. Je kunt zelf kiezen of je meedoet met één of met beide onderdelen. Voor elke juiste inzending maak je één keer kans op een mooie prijs. Stuur je oplossingen voor beide onderdelen in? Dan verdubbel je dus je kans op winst.

Je kunt je oplossing(en) voor onderdeel 1 en/of 2 tot 31 januari 2026 opsturen naar ballonstof@ knvvl.nl, onder vermelding van ‘Kerstpuzzel 2025’. Notaris Mirjam Postma van De Hair Vrijdag Notarissen uit Oisterwijk zal uit de juiste inzendingen weer de winnaars trekken. De prijzen zijn tot 31 december 2026 opvraagbaar en niet overdraagbaar, tenzij anders aangegeven.

De prijzen

Dankzij onderstaande donateurs mogen we weer enkele mooie prijzen verloten onder de goede inzendingen:

- De Koninklijke Belgische Ballonvaart Federatie stelt een robuuste, lichtgewicht Dcase champagnekoffer ter beschikking voor een stijlvolle afsluiting van een mooie ballonvaart - www.balloonfederation.be

- Gasnodig.nl doneert 300 liter CO2-gecompenseerd propaan. Wie niet ballonvaart of niet in de gelegenheid is om bij Gasnodig (nabij Den Bosch) te tanken, mag de prijs in overleg met Gasnodig overdragen aan iemand anders - www.gasnodig.nl.

- Balloonparts.com stelt een tegoedbon ter beschikking ter waarde van € 150, te gebruiken voor bijvoorbeeld een maatwerkhoes, een ventilator-onderhoudsbeurt of een item naar keuze van de website. www.balloonparts.com

- Via BallonAIRpoort Vakantiewoningen kun je een doordeweekse overnachting voor 2 personen winnen, in een ballonvaart-geïnspireerde vakantiewoning incl. ontbijt in het prachtige Brabantse Haaren.www.pergama.nl.

Onderdeel 1: Ballonvaart Challenge

Erik Bosman heeft voor de kerstpuzzel weer tien uitdagende vragen opgesteld, waaronder enkele stevige doordenkers. Een goede inzending op dit onderdeel betekent maximaal twee fouten: wie minimaal acht van de tien vragen goed beantwoordt dingt dus mee voor een prijs. Sommige vragen hebben betrekking op een typisch Nederlandse of Belgische situatie. Kom je niet uit het buurland? Niet getreurd: ieder land heeft immers zijn eigen eAIP. Op alle vragen past maar één goed antwoord.

1. Ten noorden van Nederland ligt de Waddenzee dat als natuurgebied staat aangegeven. Er zijn naar Ameland twee corridors. Ten aanzien van deze situatie zijn er 4 stellingen:

I. De minimum hoogte in de corridors is 500 ft AGL

II. De Waddenzee kent de restrictie uitsluitend vanwege zeehonden

III. De restrictie ten aanzien van dieren geldt zowel ’s zomers als ’s winters

IV. De minimum vlieghoogte boven de Waddenzee is 1500 ft AMSL.

Wat is juist, wat is onjuist?

A. II en IV zijn juist, I en III zijn onjuist

B. III is juist, I en II en IV zijn onjuist

C. !II en IV zijn juist, I en II zijn onjuist

D. IV is juist, I, II en III zijn onjuist

2. Mijn huis staat in Bujuuko, Oeganda, een fraaie plek bijna op de evenaar. Op 21 juni sta ik in mijn tuin met bananenbomen, en volg de zonnestand. Welke stand volgt de zon gedurende deze dag?

A. De zon komt op in het westen, om 13.00 uur staat hij recht boven mij en gaat onder in het oosten

B. De zon komt op in het oosten, om 13.00 uur staat hij in het zuiden en gaat onder in het westen

C. De zon komt op in het oosten, om 13.00 uur staat hij in het noorden en gaat onder in het westen

D. De zon komt op in het oosten, om 13.00 uur staat hij recht boven mij en gaat onder in het westen

3. Welke verplichting heeft een ballonvaarder bij het invullen van punt 18 van het Flight Plan Form?

A. Het invullen van de naam van het ballonvaartbedrijf in geval van een commerciële ballonvaart

B. Het invullen van zijn mobiele telefoonnummer zodat ATC hem kan bellen in geval hij zich niet afgemeld heeft.

C. Het invullen van het kenteken van de volgauto, en naam en mobiel telefoonnummer van de volgende chauffeur

D. Het invullen van het aantal passagiers aan boord, en bij meer dan 19 passagiers de naam van de Extra Crew

4. Ten oosten van Luik, net over de grens met Duitsland staat in een heuvelachtig gebied een windmolenpark waarvan de hoogste molen op de ICAO-kaart een hoogte blijk te hebben van 1931. Hoe hoog is die hoogste windmolen zelf?

A. 1931 voet minus terreinhoogte

B. 1931 voet plus terreinhoogte

C. 1931 voet

D. 1931 voet ten opzichte van het laagste gebied van de Langen FIR

5. Gisteren hebben we een grensoverschrijdende ballonvaart gemaakt. Gestart om 13.37 uur net buiten Eeklo op een terrein met de coördinaten 51º 10’N en 03º 30’E en geland bij Kapelle op een terrein met de coördinaten 51º 30’N en 04º 00’E. Mijn gemiddelde snelheid was 12 kts. Hoe laat ben ik geland?

A. 15.43 uur

B. 15.49 uur

C. 15.55 uur

D. 16.01 uur

6. We bereiden ons voor op een ballonvaart die wel eens over Antwerpen zou kunnen gaan. Daarom kijken we op de ICAO-kaart naar de gegevens van Antwerp Airport/Deurne. We zien daar staan: 32/L/H/15. Dat betekent:

A. Een hoogte van 32 ft AMSL / light aircraft / helicopterlandingsplaats / baanlengte 1500 meter

B. Een baanlengte van 3200 meter / light aircraft / helicopterlandingsplaats / een hoogte van 15 voet AMSL

C. Een hoogte van 32 ft AMSL / baanverlichting / een verharde landingsbaan / baanlengte 1500 meter

D. Een baanlengte van 3200 meter / baanverlichting / een verharde landingsbaan / hoogte 15 voet AMSL

7. Op een woensdagmiddag wil ik een ballonvaart gaan maken vanuit Valkenburg ten oosten van Maastricht. Het lijkt mij een goed idee om op 1400 voet Valkenburg te overvaren. Ben ik verplicht een werkende transponder bij me te hebben?

A. Nee, want de ondergrens van TMZ D is 1500 ft

B. Ja, want de ondergrens van TMZ Maastricht is 1200 ft

C. Ja, want de ondergrens van TMZ D is 1200 ft

D. Nee, want de ondergrens van TMZ Maastricht is FL095

8. Ik had het vermoeden dat mijn zichtvermogen wat minder was geworden en ben daarom naar de opticien gegaan voor een oogmeting. En ja hoor, ik moet voor het eerst een bril gaan dragen. Gelukkig geen sterke bril, zowel links als rechts -0,75. Heeft dit consequenties

voor mijn medisch certificaat?

A. Ja, dit moet onmiddellijk gemeld worden bij een AME en je mag pas weer gebruik maken van de rechten van je certificaat na goedkeuring van de AME

B. Ja, dit moet onmiddellijk gemeld worden en daarop moet een nieuwe medische keuring volgen om weer een certificaat te verkrijgen

C. Nee, je moet het wel op je eerstvolgende medische keuring melden en je moet dan 2 identieke brillen meenemen

D. Nee, zolang de sterkte van een of beide glazen niet -6,00 overtreft, heb je geen meldingsplicht

9. In de weersverwachting van een vliegveld komen we het gegeven ‘clouds BKN height 800 ft’. Waar kunnen we die wolkenlaag verwachten?

A. Op 800 voet boven zeeniveau

B. Op 800 voet plus de terreinhoogte

C. Op 8oo voet minus de terreinhoogte

D. Op 800 voet boven het terrein

10.In de luchtvaart kennen we twee soorten waarschuwingen, de SIGMET en de AIRMET. Wat zijn de verschillen?

A. De SIGMET wordt uitgegeven aan vliegend verkeer als er bedreigende weersfenomenen verwacht worden, de AIRMET wordt uitgegeven aan vliegend verkeer bij een plotseling verslechterende weerssituatie

B. De SIGMET wordt uitgegeven door de Luchtvaart Meteorologische Dienst, de AIRMET wordt uitgegeven door de verkeersleiding van de nationale luchthaven

C. De SIGMET wordt uitgegeven aan vliegend IFR-verkeer, de AIRMET wordt uitgegeven aan vliegend VFR-verkeer onder FL100

D. De SIGMET waarschuwt uitsluitend voor diverse soorten onweer, de AIRMET waarschuwt voor fenomenen als het zeewindfront en windshears

Onderdeel 2: Breinkraker

Een goede inzending op dit onderdeel betekent geen fouten. Wie de drie vragen foutloos beantwoordt dingt dus mee voor een prijs op dit onderdeel. Veel succes!

2A: Slootjespringen

Onder een ballon hangt een mand van 2 bij 3 meter. Het is vrijwel windstil. De ballon drijft langzaam voorwaarts met een snelheid van slechts 0,06479 knopen. De ballonvaarder

wil landen, maar moet daarvoor eerst nog een sloot oversteken die precies 0,00108 nautical miles breed is. De wind staat exact dwars op de sloot en de lange zijde van de ballonmand loopt precies evenwijdig aan de slootrand gedurende de volledige oversteek. Hoe lang duurt het voordat de ballonmand volledig over de sloot is, vanaf het moment dat de voorkant van de mand de sloot bereikt, tot het moment dan de achterkant van de mand de sloot verlaat?

2B: Veerboot

Voor een ballonvaart in het Verenigd Koninkrijk gaat de ballon mee op de veerboot. Tijdens de online aanschaf van het ticket, wordt gevraagd naar de hoogte van de volgauto. Weet je het antwoord?

2C: Ballonsom

Wat is de uitkomst van de onderste rekensom?

De redactie van Ballonstof wenst u prettige feestdagen en een gelukkig

2026

HENRI BLONDEAU EN GEORGES CORMIER

Aeronauten van lang geleden

DOOR FRANÇOIS SCHAUT

Georges Cormier, een oude Franse ballonvaarder, noemde de Belgische ballonvaarder Henri Blondeau eens ‘un casse-cou’ (een waaghals). Hij had als kind Blondeau acrobatische toeren zien uithalen onder zijn gasballon. Cormier, ietwat gebogen gezeten op zijn ingepakte ballon en pienter kijkend over zijn bril, deed zijn verhaal tijdens een pauze op de Stadionkade in Amsterdam. Hij was daar op 1 september 1950 aangekomen om er ‘s anderendaags zijn titel te verdedigen om de Coupe Andries Blitz, georganiseerd door de Haagsche Ballonclub. Mijn vader kende Cormier sinds diens deelname aan de Gordon Bennet Beker Wedstrijd te Brussel in 1924, en ik had hem over zijn ballonvaarderverleden horen vertellen.

Cormier vertelde dat hij zich Henri Blondeau herinnerde, ‘un Flamand’ (een Vlaming), die hij als jonge knaap had zien opstijgen met acrobatisch vertoon, bij de aankomst van een grote wielerwedstrijd. ‘Blondeau was de meest bekende waaghalsballonvaarder van zijn tijd’, beweerde Cormier. Spijtig genoeg liep Henri Blondeaus opstijging op 3 september 1890 te Ragusa (Sicilië) slecht af. Hij zou er zijn opgestegen, zittend op een paard onder zijn ballon, waarna hij van grote hoogte van het paard zou zijn gevallen, met de dood tot gevolg. Men kan zich inbeelden: ruim 130 jaren geleden en een Belgische ballonvaarder die met zijn ballon uitzonderlijke stunts ging uithalen in Sicilië!

Ik ging zoeken of er in Ragusa meer bekend was over dat ongeval. Een tijd geleden ontving ik van de Servizi Cimitero te Ragusa een foto van een gedenkplaat ter nagedachtenis van Enrico Blondeau, op het kerkhof van Ragusa. Natuurlijk heb ik Henri Blondeau niet gekend, maar na alles wat ik over hem las, denk ik dat die eer hem toekomt.

Georges Cormier overleed bij een landing met hoge windsnelheid te Saint-Florent-le-Vieil(F) op 25 augustus 1957. Ik las dat hij een geliefd man was, en zo voelde ik hem ook aan in Amsterdam. Samen met hem en anderen vaarden we, ieder in zijn eigen gasballon, voor de Coupe Andries Blitz in Nijmegen op 24 juni 1956. Voor Georges werd een herinneringszuil opgericht in Saint-Florent-le-Vieil (F), op de plaats van zijn overlijden. Die plaats bezocht ik meer dan dertig jaar geleden. Zijn geboortestad Saumur (F) gaf zijn naam aan een straat. Ik zal nog wel eens aan Georges denken, geloof ik.

(F)

GEDENKPLAAT BLONDEAU TE RAGUSA (I)

CORMIER KORT VOOR ZIJN 80E VERJAARDAG, MET DE ELFJARIGE MICHEL FONTAINE (1954)

HENRI BLONDEAU

Vaartverslag team SUI-1 GORDON BENNETT 2025:

FLEXIBILITEIT ALS SLEUTEL TOT SUCCES

IN DE AANLOOP NAAR DE 68E COUPE AÉRONAUTIQUE GORDON

BENNETT, LEEK HET ER STERK OP DAT DE RACE RICHTING SCANDINAVIË ZOU GAAN. NAARMATE DE START DICHTERBIJ KWAM, DOEMDEN ER ECHTER

STEEDS MEER ALTERNATIEVE SCENARIO’S OP: MISSCHIEN WAS DE ZWARTE ZEE WEL

EEN OPTIE, OF GRIEKENLAND! IEDERE NIEUWE WEERSVOORSPELLING SCHUDDE DE KAARTEN OPNIEUW DOOR ELKAAR. DAARBIJ WERD HET STEEDS DUIDELIJKER, DAT FLEXIBILITEIT WEL EENS DE SLEUTEL TOT SUCCES ZOU KUNNEN WORDEN.

Een voortvarende start in Metz

De Franse organisatie – met Cathy Picard als presidente, Benoit Pelard als wedstrijdleider en een groot aantal vrijwilligers –had alles tot in de puntjes geregeld. Het startterrein - de voormalige luchtmachtbasis Plateau de Frescaty bij Metz - bood zeeën van ruimte en de oude vliegtuigloodsen bleken ideaal voor het vullen van zandzakken en het voorbereiden van de teams.

Op vrijdag 5 september 2025 was het zover. Met wat vertraging vanwege een stevige wind werden de ballonnen gevuld met waterstofgas, geleverd door Westfalen AG. Onder leiding van Martin Busch en David Strasmann verliep het proces weer vlekkeloos. Toen de wind eindelijk afnam, zorgden een night glow door heteluchtballonnen en een prachtige droneshow voor een sfeervolle aftrap. Om 22.00 uur ging Polen 1 (Mocicki / Bogdaski) als eerste de lucht in. Ons team steeg als veertiende op, om 22.50 uur – nog zonder een vastgetimmerde strategie.

Noord of zuid?

Het noorden, richting Scandinavië, bood zicht op een grote mogelijke vaarafstand, terwijl de oost-zuidoostelijke variant langs complexe luchtruimen zou voeren, en langs landen met nachtvaartverboden, zoals Bulgarije en Griekenland. Onze meteoroloog Daniel Gerstgrasser beschreef de situatie treffend als een “Chrüsimüsi”, ofwel een spaghettiknoop van mogelijke trajecten. We hielden diverse opties open en bevonden ons op de eerste ochtend in de noordelijkste positie van het wedstrijdveld. Maar al snel werd duidelijk dat Scandinavië meteorologisch gezien geen haalbare kaart zou worden. Samen met het team in het hoofdkwartier - Dani, Roman, Gian-Marco en Corinne - kozen we uiteindelijk net als de meeste andere teams voor een route richting de Balkan en Griekenland. De eerste ballonnen bereikten de Alpen al tegen de avond van dag 1, terwijl wij net het Rijndal ten zuiden van Mannheim achter ons hadden gelaten. Zouden we de achterstand nog kunnen inhalen?

DOOR KURT FRIEDEN EN PASCAL WITPRÄCHTIGER

Over de Alpen

Een eerste hindernis deed zich voor: het luchtruim van München. Dankzij het voorbereidende werk van Corinne kregen we groen licht van de verkeersleiding en konden we op 3000–4000 meter doorvaren. Ondertussen werkte het team op de grond koortsachtig een strategie uit. De kopgroep lag inmiddels op koers richting Griekenland, al waren er wel twijfels. Roman en Gian Marco voorspelden dat zij teveel richting het oosten zouden afdrijven, zonder dat daar veel tegen te doen zou zijn, en meteo-Dani verwachtte meer onweer dan het ICON D2 model aangaf, vooral boven Roemenië. Wij genoten ondertussen van een indrukwekkend uitzicht over de Dachstein. De verkeersleiders toonden gelukkig begrip voor het karakter van een gasballon: we kregen niet een fixed Flight Level toegewezen, maar een speelruimte van 1000 voet. Voor ons een verademing waar we dankbaar voor waren.

De cruciale derde nacht

Inmiddels waren nog acht ballonnen in de lucht, en GER-1 volgde ons spoor. We gingen de derde nacht in – een beslissend moment. Hoe ver kunnen we nog doorvaren? Is straks een vierde nacht haalbaar? Is ballast besparen belangrijker dan de juiste richting aanhouden?

Het waren cruciale vragen om te beantwoorden. Onze HB-BLA BLASER koos steeds meer een oostelijke koers, en zo werd midden in de nacht het hele team opgetrommeld voor crisisoverleg. Al snel werd duidelijk dat we de vierde nacht zouden moeten opgeven en 3.000 ft hoger moesten klimmen om de volgende avond in het zuiden bij de Bulgaarse grens uit te komen. Op FL 185 was de snelheid 50 km/u, de koers 135, en de lucht instabiel. Met 2 m/s verloren we hoogte, die slechts 3.000 ft lager kon worden gestopt, wat resulteerde in een vaarrichting richting het oosten. We moetsen weer waardevolle ballast lozen, waarna we met 2 m/s weer omhoog klommen. Onze vreugde over het op grotere hoogte weer terugvinden van de juiste vaarrichting, duurde helaas maar kort. Onze nieuwe BLASER-ballon wilde maar niet bovenin blijven varen. Met tegenzin zakten we naar lagere hoogten en wachtten we op rustigere stromingen met minder turbulentie. GER-1 (Hunnekuhl / Zumrode) bleef ons al die tijd hardnekkig volgen en terwijl de koers van de kopgroep steeds oostelijker werd, hielden wij mooi koers richting het zuidoosten. Op de derde ochtend was het duidelijk: we hadden nog voor één dagje ballast, dan zou het voorbij zijn – het was dus zaak om vóór zonsondergang zo ver mogelijk te komen.

De laatste dag – Servië

Boven Servië bleef de lucht onstabiel. Telkens moesten we wat ballast lozen. Voor ons uit lag een dicht bebost, heuvelachtig gebied met nauwelijks landingsplekken. Durfden we door te varen, met nog maar 50 kilo ballast? Ja – we besloten het erop te wagen.De ballonnen in de kopgroep moesten inmiddels

één voor één landen, vanwege onweer boven West-Roemenië. Wij schoven daardoor gestaag omhoog in het klassement. Maar GER-1 zat nog steeds achter ons. Toen ontvingen we hun WhatsApp bericht: Axel en Andreas hadden over de radio vernomen dat we tot zonsondergang wilden doorvaren, en lieten weten dat ze gingen landen en geen vierde nacht meer in zouden gaan. “Neem geen onnodige risico’s,” schreven ze. Een sportieve geste die we erg waardeerden.

Bij de Roemeense grens, boven de Donau, hadden we nog 35 kilo ballast over. Tijd om te dalen. Het was een uniek gevoel, om als wereldkampioen van 5,5 kilometer hoogte in een uur en een kwartier weer naar de aarde af te dalen en in een prachtig landingsveld te landen. Dat alles na 67 uur en 34 minuten varen over een afstand van 1359,29 kilometer hemelsbreed en 1506 kilometer afgelegd traject.

Ingrediënten voor succes

Flexibiliteit bleek deze editie de sleutel tot succes, en het ‘recept’ van onze overwinning bestond uit een aantal unieke ‘ingrediënten’. Daniel Gerstgrasser keek ook achter en tussen de weermodellen, wat dit jaar belangrijker was dan ooit. Roman Hugi en Gian-Marco Nacht rekenden eindeloos trajecten door en brachten ons steeds weer ‘on track’. Corinne Nacht zorgde ervoor dat het luchtruim niet tot problelen leidde en belde waar nodig direct met verkeersleiding om zo virtuele deuren voor ons te openen. Iris Frieden, Opi Hochreutener en Robert Elsässer waren niet alleen onze volgploeg, maar ook onze opvangploeg in Roemenië.

Hopelijk heeft iedereen thuis de spanning een beetje kunnen meebeleven. Veel dank voor het duimen en de vele berichten

– ze gaven ons de kracht in dit emotionele achtbaanritje van “halen we de aansluiting nog?” tot “yes, we are the champions!”

LEERZAME MELDINGEN

Er is veel gemeld in 2025. Wat kunnen we daarvan leren?

DOOR SEBE KRUIJER, NAMENS VMS-KNVVL

IN DIT ELFDE DEEL VAN EEN SERIE ARTIKELEN OVER MELDINGEN VAN VOORVALLEN EN INCIDENTEN, ZOOMEN WE IN OP MELDINGEN IN 2025.

Het is begin november en de teller voor dit jaar staat op 81 meldingen, waarvan 34 meldingen over ‘te laag varen’. Van deze meldingen zijn er 32 door particulieren gedaan. Soms omdat iemand ‘gewoon vindt’ dat er te laag wordt gevaren, maar ook meerdere meldingen waarbij dieren (paarden, honden, varkens en reeën) in paniek raken en/of gewond raken. Ook zijn er een aantal meldingen ontvangen over laag varen boven Natura 2000 gebieden.

We ontvingen 18 meldingen over technische zaken: transponders, radio’s, branders die niet (goed) functioneren, materiaalschade zoals een gebroken lijn, lekkages aan slangen, problemen met de waakvlam of aansluitingen. Daarnaast hadden 15 meldingen betrekking op letselschade. Daarbij betreft het voornamelijk oudere passagiers die een flauwte krijgen.

Helaas moeten we dit jaar ook 1 dodelijk ongeval betreuren.

Tenslotte werden diverse andere zaken gemeld, zoals niet kloppende meteoverwachtingen, sterk veranderende weersomstandigheden, botsingen tussen ballonnen, een gijzeling, boze landeigenaren en het lossen van ballastzand door een gasballon.

Classificaties

Elke melding die binnenkomt bij het VMS-team wordt uiteraard beantwoord, maar ook beoordeeld op kans en effect. Dat geeft een classificatie. Kans betekent ‘Hoe vaak komt het voor’ in een schaal van 1 t/m 5 (1 = zeer zelden; 5 = zeer vaak). Effect betekent ‘Wat is het risico’ in een schaal van A t/m E (A = zeer groot; E = zeer klein).

Verreweg de meeste van de meldingen van het afgelopen seizoen zijn geclassificeerd als E, en dan meer specifiek 1E, 2E en

3E. En dat is goed nieuws.

Inzoomen

Laten we de meldingen eens nader bekijken (tussen haakjes het aantal meldingen):

Mensen (15)

- Harde landing waardoor letselschade (5)

- Harde landing door aantrekkende wind met overleden passagier (1)

- Gewone landing met letselschade (1)

- Passagier onwel tijdens de vaart (7)

- Letselschade bij inflation ballon (1)

Materiaal (13)

- Harde landing door doven van beide waakvlammen (1)

- Waakvlam die uit ging en niet meer aan wilde gaan (1)

- Rotation lijn komt naar beneden (1)

- Schroudlijn haakt achter haakje templabel (1)

- Transponder werkt niet of niet goed (4)

- Quick release gaat vanzelf los (2)

- Gas lekkage aan regulator (1)

- Gas lekkage waakvlam (1)

- Katrol van RDS system zit gedraaid en werkt niet (1)

Materiaal met schade (4)

- Valse lift waardoor andere ballon wordt geraakt met veel schade (1)

- Schade aan ballon bij landing (1)

- Boom geraakt door windvlaag bij hot inflation (1)

- Quick release gaat open, botsing met bouwkraan (1)

Airspace infringements (6)

- Door te veel branden en te veel gestegen (3)

- Melding EHTE wegens para’s en 2 ballonnen (1)

- Landing in restricted area bij Vught (1)

- Verkeerd interpreteren luchtruim voor weekend (1)

Meteo (1)

- Voorzorgslanding in Restricted Area door mistige omstandigheden (1)

LANDING IN DE NO-FLY ZONE BIJ VUGHT

Botsingen (2)

DE HOOGSTE TIJD VOOR

REPARATIE VAN DE VENTILATOR(-KOOI)

- Drone vliegt tegen ballon en valt op piloot met lichte schade aan scoop (1)

- Draaiende windrichting bij start waardoor hopper andere ballon raakt (1)

Meldingen van particulieren (34)

- Betreffende te laag varende ballon (27)

- Melding van onveilig weer in Zeeland (1)

- Laag varen met schade aan dieren (5)

- Ballon raakt andere ballon met veel schade (1)

Overige (5)

- Auto’s die over kroonlijn rijden (1)

- Gijzeling door landeigenaar (1)

- Boze landeigenaar met interventie politie (1)

- Zand gelost boven woonhuis (2)

Quick Releases en ventilatoren

Er zijn twee belangrijke zaken die niet onder de configuratie vallen, en dus in principe ook buiten de jaarlijkse CAMOkeuring vallen. Dat is de Quick Release en de ventilator. Er zijn twee meldingen over een Quick Release die spontaan openging. Dit onderdeel moet juist garant staan voor een veilige start, en dan wil je zeker niet dat de Quick Release te vroeg en spontaan opengaat terwijl er nog niet genoeg lift is. Over Quick Releases heb ik al eens een artikel geschreven, en de wintertijd is wellicht een goede periode om je Quick Release(s) weer eens goed te inspecteren.

Ventilatoren is een ander verhaal. Ik was in Stubenberg en samen met enkele andere piloten hebben we diverse ventilatoren van het lokale ballonbedrijf eens bekeken. Helaas waren de meesten in deplorabele staat: bladen waar stukken aan ontbraken, veiligheidskooien waar grote gaten in zaten, en nog erger. Ik zou niet graag een ballon opzetten met een dergelijke ventilator vlak naast me, op volle toeren draaiend. Een ventilator is een gevaarlijk apparaat, maar niet iets waar je

automatisch onderhoud aan pleegt. Laat ook je ventilator met enige regelmaat nakijken, door je onderhoudsbedrijf of een gespecialiseerd bedrijf.

Vergelijking met voorgaande jaren

Wanneer we de meldingen ontvangen in 2025 vergelijken met voorgaande jaren ontstaat het volgende beeld:

In 2025 Hebben we enkele meldingen dubbel ontvangen, zoals particulieren die een incident melden dat door de piloot ook al was gemeld. Het aantal unieke meldingen was in 2025 77. Dat aantal is vrijwel hetzelfde als vorig jaar (2024: 76. Wel zien we dit jaar een verdubbeling van het aantal meldingen van particulieren (2024: 17 en 2025: 34). Als we die meldingen en de dubbele meldingen niet meetellen, dan zijn er door piloten zelf in 2024 59 meldingen geweest en dit seizoen hebben we 43 meldingen ontvangen. Het ‘laag varen’ blijft boven aan de lijst staan, maar over de gehele linie zijn het aantal ernstige incidenten gedaald: minder infringements, minder materiaalschade, veel minder communicatie issues en veel minder meteo issues. Dat is positief nieuws, ga zo door! Het melden van ballonvaart-gerelateerde voorvallen kan gemakkelijk én snel, via melden.ballonvaren.vliegveiligheid.nl.

GEBRUIKTE BRONNEN: - www.ilent.nl

- https://melden.ballonvaren.vliegveiligheid.nl

BALLASTZAND VAN GASBALLON LANDT OP WOONHUIS

ZOZOTHEMOZO1

Twente ballooning❤ kleine recap met als eerste foto mijn favo�� #ballonstof #twenteballooning

ALEX BARENDS

Onderweg naar @frieseballonfeesten !! #joure #ballonstof #ballonvaren #feestje #gezellig

BALLONAIRPOORT

INDIAN SUMMER Stubenberg gisteren en vandaag. Vandaag opgestegen vanuit een ander dalletje en in de omgeving van thuisbasis Stubenberg geland.

24-25. Ballonstof.pdf

FLASH_BALLONVAARTEN

Vandaag zaten we tegen de 8000 voet aan, Maar okay, het opstijgveld in Mexico ligt al op bijna 6000 voet, dus tov de grond viel het allemaal wel mee ��

BALLONVAREN_BE

Zoals het spreekwoord zegt: één beeld zegt meer dan 1000 woorden. Het was #genieten! #vredefeesten #ballonstof #ballonvaren

BRAMVANDERSLUIS

Maidenflight PH-NOU Cameron A-300! #ballonstof #basballonvaarten #cameronballoons

BALLONVAARTEN STIJN VERCAUTEREN

Afgelopen dagen mochten we alweer heel wat passagiers laten genieten van een unieke ervaring in onze ballonmanden!

GOMMERBALLONVAARTEN

De eerste trainingsvaart in Wieselburg (Oostenrijk) is een feit! #europeans25 #ballonstof @dutchballooncompetitionclub

BALLONVAREN-ZEELAND

Indian Summer in Stubenberg am See – pure herfstmagie! tot leven komt. Dit jaar was extra bijzonder: onze piloot ten huwelijk. Wat is er mooier dan een aanzoek met een

DAVID STRASMANN

�� Fifth Victory – First Time with a Blaser Balloon!

A historic moment for aviation and for us: Team SUI-1, pilots Kurt Frieden and Pascal Wittprächtiger

BALLOONLIFE.NL

Mooi avondje #ballonstof

JO_PE_RD_BALLOONING

Herfstige kleuren met een zomers zonnetje�� #joperdsgenieten #ballonstof

BALLONVAARTMAKEN

�� Waarom varen we vaak vroeg in de ochtend of laat in de avond? Dan is de lucht stabieler en rustiger. #ballonstof #ballonvaart #luchtballon

#BALLONSTOF

De mooiste ballonfoto’s op social media

Plaats je ballonfoto’s met de ballonstof-tag op social media.

Op deze pagina’s plaatsen we een mooie selectie. Dank aan de fotografen te velde!

THE FLYING WEATHERMAN

Nog steeds aan het nagenieten van een geweldig weekend in Frankrijk �� #enenvol #france #montgolfière #ballonstof

YVES LANNOY BALLOONING

Prachtig ballonfestival op Mallorca met onvergetelijke vaarten en een vrolijk teamgevoel! En we wonnen de trofee voor meest sympathieke team!

BERTELS BALLOONING

herfstmagie! Een plek in de bergen waar het ballonavontuur écht piloot in opleiding Koen vroeg onze fantastische piloot Jolien een achtergrond vol zwevende luchtballonnen?

�� #tulpen #luchtballon #ballonvaart #ballonstof @energyvisionbe #ballooning #flower #vliegmee #flyandsmile #ballonvaren

HETE

LUCHT EN WARE LIEFDE

The Making of De Ballonvaarder

DOOR PIETER KOOISTRA

IN DE ZOMER VAN 2022 WERD IK BENADERD DOOR EEN

PRODUCTIEMAATSCHAPPIJ: OF IK MEE

WILDE WERKEN AAN EEN FILM WAAR EEN

BALLONVAARDER IN ZOU VOOR KOMEN.

IN HET KORT: EEN BALLONVAARDER STORT NEER OP HET WEILAND VAN EEN

SIERKIPPENHOUDSTER EN VERNIELT

DAARBIJ EEN ILLEGAAL NEERGEZET KIPPENHOK.

Wat begint als twee mensen die elkaar niet leuk vinden, krijgt uiteindelijk een happy end.

Na het inventariseren wat er precies nodig was voor de inzet van een ballon, heb ik een voorstel gemaakt voor het aankopen van de PH-ADA, het aanbrengen van het artwork en het coördineren van het ballongedeelte in de film.

Er ontstond een prettige samenwerking, die begon met het doornemen aan het filmscript waar alle ballonscenes in gedraaid werden, samen met de regisseur Tim Oliehoek en het bedrijf dat de stunts zou verzorgen. Er werd steeds gevraagd:

“we willen zus en zo en kan dit op deze manier gedaan worden?”. De insteek was daarbij wat er mogelijk en veilig was, bij het doen van de stunts met de luchtballon. Ideeën en mogelijkheden werden uitgewisseld - en zo werd er een draaiboek gemaakt. Daarbij werd er goed op gelet of alles realistisch was m.b.t. tot de ballontechniek.

Er werd gedraaid op twee locaties: bij een boerderij in Diepenveen en bij Geestmerambacht in Noord-Holland, waar de stunt van de losgeslagen ballon werd gedraaid. De ballonmand werd daar drie dagen aan een kraan gehangen, en

er werd een dag geoefend om te bekijken hoe alles het beste in beeld kon worden gebracht. In twee dagen werden alle scenes gedraaid.

Op de locatie in Diepenveen werd de ballon over een huis gelegd, voor een ‘neerstortscene’. Door de professionele werkwijze kwam er gelukkig geen enkel gaatje in de ballon. Verder was er een draaidag waar de ballon koud werd opgeblazen én een draaidag waarbij de ballon overeind stond, met aan het einde een vaart.

Al met al een mooie ervaring om mee te maken!

1948-2025 IN MEMORIAM KOEN BARENDS

DOOR GERJAN CREBOLDER

OP 9 OKTOBER OVERLEED ONZE VRIEND, OUD-BALLONVAARDER EN VELE JAREN DRUKKER VAN BALLONSTOF KOEN BARENDS. ‘NA EEN WAARDEVOL EN INTENSIEF MOOI LEVEN’ LUIDDE DE EERSTE ZIN VAN ZIJN ROUWADVERTENTIE.

Tijdens de jaren dat ik deel mocht uitmaken van het ballonteam van Rien Jurg, ging ik als crewlid graag mee met Koen en zijn vrouw Wilma. Het waren mooie achtervolgingen, vaak in het Twents-Duitse grensgebied, met na afloop een biertje en fraaie verhalen over ballonavonturen; ik genoot ervan.

Op 15 oktober 2020 overleed Wilma en verhuisde Koen naar het huis van zijn zoon Alex Jan in Usselo. Daar heb ik hem nog een paar keer ontmoet, onder meer voor een interview dat ik, samen met Henriëtte Wardenaar, met hem en Alex Jan in 2022 mocht hebben. Koen vertelde toen hoe hij met ballonvaren begon. Aanvankelijk wilde hij gaan autoracen maar dat vond Wilma gevaarlijk. Was ballonvaren misschien iets? Ze kwamen in aanraking met de ballonvaart-wereld toen Drukkerij Barends in 1985 sponsor werd van het Ballonfiësta bij kasteel Brecklenkamp. Daar maakten Koen en Wilma kennis met Rien Jurg, Henri Achterberg, Oscar Drag en Clemens Machielsen. Koen ging praktijklessen volgen bij Rien en Clemens, en behaalde in 1988 zijn ballonvaardersbrevet. Zijn eerste vaart maakte hij met de Tuborg-ballon van de Deen Rimmy Tschernja.

Er werd een eigen, veelkleurige ballon aangeschaft, de PH-DWB. Koen maakte, altijd samen met Wilma, vele mooie vaarten, zoals in de Sahara, tijdens het WK in Saga, natuurlijk in Albuquerque en zelfs, samen met Rien Jurg, een vaart vanaf het Rode Plein in Moskou. In totaal maakte Koen zo’n 1400 vaarten, deed mee aan wedstrijden en was jarenlang voorzitter van de Dutch Ballooning Competition Club. Natuurlijk werd hij lid van de KNVvL. Daar hoorde hij dat er een ledenblad Ballonstof bestond, dat een betere drukker verdiende. Het was indertijd ‘knip-en-plak-werk’ dat dankzij het drukwerk van Barends en de opmaak door Rutger Coucke zou uitgroeien tot een aantrekkelijk magazine. Aan het drukken ervan kwam een einde door de verkoop van het bedrijf. Koen kreeg, samen met Wilma natuurlijk, twee oorkondes voor al hetgeen hij voor Ballonstof en de Nederlandse ballonwereld had gedaan.

Vanaf 1982 ben ik zelf bij de ballonsport betrokken en heb sindsdien vele mensen gesproken, met hen opgetrokken als crewlid, als vriend of als verslaggever voor Ballonstof. De keren dat ik met Koen en Wilma op stap mocht, heb ik altijd als prachtige gebeurtenissen ervaren waaraan ik nog steeds met veel plezier terugdenk.

DAVID REGHTER

De ballonbouwer van Van de Perre

DOOR GERJAN CREBOLDER

I N DE HOLLANDSCHE HISTORISCHE COURANT VAN

2-9-1784 KONDIGDE REGHTER AAN DAT ZIJN

BALLON BIJ ZIJN VADER BEZICHTIGD KON WORDEN, EN TE KOOP WAS.

OP 5 APRIL 1784 KWAMEN DUIZENDEN ZEEUWEN IN MIDDELBURG SAMEN ROND HET HUIS VAN JOHAN ADRIEAN VAN DE PERRE, OM NIETS TE MISSEN VAN DE LANCERING VAN EEN ONBEMANDE LUCHTBALLON. DE BALLON WAS VERVAARDIGD DOOR VAN DE PERRE’S PERSOONLIJKE INSTRUMENTMAKER DAVID REGHTER, EN WAS EEN VAN DE EERSTE BALLONNEN DIE IN NEDERLAND OPSTEEG.

Toen Constantijn Huijgens op 10 mei 1689 koning-stadhouder Willem III in Londen met een bezoek vereerde, zei deze: “O, dat men nu soo, gelijck een vogel door de lucht, eens konde overvliegen! Ick gaf er wel hondert duijsent gulden om”. Vandaag de dag zou het Willem weinig moeite en minder geld hebben gekost.

Het begon 240 jaar geleden. In 1783 namen de gebroeders Montgolfier hun proeven met een heteluchtballon terwijl datzelfde jaar Jacques Charles de gasballon uitvond. Na korte tijd won de gasballon het van de heteluchtballon en werden er overal in de wereld proeven uitgevoerd. Die eerste proefnemingen vonden plaats zonder passagiers. Overal waar dergelijke proeven werden gehouden stroomde het publiek massaal toe. De ballonnen, die het formaat van een hedendaagse kleine weerballon soms amper benaderden, werden gevuld met waterstofgas dat werd opgewekt door vitriool met koper en/ of ijzervijlsel in aanraking te brengen.

Middelburg

zoals in Haarlem, Heverlee, Rotterdam, Den Haag, Sint Niklaas, Utrecht, Amsterdam, Groningen, Leiden, Delft en Middelburg. Nog steeds ging het hierbij om onbemande ballons, ‘lugtballen’ of ‘lugtbollen’ zoals ze wel werden genoemd. Hier en daar is zelfs sprake van een ‘aërostatische machine’. Dat het vrijwel allemaal universiteitssteden zijn waar de experimenten plaatsvonden is niet vreemd. Maar Middelburg beschikte niet over een hogeschool of universiteit. In de Zeeuwse hoofdstad woonde destijds wel Johan Adriean van de Perre (1738-1790) die een ‘mecenas en liefhebber van nuttige wetenschappen’ werd genoemd. Van de Perre sloot in 1760 een gelukkig huwelijk met de ‘welriekend’ rijke Jacoba van den Brande. Na het overlijden van haar ouders kwam kreeg zij, behalve kasteel Westhove bij Domburg, ook het huis De Commanderij in Middelburg. De destijds modieuze architect Jan Pieter van Baurscheit uit Antwerpen kreeg opdracht om De Commanderij’ ingrijpend te verbouwen en uit te breiden.

Van de Perre

Ook in De Nederlanden werden dergelijke proeven uitgevoerd,

Het echtpaar Van de Perre nam er haar intrek en in 1768 werd Johan Adriaen aangesteld tot representant van de Eerste Edele

JOHAN ADRIAEN VAN DE PERRE (1738-1790).

van Zeeland. Hij bleef tien jaren in functie, had er toen genoeg van en schreef een ontslagbrief aan Stadhouder Willem V. Het moet de stadhouder gespeten hebben dat Van de Perre opstapte, maar nu had deze zijn handen vrij om zich aan zijn grootste hobby, de natuurwetenschappen, te kunnen wijden. Hij kocht niet alleen veel boeken voor zijn rijkelijk gevulde bibliotheek maar deed ook, samen met zijn geleerde vrienden, tal van proeven met stoom, elektriciteit, wind en waterdruk. Op 5 april 1784 dromden duizenden Zeeuwen rond zijn huis samen om maar niets van een verbazingwekkend schouwspel te hoeven missen; Van de Perre had aangekondigd om een ballon met ‘imflammabele’ lucht te laten opstijgen. Die ballon, met een doorsnee van vier voeten (1,22 meter), was vervaardigd door zijn persoonlijke instrumentmaker David Reghter. Aldus geschiedde en onder luide toejuichingen van het publiek steeg het ballonnetje tot de duizelingwekkende hoogte van de tweede galerij van de Abdijtoren en dreef toen de stad uit om tenslotte in een koolzaadveldje te pletter te slaan. De Middelburgsche Courant van 6 april 1784 besteedde er een artikeltje aan.

David Reghter

Ofschoon Van de Perre als een ware mecenas het werk van Reghter ondersteunde, was hij niet de echte ballonbouwer, die vrij onbekend zou blijven. Reden genoeg om er dit artikel aan te wijden. David Reghter werd op 2 juli 1759 in Delft gedoopt als zoon van Jan Reghter, mr. goud- en zilversmid, kunstdraaier, fysisch-, optisch- en mathematisch instrumentmaker en diens vrouw Alida van den Bosch. David trad in de voetsporen van zijn vader maar vertrok naar Middelburg waar hij trouwde met de aldaar in 1764 gedoopte, en op 30 juni 1830 overleden Maria Bourdrez, een telg uit een vanuit Frankrijk gevluchte Hugenotenfamilie. David was naast fysisch Instrumentmaker ook zilversmid en bij zijn overlijden op 11 mei 1817 ook ‘zwaardveger’, waarmee de maker van zwaarden werd bedoeld én geweermaker. Na de geslaagde proef van 5 april 1784 kreeg de aan de Lange Delft wonende Reghter de smaak te pakken. Door middel van crowdfunding haalde hij geld bij elkaar om een ballon met een diameter van 19 voeten (5.8 meter) te kunnen bouwen die op 27 april op de plaats van het nieuwe ziekenhuis in Middelburg om half twee

werd losgelaten. Nog diezelfde avond landde de met vernis bestreken en van groene tafzijde gemaakte ballon bij de Vijf Sluizen op de weg tussen Schiedam en Vlaardingen. Reghter wilde zijn kennis graag delen. Zo adverteerde in de Middelburgsche courant op 10 april dat hij voor drie gulden en 10 stuivers zijn ‘aërostatische machines, volgens de uitvinding der Heere Montgolfier’ te koop aanbood. Let wel: geen gasballons; kortom wellicht slechts een papieren zak met een kaars… Op 13 mei was de prijs gezakt tot twee gulden per stuk, maar voor het oude bedrag kreeg je er wel een bijpassende doos bij!

De laatste vaart

ODEZE LITHO BENADERT DE DOOR REGHTER GEBOUWDE GASBALLON. HET FORMAAT OVERSTEEG NAUWELIJKS DIE VAN EEN SKIPPYBAL (COLLECTIE BOESMAN).

Na met zijn nieuwe gasballon op 3 en 30 augustus succesvolle proeven te hebben uitgevoerd, vond Reghter het kennelijk welletjes. Die laatste keer werd zijn ballon opgelaten in zijn geboortestad Delft en kwam, nadat deze eerst zeewaarts in ’s-Gravenzande was gesignaleerd, uiteindelijk terecht in een stuk land ‘aan den Hoorn’, een half uurtje van Delft verwijderd.

‘De bol’, zo stond in de Hollandsche Historische courant van 2 september 1784, ‘was door den gevallen regen doornat, ’t welk waarschynlyk de reden is, dat hy is neergekomen, als hebbende hy voor ’t overige byna niets van zyne inflammabele lugt verlooren, en zynde geheel onbeschadigd; hoedanig hy ook, na eerst van die stinkende lugt ontlast geworden te zyn, ten huize van den ouden Heer Reghter is te rug gebragt, alwaar hy nu gezien kan worden, en zelfs, met al de daarby behoorende toestel, voor den liefhebberen tot een redelyke prys te koop is.’

De erfenis van Van de Perre

Johan Adriaen van de Perre overleed kinderloos op 8 april 1790 op kasteel Westhove. David Reghter werd klaarblijkelijk zijn erfgenaam. Ruim acht jaar later adverteerde hij in de lokale krant dat op 26 en 27 september 1798 in het Burgerlogement van Antwerpen Van de Perre’s ‘uitmuntend kabinet van natuurkundige werktuigen, byzonderheden, liefhebberyen en schilderyen’ zou worden verkocht. Op die laatste dag zouden voor de kooplustigen ook de beide orgels en ‘een extra fraaye koffer’ te zien zijn. Of die laatste voorwerpen ook werden verkocht is niet duidelijk.

Vijfenzestig jaar geleden

EERSTE NEDERLANDER

STEEKT PER BALLON HET KANAAL OVER

DOOR HANS VAN HOESEL

EENS HET KANAAL TUSSEN ENGELAND EN HET EUROPESE CONTINENT OVERSTEKEN, IS EEN WENS WAAR MENIG BALLONVAARDER WELEENS AAN GEDACHT ZAL HEBBEN. OP 7 JANUARI 1785 WAS HET DE FRANSE BALLONVAARDER JEAN PIERRE BLANCHARD DIE VOOR HET EERST HET KUNSTJE FLIKTE. SAMEN MET DE AMERIKAANSE NATUURKUNDIGE JOHN JEFFRIES STEEG HIJ IN HET ENGELSE GRAAFSCHAP KENT GELEGEN HAVENPLAATS DOVER OP, OM VERVOLGENS IN FRANKRIJK NABIJ GUINES TE LANDEN.

In 1960 vond de Duitse ballonvaarder Alfred Eckert dat het waagstuk van Blanchard 175 jaar na dato best weleens gememoreerd kon worden. Alfred Eckert besloot tot een kanaaloversteek, eveneens van west naar oost, dus van Engeland naar het Europese vasteland. Aan boord was naast Alfred Eckert de Nederlandse gasballonvaarder Koen Jansen, in de woorden van Alfred Eckert: ‘ein Kamerad und begeisterer Ballöner’. Koen Jansen trok veel met Alfred Eckert op en was vooral in Duitsland actief.

Om de nodige publiciteit te genereren nodigde Alfred Eckert een journalist van de Daily Mail uit om de oversteek mee te maken. Het was de toen bekende verslaggever Alexander Valentine. Na veel hindernissen van organisatorische aard te hebben overwonnen werd het uiteindelijk toch mogelijk om de vaart uit te voeren. Op 2 september 1960 was het dan zo ver. Het vliegveld Lydd werd de startlocatie van de Duitse gasballon WESSELS-AUGUSTA VIII. Het vullen van de ballon nam maar liefst drie uur in beslag en werd regelmatig verstoord door losschietende koppelingen en ontsnappend gas. Daardoor kon minder gas worden getankt dan wenselijk was. Wat aanvankelijk een start in de vroege ochtend moest worden, werd uiteindelijk een middagstart onder turbulente (lees: thermische) weersomstandigheden.

Dankzij hulp van tientallen omstanders kon het drietal uiteindelijk toch nog gelanceerd worden. Aanvankelijk was door de meteoroloog een westenwind voorspeld; tijdens de vaart bleek echter een zuidwestelijke component aanwezig, die het drietal de Noordzee op zou stuwen - een weinig aantrekkelijk scena-

rio. Door ballast (zakken zand) overboord te zetten kon de ballon hoger stijgen voor een gunstigere windrichting, en draaide de ballon zodanig bij dat tenminste een kustlanding mogelijk werd. Die koers werd op 2.000 meter hoogte gevonden.

Het drietal landde na een vaart van ruim vier uur bij Oostkamp nabij Brugge in België. Met nog slechts één zak ballast aan boord! Doordat de ballon veel ballast was kwijtgeraakt, was de landing navenant. Eckert beschreef die als: ‘…harte Aufbumsen’. Voor zover bekend is Koen Jansen de eerste Nederlander die per ballon het Kanaal overstak. De roem die deze bescheiden ballonvaarder ten deel viel was een door Willem Visscher ontworpen wandbord. Voor de Daily Mail was de Kanaaloversteek de volgende dag voorpaginanieuws.

Een beschrijving van deze vaart is ook te vinden in het boek ’Lichter dan lucht, los van de aarde’ van Han Nabben.

DE TRACK ZOALS ALFRED

ECKERT HET IN HET

BOORDBOEK HEEFT AANGETEKEND

MET LAND IN ZICHT, PLEZIER IN DE MAND. KOEN JANSEN LINKS

DE START VERLIEP ONDER UITERST

TURBULENTE OMSTANDIGHEDEN, ER WAS VEEL VOLK NODIG OM DE BALLON ONDER CONTROLE TE HOUDEN.

Nieuws

Met ingang van 1 november 2025 heeft de NATIONALE BALLONVAARTBON nieuwe eigenaren. Vanaf dat moment hebben Yvonne en Peter alle werkzaamheden overgenomen.

Hans, hartelijk bedankt voor je inzet voor de NATIONALE BALLONVAARTBON!

Wat bieden wij:

• De doelstelling blijft hetzelfde: “Promotie van ballonvaren in Nederland ”.

• Een ballonvaartbon die reeds vanaf 25 euro beschikbaar is.

• Landelijke dekking.

Vele collega’s zijn reeds bij ons aangesloten. Doet u ook mee?

Neem dan aub contact met ons op.

Groetjes Yvonne en Peter Ballonvaren zoals ballonvaren bedoeld is.

NATIONALE BALLONVAARTBON Website: www.nationaleballonvaartbon.nl

Contactpersonen: Koningsvaren 34 E-mail: info@nationaleballonvaartbon.nl Yvonne Dellevoet gsm: 06-80122787

5552 EB Valkenswaard KvK nr.: 98766945 BTW nr.: NL868634505B01 Peter Smits gsm: 06-80102885

DEEL JOUW BALLONDROMEN MET ONS

‘T WAS 1954

De eerste naoorlogse Internationale Ballonmeeting in Wallonië

DOOR FRANÇOIS SCHAUT

Mogelijk is de Franstalige lezer van Ballonstof (die zijn er ook!) verrast bij het zien van de affiche, waarvan ik weet dat ze de eerste naoorlogse Internationale Ballonmeeting in Wallonië aankondigde. Ik was erbij als helper voor mijn vader die eraan deelnam - en weet nog dat het er regenachtig werd. De affiche dateert uit een periode waarin de ontwerpers de tekeningen erop nog met de hand tekenden, en misschien vergat de ontwerper het jaar te vermelden of vond de opdrachtgever dat niet nodig. De deelnemende ballonvaarders waren er op uitnodiging van de Club National d’Aviation, met haar Zetel te Brussel.

Omdat ik mij het jaar niet herinnerde, ging ik ernaar op zoek. Bij niemand die ik erom vroeg, zelfs officiële instanties, dagbladen, drukkerijen en verzamelaars te of omheen Charleroi, kwam ik wat te weten. Niemand wist van het bestaan van de affiche, of over het gebeuren erop aangekondigd. Zelfs de

nakomelingen van Louis Houyet, de hoofdsponsor van de meeting, konden aan mijn vragen niet voldoen. Een poosje na al de tijdinzet dacht ik plots aan iets: de ‘Carnet de Vol’ van mijn vader, een paar armlengten in de kast achter mij in mijn bureeltje! En zo weet ik dat het ’13 Juin 54’ (13 juni 1954) was. Wel Han, jij schreef ooit eens over mijn goed geheugen. Met deze merk je dat de mot bij mij erin zit. Gelukkig zijn haar knabbelgaten in deze 89tiger nog niet te groot, en heeft ze hopelijk nog voor een tijdje knabbelen.

ADVERTENTIETARIEVEN 2026-2027

Ballonstof kan ieder kwartaal verschijnen dankzij haar trouwe adverteerders. Als ballonvaarders tot je doelgroep behoren en je het leuk vindt om iets terug te doen voor je klanten, overweeg dan eens om in Ballonstof te adverteren. Je brengt je producten en diensten bij ballonvaarders onder de aandacht, en helpt tegelijkertijd mee om ons verenigingsblad in deze vorm in stand te houden. Na enkele jaren zonder tariefverandering zijn we genoodzaakt om de advertentietarieven met gemiddeld zo’n 4% te verhogen. De nieuwe tarieven blijven minimaal twee jaar ongewijzigd.

Formaat

1/1 pagina

1/1 pagina binnen cover

Reservering voor 1, 2 of 3 edities

€ 305,-

€ 335,-

Reservering voor min 4 edities

Doorlopend. (min. 8 edities)

€ 285,- € 260,-

€ 320,-

1/1 pagina achtercover of pag.5 € 365,- € 345,-

1/2 pagina

1/4 pagina

1/8 pagina

A4 leaflet

€ 165,-

€ 95,-

€ 55,-

295,-

320,-

€ 155,- € 140,-

€ 90,-

€ 50,-

€ 85,-

€ 45,-

A4 leaflet meegestuurd met Ballonstof. Prijs incl. dubbelzijdige full colour bedrukking, handling en insealen. € 650,-

Tarieven per editie bij aanleveren drukklaar PDF-bestand. De KNVvL factureert geen BTW.

good impression

VRAAG & ANTWOORD

“Mag ik met een recreatief EASA BPL en een geldige LAPL-keuring in het Verenigd Koninkrijk varen in mijn EASAgeregistreerde ballon?”

Nee dat mag niet. Indien je met je EASA-ballon in het Britse luchtruim wilt ballonvaren, heb je minimaal een Klasse 2 Medical nodig. Artikel 59 UK van de Basic Regulation stelt dat je brevet, je medische keuring, het CofA etc. ‘ICAO-compliant’ moeten zijn. ICAO kent echter alleen Klasse 1 en Klasse 2 voor een Medical. Een LAPL-Medical betreft een ‘sub-ICAO’ Medical en is niet meer voldoende om in Groot-Brittannië te kunnen ballonvaren.

Toen Groot-Brittannië lid was van de EU/EASA, werd een LAPL-keuring geaccepteerd, maar nu Groot-Brittannië sinds de Brexit een zogenaamd ‘third country’ is geworden, is een LAPL Medical dus niet meer voldoende, en is minimaal een Klasse 2 medische verklaring vereist om in het Britse luchtruim te mogen varen - zowel commercieel als nietcommercieel. Deze verklaring moet door EASA zijn uitgegeven; niet door het Verenigd Koninkrijk.

De informatie is afkomstig van de UK Civil Aviation Authority, General Aviation Unit. Heb je zelf ook een vraag die je beantwoord wilt zien? Stuur ‘m door naar ballonstof@knvvl.nl.

ALTIJD LEUK

BIJ DE FRIESE

BALLONFEESTEN

BALLONSPOTTEN 2025

Het jaar 2025 was er een van keuzes maken. In februari stonden we klaar voor “Winter is Coming”, maar door enkele thuisproblemen bleef het bij kijken. April bracht een ‘nieuwe’ Franse ballon en de Paashaasjacht in Geesteren. We landden op de terugweg bij de maidenflight van een ballon bij de Hoge Veluwe. Op Koningsdag startten we in Oosterhout en eindigden we in Spijk. De volgende dag gingen we naar Waimes, diep in de Hoge Venen.

Halverwege mei reisden we naar Kain voor een Belgische ballon op onze verlanglijst. Daarna was het tijd voor de Dutch Balloon Trophy, waar we als meetteam enkele mooie vaarten zagen. In juni zagen we de eerste Yoda-vaart in Vlaanderen en spotten we een trio Nederlandse ballonnen in België. Ook zagen we een BIG ballon net over de grens in Nederland. Eind juni misten we de vaart in Grobbendonk omdat we in Hardenberg aan het spotten waren.

DOOR KEVIN BOON

BIG NEWS IN VOGELWAARDE

Dutch Balloon Trophy

DUTCH BALLOON TROPHY

ENENVOL - COMPETITIE

FRANS KAMPIOENSCHAP

HOTTON - MODELBALLONS

LOCHRISTI - KASSEITJES

- WIND AFGEZWAKT

NIEUWE FRANSE BALLON

KEVIN 25 JAAR BALLONSPOTTEN

• 200.007 FOTO’S, WAARVAN 11.841 IN 2025

KEMPENAIR GROBBENDONK MINIS

• 1558 GEFOTOGRAFEERDE VAARTEN, WAARVAN 54 IN 2025

• CA. 5000 VERSCHILLENDE BALLONNEN

BALLONNEN UIT 39 VERSCHILLENDE LANDEN (LAND VAN INSCHRIJVING)

In juli zagen we vier ballonnen op de lijn Sint-TruidenHerk-De-Stad - Bekkevoort. We startten een spotavond in Zaltbommel en eindigden de dag met onze eerste veerpontervaring te Schoonhoven. Op 13 juli was er de 55-jaar PH-BEN vaart, en de 18e juli deden we een heen en weer naar Joure. De eerste Enenvol-editie in Chambley leverde door eigen keuze vooral avondvaarten op, en een vaart samen met mijn oudste zoon.

NIEUW TRIO

VREDEFEESTEN - BALLON GEPRIKT

STENENMUURSPECIAL GUEST

VERNIEUWDE VLOOT

In augustus waren we op het Franse kampioenschap in Péronne, in Deinze, en eind augustus maakten we met het gezin in Hotton twee avondvaarten mee. September bracht ons als meetteam de Vredefeesten Balloon Trophy en een geslaagde avond in Lochristi. In oktober volgden we de 50-jaar heteluchtballons herdenking in G.H. Luxemburg en zagen de doop van twee ballonnen in Meulebeke. Tot slot bezochten we Han-Sur-Lesse, waar we hoorden over plannen voor een meeting in 2026. Bedankt aan alle piloten voor de tips, en tot in 2026!

LES AD BALLON AMIS DE PH-BEN

LOKAAL EEN

GEVULDE AVOND

LOKAAL IN KLEUR

DE BALLON DIE WERD NEERGESCHOTEN

Deel 3: een tragisch vervolg

DERTIG JAAR GELEDEN STEGEN VIJFTIEN GASBALLONNEN OP IN ZWITSERLAND, VOOR DE STRIJD OM DE COUPE AÉRONAUTIQUE GORDON BENNETT. DRIE DAGEN LATER DREVEN DRIE BALLONNEN HET WIT-RUSSISCHE LUCHTRUIM BINNEN. EÉN VAN HEN WERD DOOR DE LUCHTMACHT NEERGESCHOTEN. JOURNALIST NICK DAVIDSON BEET ZICH VAST IN DE TRAGEDIE, DEED GEDETAILLEERD ONDERZOEK, SPRAK OPNIEUW MET DIRECT BETROKKENEN EN PUBLICEERDE EERDER DIT JAAR ZIJN BEVINDINGEN IN HET AMERIKAANSE

ATAVIST MAGAZINE. IN EEN SERIE VAN VIER BALLONSTOF-ARTIKELEN WORDEN DE GEBEURTENISSEN ONTRAFELD.

DOOR NICK DAVIDSON

Op de landingsplaats van de Spirt of Springfield begon Brielmann met het inpakken van de ballon, terwijl de straaljagers boven hun oefenlocatie raketten bleven afschieten. Toen de duisternis viel, bedekte hij de mand met een Amerikaanse vlag, in de hoop dat deze eerder als afschrikmiddel dan als doelwit zou fungeren. Op korte afstand van de ballon vond hij een bomkrater om in te slapen. Hij wikkelde zich in zijn poncho in de hoop dat niemand hem voor een spion zou aanzien. Ergens na middernacht werd hij gewekt door het gegrom van een motor. Een oude legerjeep stopte naast de ballon en stemmen riepen zijn naam. Wallace moet hulp hebben gevonden. Brielmann rees op uit de krater en liep naar hen toe. In gebroken Engels eisten ze zijn paspoort. “Ik zal het jullie laten zien,” zei hij, “maar jullie krijgen het niet mee.” Pas toen ze Wallace’s paspoort toonden, gaf hij het zijne ook, maar weigerde met hen me te gaan. “Ik blijf bij de ballon,” drong hij aan. “Stuur een vrachtwagen voor de ballon. Daar ga ik mee. Oké?” Aanvankelijk waren de soldaten het daar niet me eens, maar toen Brielmann geen krimp gaf, wierpen ze hem een deken toe en verdwenen weer.

Een paar uur later keerden twee soldaten terug met een drieassige vrachtwagen. Samen laadden ze de mand en de envelop - zo’n 150 kilo nylon en riet – in, en reden Brielmann naar de militaire basis van de nabijgelegen stad David-Gorodok. De bewakers begeleidden hem naar het kantoor van de commandant, waar hij Wallace aantrof tijdens een ondervraging. De commandant had een jonge lerares Engels, Sveta genaamd, uit het dorp gehaald om te tolken. Ze vertelde Wallace en Brielmann dat de commandant weliswaar geloofde dat ze geen kwaad in de zin hadden, maar wel wilde weten hoe ze daar kwamen en wat ze aan het doen waren. “We hadden een document in het Russisch bij ons, waarin werd uitgelegd wat we van plan waren, en dat Wit-Rusland ons had uitgenodigd om door hun luchtruim te vliegen,” vertelde Brielmann. Maar het verhaal leek niet te kloppen, ondanks de brief.

“Ze begrepen niet waar we vandaan kwamen,” zei Wallace. “En ze konden maar niet begrijpen dat we per luchtballon het land waren binnengekomen.” Na het verhoor leidden bewakers Wallace en Brielmann naar de tweede verdieping van een kazerne aan de overkant van de basis. Toen een bewaker Brielmann daar zijn bed liet zien, een dun matras met een vieze deken, viel hij er dankbaar in slaap. De volgende ochtend deelden ze een ontbijt van brood, kaas, hardgekookte eieren en plakjes vlees in een verder lege eetzaal, en in het kantoor van de commandant ondergingen ze nog een ronde van ondervraging. Hij wilde weten waarom ze ervoor kozen om in een militair gebied te landen. “Het was niet aangegeven op onze kaarten,” antwoordde Brielmann. Ze hadden er ook niet zelf voor gekozen om er te landen, maar waren door de Hind naar beneden gedwongen. Hij verzekerde de commandant dat als hun kaart dit als militair oefenterrein had beschreven, ze er uit de buurt waren gebleven. De commandant bleef achterdochtig. Bewakers begeleidden de beide ballonvaarders terug naar hun kamer, waar ze moesten blijven als ze niet werden ondervraagd of twee keer per dag maaltijden aten in de mess. De uren gingen zo langzaam voorbij zonder veel vooruitgang. Wallace werd geïrriteerd dat ze niet mochten vertrekken. “Niemand wist waar we waren. Niemand behalve de commandant,” zei Brielmann. Hun bemanning had geen idee waar ze waren geland, laat staan dat ze naar een militaire basis waren gebracht. “

Het leek allemaal op een klassiek misverstand, dat uiteindelijk wel zou worden opgelost. Brielmann vond een manier om de verveling tegen te gaan, door soldaten wat Engels te gaan leren, zodat hij enigszins met hen kon communiceren,” zei Wallace. Brielmann leerde op zijn beurt een beetje Russisch, meestal ballongerelateerde woorden waarvan hij dacht dat ze nuttig konden zijn. Wallace moest intussen bij de vrachtwagen zijn, waar de ballon nog steeds in zat, om zijn medicatie uit de mand te halen. “Dat is niet mogelijk”, zei

een van de bewakers. “We kunnen niet in die garage komen.” Brielmann merkte echter op dat de vrachtwagen met de Spirit of Springfield zich weliswaar achter een gesloten deur bevond, maar dat de aangrenzende deuren open waren, en dat de loodsen met elkaar verbonden waren. “Mike,” zei hij, “ze liegen tegen ons. Ze houden ons om de een of andere reden bewust dom.”

Voor het diner werden de piloten opnieuw naar het kantoor van de commandant geroepen: “Het spijt ons heel erg dat we het moeten vertellen, maar er is een vreselijk ongeluk gebeurd en twee van je vrienden zijn er niet meer”, zei hij. De commandant gaf geen verdere uitleg, maar zowel Brielmann als Wallace begrepen dat Fraenckel en Stuart-Jervis waren verongelukt. Brielmann had het gevoel dat hij recht tussen de ogen was geraakt, en na het terugdenken aan de vuurkracht en de agressie van de Hind helikopter, vermoedde hij dat de D-Caribbean minder geluk had gehad.

Janine Boiarsky, de consulaire ambtenaar in Minsk, slaagde erin om via de commandant contact te krijgen met de ballonvaarders. Ze sprak eerst met Wallace en vroeg toen naar Brielmann, die volgens Wallace in orde was. Boiarsky stond erop dat ze Brielmann ook zelf zou spreken. “Ze wilde met ieder van ons persoonlijk spreken,” zei Brielmann, “om onze stem echt te horen.” Ze meldde dat de ambassade eraan werkte om hen te bevrijden. “Wetende dat iemand in de Amerikaanse regering wist dat we bestonden, en hopelijk waar we waren, was een grote troost.”

Het nieuws van de dood van Fraenckel en Stuart-Jervis was moeilijk om te verwerken tijdens hun detentie. De volgende ochtend, een donderdag, eiste Wallace opnieuw dat hun ontvoerders hem eindelijk in de vrachtwagen lieten, om zijn medicatie uit de ballon te halen. “Wil je dat ik hier sterf?” vroeg hij. “Ze liggen gewoon in de mand!” Het vooruitzicht van de mogelijke dood van nóg een Amerikaan onder hun verantwoordelijkheid, was voldoende om uiteindelijk toch toegang te krijgen tot de ballon / en de medicijnen.

Brielmann schreef die middag een verklaring voor de commandant, om te ondertekenen. “Ik wilde proberen om te documenteren dat we gedwongen waren om te landen,” zei hij. De Gordon Bennett regels vereisten dat ze ondertekende getuigenissen van getuigen van hun landing moesten verkrijgen. De verklaring bevatte de lengte- en breedtegraad van de landingsplaats, samen met een beknopte verklaring voor de organisatoren van Gordon Bennett, waarin onder andere werd beweerd dat hij en Wallace verder hadden kunnen varen als ze niet gedwongen waren geweest om te landen. De commandant wees erop dat hij zelf niet kon weten of ze daadwerkelijk hadden kunnen blijven varen. Bovendien

maakte hij bezwaar tegen Brielmanns beschrijving van de Hind als een ‘militair kanonneerschip’. “Je wist immers niet dat er geweren op zaten”, protesteerde hij. Brielmann zei dat hij de zelf mitrailleurlopen kon zien. “Maar je wist niet of er daadwerkelijk kogels in zaten,” antwoordde de commandant. Ze kwamen overeen om het een ‘militaire helikopter’ te noemen. Brielmann herschreef zijn verklaring en de commandant ondertekende en dateerde deze.

Ondertussen had de volgploeg al 24 uur niet meer geslapen. Vic had van Boiarsky vernomen dat de lichamen van zijn broer en Stuart-Jervis in een klein mortuarium in de stad Biaoza lagen, in de buurt van waar de D-Caribbean werd neergehaald, en begon te huilen. Ze zouden officieel moeten worden geïdentificeerd. Boiarsky had er inmiddels voor gezorgd dat er zorgvuldig met de overleden aeronauten en hun bezittingen werd omgegaan, en dat er geen autopsie zou worden uitgevoerd zonder dat er ook een Amerikaanse arts aanwezig was. Tegen de tijd dat de crew in Biaoza aankwam, rond 04:00 uur ‘s ochtends op donderdag, was Boiarsky in Minsk. Vic belde haar vanuit een postkantoor en Boiarsky zei dat ze hen later op de dag wilde ontmoeten. Ze vertelde dat de Wit-Russische luchtverdedigingstroepen Wallace en Brielmann vasthielden op een basis in David-Gorodok, drie uur rijden richting het oosten. Vic vroeg Boiarsky wat ze moesten doen. “Als ambtenaar van de Amerikaanse ambassade kan ik je niet adviseren om er naartoe te gaan”, zei Boiarsky tegen hem. “Maar als mens: ga er zo snel als je kunt naartoe!”

Rond het middaguur bereikte de geleende Audi met daarin de gecombineerde crew van de Spirit of Springfield en de D-Caribbean de kazerne in David-Gorodok, waar Wallacew en Brielmann werden vastgehouden. Ze stopten bij een officieel ogend gebouw, en kondigden aan dat ze op zoek waren naar twee Amerikanen en een luchtballon. Het gebouw bleek een bank te zijn. De eigenaar stond hen niet toe om de Amerikaanse ambassade in Minsk te bellen, maar belde wel zelf een nummer, en meldde terug dat Wallace en Brielmann binnen 15 minuten zouden arriveren. Maar dat gebeurde niet. De bankmedewerker leidde hen vervolgens naar de poort van de militaire basis, en vertrok. Bij de basis aangekomen reed een kleine man met een grote hoed en een borstelige snor hen naar een wachtpost, waar een officier hun visa controleerde en een tolk regelde. Terwijl ze wachtten, vroeg de crew of ze de Amerikaanse ambassade mochten bellen, maar de besnorde man zei dat ze moesten wachten. Sveta, de tolk, arriveerde een uur later, inspecteerde opnieuw hun paspoorten, en vroeg waarom ze in Wit-Rusland waren. Met al het geduld dat hij kon opbrengen, antwoordde Stürzlinger: “We zijn hier om onze dode piloten en de twee overlevenden op te halen.” Hij eiste om hun vrienden te mogen zien. “Ze hebben het druk”, zei de man met de grote hoed. “Er moet aardig wat

papierwerk worden geregeld.” Uiteindelijk gaven de bewakers toestemming om de ambassade te bellen. Zij begeleidden de crew naar het postkantoor van David-Gorodok, dat ook dienstdeed als kruidenierswinkel - waarvan de schappen grotendeels leeg waren. Toen arriveerde Brielmann met een gewapende bewaker, omdat hij naar de organisatie in Zwitserland wilde bellen, in de hoop dat de organisatoren een bericht konden doorgeven aan de volgploeg. Hij was dan ook enorm verbaasd toen hij Hockeler zag staan, en haastte hij zich om haar te omhelzen. Toen Brielmann Vic zag, voelde hij het verdriet dat zijn vriend doormaakte en omhelsde hem. “We hadden niet veel woorden nodig,” zei Brielmann. “Gewoon een immens verlies delen.”

Wallace was door de bewakers met een escorte naar de stad gebracht, om zijn zonen in Massachusetts te bellen. Bij terugkomst wilde de commandant dat hij een verklaring in het Russisch zou ondertekenen, wat Wallace weigerde te doen als er geen Amerikaanse functionaris aanwezig was. Met de crew op de basis en de Amerikaanse ambassade die steeds meer stampei maakte, leek de houding van de Wit-Russen te veranderen. “Ze realiseerden zich dat ze een grote fout hadden gemaakt”, zei Wallace. Brielmann besloot van dat momentum te profiteren: hij wilde de ballon in de trailer van de crew krijgen, zodat ze klaar waren om te vertrekken. Toen hij een eskadron troepen zag rondlopen, wees hij naar de Spirit of Springfield op de drieassige vrachtwagen. “Ik moet dit ding netjes inpakken”, zei hij. “Kan ik wat hulp krijgen?” De commandant verzamelde daarop enkele tientallen soldaten, en Brielmann gebruikte soms de Russische terminologie die hij had geleerd om de troepen uit te leggen hoe zij de Spirit of Springfield konden helpen in te laden. Toen ze klaar waren, keek hij Stürzlinger en Wallace met een sluwe grijns aan. De piloten mochten vervolgens hun spullen uit de kazerne halen, terwijl de crew drankjes en brandstof insloeg voor de rit. Ze vroegen om een document van het leger dat hun doorgang uit het land zou vergemakkelijken, waarop Sveta een verklaring in het Russisch produceerde die ze niet konden lezen.

Rond 20.30 uur arriveerde het gezelschap bij het mortuarium waar Boiarsky hen opwachtte. Ze vertelde Vic dat hij zijn broer kon zien als hij dat wilde. “Ik ben zelf al binnen geweest om de lichamen te zien”, waarschuwde ze, en ze legde uit dat ze de paspoorten van de beide slachtoffers had gebruikt om hun identiteit al te bevestigen. “Ik raad je aan om zelf niet meer te gaan kijken, tenzij je het écht wilt. Het is niet prettig.” Een van de mannen had een verbrijzelde ribbenkast, alsof hij plat op zijn rug op de grond was gevallen. De andere leek op het moment van de botsing in een zittende positie te hebben gezeten, met een verbrijzeld gezicht, stuitje en benen. Vic koos ervoor om buiten te blijven, en er was niemand anders die wel wilde gaan kijken. Tegen 22.00 uur begeleidde Boiarsky de groep naar de Poolse grens. Ze zou zelf terugkeren naar het

mortuarium om de lichamen per vliegtuig naar Minsk te begeleiden. Hun stoffelijke overschot zouden vervolgens naar de Verenigde Staten worden gestuurd.

Bij het grensstation op de grens met Polen berispten bewakers Wallace en Brielmann voor het ontbreken van inreisvisa, en brachten hen $30 per persoon in rekening om het land te kunnen verlaten, waarop Boiarsky een cheque uitschreef. Eindelijk verdween Wit-Rusland in de achteruitkijkspiegel.

In Wil, Zwitserland verzamelden tientallen ballonvaarders en hun crew zich op zaterdag 16 september, om een herdenkingsdienst bij te wonen voor Fraenckel en Stuart-Jervis in de 13e-eeuwse bedevaartskapel Maria Dreibrunnen. In een zwart pak stond Jacques Soukup zichtbaar radeloos voor de opeengepakte belangstellenden. Achter Soukup was de vlag van de Amerikaanse Maagdeneilanden over het altaar gedrapeerd. Daarvoor stond een zwart-witfoto van Fraenckel en StuartJervis, stralend in de rieten mand van Soukup’s ballon. Hij had ermee geworsteld, om de lofrede voor zijn vrienden voor te bereiden.

Soukup las voor uit de brief van Paulus aan de Korintiërs, een Bijbelse passage, en beschreef de niet aflatende vrijgevigheid en joviale geest van de piloten, hun vele bijdragen aan de ballonvaart en aan het leven van de mensen die van hen hielden. “Het is een grote tragedie, een zinloos verlies van mensenlevens,” zei Soukup, “maar ze stierven terwijl ze deden waar ze van hielden.”

Wallace en Brielmann waren niet aanwezig bij de dienst. Wallace was al naar huis gevlogen, naar de VS, en ook Brielmann en Hockeler sloegen de bijeenkomst over op aanraden van racedirecteur Andreas Spenger, die hen adviseerde om rust te houden en een stortvloed aan vragen te vermijden. De twee piloten hoorden de volgende ochtend dat ze, na 872 mijl te hebben gevaren, tweede waren geworden in de Gordon Bennett Cup van 1995, achter de Duitsers Willi Eimers en Bernd Landsmann, die meer dan 1.000 mijl naar Letland hadden gevaren en daarbij een duurrecord van 92 uur en 11 minuten hadden gevestigd. Fraenckel en Stuart-Jervis - neergeschoten op slechts acht mijl van de landingsplek van de ballon Aspen - werden vijfde.

Een brandende vraag was nog steeds niet beantwoord: waarom schoot Wit-Rusland in hemelsnaam een luchtballon neer?

Dit artikel stond eerder dit jaar in het Amerikaanse ‘The Atavist Magazine’, editie 161-2025 onder de oorspronkelijke titel ‘The Balloon that Fell from the Sky’. Met toestemming van uitgever en auteur is het vertaald naar het Nederlands en als korte serie opgenomen in Ballonstof. Volgende keer deel 4: ‘Waarom in hemelsnaam?’

COLOFON

SECOND LIFE

LAMP VAN THUNDER BRANDER

Thunder had haar eerste brander voorzien van vier jets met cilinders. De MK1 brander was daardoor zwaar en bij haar opvolger, de Thunder MK2 met bijnaam ‘Hot Tom’, waren de cilinders alweer verdwenen. Wie de hand weet te leggen op een Thunder MK1 kan er, zoals Han Nabben deed, een decoratieve lamp van maken door de vier cilinders te voorzien van een lamp en de brander met een beugel op een tri-pod te zetten. Door lampfittingen met klemmen op de jets te bevestigen, kan de historische brander in originele staat behouden blijven.

Heb je ook afgedankte ballonspullen een tweede leven gegeven? Laat het weten via ballonstof@knvvl.nl.

Ballonstof Winter 2025. Kwartaalblad van de afdeling Ballonvaren van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL) i.s.m. de Koninklijke Belgische Ballonvaart Federatie (KBBF). Oplage 600 exemplaren.

Redactie: Han Nabben, hoofdredacteur | Annette Witte, eindredacteur | Rutger Coucke, art director | Gerjan Crebolder, redactie Nederland | Luc van Geyte, redactie België. De redactie beslist over het opnemen van artikelen en behoudt zich het recht voor om artikelen te bewerken. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van de artikelen komt voor rekening van de betrokken auteur.

Contact: ballonstof@knvvl.nl (NL) of redactie@balloonfederation.be (BE). Ballonstof niet ontvangen? Neem dan contact op met ledenservice@knvvl.nl of redactie@balloonfederation.be.

Verschijningsdata en deadlines: Voorjaar deadline 28-2, verschijning 31-3 | Zomer deadline 31-5, verschijning 30-6 | Najaar deadline 31-8, verschijning 30-9 | Winter deadline 15-11, verschijning 24-12.

Adverteren: 1/1 pag € 305 | 1/1 pag binnenzijde omslag € 335 | 1/1 pag achtercover of pag 5 € 365 | 1/2 pag € 165 | 1/4 pag € 95 | 1/8 pag € 55 | leaflet € 650. Korting bij herhaald adverteren. Tarieven zonder BTW.

Abonnementen: Losse nummers €7,95. Abonnement € 30,per jaar. Abonnementen worden automatisch verlengd tenzij een maand voor het verstrijken van de abonnementsperiode bericht van opzegging is ontvangen via ledenservice@knvvl.nl (NL) of redactie@balloonfederation.be (BE). Ballonstof is gratis voor leden van de KNVvL afdeling Ballonvaren, de DBCC en de KBBF.

Bestuur KNVvL Afd. Ballonvaren: Voorzitter Alex Jan Barends, voorzitter.ballonvaren@knvvl.nl | secretaris Rob den Boer, secretaris.ballonvaren@knvvl.nl | penningmeester Benjamin Urbach, penningmeester.ballonvaren@knvvl.nl | alg. bestuursleden Bert Stuiver en Bart Sebregts. DTO: head of training René Zwarteveen | deputy head of training Martijn Kort. Woordvoerders: Alex Jan Barends +31(0)6-52626338 | Monique Hoogeslag +31(0)6-23505807 | Jan Oudenampsen +31(0)6-53336933 | René Zwarteveen (DTO) +31(0)615054777. Knvvl.nl/ballonvaren.

Bestuur KBBF: Voorzitter Yves Lannoy, +32(0)478-515730 | Secretaris en ledenadministratie Evert Dehandschutter, +32(0)472-804884 | Penningmeester Luc Van Geyte, +32(0)495-225566 | Leden RvB Christophe Holvoet, Gert Laureys, Johan Vander Meiren, Stijn Stealens, Djorry Simoen, Michael Aerens, Kenian Dekein | Woordvoerder Yves Lannoy, +32(0)478-515730. Email rvb@balloonfederation.be | Sportcommissie, sportcommissie@balloonfederation.be | www.balloonfederation.be

© Ballonstof Magazine. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden verveelvoudigd, opgeslagen en/of openbaar worden gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de hoofdredacteur.

www.knvvl.nl/ballonstof ISSN 1386-1700

U wilt uw vingers niet branden... Dus kies voor een liefhebber en specialist met ruim veertig jaar ervaring

Meer informatie:

Walter van Burgel 076 - 5333 535 w.vanburgel@dekeyzer.nl

Marloes Selten 076 - 5333 525 m.selten@dekeyzer.nl

Meer informatie: De Keyzer Zekerheid www.dekeyzer.nl 076-5333555 ballon@dekeyzer.nl

De collectieve verzekeringsoplossing voor KNVvL en individuele ballonvaarder.