GebitsGroeiBoekje

Datum

Gebits Groei Boekje 0 tot 5 jaar

Dit boekje is van

Mijn mondzorgpraktijk Naam praktijk

Adres

Telefoonnummer

Spoednummer

Mijn consultatiebureau/CJG

Mijn jeugdarts/jeugdverpleegkundige

Datum

Tijd

Soort afspraak

3

Inhoudsopgave Bezoek aan de mondzorgverlener

6

Adviezen voor de baby (het eerste jaar)

9

Adviezen voor 1-5 jaar

17

Adviezen vanaf 5 jaar

24

Let op!

25

Een gaatje, hoe komt dat?

26

Wat kan er nog meer gebeuren als je je mond niet goed verzorgt?

30

Ik zie iets bijzonders in de mond

32

Gewoontes aanleren

33

Afsprakenkaarten 38 Extra afsprakenkaarten

50

Leuk voor later: wanneer komen de tanden en kiezen door?

58

Maak je eigen als-dan-waar-plan

59

Moeilijke woorden

60

Notities 62 4

Beste ouders, In dit GebitsGroeiBoekje lees je alles over de tanden en kiezen van je kind.

Als ouder wil je natuurlijk het beste voor je kind - en daar hoort een gezonde mond zeker bij. In dit boekje vind je handige tips om je kind te helpen vanaf de geboorte tot ongeveer 5 jaar. We geven adviezen per leeftijd, zodat je precies weet wat je kunt doen als je kind opgroeit. Maar dit boekje is meer dan een lijst met adviezen. Het gaat vooral om het vormen van gezonde gewoontes en dat begint al heel jong!

Gezonde tanden en kiezen Gezonde tanden en kiezen heb je nodig om goed te kunnen bijten, kauwen, praten en slikken.

Je leest in dit boekje wat je kunt doen om de tanden en kiezen gezond te houden.

Alle ouders en kinderen Het boekje is voor alle ouders: vader en/of moeder, 2 vaders, 2 moeders, alleenstaande ouders, adoptieouders of pleegouders. In dit boekje spreken we over hij/hem als het over het kind gaat. Hiermee bedoelen we natuurlijk alle kinderen.

5

Bezoek aan de mondzorgverlener De mondzorgverlener* kijkt af en toe mee naar de ontwikkeling, gezondheid en verzorging van de mond en bespreekt dit met je. Zodra de eerste tand van je kind doorkomt, is het belangrijk om met je kind naar de mondzorgverlener te gaan.

Vanaf de geboorte tot de tweede verjaardag

Het is daarom belangrijk om 1 à 2 keer per

verandert er veel in de mond en is het

jaar naar een mondzorgpraktijk te gaan, ook

belangrijk om gezonde gewoonten aan te

als je kind geen pijn heeft en alles goed lijkt

leren. De mondzorgverlener kan je hierbij

te gaan.

helpen door je begeleiding en tips te geven voor gezonde gewoonten om de tanden en

De eerste afspraken

kiezen van je kind gezond te houden. Ook

Tijdens de eerste afspraak gaat de

wordt de ontwikkeling van het gebit en

mondzorgverlener vooral in gesprek met

kaak gevolgd. Eigenlijk net zoals de arts en

jou als ouder. Juist nu je kind nog erg klein

verpleegkundige op het

is, kunnen er nuttige tips gegeven worden

consultatiebureau of Centrum Jeugd en Gezin

om zelf thuis mee aan de slag te gaan.

(CJG) de groei en ontwikkeling van je kind

Verzamel vooraf je vragen en stel ze aan de

volgen en je hierover tips en advies geven.

mondzorgverlener.

Gebruik jij de GroeiGids-app al?

Je kunt deze app gratis downloaden in Google Play of de App Store.

In de app kun je informatie vinden over gezond opgroeien en opvoeden van je kind per levensfase. Je kunt ook alles bijhouden in een ‘groeipad’. Ontwikkeling, groei, vaccinaties, kindergebit, maar ook gebeurtenissen zoals verjaardagen en uitstapjes. Bij elk item kunnen foto’s of video’s worden toegevoegd.

6

Neem je kind mee naar de afspraken bij de

Op sommige momenten zal de

mondzorgverlener. Je kind kan dan ook

mondzorgverlener ook extra onderzoek

wennen aan de praktijk. Zo worden bezoeken

willen doen. Hierbij kan bijvoorbeeld ook

al snel een vaste gewoonte.

voedingsonderzoek gedaan worden of een foto gemaakt worden (röntgenfoto).

Vind je naar de mondzorgpraktijk gaan

De momenten hiervoor worden per kind

niet leuk of spannend? Neem iemand mee!

bepaald. De mondzorgverlener zal dit met je

Diegene kan je kind positief begeleiden en jij

bespreken.

kunt rustig naar de adviezen luisteren.

Extra afspraken Soms is het nodig om vaker te komen dan 1 à 2 keer per jaar. Je mondzorgverlener bepaalt samen met jou wanneer het verstandig is om weer terug te komen voor extra begeleiding.

.* Wie zorgt er voor de tanden van je kind?

In de mondzorgpraktijk komt je kind voor een afspraak bij een mondzorgverlener. Dit kan een tandarts, mondhygiënist of preventieassistent zijn. Zij controleren de mond, geven advies en behandelen de tanden en kiezen als dat nodig is.

7

Adviezen voor jouw bezoek aan de mondzorgverlener • Begrijp je niet wat de mondzorgverlener zegt? Vraag gerust wat hij/zij precies bedoelt.

• Vraag wat er gaat gebeuren en waarom.

• Gebruikt je kind medicijnen?

Vertel de mondzorgverlener welke medicijnen dit zijn.

Gewoontes zijn dingen die je automatisch doet, zonder dat je erover hoeft na te denken.

Als je kind al vroeg leert om goed voor de tanden, kiezen en het tandvlees te zorgen, dan wordt dit ook een gewoonte.

De afsprakenkaarten verderop in het boekje (vanaf pagina 38) kunnen gebruikt worden tijdens de afspraak met de mondzorgverlener.

Je kunt de kaart samen met hem of haar invullen of je kunt dat zelf achteraf doen.

Zo maak je van de 'adviezen voor thuis' een

Kosten

simpel als-dan-plan dat echt bij jullie past.

De ziektekostenverzekering betaalt voor kinderen tot 18 jaar de kosten voor de controle

Tot slot

en de behandelingen om de mond gezond te

We hopen dat dit boekje je helpt om van

houden. Voor bepaalde behandelingen moet

tandenpoetsen en mondverzorging een

de mondzorgverlener toestemming hebben van

fijne gewoonte te maken voor je kind. Goede

de verzekeraar. Heel soms worden de kosten

mondgezondheid begint al bij de allereerste

niet vergoed. Vragen over wie de rekening dan

tand en jij kunt daar een grote rol in spelen.

moet betalen? Bespreek dat eerlijk met de

Door simpele plannen te maken en deze op te

mondzorgverlener. Dan kunnen jullie samen

schrijven, geef je je kind de beste start voor

kijken wat de kosten zijn van de behandeling

een gezonde mond.

en oplossingen zoeken voor de betaling ervan.

Gebruik de afsprakenkaarten, bespreek

Maak het persoonlijk

ze met je mondzorgverlener. Maak van

In dit boekje staan adviezen voor kinderen

tandenpoetsen iets leuks en positiefs. Zie het

van 0 tot 5 jaar. Ook helpen we je om de

als een gezellige kans om samen met je kind

adviezen te gaan uitvoeren. Daarvoor vind

een goede gewoonte op te bouwen waar hij

je in dit GebitsGroeiBoekje verschillende

een leven lang wat aan heeft.

hulpmiddelen. Zo helpen we je bijvoorbeeld om gewoontes aan te leren door het maken van een als-dan-plan (zie pagina 33).

8

Veel succes!

Adviezen voor de baby (het eerste jaar) Een baby begint meteen na de geboorte met zuigen en drinken. Na ongeveer 3 maanden gebruikt de baby ook zijn mond om te ontdekken en te voelen. Hij stopt dus alles in zijn mond. Leuk, maar ook gevaarlijk. Pas op met kleine dingen.

Doorbraak van het melkgebit De eerste tanden komen meestal tussen de 6 en 11 maanden door. Maar het verschilt per baby!

Wist je dat sommige kinderen zelfs met een tand geboren worden? De onderste tanden komen vaak het eerst door. De eerste tanden noemen we melk­tanden. Ze zijn kleiner dan de volwassen tanden, zodat ze beter in een kindermond passen. Het doorkomen van de tanden kan pijn doen. Veel baby's hebben dan zin om te kauwen of te bijten. Hieronder staan tips om de pijn te verlichten:

MASSEREN masseer het

BIJTRING bewaar de bijtring

tandvlees licht op de plek

in de koelkast. Het bijten op

waar de tand doorkomt.

een (koude) bijtring heeft een

Doe dit met je vinger of een babytandenborstel. Dit kan de irritatie verminderen. Speciale zalfjes voor

masserende werking. Wat ook werkt is een dichtgebonden washandje met ijsblokjes. Koud werkt verkoelend.

doorkomende tanden zijn niet echt nodig.

AANDACHT je baby kan erg VOORKOM UITDROGEN

hangerig en huilerig zijn, dus

als je kind veel kwijlt is het

neem je kind lekker op schoot

belangrijk dat het gebied rond

en geef vooral veel aandacht.

de mond goed wordt ingesmeerd

Lees bijvoorbeeld een boekje samen, maar

met bijvoorbeeld vaseline om uitdroging van

geef geen zoet(igheid)!

de huid te voorkomen. Dit geeft namelijk ook irritatie en pijn.

KOEL WATER laat je kind gekoeld water drinken of sabbelen op een stukje koude komkommer.

9

Kwijlen

Dit heet ook wel tandplak. Door elke tand en

Baby’s gaan soms meer kwijlen. Dat komt

kies zorgvuldig te poetsen (je hoeft niet hard

omdat de speekselklieren zich ontwikkelen

te duwen), zorg je ervoor dat je de tandplak

en je kind nog moet leren om het speeksel

verwijdert.

door te slikken. Het komt niet door de nieuwe tanden. Je kind moet gewoon nog leren het speeksel weg te slikken.

Tandenborstel en tandpasta Gebruik baby- of

Tips • Op pagina 58 kun je de doorkomende tanden en kiezen bijhouden, leuk voor later.

• Liever digitaal? Ook in de Groei­Gids-app kun je de doorgekomen tanden en kiezen met datum noteren.

peutertandpasta met 500 - 750 ppm fluoride.

Fluoride maakt het tandglazuur van de tanden en kiezen sterker. Tandglazuur is de buitenste laag van de tanden en kiezen.

Tandenborstels voor baby’s hebben een

Tandenpoetsen

kleine borstelkop en zachte haren. Er zijn

Als je het eerste puntje van de tand ziet,

ook speciale vingertandenborstels. Maak

start dan met poetsen. Poets 2 keer per dag

het poetsen vooral leuk en zorg dat het geen

de tand(en) van je kind waarvan minimaal

moppermoment wordt. Je kind zal snel gaan

1 keer per dag met tandpasta. Vanaf het

accepteren dat het er gewoon bij hoort

moment dat de tand door is, blijven er bacteriën op zitten.

10

Tips voor het tandenpoetsen 1 Poets de tanden van je kind 2 keer per dag. Ook nu al is een vast ritme belangrijk.

• 2 Gebruik 2 keer per dag een klein beetje tandpasta voor baby's en peuters met • 500 - 750 ppm fluoride, zonder extra smaakje.

3 Pas de hoeveelheid tandpasta aan aan het aantal tanden. Gebruik tot 12 maanden • maximaal 0,5 cm fluoridetandpasta voor baby's en peuters.

• 4 Gebruik een tandenborstel speciaal voor baby’s en peuters. Deze zijn klein en zacht.

5

Je baby kan nog geen tandpasta uitspugen; het is niet erg als je kind wat baby- of peutertandpasta inslikt.

• 6 Het is handig om de tanden te poetsen als je baby ligt, bijvoorbeeld op de commode of op schoot.

7 Poets de tanden van je baby in een vaste volgorde. Je kunt de methode van • de 3 B’s gebruiken: Binnenkant, Buitenkant en Bovenop. Poets met heen-en-weergaande bewegingen.

8 Neem je baby mee naar de mondzorgverlener als de eerste • tand er is. Ook als je zelf niet gaat of als het nog geen tijd is voor je eigen bezoek aan de mondzorgverlener.

11

Maak het tandenpoetsen leuk!

Hoe ziet een dagmenu er uit?

Tandenpoetsen is belangrijk, maar gaat

Hiernaast vind je voorbeelden van een

niet altijd gemakkelijk. Laat je baby

dagmenu voor je kind. De hoeveelheden

op een speelse manier wennen aan de

zijn om je een idee te geven hoeveel je kunt

tandenborstel. Geef bijvoorbeeld een

aanbieden. Je kind bepaalt zelf hoeveel het

borstel om mee te spelen. Poets elke dag,

hiervan opeet.

ook als het moeilijk gaat. Het kost tijd om een baby te laten wennen aan het poetsen.

Vitamine D

Zorg vanaf het begin zo veel mogelijk voor

Elke dag heeft je kind 10 microgram extra

2 vaste momenten op de dag en maak een

vitamine D nodig. Tot hij 4 jaar is. Vitamine D

vaste ‘poetsplek’. Je baby zal langzaam leren

is belangrijk voor botten en tanden. Kinderen

dat tandenpoetsen er iedere dag bij hoort.

met een (getinte) donkere huid hebben

Maar hoe maak je tandenpoetsen leuk? Kies

hun hele leven extra vitamine D nodig. Geef

het juiste tijdstip om te poetsen en zing een

vitamine D op oliebasis tot je kind 4 jaar is.

liedje. Zie voor tips pagina 11.

Uit een beker drinken Eten en drinken

Leer je kind vanaf 9 maanden (of zodra hij zelf

Eten en drinken speelt een belangrijke rol bij

kan zitten) uit een gewone beker te drinken

het ontstaan van gaatjes. Van bijna alles wat

in plaats van uit een zuigfles. Dit is beter voor

we eten en drinken kun je gaatjes krijgen.

de tanden en kiezen en de ontwikkeling van de kaak. Langer drinken uit een zuigfles zorgt

Niet te vaak eten en drinken Voor jonge baby’s gebeurt voeden in principe op verzoek. Het aantal voedingsmomenten ligt niet vast. Vanaf 4 maanden kan de baby wennen aan een ritme van voeden. Je kind groeit vanaf dan langzaam naar een dagmenu met 5 vaste momenten om te eten en te drinken.

12

ervoor dat je kind sneller gaatjes krijgt.

Dagmenu 6 t/m 7 maanden (bron: GroeiGids)

07.00 u 200 ml borstvoeding of opvolgmelk 10.00 u 150-200 gram fruit + lauwe thee zonder suiker of water 12.00 u borstvoeding of 100 ml opvolgmelk +

Dagmenu 8 t/m 11 maanden (bron: GroeiGids)

08.00 u 200 ml granen pap uit een bordje of sneetje brood 10.00 u 150-200 gram fruit + lauwe thee zonder suiker of water 12.00 u 1 sneetje brood met

½-1 sneetje lichtbruin brood

150 ml melk

15.00 u 200 ml borstvoeding of opvolgmelk + broodkorst.

Vanaf 7 maanden evt. melk

15.00 u 200 ml melk 17:00 u groenten met aardappel/ rijst/pasta en evt. vis/vlees/

vervangen door yoghurt

ei/bonen/linzen/erwten +

st/ 17.00 u groenten met aardappel/rij ei/ pasta en evt. vis/vlees/ bonen/linzen/erwten 19.00 u borstvoeding of 200 ml opvolgmelk

yoghurt (=toetje) Laatste voeding vervalt vanaf 10 maanden

Meer voorbeelden van gezonde dagmenu’s? Op de website van het Voedingscentrum vind je meer voorbeelden van dagmenu’s.

Tips voor drinken 1 Het is belangrijk om te oefenen met uit een beker te •

drinken voordat je kind 1 jaar is. Daarna wordt het moeilijker aan te leren voor je kind.

2 • Je kunt oefenen met een open beker met een

dikkere substantie zoals bijvoorbeeld yoghurt.

3 • Geef geen anti-lekbeker en geen tuitbeker, maar

liever een beker met holle deksel met drinkspleet (zie afbeelding hiernaast).

4 • Geef geen fles drinken mee in bed.

5 • Laat je kind na het poetsen ’s nachts alleen nog

maar water drinken.

13

Zuigfles

in zijn mond stopt, is het beter om hem een

Een gaatje kan al snel ontstaan nadat de eerste

speen aan te bieden. Een dentale speen heeft

melktanden zijn doorgekomen. Vaak wordt dit

een aangepaste maat en vorm. Dit heeft

veroorzaakt door regelmatig zoete drankjes te

minder invloed op het gebit, de spraak en

drinken uit een zuigfles of een anti-lekbeker.

de ademhaling dan het duimen. Een speen is

Zo’n fles of beker moedigt je baby of peuter aan

makkelijker af te leren dan duimen.

om telkens kleine slokjes te nemen in plaats van het drinken in één keer op te drinken.

Heeft je kind een speen? Start vanaf 6

Om dit te voorkomen, kun je je baby vanaf 9

maanden met afbouwen. Rond die leeftijd

maanden (of zodra je baby kan zitten) leren

neemt de zuigbehoefte af en wordt het

drinken uit een gewone beker.

zuigen op een speen een gewoonte. Het

Als je toch een fles of anti-lekbeker blijft

is aan te raden om je baby vóór zijn eerste

gebruiken, laat dan de fles of beker rustig

verjaardag te laten wennen aan het stoppen

en in één keer leegdrinken aan tafel of op

met de speen en duim. Het stoppen met

schoot. Dus geef deze niet mee in bed. Wil je

speengebruik en duimen is belangrijk om de

kind niet slapen zonder fles? Bespreek dit dan

volgende redenen:

met de jeugdarts of verpleegkundige op het

• De stand van het gebit: langdurig

consultatiebureau.

gebruik van een speen en duim kan leiden tot afwijkingen in de positie van de

14

Speen of duimen

voortanden, kaak of tong. Bijvoorbeeld

Sommige baby’s hebben een sterke

een open beet komt vaak voor bij

zuigbehoefte, bij andere baby’s is dat

langdurig gebruik van een speen.

minder. Zij beginnen daarom al vroeg op

• Verhoogde kans op gaatjes: door

hun duim te zuigen. Als je baby een sterke

het gebruik van een speen of door

zuigbehoefte heeft en zijn duim of vinger

duimzuigen kan je kind de gewoonte

•

ontwikkelen om door de mond te ademen.

Lipband/tongriem

De mond van je kind droogt dan uit. Er

Sommige pasgeboren baby’s hebben

is daardoor minder speeksel in de mond

problemen met hun lipband en tongriem.

aanwezig, waardoor er meer kans op

Dit zijn kleine stukjes bindweefsel in de

het krijgen van gaatjes is. Daarnaast

mond die helpen om de lippen en tong op

ontwikkelen de tanden en de kaak zich

hun plek te houden, bijvoorbeeld als je lacht

niet zoals het hoort.

of drinkt. Als deze bandjes te kort zijn, kan

Verkoudheid en oorproblemen: door

dat problemen geven met het voeden. Bij

een openmondademhaling kan je kind

oudere kinderen kan dat zorgen voor moeite

eerder last krijgen van verkoudheid en

met praten of eten en soms ook voor scheve

oorproblemen. Om te voorkomen dat je

tanden.

kind door zijn mond gaat ademhalen, kun je tijdens het slapen de speen uit de mond

Een kinderarts, KNO-arts, huisarts, jeugdarts,

halen en de lippen voorzichtig sluiten.

mondzorgverlener, lactatiekundige of

• Spraakproblemen: uit onderzoek is

preverbaal logopedist kan hier advies over

gebleken dat kinderen die langdurig een

geven. Bij sommige problemen kan worden

speen gebruiken later meer kans hebben

aangeraden om de tongriem te corrigeren.

op spraakproblemen. Kinderen die altijd

Dit heet een frenulumectomie.

een fopspeen of duim in de mond hebben, kunnen hun lippen en tong niet optimaal gebruiken. Dit kan leiden tot slissen.

Er zijn 5 symptomen die kunnen wijzen op een te strakke lipband of tongriem: •1 een klakkend geluid tijdens het drinken; •2 kleine hapjes en de tepel naar binnen zuigen; •3 krachtig drinken, bijten of klemmen met de kaak; •4 onrustig, ongeduldig of kort drinken met regelmatig loslaten van de tepel; •5 opboeren of spugen door het inslikken van te veel lucht.

15

Tips voor stoppen met de speen •1

Start op tijd: vanaf de leeftijd van 6 maanden kun je beginnen met het afleren van de speen. Hoe langer er wordt gewacht, hoe meer je kind gehecht raakt aan een speen.

De zuigbehoefte neemt rond de leeftijd van 6 maanden al langzaam af. Probeer vóór de eerste verjaardag al afscheid te nemen van de speen.

•2

Bouw geleidelijk af: bouw de speentijd geleidelijk af door de speen alleen nog te geven op bepaalde tijdstippen. Bijvoorbeeld niet meer overdag, maar alleen als het bedtijd is.

Als je merkt dat je kind na het stoppen met de speen zijn duim in de mond steekt, is het mogelijk nog te vroeg. Sommige ouders kiezen er wel voor om ‘cold turkey’ te stoppen met de speen. Je voelt als ouder zelf wel aan of dit het beste past bij je kind. Kinderen vragen vaak nog wel een paar dagen om hun speen, dus hou vol! Als ze zien dat de speen echt weg is, zal het snel over zijn.

•3

Rustige periode: kies een rustige periode uit, dus niet rond een verjaardag, vakantie of geboorte van een broertje of zusje. Juist bij spannende momenten kan je kind de steun van een speen nog nodig hebben. Ook belangrijk: als ouder moet je in deze periode ook wat sterker in je schoenen staan, dus kies samen een handig moment.

16

Adviezen voor 1 tot 5 jaar Het melkgebit is compleet als je kind ongeveer 2,5 jaar is.

Het is belangrijk om als ouder(s) je kind te leren hoe je je tanden goed verzorgt. Dat begint al vanaf de eerste tand.

Zo zorg je ervoor dat ook in de melktanden en melkkiezen geen gaatjes komen. Start dus meteen met poetsen.

Wacht niet met goed poetsen tot je kind

slecht gebit pijnlijk voor een kind en ziet het

gaat wisselen. Start met poetsen zodra de

er niet mooi uit.

eerste tand is doorgekomen. Het melkgebit zorgt ervoor dat in de kaak van je kind straks

Tandenpoetsen

voldoende plek is voor deze volwassen tanden

• Poets vanaf de doorbraak van de eerste

en kiezen. Daarom is het zo belangrijk dat het

tand 2 keer per dag. Gebruik, afhankelijk

melkgebit gezond blijft.

van de hoeveelheid tanden, niet meer dan 0,5-1,0 cm peutertandpasta met

Een slecht melkgebit heeft invloed op de

500 - 750 ppm fluoride. Doe dit op een

volwassen tanden en kiezen die al in de kaak

vast moment in de ochtend en in de

aanwezig zijn. Die kunnen ook beschadigd

avond. Zo wordt het snel een dagelijkse

raken of verkeerd doorkomen. Ook is een

gewoonte.

• Is je kind 3 jaar? Leer hem steeds beter zelf poetsen. Doe dit voor de spiegel, terwijl je achter hem staat of zit. Doe voor hoe hij op de juiste manier zijn tanden poetst. Zo kun je de tanden en kiezen van je kind het beste zien en kan je overal goed bij. Denk aan de drie B’s bij het poetsen: Binnenkant, Buitenkant en Bovenop.

17

• Poets de tanden van je kind zelf of poets

Eten en drinken

ze in ieder geval 1 keer per dag na. Dit is

Eten en drinken speelt een belangrijke rol bij

nodig tot het kind 12 jaar oud is.

het ontstaan van gaatjes. Van bijna alles wat

• Wanneer je kind een gewone

we eten en drinken kun je gaatjes krijgen.

tandenborstel goed kan vasthouden dan

Dus niet alleen van suikers, maar ook van

zou je eventueel kunnen starten met een

bijvoorbeeld honing, een boterham met

elektrische tandenborstel. Dit is meestal

beleg of een bordje pasta. Suiker is niet goed

rond de leeftijd van 2-3 jaar. Doe dit

voor je tanden en kiezen. Als je suiker eet of

onder toezicht, in verband met kleine

drinkt, krijg je meer bacteriën in je mond.

onderdelen die los kunnen laten. Er zijn

Bacteriën maken van suiker een zuur. Zuur

speciale elektrische tandenborstels en

maakt je tanden en kiezen kapot. Het zorgt

opzetborstels voor kinderen. Die zijn

ervoor dat het tandglazuur verdwijnt en je

kleiner en daarom geschikt voor de

gaatjes krijgt. Op bladzijde 24 en 25 leggen

kindermond.

we dit verder uit.

• Start vanaf 5 jaar met tandpasta voor volwassenen of juniortandpasta (1.000 -

Om de kans op gaatjes zo klein mogelijk

1.500 ppm fluoride). Gebruik 0,5-1,0 cm

te maken geldt het advies om tot 5 jaar

tandpasta.

maximaal 5 eet- en drinkmomenten per dag te hebben. Dit zijn 3 hoofdmaaltijden

Bezoek aan de mondzorgpraktijk

(ontbijt, lunch, avondeten) en 2

Neem je kind mee naar de mondzorgverlener.

tussendoortjes. Al het eten en drinken wordt

Ben je nog niet geweest? Maak dan snel een

gezien als een eet- drinkmoment, dus ook

afspraak.

fruit en groente. Probeer tussen de eet- en drinkmomenten een periode van 2 uur aan te houden waarin niets gegeten of gedronken wordt. Water mag wel altijd, hier zitten namelijk geen suikers in.

lees verder op pagina 21 >

18

Tips voor makkelijk tandenpoetsen 1 Brullen als een leeuw: wil je kind zijn •

4 • Eten wegpoetsen: vertel je kind dat je

mond niet open doen? Laat je kind zo

het eten van die dag gaat wegpoetsen.

hard brullen als een leeuw. Zo kan je de

Zeg bijvoorbeeld: “Oh, heb je een koekje

leeuwentanden eens goed bekijken.

gehad? Ik zie nog een stukje koek! En

2 • Sluit de mond een beetje: kun je er niet

daar, een aardappel en boontjes... Die

goed bij tijdens het poetsen? Sluit de mond dan een beetje. De wang kun je dan 3 •

zullen we eens wegpoetsen”.

5 Poetsen niet overslaan: werkt het kind •

beter opzij houden.

toch nog niet zo goed mee? Zorg dat je

Laat je kind zelf oefenen met poetsen:

het poetsen vooral niet overslaat. Het

bedenk vooraf wat handig is: poets

kind leert anders dat niet meewerken

je zelf eerst of poets je na? Kinderen

wordt beloond.

vinden nadoen leuk! Laat je kind zien hoe het moet door ook je eigen tanden te poetsen. Nog leuker: laat je kind jouw tanden eens poetsen.

19

Tips voor eten/drinken 1 Drink weinig of geen frisdrank, •

5 •

limonade of ranja. In (light)frisdranken,

slokjes. Drinkt

(dik)sappen, siroop, ranja en/of puur

je kind de beker

vruchtensappen zitten suiker en zuur.

niet in één keer

Suiker kan gaatjes veroorzaken. Het zuur

leeg? Haal de beker den weg. Op

in de dranken kan ervoor zorgen dat

die manier voorkom je dat je kind steeds

tandglazuur langzaam oplost. Dit heet

kleine slokjes gaat drinken en leert je

tanderosie.

2 • Drink water. Wil je kind iets anders dan

3 •

kind om de beker meteen leeg te drinken!

6 • 2 uur wachten. Laat dus minimaal 2 uur

water drinken? Geef dit dan tegelijk met

tussen de eet-en drinkmomenten. De

een eetmoment.

tanden en kiezen hebben die tijd nodig

Lust je kind geen water? Maak het

om te herstellen.

aantrekkelijk door er bijvoorbeeld,

7• In de avond alleen water. Geef na het

komkommer of munt in te doen. Zo ziet

tandenpoetsen in de avond geen eten of

het er leuk uit. Geen fruit toevoegen

drinken meer. Water kan wel.

aan water.

8 •

4 • In één keer door. Krijgt je kind als

tussendoortje iets te eten of te drinken?

Laat het in één keer opeten en opdrinken.

Zo blijft het één eet- of drinkmoment.

Hoe ziet een dagmenu eruit?

Hiernaast vind je een voorbeeld van een dagmenu voor je kind. De hoeveelheden zijn om je een idee te geven hoeveel je kunt aanbieden. Je kind bepaalt zelf hoeveel het hiervan opeet. Eet je kind weinig tijdens de vaste eetmomenten? Dit is niet erg. Je hoeft niet iets extra's te geven tussendoor.

20

Geen kleine

Meer weten? Lees meer op www.allesoverhetgebit.nl

Dagmenu 1 t/m 3 jaar (bron: GroeiGids)

08.00 u 200 ml granen pap uit een bordje of 1 volkoren boterham 10.00 u 150-200 gram fruit, lauwe thee zonder suiker of water 12.00 u 1-2 volkoren boterhammen met beleg + 150 ml melk 15.00 u water of thee zonder suiker met stukjes groenten of cracker 17.00 u 1-3 opscheplepels groente,

Wil je meer lezen over eten en drinken? Kijk dan eens

1-2 eetlepels aardappelen/

in de GroeiGids of in de GroeiGids-app.

rijst/pasta, 50 gram gaar vlees/vleesvervanger, kip, ei

7.00 - 7.30

Ontbijt

2 uur wachten

9.45 - 10.00

12.15 - 12.45

Tussen2 uur doortje wachten

15.00 - 15.15

Lunch

Tijdens de slaap is er minder speeksel in de mond aanwezig om het gebit te beschermen.

Eten of het drinken van zoete dranken of melk voor het slapen gaan of in een fles mee

2 uur wachten

17.30 - 18.00

Tussendoortje

2 uur wachten

20.00

Avondeten

TIP: Als je kind wakker wordt in de nacht en iets wil drinken, geef dan water.

Een mooi plan voor een (nieuwe)

gewoonte!

- 7.30 9.45 - 10.00 12.15 - 12.45 15.00 - 15.15 17.30 - 18.00 naar bed7.00 is extra schadelijk.

Wil je kind niet

20.00

slapen zonder fles? Bespreek dit dan met de jeugdarts of jeugdverpleegkundige.

Tussendoortjes Tussendoortjes zijn extra hapjes tussen

Hoe vaak eten en drinken?

de hoofdmaaltijden door. Bied ze zo min

Je krijgt sneller gaatjes als je vaker eet

mogelijk aan en kies het liefst iets gezonds

of drinkt. Beperk het aantal eet- en

zoals groente of fruit.

drinkmomenten tot 5 per dag. Voor gezonde tanden en kiezen is het belangrijk dat er

Snoep, koek en ijs

tussen die eetmomenten minimaal 2 uur niets

Wil je toch iets te snoepen geven, kies daar

gegeten of gedronken wordt (water mag wel

dan een speciaal moment voor uit en zorg dat

altijd). Zo kan het glazuur van de tanden

je kind er dan ook echt van geniet. Snoepen

herstellen en krijg je minder snel gaatjes.

als gewoonte is namelijk ongezond. Je kind kan er gaatjes van krijgen in zijn tanden en

Een eetmoment duurt ongeveer 15 tot

kiezen. Ook kunnen kinderen er te zwaar van

30 minuten maximaal. Is het eetmoment

worden.

voorbij? Dan kun je het eten en drinken weghalen en geef je je kind weer iets te eten

Ook voor tussendoortjes geldt: zorg dat je

tijdens het volgende moment.

kind ervoor en erna 2 uur niets eet. Zo heeft

21

je kind weer trek om de volgende maaltijd

Wil je toch graag een zoet drankje geven?

goed te kunnen eten en heeft het glazuur van

Geef dat dan niet meer dan 1 keer per dag

de tanden en kiezen tijd om te herstellen.

en combineer het met een vast eetmoment.

Zorg ervoor dat je kind een zoet drankje of tussendoortje in één keer opdrinkt. Staat het

TIP: Wil je je kind belonen of troosten?

Doe dat dan liever niet met snoep.

Dat kan een gewoonte worden, die moeilijk is af te leren. Beloon liever door bijvoorbeeld met hem te spelen, te stoeien, te dansen, verstoppertje te spelen of met (langer) voorlezen.

er langer dan 15 minuten? Haal het dan weg.

Vitamine D Elke dag heeft je kind 10 microgram extra vitamine D nodig. Tot hij 4 jaar is.

Vitamine D is belangrijk voor botten en tanden. Kinderen met een (getinte) donkere huid hebben hun hele leven extra vitamine D nodig. Geef vitamine D op oliebasis tot je kind 4 jaar is.

Zoete dranken of frisdrank Ook zoete dranken, vruchtensapjes of

Stoppen met de speen

thee met honing of suiker kunnen gaatjes

Is het nog niet gelukt om het zuigen op een

veroorzaken in de tanden en kiezen van je

duim/speen/vinger af te leren? Ga er dan nu

kind. Het beste is om je kind te laten wennen aan de smaak van water.

22

mee aan de slag.

Tips voor stoppen met de speen of duimen 1• Maak een plan! Het afbouwen van de

2

speen is vaak best lastig. Als je een plan

met de speen of duimen is een hele

hebt, lukt het vaak beter om je daaraan

prestatie. Bespreek samen welke

te houden. Wil je weten hoe je dit kunt

beloning hier tegenover staat. Dit

doen? Kijk dan op pagina 33.

werkt motiverend. Samen een activiteit

Beperk het speengebruik. Geef de

ondernemen vinden kinderen vaak erg

speen alleen nog bij het naar bed gaan.

De speen blijft in bed, waardoor hij 3

5 Spreek een beloning af. Het stoppen •

leuk.

6 Gebruik een kalender. Maak het •

overdag uit het zicht is.

inzichtelijk door bijvoorbeeld een

Bedenk samen een afscheidsritueel.

kalender te maken waar stickers

Stuur de speen in een envelop op (naar

opgeplakt kunnen worden voor de

jezelf of een bekende die hem bewaart)

dagen dat er niet geduimd is of geen

of gebruik de speen als betaalmiddel om

speen gebruikt is. Het plakken van

een cadeautje mee te kopen. Je kind zal

stickers is ook gelijk een beloning.

dan inzien dat de speen ook echt weg

7 • Blijf doorzetten! Soms is het moeilijk,

is. Dit kan wanneer je kind ongeveer 2

maar geef niet op. Uiteindelijk wordt

jaar oud is.

4• Leg het uit aan je kind. Vanaf de

het harde werken beloond.

8 Lukt het toch niet? Neem dan eens •

leeftijd van 2-3 jaar kun je je kind

contact op met het consulatiebureau of

uitleggen waarom het belangrijk is

een logopedist. Zij kunnen je hier ook

om te stoppen met foppen. Leg uit dat het bijvoorbeeld alleen voor

mee helpen.

Zie voor de overige tips pagina 16.

baby’s is en dat hij/zij al een grote jongen/meisje is.

23

Adviezen vanaf 5 jaar Je kind heeft nu al zijn melktanden en -kiezen. Vanaf de leeftijd van ongeveer 6 jaar zal het wisselen naar het volwassen gebit starten. Ondanks dat de wisseling bijna begint, moet je nog steeds goed voor de melktanden en -kiezen zorgen! De tanden zijn nog steeds gevoelig voor gaatjes en dit kan tot pijn leiden bij je kind.

Tanden poetsen

kleutertandpasta. Na het poetsen moet

De achterste kiezen zijn

je kind de tandpasta uitspugen, maar

moeilijk te bereiken

naspoelen met water hoeft niet. Dan kan

met de tandenborstel.

de fluoride nog even zijn werk doen.

De mondzorgverlener zal uitleggen hoe je de

Eten en drinken

kiezen het beste kunt

Je kind gaat nu naar de basisschool. Ook

poetsen.

nu blijft het belangrijk het aantal eet- en drinkmomenten te beperken tot 5 per

• Je hebt nog steeds de leiding over het

dag. Probeer zo min mogelijk voeding met

tandenpoetsen, maar het is prima om je

(toegevoegde) suikers te geven. Beperk

kind zelf ook te laten oefenen. Blijf zeker

nog steeds het gebruik van zure dranken en

napoetsen tot de leeftijd van 12 jaar.

voeding. Geef je kind liever

• Poets de tanden 2 keer per dag 2 minuten

water.

met een tandenborstel speciaal voor

24

kinderen. Je kunt ook een elektrische

Tussendoortjes

tandenborstel gebruiken.

Heeft je kind toch zin in iets

• Vanaf de leeftijd van 5 jaar hebben

lekkers? Probeer dan binnen

de tanden van je kind meer fluoride

de 5 eet- en drinkmomenten

nodig. Je moet daarom overstappen op

te blijven. Het is minder

fluoridetandpasta voor volwassenen of

schadelijk snoepjes tegelijk te

juniortandpasta (1.000 – 1.500 ppm

geven dan snoepjes verspreid

fluoride) in plaats van peuter- of

over de dag te geven.

Let op!

Medicijnen en je tanden Vloeibare medicijnen, zoals hoestdrank,

Een ongeluk: tand eruit!

kunnen suiker bevatten. Let erop dat er niet

Wat doe je als je kind een tand eruit valt

te vaak (kleine) slokjes worden genomen

of stoot door een ongelukje? Snel en goed

van het medicijn. Elk slokje geldt als een

handelen is belangrijk!

10

tussendoortje. Ook is het advies om je kind zijn of haar mond even na te laten spoelen

Plaats een melktand nooit terug

met water. Antibiotica zijn tegenwoordig

Dat kan schadelijk zijn voor de volwassen

vrijwel allemaal suikervrij. Kinderen die

tand die nog moet doorkomen.

een pufje gebruiken tegen astma wordt Deze pufjes kunnen er namelijk voor zorgen

Overleg voor de zekerheid direct met een mondzorgverlener.

dat er minder speeksel wordt aangemaakt.

Neem overdag contact op met je eigen

Hierdoor kan tandplak sneller groeien en is

mondzorgpraktijk. In de avond of

de kans op gaatjes groter.

in het weekend kun je terecht bij de

geadviseerd om ook na te spoelen met water.

spoedgevallendienst.

Geen geld voor een tandenborstel of tandpasta?

Heb je geen geld om (op tijd) een nieuwe tandenborstel voor je kind te kopen?

Dit komt vaker voor. Zeg dit vooral tegen je behandelaar. Vaak zijn er in de mondzorgpraktijk zelf of in de gemeente (bijv. bij een voedselbank) mogelijkheden om dit probleem op te lossen.

25

Een gaatje, hoe komt dat?

Een gaatje (cariës) komt doordat er teveel eet- en drinkmomenten met toegevoegde suikers zijn. Ook komt het door dagelijks niet goed te poetsen, zoals poetsen zonder fluoridetandpasta, minder dan 2 keer per dag 2 minuten te poetsen en niet iedere dag na te poetsen.

Hoe ontstaat een gaatje?

De buitenkant van de tanden en kiezen bestaat

Mijn kind heeft een beginnend gaatje, wat nu?

uit tandglazuur. Wanneer de bacteriën in je

Wat kan ik zelf doen?

mond de suikers omzetten in zuren, kunnen

De ouders spelen hierbij een belangrijke

deze zuren het tandglazuur aantasten. Als je

rol. Een witte vlek (beginnend gaatje) kun

vaak iets met suiker eet of drinkt en niet goed

je stoppen of genezen door 2 keer per dag te

de tandplak wegpoetst, wordt het tandglazuur

poetsen met fluoridetandpasta en minder

door de zuren steeds zachter. Een zachte plek

vaak op een dag te eten en te drinken.

in je tandglazuur (een beginnend gaatje) ziet

Door de tanden goed te poetsen, poets je de

eruit als een witte vlek. Als dit proces niet

tandplak weg. De beschermende stoffen in je

wordt gestopt, kan het glazuur verder worden

speeksel en de fluoride uit tandpasta zorgen

aangetast. Dan ontstaat er een gaatje. Als het

voor het herstel van de schade door het

gaatje niet wordt behandeld, zal het gaatje

glazuur weer op te bouwen.

steeds dieper worden.

Tandpasta met fluoride Suiker

wij suiker Jammie! Wij zijn bacteriën! Zodra en gaan we aan proeven, worden we wakker van de suiker de slag. Eerst maken we zuur tandglazuur en met dat zuur vallen we jouw op! aan en eten we het langzaam

26

Hé, wij zijn de speekselvan bouwvakkertjes. Met behulp wij fluoride uit tandpasta maken jouw tandglazuur weer hard.

Gebaseerd op afbeelding van Kennisinstituut Mondzorg (KIMO), 2020

Als je niet goed poetst en veel suiker eet of drinkt, kunnen er gaatjes ontstaan in het tandg lazuur.

Ook als je een gaatje hebt is het belangrijk dat je 2 keer per dag poetst met tandpasta met fluori de en niet meer dan 5 keer op de dag iets eet of drinkt.

Als je dat goed doet, gaan de speekselbouwvakkertjes met behulp van de fluoride het gaatj e weer hard maken.

Houd de volgende adviezen aan om het

5 • Nadat je kind iets heeft gegeten of

beginnende gaatje te stoppen:

gedronken, moeten de tanden en kiezen

1 Poetst de tanden in de ochtend en avond •

Ook bij een groot gaatje kun je zelf herstellen.

Dit duurt minimaal 2 uur.

Laat helpen om het

voor het slapen gaan met tandpasta waar fluoride in zit. Na het poetsen in de avond niet meer eten of drinken. Water drinken mag wel.

2• Verminder het aantal eet- en drink­

momenten tot 5 per dag. Water mag altijd.

3• Neem liever geen suikerhoudende

producten, ook al smaken ze niet zoet.

4 • Drinkt je kind een glas niet in een korte

gaatje weer hard te

maken. Soms helpt de tanda dus minimaal 2 uur tussen de eet- rts enje met extra fluori

de, een kroon of door een gaatje te vullen. De tand is drinkmomenten. dan weer 'gerepareerd'.

6 • Help je kind met tandenpoetsen door zelf

de tanden van je kind te poetsen of de tanden na te poetsen in ieder geval tot je kind 12 jaar is.

7• Breng een bezoek aan de mondzorg­

verlener voor verdere adviezen en indien nodig behandeling.

tijd leeg? Haal het glas dan weg, dit voorkomt dat je kind continu kleine slokjes blijft drinken.

27

De tanden in je mond hebben een harde, beschermende buitenlaag: het tandglazuur.

Dat tandglazuur is opgebouwd uit heel kleine, sterke 'bouwstenen'.

Maar er zitten ook bacteriën in de tandplak op je tanden. Die worden wakker van suiker.

Zodra de bacteriën wakker worden, maken ze zuur en eten ze jouw glazuur op.

Door te poetsen verwijder je suiker en bacteriën van jouw tanden. De bacteriën op je tanden zijn weg.

De speekselbouwvakkertjes helpen je door het tandglazuur te herstellen.

Met behulp van fluoride uit tandpasta maken de speekselbouwvakkertjes de muur weer heel.

Zo is jouw tandglazuur weer sterk!

Poets 2 keer per dag je tanden en zorg dat je niet meer dan 5 keer per dag eet of drinkt. Zo houd je jouw tanden gezond.

Gebaseerd op afbeelding van Kennisinstituut Mondzorg (KIMO), 2020

28

Waar kan de mondzorgverlener bij helpen?

Dit zijn de verschillende behandelingen die

De mondzorgverlener kan helpen bij het

• extra fluoride aanbrengen;

voorkomen van gaatjes. Als het gaatje te

• het vullen van een tand of kies;

groot geworden is en het niet anders kan,

• niet ingrijpende (restauratieve)

zal de mondzorgverlener een behandeling voorstellen. De behandelmogelijkheden worden per situatie met jou en je kind besproken. Samen kunnen jullie beslissen

mogelijk zijn:

behandeling van gaatjes (zie moeilijke woorden op pagina 60); • het plaatsen van een beschermende kroon over een kies, Hall-kroon.

welke behandeling het beste is. Er zal daarnaast worden besproken hoe gaatjes in de toekomst voorkomen kunnen worden.

Als je niet goed poetst en veel er suiker eet of drinkt, kunnen lazuur. gaatjes ontstaan in het tandg

het Ook als je een gaatje hebt is belangrijk dat je 2 keer per dag de fluori poetst met tandpasta met dag en niet meer dan 5 keer op de iets eet of drinkt.

Als je dat goed doet, gaan de speekselbouwvakkertjes met e behulp van de fluoride het gaatj weer hard maken.

je zelf Ook bij een groot gaatje kun te helpen om het gaatje weer hard rts je maken. Soms helpt de tanda door of met extra fluoride, een kroon is een gaatje te vullen. De tand rd'. paree dan weer 'gere

29

Wat kan er nog meer gebeuren als je je mond niet goed verzorgt?

Tandplak

worden van het glazuur

Tandplak is een laag met etensresten en

kan klachten geven bij

bacteriën op je tanden en kiezen. Iedereen

het eten of drinken

heeft tandplak (ook geschreven als

van warme of koude

tandplaque). Van tandplak krijg je gaatjes

gerechten en dranken.

en tandvleesontsteking. Dat komt omdat de bacteriën in tandplak de suikers uit je

Frisdrank is slecht voor je tanden. Je kunt

eten en drinken omzetten in zuren die je

er tanderosie van krijgen. Dit komt door

tandglazuur aantasten. Als je je mond niet

het zuur. Ook in aanmaaksiroop, diksap en

goed verzorgt en de tandplak niet op tijd

vruchtensappen zoals sinaasappelsap zit zuur.

wordt weggepoetst, kan het gaan irriteren en

Dat zuur proef je niet goed, omdat de suiker in

leiden tot tandvleesontsteking. Het tandvlees

deze dranken het weer zoet maakt.

bloedt dan tijdens het poetsen en het ziet er rood en dik uit. Dit zie je soms ook bij

Bij light-dranken is er minder suiker en bij

doorbrekende tanden. Het kan ook pijn doen.

zero-dranken zit er geen suiker in, maar ze

Goed poetsen voorkomt ontstoken tandvlees.

zijn nog steeds zuur.

Bij goed poetsen kan het tandvlees na 2

30

weken weer herstellen.

Water is een goed alternatief.

Tanderosie

Je wilt dat je kind gezond eet, dus is fruit

Tanderosie ontstaat wanneer het tandglazuur

een logische keuze. Het is echter goed om te

oplost door zuren uit voedsel, dranken of

weten dat in fruit (met name citrusvruchten)

maagzuur. Dit kan het glazuur zachter maken,

veel suiker en zuren zitten, dus ook in

wat leidt tot slijtage van het gebit. Tanderosie

appelstroop of jam. Let daarom op het

is moeilijk te herkennen en wordt vaak pas

aantal eet- en drinkmomenten op een dag.

vastgesteld door de mondzorgverlener. De

Probeer het aantal eet- en drinkmomenten

tanden worden dunner en doorzichtiger,

te beperken tot maximaal 5 per dag en

waardoor ze van vorm en kleur veranderen.

combineer verschillende momenten tot 1

Ze krijgen een beetje gele kleur. Het dunner

eet- en drinkmoment. Let er ook op hoe lang

je kind een slokje drinken in de mond houdt.

Het vinden van de oorzaak van tand- en

Sommige kinderen ‘spoelen’ frisdrank door

kiespijn bij je kind kan net zo moeilijk zijn

hun mond tot de prik eraf is en dat is erg

als het herkennen ervan. Er zijn namelijk

schadelijk voor het gebit.

verschillende oorzaken: • gaatjes in tanden en kiezen;

Tandpijn of kiespijn

• ontstoken kies of ontstoken tandvlees;

Het herkennen van tand- of kiespijn bij

• tanderosie;

kinderen kan soms moeilijk zijn, omdat ze het

• het doorbreken van nieuwe tanden of

niet altijd goed kunnen vertellen of aangeven.

kiezen; • beschadiging door te hard poetsen.

Hier zijn enkele symptomen die kunnen aangeven dat je kind tand- of kiespijn heeft: 1 klagen en/of pijn bij het •

tandenpoetsen; 2 last tijdens het kauwen/slecht •

eten; 3 het vastpakken van de wang •

tijdens het eten of een dikke wang van de kiespijn;

Als je denkt dat je kind tand- of kiespijn heeft, is het verstandig om een afspraak te maken bij de mondzorgverlener. Zij kunnen de oorzaak van de tand- of kiespijn vaststellen. Belangrijker nog is dat ze advies kunnen geven over hoe je problemen kunt voorkomen. Een bezoek aan de mondzorgverlener valt tot 18 jaar onder de basisverzekering.

4 plotseling geen interesse meer •

hebben in zoetigheid; 5 eten en kauwen aan slechts één •

kant van het gebit; 6 huilen tijdens het eten; • 7 bijten met de kiezen in plaats •

van voortanden in bijvoorbeeld een appel; 8 • slecht slapen.

31

Ik zie iets bijzonders in de mond Kaaskiezen

De wolf in je tanden

Kaaskiezen zijn kiezen waarvan de

Je hebt misschien wel eens gehoord over ‘de

glazuurlaag niet goed is ontwikkeld. Het

wolf in de tanden’. Vroeger gingen door de

zijn kiezen met gele plekjes en ze kunnen

slechte mondverzorging tanden en kiezen

er wat bobbelig uitzien, vandaar de naam

soms in hoog tempo verloren. Dit werd ‘wolf’

kaaskiezen. Je kind kan hierdoor last hebben

genoemd, omdat de vraatzuchtigheid en

van gevoeligheid of zelfs afbrokkelende

kwaadaardigheid van gaatjes werd vergeleken

kiezen. Ze kunnen voorkomen in zowel het

met die van een wolf. Inmiddels weten we dat

melkgebit als het blijvende gebit.

‘de wolf’ niet bestaat en dat de vele gaatjes te verklaren zijn door slecht poetsen en te veel

In Nederland heeft zo’n 5 tot 9 procent van de

eet- en drinkmomenten. De tandwolf is dus

kinderen één of meerdere kaaskiezen in het

een fabeltje!

melkgebit en 9 tot 14 procent in het blijvende gebit. Kaaskiezen zijn gevoelig en kwetsbaar.

Geboortetand/glazuurparel

Vanwege het minder sterke glazuur kunnen er

1 op de 2000 baby’s heeft bij de geboorte

sneller gaatjes ontstaan. Je kunt kaaskiezen

al een tand. Dat is niet erg. Je mag deze

beschermen door extra fluoride te gebruiken.

tand meteen gaan poetsen. Wel is het

Het is ook erg belangrijk om goed te poetsen.

belangrijk om de mondzorgverlener snel

De mondzorgverlener kan je adviseren om

een keer te laten meekijken. Soms hebben

extra te poetsen en/of fluoride te gebruiken.

deze geboortetanden een kortere wortel, waardoor ze gemakkelijk los gaan zitten of

Als je regelmatig met je kind voor controle

eruit vallen. Een baby kan zich dan in de tand

naar de mondzorgverlener gaat, dan worden

verslikken.

kaaskiezen op tijd ontdekt.

Als extra behandeling kan er voor gekozen worden om de kaaskiezen te vullen of te voorzien van een metalen Hall-kroontje.

32

Gewoontes aanleren Een gezonde mond bereiken we samen! Als ouder doe je thuis samen met je kind het grootste deel van de mondverzorging. Gewoontes zijn daarbij belangrijk. Gewoontes zijn dingen die je automatisch doet, zonder dat je erover hoeft na te denken. Zoals ‘s ochtends ontbijten of je pyjama aandoen als je gaat slapen. Als je iets goed hebt aangeleerd dan gaat het als vanzelf.

Jong geleerd is oud gedaan. Dat geldt ook voor tandenpoetsen. Als je kind al vroeg leert om goed voor de tanden, kiezen en het tandvlees te zorgen, dan wordt dit ook een gewoonte.

Het aanleren van een gewoonte gaat het

het heel belangrijk vindt. Maar als je van

beste als je een duidelijk plan maakt. Een

tevoren goed bedenkt hoe en wanneer je het

goed plan helpt om van iets nieuws een

gaat doen, dan gaat het vaak makkelijker. Dat

dagelijkse gewoonte te maken, zodat het

heet een als-dan-plan, en het helpt je om

jullie allemaal zo min mogelijk moeite kost.

snel van iets nieuws een gewoonte te maken.

Daarom leggen we je hier uit hoe je zo'n plan

Maak het plan niet te groot, dan is het beter

maakt.

haalbaar. Zo’n ‘als-dan-plan’ werkt als volgt: als [vast moment op de dag], dan [doe ik de

Als–dan-plannen

nieuwe gewoonte].

Misschien heb je het zelf al ervaren: iets

Denk bijvoorbeeld aan het opruimen van

nieuws beginnen kan lastig zijn, zelfs als je

speelgoed:

33

als we klaar zijn met spelen, dan ruimen we

automatische piloot poetsen en zorg je ervoor

het speelgoed op.

dat alle tanden goed worden meegenomen.

Door dit vaak te herhalen, leert je kind al jong om speelgoed op te ruimen.

Een vast ritueel helpt ook bij kinderen. Stel dat je na het aantrekken van de pyjama

Als–dan–waar-plannen

automatisch samen naar de badkamer gaat,

Voor sommige gewoontes werkt het heel

omdat dat altijd de plek is waar tanden

goed om niet alleen een als-dan-plan te

worden gepoetst. Dit maakt tandenpoetsen

maken, maar jezelf ook aan te wennen om er

een logisch onderdeel van de avondroutine.

een vaste plek of moment aan te koppelen.

Dit geldt ook voor tandenpoetsen. Zo wordt

Een als-dan-waar-plan kan hierbij helpen:

tandenpoetsen nog sneller een gewoonte!

bijvoorbeeld "als mijn kind zijn pyjama aan heeft (als), dan gaan we tanden poetsen

Gemiddeld duurt het ongeveer 2 maanden

(dan) in de badkamer (waar)". Dit maakt

om een nieuwe gewoonte te vormen. Wat

tandenpoetsen een vast onderdeel van de

heel erg helpt, is om een gewoonte altijd op

dag, zelfs op momenten dat je weinig zin

dezelfde manier aan te pakken. Bijvoorbeeld

hebt.

bij tandenpoetsen: als je steeds in een vaste volgorde én op een vaste plek poetst, wordt

Een belangrijk voordeel is dat de oplossingen

het gemakkelijker om dit automatisme

die je bedenkt om een gewoonte aan te leren

op te bouwen. Door tandenpoetsen altijd

op een gegeven moment niet meer nodig zijn.

op dezelfde manier te doen, kun je op de

Zodra de gewoonte is ingebakken, gebeurt het vanzelf, zonder dat je er bewust over hoeft na te denken. Het tandenpoetsen wordt dan bijvoorbeeld een natuurlijk onderdeel van het avondritueel, en je kind weet precies wat er van hem of haar wordt verwacht.

Hoe eerder je kind aan deze structuur gewend raakt, hoe makkelijker het later zal gaan. Het voorkomt bovendien veel gedoe en stress rondom het poetsen! Consistentie en een

34

duidelijke aanpak zijn dus essentieel voor het succesvol vormen van gewoonten.

Wat als het een keer niet lukt?

Maak een plan B! Een nieuwe gewoonte leren kan soms best

Stel, je kind gaat elke avond rond 19.00 uur

een uitdaging zijn. Denk alvast na over

naar bed. Een goed als-dan-waar-plan kan

mogelijke uitdagingen waar jullie tegenaan

dan zijn: als we de pyjama hebben aangedaan,

kunnen lopen. Misschien wil je kind een keer

dan poetsen we de tanden. Waar? In de

niet meewerken, komen jullie laat thuis van

badkamer.

een bezoek aan familie en is je kind heel moe of ben je zelf heel moe na een dag werken.

Op die manier weet je kind dat tandenpoetsen erbij hoort, net als de pyjama aandoen en

Denk dan alvast na over hoe je hier mee om

voorlezen. Door het poetsen te koppelen aan

kan gaan, bijvoorbeeld: als mijn kind niet wil

iets dat al dagelijks gebeurt (zoals opstaan

poetsen, dan zing ik een liedje tijdens het

of naar bed gaan), wordt tandenpoetsen een

poetsen, zodat het leuker wordt.

vast onderdeel van de dag. Het hoort er dan gewoon bij.

Gebruik de afsprakenkaart En dan nu aan de slag met de nieuwe gewoonten. Gebruik de afsprakenkaarten (vanaf pagina 38) om samen met de mondzorgverlener te kijken wat er goed gaat en wat nog niet.

35

Voorbeelden 1.1 Als mijn kind vraagt om een snoepje,

2.

3 Als mijn kind naar bed gaat, dan poetsen

dan bied ik snackgroenten aan. Waar? Als we

we tanden. Waar? In de badkamer.

samen aan tafel zitten.

Een mogelijke uitdaging hierbij kan zijn: Een mogelijke uitdaging hierbij kan zijn:

wanneer mijn kind moe is en geen zin heeft,

wanneer mijn kind geen snackgroenten wil,

ik zelf weinig tijd heb en snel wil afronden.

ik zelf moe ben en geen zin heb in gezeur

Oplossing: als mijn kind tandenpoetsen

Oplossing: als mijn kind snackgroenten

weigert, dan lezen we samen een kort

weigert, dan bied ik fruit aan als alternatief

verhaaltje over tandenpoetsen of poetsen we

en eet ik zelf ook mee om het aantrekkelijker

elkaars tanden om het leuker te maken.

te maken.

4 Als mijn kind naar de speen vraagt, dan 4.

3.

2 Als mijn kind dorst heeft, dan bied ik

bied ik een knuffel of een verhaaltje aan.

water aan. Waar? Als we samen aan tafel

Waar? Als we op de bank zitten of naar bed

zitten of terugkomen van buiten spelen.

gaan.

Een mogelijke uitdaging hierbij kan zijn:

Een mogelijke uitdaging hierbij kan zijn:

wanneer mijn kind liever limonade wil, ik

wanneer mijn kind blijft huilen of verdrietig is,

toegeeflijk ben om de discussie te vermijden.

ik toegeeflijk wil zijn om hem rustig te houden.

Oplossing: als mijn kind water weigert, dan

Oplossing: als mijn kind de speen blijft

zet ik een kleurrijk bekertje neer en drink ik

vragen, dan herinner ik hem eraan dat de

zelf ook water mee, of maak ik het leuker door

speen in de schoen zit voor Sinterklaas en stel

er een ijsblokje in te doen.

ik voor om samen een liedje te zingen of een andere troostactiviteit te doen.

36

Waar gaan we mee aan de slag?

Tandenpoetsen op een vast moment

1.

1 als... (vast moment op de dag)

2.

2 dan... (wat gaan we precies doen?)

mijn kind naar bed gaat

3.

3 waar...

poetsen we de tanden

4.

4 een mogelijke uitdaging kan zijn...

(wat wordt onze vaste poetsplek?)

in de badkamer

5.

5 als... (een mogelijke uitdaging)

mijn kind tandenpoetsen weigert

(wanneer zou dat eventueel zijn?)

mijn kind geen zin heeft om te poetsen

6.

6 dan gaan we... (plan B)

lezen we samen een kort verhaaltje over tandenpoetsen

37

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

6-12 maanden Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 38

Datum

Tussen de 6 en 12 maanden breekt meestal de eerste tand door. Zodra de eerste tand door is, kan er een gaatje in komen. Het is belangrijk om ook deze eerste tand goed schoon te houden. Start dus meteen met tandenpoetsen.

Last van doorkomende tanden

Controleer dit op de tube. Hier zit minder

• Masseer zacht het tandvlees met een

fluoride in en deze is milder van smaak.

babytandenborstel of je vingertop.

• Gebruik tot 12 maanden, afhankelijk van

• Geef je baby een stevige gekoelde

de hoeveelheid tanden, maximaal 0,5 cm

bijtring om de klachten te verlichten.

peutertandpasta.

Meer tips om de klachten tijdens de doorbraak van de tanden te ver­zachten kun je vinden op pagina 9.

Eten en drinken • Geef na het tandenpoetsen in de avond alleen nog water.

• Late avondvoeding is bij de meeste

Tandenpoetsen • Begin bij de eerste tand met 2 keer per

kinderen niet meer nodig.

• Geef geen zuigfles met zoete inhoud

dag tandenpoetsen, waarvan minimaal 1

of melk als zoethoudertje als je baby

keer met fluoridetandpasta.

verdrietig is of om in slaap te vallen.

• Poets in ieder geval in de avond voor het slapen gaan.

• Poets bij voorkeur de baby die op de

• Water in de zuigfles mag wel.

• Kan je baby al zitten? Ga dan ook oefenen met drinken uit een beker.

commode ligt. Je baby kan alles goed in de gaten houden en jij kunt overal goed bij.

zie voor meer poetshoudingen

Lees meer tips over eten en drinken op pagina 12 en 13.

pagina 11 • Gebruik een speciale babytandenborstel met zachte haartjes.

• Gebruik tandpasta speciaal voor baby en/of peuters met 500 - 750 ppm fluoride.

Overig • Probeer voor de eerste verjaardag al afscheid te nemen van de speen en duim.

voor tips zie pagina 16

39

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

12-18 maanden Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 40

Datum

Vanaf nu kun je verwachten dat de eerste kiezen doorkomen. Dit geeft vaak wat meer ongemak dan het doorkomen van de tanden. Je baby is nu een dreumes die langzaam zijn eigen wil gaat ontwikkelen. Dit kan lastig zijn bij het tandenpoetsen. Maak het leuk!

Zie voor tips pagina 19.

Tandenpoetsen

• Geef water bij dorst.

• Poets 2 keer per dag. Poets in de

• Laat je kind zijn drankje rustig in 1 keer

ochtend en in de avond.

opdrinken en niet met tussen­pozen

• Poets met peutertandpasta met

kleine beetjes.

500 - 750 ppm fluoride. Controleer

• Late avondvoeding is niet meer nodig.

dit op de verpakking.

• Geen fles als zoethoudertje laten

• Poets bij voorkeur als je kind op de commode ligt.

meenemen naar bed (water mag altijd).

• Bij voorkeur drinkt je kind uit een open

• Neem eventueel een extra tandenborstel.

beker. Een tuitbeker of fles is niet meer

Als je er bij staat, kan je kind een eigen

nodig. Voor tips om te leren drinken uit

tanden­borstel vasthouden en kun je met de

een open beker.

zie pagina 20

andere tandenborstel zijn tanden poetsen.

• Koek, snoep en tussendoortjes, wat geef

• Poets met korte heen- en-weergaande

jij? En hoe vaak?

zie pagina 21 voor tips

bewegingen. Poets ook voorzichtig het tandvlees. Zo haal je etensresten weg en

Speen- en duimzuigen

geef je wat verlichting bij het doorkomen

Je kunt proberen om overdag het gebruik

van de kiezen.

van de speen af te bouwen. Start hier alleen

• Ook als je kind geen zoetigheid krijgt, is tandenpoetsen belangrijk. Ook groente

mee als je baby gezond is en er even geen tanden doorkomen.

zie tips op pagina 23

en fruit kunnen gaatjes veroorzaken.

Eten en drinken • Probeer het eten en drinken te beperken.

Weet jij wat je moet doen als je kind een tand uit de mond valt of stoot? zie pagina 25

Het advies is tot 5 jaar maximaal 5 eeten drinkmomenten per dag.

41

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

18-24 maanden Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 42

Datum

Tandenpoetsen lijkt eenvoudig, maar is een zorgvuldig werkje. Zeker als je kind tegenstribbelt is het poetsen niet altijd makkelijk.

Vraag je mondzorgverlener om advies

• Is je kind verdrietig, geef dan geen melk

over poetshoudingen. Lukt het poetsen

of zoetigheid maar liever water. Ook melk

echt niet…? Probeer het dan op een ander

bevat suikers die gaatjes kunnen geven.

moment op de dag. Maar laat het wel op het

• Geef geen fles als zoethoudertje mee naar

dagelijkse programma staan.

voor tips zie pagina 19

bed (water mag altijd).

• Houd tot 5 jaar het maximum van 5 eet- en drinkmomenten per dag goed in de gaten.

Tandenpoetsen

• Koek, snoep en tussendoortjes, wat geef jij?

• Poets 2 keer per dag. Poets in de ochtend en

En hoe vaak?

in de avond.

• Na het poetsen tandpasta uitspugen.

Speen- en duimzuigen

• Naspoelen met water is niet nodig. Er zit

• Heeft je kind nog een speen? Probeer het

minder fluoride in peutertandpasta. Door-

gebruik af te leren.

voor tips zie pagina 23

slikken hiervan is niet gevaarlijk.

• Let goed op dat je ook (nieuwe) kiezen goed

Bezoek aan mondzorgverlener

poetst. Het glazuur is daar niet direct uit-

• Tot het 18e jaar zit een bezoek aan de

gehard en door de groeven op het kauwvlak

mondzorgverlener voor je kind in de basis-

zijn kiezen extra kwetsbaar voor gaatjes.

verzekering en wordt het vergoed, zonder eigen risico!

Tandenpoetsen, tips op pagina 19

Dit mochten wij zelf doen: o Stoel naar beneden doen

Eten en drinken

o Van de stoel afglijden

• Na het tandenpoetsen in de avond geen

o Iets anders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

eten of drinken meer geven. Water mag natuurlijk wel.

43

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

2-2,5 jaar Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 44

Datum

Tandenpoetsen

Speen- en duimzuigen

• Blijf 2 keer per dag poetsen met

• Probeer ’s nachts op duim of speen zuigen af

peutertandpasta (met 500 - 750 ppm

te leren.

kijk voor tips op pagina 23

fluoride).

• De achterste melkkiezen breken door.

Eten en drinken

Let hierop bij het tandenpoetsen.

• Let op het aantal eet- en drinkmomenten

• Vervang de tandenborstel iedere 3

van je kind. Tot 5 jaar is het advies om

maanden. Oude tandenborstels poetsen

maximaal 5 eet- en drinkmomenten op een

minder goed schoon.

dag te hebben.

• Liggend poetsen is nog steeds het beste.

• Na de avondpoetsbeurt niet meer

Wil je kind niet liggen tijdens het poetsen?

eten of drinken. Water mag wel. Los

Probeer dan of staand poetsen wel gaat:

slaapproblemen niet op door een fles te

ga achter je kind staan, kantel het hoofd

geven voor het slapen gaan maar bespreek

iets naar achter en houdt het vast. Op deze

dit op het consultatiebureau.

manier kun je overal goed bij en maakt het

• Eten kan lastiger worden. Je kind is goed in

hoofd geen onverwachte bewegingen.

staat om aan te geven hoeveel hij eet. Als

zie pagina 19

ouder bepaal je wel wanneer het kind eet.

• Zelf (mee) laten tandenpoetsen kan zorgen

• Compenseer slecht of weinig eten tijdens de

voor meer interesse van je kind. Poets wel

maaltijden niet met tussendoortjes, maar

altijd goed na.

los het op door je kind trek te laten krijgen

• Poets samen tanden. Geef het goede

in de volgende maaltijd.

voorbeeld, dan doet je kind het al snel na.

• Kijk voor een gezond voedingspatroon en

• Sommige kinderen willen echt niet tanden-

slimme tips op www.voedingscentrum.nl

poetsen op deze leeftijd. Zorg dat de tanden toch iedere dag gepoetst worden.

Dit mochten wij zelf doen:

tips om tandenpoetsen leuker

o Stoel naar beneden doen

te maken kun je vinden op pagina 19

o Van de stoel afglijden o Mondzorgverlener helpen o Iets anders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

45

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

2,5 - 3 jaar Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 46

Datum

Inmiddels zijn ook de laatste melkkiezen doorgebroken. Het melkgebit is met ongeveer 2,5 jaar compleet.

Als je kind 2 jaar is, breekt er een periode van

Speen- en duimzuigen

verzet aan: de peuterpuberteit. Je peuter wil

• Probeer het 's nachts zuigen op duim of

zelf beslissen wat hij doet en wanneer hij iets

speen af te leren.

doet. Zo ook bij het tandenpoetsen.

kijk voor tips op pagina 23

Tandenpoetsen

Eten en drinken

• Poets 2 keer per dag. Poets in de ochtend en

• Let op het aantal eet en drinkmomenten

in de avond.

van je kind. Probeer tot 5 jaar niet meer

• Tandenborstels met prinsessen, super-

dan 5 eet- en drinkmomenten op een dag

helden of dieren kunnen ervoor zorgen dat

te hebben. Water en thee zonder suiker

je kind aandacht heeft voor het tanden-

mag altijd tussendoor.

poetsen.

• Zelf (mee) laten tandenpoetsen kan zorgen

Bezoek aan de mondzorgverlener

voor meer interesse bij het kind. Poets wel

• Zijn er nog dingen die je wil bespreken

altijd goed na.

tijdens je bezoek? Denk alvast na over

• Wat ook goed werkt is om het eten van

vragen of gespreksonderwerpen.

die dag weg te poetsen. “Oh, heb jij een koekje gehad? Ik zie het nog! En daar, een

Dit mochten wij zelf doen:

aardappel en boontjes... die zullen we eens

o Stoel naar beneden doen

wegpoetsen...”.

meer tips op pagina 19

o Van de stoel afglijden

• Let goed op de achterste kiezen. Die zijn

o Mondzorgverlener helpen

moeilijk te bereiken.

o Iets anders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

• Vervang de tandenborstel iedere 3 maanden. Oude tandenborstels poetsen minder goed schoon.

47

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

3 - 3,5 jaar Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 48

Datum

Tandenpoetsen

Speen en duimzuigen

• Poets 2 keer per dag. Poets in de ochtend en

• Zuigt je kind nog op een speen of duim?

in de avond.

Help je kind om dit af te leren.

• Net als in bad gaan en haren kammen hoort tandenpoetsen er iedere dag bij.

kijk voor tips om dit af te leren eens op pagina 23

Dagelijks een vast ritueel helpt om gezonde gewoontes vast te houden.

Bezoek aan mondzorgverlener

• De handvaardigheid van je kind is tot 12

• Tot het 18e jaar zit een bezoek aan de

jaar niet voldoende ontwikkeld om helemaal

mondzorgverlener voor je kind in de

zelf de tanden goed te kunnen poetsen.

basisverzekering. De controle voor je kind

Help dus mee met poetsen tot je kind 12

wordt dus gewoon vergoed, zonder eigen

jaar is.

risico!

• Heb je een elektrische tandenborstel in huis? Misschien kun je het tandenpoetsen

Maak een als-dan-plan

een nieuwe boost geven door met deze

Dat wordt op deze leeftijd steeds belangrijker,

elektrische tandenborstel ook de tanden

omdat je kind ouder wordt en steeds bewuster

van je kind te gaan poetsen. Dit mag

wordt van het hebben van vaste gewoontes.

eventueel ook al eerder. Een gewone

Op pagina 33 kun je zien hoe je dat kunt

handtandenborstel is natuurlijk ook altijd

aanpakken.

goed.

Eten en drinken • Blijf goed letten op maximaal 5 eet- en drinkmomenten per dag. Water tussendoor mag altijd.

49

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

3,5 - 4 jaar Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 50

Datum

Het tandenpoetsen is vast al een vast ritueel geworden. Door gezonde gewoonten aan te leren, voorkom je problemen op latere leeftijd.

Een kind dat al jong gezond gedrag

Eten en drinken

aangeleerd heeft, zal dit op latere leeftijd

• Blijf goed op de maximaal 5 eet- en

vaak ook blijven doen.

drinkmomenten per dag letten.

• Water tussendoor mag altijd.

Tandenpoetsen • Leer je kind steeds beter om zelf te poetsen.

Bezoek aan de mondzorgverlener

Doe dit voor de spiegel terwijl je achter je

• Waar wil je het over gaan hebben in het

kind staat. En laat zien hoe je goed poetst.

gesprek tijdens de controle? Waar loop je

• Blijf 2 keer per dag 2 minuten poetsen

nog tegenaan?

met fluoridetandpasta, eventueel met een elektrische tandenborstel.

Maak een als-dan-plan

• Laat je kind op bed liggen met zijn hoofd op

Dat wordt op deze leeftijd steeds belangrijker,

jouw schoot. Op deze manier kun je overal

omdat je kind ouder wordt en steeds bewuster

goed bij.

wordt van het hebben van vaste gewoontes.

Op pagina 33 kun je zien hoe je dat kunt aanpakken.

51

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

4 - 4,5 jaar Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 52

Datum

Tandenpoetsen

Maak een als-dan-plan

Je kind gaat nu naar de basisschool. Dit

Dat wordt op deze leeftijd steeds belangrijker,

brengt een nieuw dagstructuur met zich mee.

omdat je kind ouder wordt en steeds bewuster

Misschien moet er ook een ander moment van

wordt van het hebben van vaste gewoontes.

de dag gepoetst worden.

Op pagina 33 kun je zien hoe je dat kunt aanpakken.

Het is niet erg om op een andere moment op de dag te poetsen, zo lang er maar wel 2 keer per dag gepoetst wordt. In ieder geval in de avond voor het slapen gaan. Het kan ook zijn dat je kind door de spanning wat minder goed eet. Probeer dit niet te compenseren met(suikerrijke) tussendoortjes.

Eten en drinken • Probeer het aantal eet- en drinkmomenten te beperken tot maximaal 5 per dag.

• Heeft je kind toch zin in iets lekkers?

Probeer dan binnen de 5 eet- en drinkmomenten te blijven en geef liever 3 keer iets tegelijk dan 3 keer verspreid over de dag.

53

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

4,5 - 5 jaar Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 54

Datum

Vanaf 5 jaar is het nog steeds belangrijk

Eten en drinken

om 2 uur tussen de maaltijden te hebben.

• Probeer het aantal eet- en drinkmomenten

Omdat kinderen vanaf 5 jaar vaak meer uur

te beperken tot maximaal 5 per dag.

wakker zijn, kan je uitbreiden naar 7 eet- en

• Heeft je kind toch zin in iets lekkers?

drinkmomenten op een dag.

Probeer dan binnen de 5 eet- en drinkmomenten te blijven en geef liever

Tandenpoetsen

3 keer iets tegelijk dan 3 keer verspreid over

Je kind gaat nu naar de basisschool. Dit

de dag.

brengt een nieuw dagstructuur met zich mee.

Misschien moet er ook een ander moment van

Maak een als-dan-plan

de dag gepoetst worden.

Dat wordt op deze leeftijd steeds belangrijker, omdat je kind ouder wordt en steeds bewuster

Het is niet erg om op een andere moment op

wordt van het hebben van vaste gewoontes.

de dag te poetsen, zo lang er maar wel 2 keer

Op pagina 33 kun je zien hoe je dat kunt

per dag gepoetst wordt. In ieder geval in de

aanpakken.

avond voor het slapen gaan. Het kan ook zijn dat je kind door de spanning wat minder goed eet. Probeer dit niet te compenseren met(suikerrijke) tussendoortjes.

Start vanaf 5 jaar met fluoridetandpasta voor volwassenen of juniortandpasta (1.000 – 1.500 ppm fluoride)

55

Afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

.....

jaar

Datum

Hoe gaat het met ... bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 56

. Datum ....

jaar

Datum

bovengebit van onderaf gezien

Ziektes/medicatie Poetsen/napoetsen Fluoridepeutertandpasta Gaatjes

ondergebit van bovenaf gezien

Voeding in de nacht Aantal eet/drinkmomenten Drinkgewoonten, incl. water drinken Duim/speengebruik

Het melkgebit Waar is extra aandacht nodig?

Advies voor thuis

Extra afsprakenkaart bij bezoek aan de mondzorgverlener

Hoe gaat het met ...

De volgende afspraak is over . . . . . . maanden 57

Leuk voor later

Wanneer komen de tanden en kiezen door?

5

4

6

7

3

8

2

9

bovengebit van onderaf gezien

1

1

10

10

ondergebit van bovenaf gezien 2

9 3

Bovengebit

58

8 4

5

7

Ondergebit 6

1

1

2

2

3

3

4

4

5

5

6

6

7

7

8

8

9

9

10

10

Maak je eigen als-dan-waar-plan Waar gaan we mee aan de slag?

1.

1 als... (vast moment op de dag)

2.

2 dan... (wat gaan we precies doen?)

3.

3 waar...

4.

4 een mogelijke uitdaging kan zijn...

(wat wordt onze vaste poetsplek?)

5.

5 als... (een mogelijke uitdaging)

(wanneer zou dat eventueel zijn?)

6.

6 dan gaan we... (plan B)

59

Moeilijke woorden Cariës: dit is een ander woord voor gaatjes

bewerken van de kies een kroontje kan

in tanden en kiezen. Het wordt ook wel

worden geplaatst. Het dopje wordt op de kies

tandbederf genoemd. Gaatjes in tanden en

gelijmd. De cariës stopt dan (het gaatje kan

kiezen worden veroorzaakt door bacteriën

niet meer groter worden) en de kies wordt

in de mond die suikers omzetten in zuur, dat

beschermd. Een Hall-kroon is kindvriendelijk,

vervolgens het glazuur van de tand of kies

doordat de behandeling minder belastend

aantast.

is, maar kan alleen gebruikt worden bij melkkiezen.

C-codes: dit zijn codes voor het in rekening brengen van een bezoek (of consult) aan een

M-codes: dit zijn codes voor het in rekening

mondzorgverlener. Deze zijn te vinden op

brengen van preventieve activiteiten door

www.allesoverhetgebit.nl.

een mondzorgverlener uitgevoerd. Deze zijn te vinden op www.allesoverhetgebit.nl.

Fluoride: dit wordt gebruikt om het glazuur van de tanden en kiezen (weer)

Mondhygiënist: Voor een controle kun je ook

hard te maken. Fluoride zit in tandpasta.

naar de mondhygienist. De mondhygienist

Als je een (beginnend) gaatje hebt kan de

geeft adviezen over het gezond houden

mondzorgverlener extra fluoride geven.

van je tanden, kiezen en het tandvlees. De

Bijvoorbeeld door een fluoridelak op de tand

mondhygienist maakt het gebit schoon en

aan te brengen. Dat wordt soms een paar keer

mag verdoving geven, kleine gaatjes vullen

herhaald tot het glazuur weer hard is en de

en (röntgen)foto’s maken.

cariës is gestopt.

Niet-restauratieve behandeling van

60

(Hall-)Kroon: dit is een voorgevormd dun

gaatjes (NRCT): dit is een kindvriendelijke

metalen dopje voor over de kies in een

behandeling van gaatjes/cariës in het

zilveren kleur. Bij kinderen wordt vaak

melkgebit. Bij deze behandeling worden

gekozen voor de Hall-methode wanneer

de gaatjes niet gevuld. Door heel goed te

een kroon wordt gebruikt. Dat betekent dat

poetsen met tandpasta waar fluoride in zit

er zonder verdoving en zonder het slijpen/

en suiker te beperken, kunnen de gaatjes

gestopt worden. Je krijgt uitleg en training

Het wordt alleen gemaakt wanneer andere

hoe de gaatjes (en andere tanden) het beste

opties, zoals beter poetsen of fluoridelak,

gepoetst kunnen worden. Soms is een gaatje

niet voldoende zijn. Het is wel van belang

moeilijk bereikbaar om te poetsen. Dan kan

dat het kind goed kan meewerken bij deze

de mondzorgverlener het gaatje een beetje

behandeling, omdat er geen speeksel of vocht

beslijpen zodat je er wel bij kunt met een

mag komen bij de kies die behandeld wordt.

tandenborstel. Zo nodig wordt er een stofje aangebracht om het gaatje te stoppen. Dat

Tandarts: een tandarts onderzoekt, stelt

is meestal een vorm van fluoride. Bij NRCT

diagnoses, formuleert behandelplannen en

moet de mondzorgverlener het gaatje goed

behandelt het gebit. Zijn werk is erop gericht

in de gaten houden. De mondzorgverlener

ziektes en afwijkingen aan het gebit te

zal hiervoor in overleg met jou de volgende

voorkomen en te behandelen.

afspraak inplannen. Soms worden er röntgenfoto's van het gaatje gemaakt om

Tandplak (of tandplaque): dit is een laagje

het beter te kunnen vervolgen. Het kan

van etensresten, speeksel en bacteriën op

voorkomen dat ondanks de inspanningen de

je tanden. De bacteriën zetten de suikers

gaatjes niet stoppen. Dan kunnen de gaatjes

uit je eten en drinken om in zuren die het

worden gevuld of kan er een kroon worden

tandglazuur aantasten. Dat kan gaatjes

gemaakt.

en tandvleesontsteking veroorzaken.

Het verwijderen van tandplak is dus heel

Preventieassistent: een preventieassistent

belangrijk.

is een tandartsassistent met een speciale aanvullende opleiding op het gebied van

Vullen: dit is het herstellen van de vorm en

preventie en mondhygiëne.

werking van de kies met een kunsthars of cement waarmee het gaatje wordt gevuld.

Sealant: dit is een laag over de groeven van

Dat kan op een kindvriendelijke manier,

de kiezen ter bescherming van het glazuur.

door eerst met de hand het gaatje schoon te

Het is dus een behandeling die wordt gedaan

maken, zonder verdoving of ‘boren’. Soms is

om gaatjes juist te voorkomen. Wanneer

het nodig om het traditioneel aan te pakken:

na het doorbreken van een blijvende kies

met een verdoving en ‘boren’ voordat de

meteen verkleuringen of beginnende gaatjes

vulling aan wordt gebracht.

ontstaan, wordt er ook zo’n laagje gebruikt.

Het is een hard, transparant of geelwit laagje dat op de kiezen gelakt kan worden.

61

Notities

62

63

64

65

66

67

Colofon Oorspronkelijk concept en teksten Peggy van Spreuwel, Gebit-groeiboekje

In samenwerking met Ivoren Kruis, Nederlandse Vereniging

Gezonde Peutermonden (2017),

voor Kindertandheelkunde (NVvK),

Hogeschool Utrecht, ontwikkeld

NVM-mondhygiënisten

met subsidie van SIA RAAK (RAAK.

Met dank aan

PUB03.018)

Sylvia van Houten-Talma, Richard Kohsiek,

Redactie en doorontwikkeling KNMT (Milou Munk), Hogeschool Utrecht (Brenda Grift)

Maddelon de Jong-Lenters, Cor van Loveren, Peggy van Spreuwel, Sanne de Wit Uitgave 2e druk, januari 2026

Vormgeving Studio RROOK Beeld Mark Hektor Art, Shutterstock

©KNMT en Hogeschool Utrecht Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Neem voor vragen over deze uitgave contact op met jeugd@knmt.nl.