FysioPraxis december 2021 - januari 2022

Vakblad voor de fysiotherapeut - ledenblad KNGF

De Hoogstraat Revalidatie: toen en nu

Fysiotherapie in Kameroen

jaargang 30 december 2021/ januari 2022 nr 10

Duidelijk en begrijpelijk communiceren

FysioPraxis maken we samen! e

30 jaargang

Dit is een willekeurige selectie van auteurs en medewerkers die een bijdrage leverden aan FysioPraxis

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 43

colofon

FysioPraxis is het officiële tijdschrift van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) en verschijnt 10 keer per jaar.

Redactieadres

KNGF Postbus 248, 3800 AE Amersfoort E: fysiopraxis@kngf.nl Coördinatie en eindredactie

Liesbeth Immink E: fysiopraxis@kngf.nl T: 033 467 2953 Redactie

Saskia Bon (hoofdredacteur) Sander van de Hoef Corelien Kloek Niek Koenders Judith de Rooij Advertenties

Cross Media Nederland Sjaak Bruins E: sjaak@crossmedianederland.com Thijs de Koning E: thijs@crossmedianederland.com T: 010-760 73 26 www.crossmedianederland.com Adreswijzigingen KNGF-leden

www.mijnKNGF.nl

Abonnementen niet-KNGF-leden Een particulier abonnement kost per jaar € 106 en buitenlandse abonnees betalen € 45 voor een digitale versie (prijswijzigingen voorbehouden).

Abonnementen kunnen op ieder moment starten en je betaalt aan het begin van het jaar voor het aankomend jaar.

Beëindiging kan op elk moment, met inachtneming van één maand opzegtermijn. Er volgt een verrekening naar rato en teveel betaald abonnementsgeld wordt gecrediteerd.

KNGF, Postbus 248, 3800 AE Amersfoort E: ledenadministratie@kngf.nl T: 033 467 29 29 Verantwoordelijkheid

De redactie beslist over de samenstelling van FysioPraxis.

De auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de door hen geschreven artikelen en het KNGF voor het KNGF-katern.

Auteursrecht © 2021 KNGF. Artikelen mogen alleen worden overgenomen en/of vermenigvuldigd na schriftelijke toestemming van het KNGF en met bronvermelding. Voor overname voor commerciële doeleinden vragen we een passende vergoeding.

Bladconcept

Jessica Dales, Dock35 Vormgeving en drukwerk Cross Media Nederland

redactioneel

Samen kritisch en in beweging Samen maken we het vak; als fysiotherapeut, onderzoeker, student, docent en als medewerker van het KNGF. Ook maken we met elkaar al bijna 30 jaar FysioPraxis. Zonder jullie bijdragen, jullie kritische blik en de wil om jullie inzichten met elkaar te delen, zou er nooit zo’n mooi vakblad zijn.

Omdat we de inhoud en vorm van FysioPraxis zo goed mogelijk willen afstemmen op de wensen van de lezers, vragen we jullie kritische blik voor een lezersonderzoek. Wat vinden jullie van het blad? Wat vinden jullie goed, wat kan beter en welke suggesties hebben jullie? Via de QR-code onder aan deze pagina kom je bij ons online onderzoek terecht.

Met jullie expertise, geduld, empathie en enthousiasme om de patiënt en het vak in beweging te brengen, vormen jullie het hart van de fysiotherapie. Dit heb ik zelf ook ondervonden tijdens het herstellen van sportblessures, het fit blijven tijdens mijn zwangerschappen en ook toen mijn fysiotherapeut mij bewust maakte van de stand van mijn enkels en mij en passant afhielp van mijn voetentrauma (‘nee hoor, die tenen zien er heel normaal uit’). Dan heb ik het nog niet eens over alle bevlogen fysiotherapeuten die ik in de afgelopen jaren heb ontmoet tijdens mijn werk. Ik ben er ook nog steeds van onder de indruk hoeveel uren jullie – gezien en ongezien — investeren in het bijblijven in het vak.

In deze uitgave delen fysiotherapeuten weer met veel enthousiasme hun inzichten over onder andere communicatie (Vincent Kortleve, pagina 16), fysiotherapie bij de ziekte van Pompe (Marein Favejee, pagina 21) en shockwave therapie en spasticiteit (Bas van de Weg en Ivo Pape, pagina 26).

Een bijzondere plek in deze uitgave neemt Mient Riddersma in. Dertig jaar geleden was hij het allereerste covermodel van FysioPraxis. Hij was meteen enthousiast toen we hem vroegen of hij na al die jaren weer op de cover wilde. Fysiotherapie is veranderd, de tijd heeft niet stilgestaan, maar het fysio-hart van Mient gaat acht jaar na zijn pensionering nog steeds sneller kloppen van het in beweging brengen van mensen. Fysiotherapeuten zijn bijzondere mensen.

Veel leesplezier!

Foto omslag

Wiep van Apeldoorn

Namens de redactie, Saskia Bon, hoofdredacteur

ISSN

0927- 5983

fysiopraxis@kngf.nl Naar het lezersonderzoek

@FysioPraxis

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 3

op de cover

Mient Riddersma Wie ben je?

aandoeningen op de Hogeschool Utrecht en de Hogeschool van Amsterdam.

Vóór de coronacrisis gaf ik praktische trainingen aan lokale gezondheidswerkers in Tajikistan. Tijdens de trainingen aan zorgverleners en leken in de thuissituatie, vaak in afgelegen dorpen,

gebruikte ik de Community Based Rehabilitationprincipes.

Waar is de coverfoto gemaakt?

Voor de ingang van De Hoogstraat Revalidatie.

Ik lees FysioPraxis vooral om bij te blijven. Het vak interesseert me, dus lees ik alles van a tot z. Ik krijg nu natuurlijk weinig input meer van collega’s en bezoek geen congressen of symposia meer. Uiteraard had het themanummer Hersenaandoeningen mijn grote interesse!

Ik ben er trots op dat ik in De Hoogstraat veel revalidanten heb kunnen helpen in hun herstel naar zo veel mogelijk zelfstandigheid én dat mijn dochter met veel inzet aanvankelijk precies hetzelfde werk doet op het Militair Revalidatie Centrum in Doorn.

Foto: Wiep van Apeldoorn

Ik ben Mient Riddersma en heb 34 jaar met veel plezier als fysiotherapeut op de afdeling Algemene neurologie van De Hoogstraat Revalidatie in Utrecht gewerkt. Ik ben nu acht jaar met pensioen.

Ik heb lang lesgegeven in centraal neurologische

Ik heb gekozen voor fysiotherapie omdat het een samenwerkend, creatief, praktisch en typisch doevak is. Je behandelt en

coacht met name in de revalidatie mensen die door een life-event vaak hun zelfstandigheid (deels) kwijt zijn en met jou als specialist in bewegen aan hun herstel willen werken.

Valt je iets op, heb je een opmerking of aanvulling? We horen het graag!

Reacties kun je sturen naar: fysiopraxis@kngf.nl @FysioPraxis

OPROEP

Wil je zelf een artikel aanleveren? Wij nodigen je daar graag toe uit. Ga naar www. kngf.nl/fysiopraxis voor de auteursrichtlijnen.

De redactie behoudt zich het recht voor bijdragen die niet aan de kwaliteitseisen van FysioPraxis voldoen, af te wijzen.

agenda KNGF-scholingen

2022 Januari

Februari

Maart

Mei

HYBRIDE Lezing Up-to-date behandeling bij voorste-kruisbandletsel, Amersfoort

ONLINE Lezing KNGF-richtlijn Lage Rugpijn

ONLINE Lezing KNGF-richtlijn Lage Rugpijn

Dag van de Fysiotherapeut, ’s-Hertogenbosch

20 januari

17 februari

23 maart

ONLINE Lezing KNGF-richtlijn Lage Rugpijn

ONLINE workshop herziene richtlijn Reumatoïde artritis 2018

18 januari

ONLINE Lezing KNGF-richtlijn Lage Rugpijn

4 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

9 februari

9 maart

21 mei

Informatie, inschrijven en meer scholingen, congressen, lezingen en trainingen van het KNGF: www.mijnkngf.nl

inhoud

VERDER

08

16

12

26

8 Vanuit het hart

16 Duidelijke communicatie

Mient Riddersma, de man die dertig jaar geleden de eerste cover van FysioPraxis sierde, bespreekt samen met zijn j­ongere oud-collega Christiaan Gmelig Meyling het vak. Wat is er de afgelopen jaren ­veranderd in de fysiotherapie, in de manier waarop naar revalidanten wordt gekeken, maar ook in het dagelijks werk in De Hoogstraat Revalidatie? “Het is een ongelooflijk fascinerend en breed vakgebied. De mensen die we behandelen, hebben ons echt gevormd.”

Eenvoudige en heldere communicatie met de patiënt over de fysiotherapeutische diagnose is een uitdaging voor iedere therapeut. De gezondheidsvaardigheden van de patiënt bepalen hoe je dit als fysiotherapeut aanpakt. In deze casuïstiek staat niet het klinisch redeneerproces centraal, maar het gesprek met een patiënt met beperkte gezondheidsvaardigheden. Zijn fysiotherapeut Robert onderzoekt samen met hem wat er aan de hand is en hoe ze hem het beste kunnen helpen.

12 Fysiotherapie in Kameroen 26 Shockwave en spasticiteit Voor de rubriek Fysiotherapie in het buitenland richten we onze blik deze keer op Kameroen. In Kameroen werken het Liliane Fonds en de AFAS Foundation, samen met de lokale overheid en zorgorganisatie Cameroon Baptist Convention Health Services, aan een omwenteling van de fysiotherapie. Dat is hoognodig omdat deze vorm van specialistische zorg voor de meeste inwoners, zeker voor de meest kwetsbare, onbereikbaar is.

Extracorporale Shockwave Therapie (ESWT) is bij peesletsels een frequent toegepaste, effectieve behandelmethode in de eerste lijn. ESWT lijkt ook effectief te zijn bij patiënten met spasticiteit na NAH. In dit artikel beschrijven Bas van de Weg en Ivo Pape het fenomeen ‘spasticiteit’, de huidige behandelopties, de achtergrond en mogelijke voor- en nadelen van ESWT aan de hand van een casus en op basis van de beschikbare literatuur.

6 Studenten: de studie van Sadé 6 Geschiedenis: dag van de fysiotherapiegeschiedenis 7 Kort nieuws en column Jeroen van Egmond 11 Patiënt in beeld 15 Column Arianne Verhagen 21 Promotie: de ziekte van Pompe 30 Wetenschap – samenvatting

Specialistenkatern 34 NVMT: Manuele therapie, dry cupping, dry needling en pijnreductie 36 NVFK: Kinderen met schrijfproblemen

KNGF-katern 37 In het zonnetje: Marja Reunis-de Rechter 38 KNGF-standpunt Fysiotherapie bij COVID-19 40 Kenniscirkel en onderzoeksagenda 42 Kort nieuws FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 5

studenten en SGF

De studie van Sadé

‘Ik wil mijn eigen praktijk beginnen op Bonaire’

Sadé Martis (21) is geboren op Curaçao en groeide op het naastgelegen Bonaire op. Vorig jaar besloot ze de overstap naar Nederland te maken om fysiotherapie te studeren. Inmiddels is ze eerstejaarsstudent aan de Hogeschool Rotterdam.

Waarom fysiotherapie?

“Na mijn middelbare school wilde ik eigenlijk microbiologie gaan studeren. Toen ik een keer een kijkje nam in een lab leek me dat toch wel wat saai. Ik ben een sociaal en extravert persoon. Ik zocht een studie waarbij ik met mijn handen bezig ben en waarbij ik mensen kan helpen. Tijdens een vakantie in Nederland heb ik een dagje meegekeken met een fysiotherapeut in Rotterdam en was ik meteen verkocht.”

Waarom Nederland?

“Wat betreft opleidingen is er niet veel keus op ons eiland, daarom zijn de meeste

fysiotherapeuten op Bonaire in Nederland opgeleid. Daarnaast wonen mijn vader en halfbroer in Nederland, wat de keuze een stuk makkelijker maakte.”

voor m’n eerste toets meteen een 9. Ik mis de warmte van mijn familie wel. We bellen dagelijks, maar heimwee zou je het wel kunnen noemen. In december ga ik weer op visite bij ze.”

Hoe bevalt het studeren hier?

Toekomstplannen?

“In het begin was alles nieuw en moest ik onder andere leren hoe het openbaar vervoer werkte. Gelukkig kon mijn broer me daarbij helpen. In Nederland ligt de druk op prestatie een stuk hoger dan ik gewend was, alles moet snel-snel-snel. In de eerste weken van mijn studie dacht ik: ‘kan ik dit wel, en hoe moet ik dit allemaal in mijn hoofd krijgen?’ Gelukkig haalde ik

“Ik heb interesse in manuele therapie.

Als ik afgestudeerd ben, wil ik mijn eigen praktijk beginnen op Bonaire. De zorg daar is niet slecht, maar het kan veel beter. De mogelijkheden zijn daar heel beperkt, voor simpele dingen moeten mensen al snel naar Curaçao of Aruba. Mensen op Bonaire hebben me daar nodig.”

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

Dag van de fysiotherapiegeschiedenis: terugblik met visie naar de toekomst Op vrijdag 24 september 2021 vond de jaarlijkse bijeenkomst van de ‘Dag van de Geschiedenis’ plaats op Urk in het Trefpunt Medische Geschiedenis Nederland.

Tekst: Huub Vossen en Anton de Wijer

Dr. Anton de Wijer, voorzitter van de Stichting Geschiedenis Fysiotherapie (SGF), opende de bijeenkomst en bedankte Gerda Bangma voor haar gedane bestuurswerkzaamheden en alle vrijwilligers voor het vele werk dat ze voor de stichting doen. Aansluitend besprak hij de ‘state of art’ van de beroepsgroep fysiotherapie: waar staan we nu?

Dr. Erik Hulzebos besprak de toekomst van de ziekenhuisfysiotherapie, de rol van fysiotherapeuten bij de COVID-19-

6 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

pandemie en wat je als fysiotherapeut met je gereedschapskist kan toevoegen aan het welzijn van mensen.

Prof. dr. Annelies Pool stond vervolgens stil bij de geschiedenis en de ontwikkeling van practise based evidence naar context based evidence, waarna Peter van Schie een historische uiteenzetting gaf over het onderwijsveld en in het bijzonder de opleiding fysiotherapie in Leiden.

In de praktijkintermezzo’s lichtte Rob Karstens toe hoe verschillende opvattingen in de gymnastiek al voor

1900 zijn opmars deden en liet Ronald Valk een Arsonvalisatie-apparaat zien, waarvan er vele in de SGF-collectie zijn opgenomen.

Meer lezen? Het volledige verslag van de bijeenkomst vind je op: www.kngf.nl/fysiopraxis.

kort nieuws

column

Beweegroutes voor iedereen in Diepenveen De bootcamproute in het bos rondom huize Rande in Diepenveen heeft zijn nut inmiddels al bewezen. Het was de eerste route die stichting Vrij in Diepenveen aanlegde. Bijna dagelijks sporten er nu mensen. Alle beweegroutes die in Diepenveen te vinden zijn, kunnen worden gelopen door mensen die gewoon fit willen blijven, maar ook door mensen die bijvoorbeeld voor een revalidatie oefeningen moeten doen.

Ook zijn de routes geschikt voor kinderen en kunnen ze individueel of in groepsverband worden gelopen. Sportgroepen en -verengingen kunnen er dus ook gebruik van maken.

De beweegroutes zijn mogelijk gemaakt door bijdragen van Provincie Overijssel, ENO, het regionaal genootschap Fysiotherapie De Fysiotherapeut, Gemeente Deventer, OBB Speelruimtespecialisten en paramedisch centrum De Spil.

Een leuk filmpje over de beweegbank vind je hier:

Meer informatie over de beweegroutes:

Het eerste zorgbuurthuis in Nederland In de Schadewijk in Oss wordt het eerste zorgbuurthuis van Nederland gerealiseerd. Een kleinschalig zorghuis vóór de buurt en mét de buurt. Het zorgbuurthuis moet ervoor zorgen dat zorgbehoevende ouderen in de eigen wijk kunnen blijven wonen, met hun mantelzorgers op loopafstand. Een laagdrempelig en kleinschalig zorghuis met een inclusief karakter. Volgens Marie-Thérèse Janssen, raadslid van de SP in Oss, is het een mooi antwoord op de groeiende zorgvraag van ouderen in wijken. “Het gaat om een kleinschalig zorghuis waar mensen met een smalle portemonnee een zorgappartement kunnen huren.” De prijzen liggen rond de huurgrens. “Een aangesloten zorgorganisatie die actief is in de wijk gaat de zorg voor z’n rekening nemen en ook de buurt wordt er nadrukkelijk bij betrokken. Zo wordt er straks dagbesteding in het zorgbuurthuis georganiseerd en komen er verschillende activiteiten voor wijkbewoners.”

Feminisme Beste collega, In mijn vorige column verwees ik naar Aristoteles, en ­hoewel er van zijn werk veel valt te leren, is er ook kritiek. Van onder andere vrouwen had hij namelijk niet zo’n hoge dunk, ze waren ongeschikt voor het politieke leven. De vraag is in hoeverre je het hem kan aanrekenen, want in zijn tijd was dat ‘normaal’ en het zou nog ruim twee millennia duren voordat de eerste feministische golf zich aandiende. In die golf ging het vooral om kiesrecht, onderwijs en werk. Niet geheel toevallig ontstaat in die tijd – lees David Nichols er eens op na – in Groot-Brittannië de voorloper van het beroep fysiotherapie: de Society of Trained Masseuses. Nota bene: mannen mochten aanvankelijk geen lid worden.

Er is sindsdien veel veranderd, zelfs veel verbeterd, maar toch, de thema’s van toen zijn nog steeds actueel en hebben een bepaalde urgentie, ook voor ons.

De discussie over kiesrecht is nog niet helemaal uitgedoofd, al gaat het nu niet om geslacht, maar om leeftijd. De achtergrond van deze discussie is de vraag wie de grootste stem moet hebben bij beslissingen die vooral gaan over volgende generaties. Let op dat argumenten als ‘dat kunnen ze helemaal niet’, ‘daar is hun brein nog niet geschikt voor’ of ‘ze zijn gewoon te lui’, al eeuwenlang opgeworpen en ook weer achterhaald zijn. Positief is dat evironmental reasoning ook in ons beroep aandacht begint te krijgen.

Het feminisme beleefde twee crises; eerst bleek dat onbedoeld mannen als norm waren gekozen, wat de bestaande verhoudingen herhaalde en bevestigde. Veel feministen gingen op zoek naar het specifiek vrouwelijke, wat uiteindelijk uitmondde in nog een crisis: veel vrouwen van kleur en lagere sociaaleconomische klassen voelden zich helemaal niet erkend, laat staan vertegenwoordigd door de witte, hoogopgeleide en vaak rijke feministes.

Het jezelf herkennen in je hulpverlener en erkend worden in hoe je gezondheid en ziekte beleeft, zijn niet gegarandeerd, wat – ook in de fysiotherapie – leidt tot minder zorg aan groepen die dat relatief juist meer nodig hebben. Fysiotherapie heeft dus een politieke dimensie, die maakt dat we een bepaalde verantwoordelijkheid hebben voor de samenleving, die verder gaat dan ‘kosteneffectiviteit’ of return to work.

Die verantwoordelijkheid zouden we in de praktijk kunnen brengen door het ‘onderwijs’ dat wij geven onder de loep te nemen. In hoeverre beoogt en bereikt jouw educatie, informeren en adviseren al emancipatoire effecten?

Collegiale groet, Jeroen van Egmond docent fysiotherapie en zorgethicus j.van.egmond3@hva.nl

Bron: www.ivvd.nl FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 7

in de praktijk

Een ambacht vanuit het hart

‘De mensen die we behandelen, hebben ons gevormd’ Mient Riddersma, de man die dertig jaar geleden de eerste cover van FysioPraxis sierde, bespreekt samen met zijn jongere oud-collega Christiaan Gmelig Meyling hun vak. Wat is er de afgelopen jaren veranderd in de fysiotherapie, in de manier waarop naar revalidanten wordt gekeken en ook in het dagelijks werk in De Hoogstraat Revalidatie?

Tekst: Rietje Krijnen | Beeld: Wiep van Apeldoorn

8 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Hoewel hij al acht jaar met pensioen is, voelt Mient Riddersma (73) zich thuis bij De Hoogstraat Revalidatie. Terwijl we op zoek gaan naar zijn oud-collega Christiaan Gmelig Meyling (33) zegt hij dat hij zich nog altijd betrokken voelt bij zijn voormalige werk. Hij heeft geregeld contact met de mensen met wie hij ooit samenwerkte. “Ik had niet met pensioen gehoeven”, zegt hij. “Maar ja, soms moet je je ergens bij neerleggen.”

Vereerd Hij heeft 34 jaar gewerkt bij De Hoog­ straat. Dat gebeurde min of meer toevallig. “Ik had mijn eindexamen­opdracht gedaan in De Hoogstraat in Leersum, kon vervolgens direct solliciteren en werd aangenomen. Ik was meteen op mijn plek. Ik heb wel kort in de eerste lijn gewerkt, maar daar had ik weinig binding mee. Voor mijn gevoel was dat nogal commercieel. Maar dan De Hoogstraat.

Poehpoeh, dat was me wat. In die tijd had het centrum al een goede naam. Ik voelde me vereerd dat ik er mocht werken en het was goed voor mij. Rond mijn dertigste was ik in groepsverband best verlegen, een beetje timide. Dat is wel veranderd. Ik ben er ook persoonlijk erg gegroeid in een open, leergierige en ­sociale sfeer. Het heeft me geïnspireerd.

Ik ben direct begonnen bij de complexe neurologie bij volwassenen en dat heeft nog altijd mijn interesse. Het is een ongelooflijk fascinerend en breed vakgebied.”

Wow, dit is mijn plek Het is grappig dat zijn collega-kinder­ fysiotherapeut Christiaan – zeg maar Chris – bijna hetzelfde zegt over werken in De Hoogstraat Revalidatie. Hij is weer beïnvloed door Mient. “Ik kreeg les van jou, Mient! Klinische neurologie. Dat was

tijdens mijn bacheloropleiding. Daar is eigenlijk mijn interesse voor de revalidatie en neurologie echt gewekt. Vervolgens ben ik stage gaan lopen bij de jeugdafdeling hier en voelde ik me als een vis in het water. Ik kan er zoveel creativiteit in kwijt.

Het complexe, dat trekt mij ook. Ik wilde, net als Mient, graag bij De Hoogstraat werken. Hiervoor heb ik waargenomen in een eerstelijnspraktijk en bij een instelling voor mensen met een beperking. Toch wist ik al snel: dat is het niet voor mij.

Op De Hoogstraat dacht ik echt ‘wow dit is mijn plek’. En dat blijkt, want ik ga al meer dan tien jaar met veel plezier naar mijn werk!”

Veranderingen Het is het werken in interdisciplinaire teams, de goede sfeer, gedreven collega’s, de vernieuwende rol die De Hoogstraat Revalidatie probeert te vervullen: dat noemen ze speciaal en zijn overeenkomsten tussen de twee mannen. Ze hebben er nog veel meer, zo blijkt tijdens het gesprek. Hoewel Mient over een veel grotere periode praat dan Chris, zien ze beiden de veranderingen in hun vak. Mient werkte maar kort met het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD).

Hij ziet positieve veranderingen. Zoals bij zovele gepassioneerde beroepsbeoefenaren was administratie destijds niet zijn favoriete bezigheid. “O o, als ik een keer ziek was – gelukkig gebeurde dat zelden – dan zaten mijn collega’s met hun handen in het haar, want ik hield weinig bij.

Revalidanten hebben daar nooit last van gehad. En achteraf gezien is het idioot natuurlijk, maar ik had alles in mijn hoofd zitten en het was de tijdgeest. We werkten toen nog met een map waarin alle revalidanten werden bijgehouden met handgeschreven aantekeningen. Bij de verpleging stond er een overdrachtsmap, maar wij keken er weinig in.” Chris vult aan: “Ja precies. Daar hoorde je dan hun bevindingen in op te zoeken, maar dat gebeurde gewoon niet. Ik werk nu met het EPD en dat is echt fantastisch, dus ik wil nooit meer terug naar die papieren

dossiers. We weten direct van elkaar wat we doen en dat werkt veel efficiënter en komt de revalidant ten goede.” Mient enthousiast: “Dat geloof ik onmiddellijk!

Het is nu ook echt een onderdeel van het vak geworden.”

Eigen regie Ze komen op een cruciaal punt. De revalidatie – en dus hun vak – is in de laatste dertig tot veertig jaar verschoven van meer symptomatisch behandelen naar participatie. Er zijn meer onderzoeken uitgevoerd en regelmatig richtlijnen opgesteld. Een voornamelijk individuele therapie heeft plaatsgemaakt voor een meer groepsgewijze aanpak. Het evidence based werken is veel verder ingevoerd. En, Mient noemt het nog even, de verslaglegging heeft een veel grotere plek in het werk ingenomen. “Ook het verslag van de revalidant”, zegt Mient. “Ik heb de verschuiving gezien van praten over naar praten met. Revalidanten en mensen in hun omgeving hebben meer de regie over het hele proces. En vergeet niet: revalidatie gaat niet over een paar uurtjes, maar over 24 uur per dag, zeven dagen in de week. Ook in het weekend! Daar is in mijn tijd de basis voor gelegd. Het is veel en veel meer een compleet verhaal geworden. Revalideren doe je niet alleen, maar met alle mensen om je heen.”

“Als ik aan mijn kinderen moet vertellen wat mijn werk is, dan zeg ik dat ik de hele dag spelletjes aan het spelen ben”, zegt Chris daarop aansluitend. “Het geeft aan dat revalidatie is ingebed in het dagelijks leven. Ik ben continu bezig om functionele activiteiten in te voegen in spelactiviteiten die aansluiten bij de belevingswereld van het kind, én die voldoen aan de trainingsrichtlijnen en onderliggende fysiologische principes. Elke revalidant is weer een nieuwe puzzel die we met elkaar leggen. Dat vraagt om intensieve samenwerking binnen het team, maar ook met de revalidant en het gezin.

Daarmee bouw je een intense relatie op met kind en ouders die – ook voor mij, als fysiotherapeut en mens – heel waardevol

Mient: ‘Revalideren doe je samen, 24 uur per dag, 7 dagen per week, want alles is therapie!’

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 9

»

Chris: ‘Het is belangrijk dat we onderwijs, zorg en onderzoek steeds meer verbinden. We kunnen niet zonder elkaar. Samen moeten we blijven bouwen aan de kwaliteit van ons vak’ » en betekenisvol is. Dit vormt je, helpt je te ontwikkelen. Dat zie ik als een privilege in ons vakgebied.”

Bijzondere revalidanten “Ja dat”, zegt Mient. “We leren zo ongelooflijk veel van de mensen die we behandelen. Die hebben mij ook gevormd.” Het raakt hen beiden als ze het hebben over een aantal bijzondere revalidanten die hen altijd zullen bijblijven. Mient heeft een jonge jongen behandeld, begin jaren ’80, die met zijn vriendin binnenkwam na een ernstig ongeluk waardoor hij een hemiplegie opliep. “Hij zat er in zijn rolstoel als een verloren vogeltje bij, maar na vijf maanden – toen waren die processen nog veel langer dan nu – is de inzet succesvol geweest. Het gaat goed met hem. We hebben nog altijd contact. Ik denk ook aan de vrouw met het locked-in syndroom, die nauwelijks kon communiceren, maar ze deed het wel. Je kon goed aan haar ogen zien of ze verdrietig was of plezier had. Die verhalen blijven je altijd bij.” Chris vertelt over een zesjarig meisje met een ernstige vorm van een hersentumor. “Ondanks dat ze niet kon praten was ze heel communicatief. We hadden direct een bijzondere ‘klik’. Het was bijzonder om, samen met haar ouders, er alles aan te doen om het optimale uit haar herstel te halen. En op haar leeftijd had ze mij al zoveel te leren. Ze leeft – gelukkig! – nog en het gaat goed met haar. Door haar ben ik als mens echt gegroeid.”

Leraar Mient herkent het en mist die input van het dagelijkse werk. “Je raakt ermee vergroeid. Het is niet zo maar een baan, maar veel meer onderdeel van jou als persoon. Ik kan nóg dromen over mijn

10 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

werk. Het is eigenlijk gek dat niet veel meer gebruik wordt gemaakt van mensen die zo lang in de revalidatie hebben gewerkt. Als iemand dat wil, dan kan die prima na zijn pensioen als een soort spiegel fungeren voor mensen die net in het vak komen.”

Hij staat nog altijd op de rol als waarnemend docent in Amsterdam. Chris is sinds kort docent in Utrecht. Ze zien beiden een verandering van de opleiding. Mient: “Ik zie het vak veranderen en moderniseren en die ontwikkeling is goed. Tegelijkertijd is elementaire kennis als klinisch redeneren en hands-on vaardigheden, zoals handvattingen, faciliterend bewegen en bekwaamheden geleerd in de basis bewegingstherapie essentieel voor het leveren van kwaliteit in onze zorg. Die ­vaardigheden mis ik nog steeds bij de studenten, maar zullen mijn inziens altijd belangrijk ­blijven!”

Chris: “Het is dus des te belangrijker dat we onderwijs, zorg en onderzoek steeds meer verbinden. We kunnen niet zonder elkaar. Samen moeten we blijven bouwen aan de kwaliteit van ons vak.” Mient: “Je ziet dat studenten zich soms meteen gaan specialiseren na hun opleiding. Ik zeg dan: niet doen. Ga eerst eens werken, dan kun je je keuze beter onderbouwen.

Ga bijvoorbeeld ook eens langere tijd ontwikkelingswerk doen. Dat heeft mij verrijkt.”

Mient is jaren geleden in Tadzjikistan (ten noorden van Afghanistan) terechtgekomen en gaat er nog twee keer per jaar naartoe. “Nu in coronatijd alweer twee jaar niet en dan mis ik het wel. Het mooie is dat je mensen daar basaal kunt opleiden en dat ze weer mensen verder kunnen helpen. Dan zie je wel hoe perfect het in Nederland is georganiseerd en hoe

arm het daar is.” Weer een overeenkomst.

Chris is in Ghana geweest. Hij heeft wel wat andere ervaringen. “De fysiotherapeut die daar rondliep, ging vooral prat op zijn status. En ik wilde aan de gang.

We hebben protocollen geschreven en mensen erbij betrokken, maar omdat die ene man er niet in geïnteresseerd was, gebeurde er niets mee. Heel frustrerend.

Maar wel enorm goed voor je persoonlijke ontwikkeling.”

Respect Het is een ambacht, zo benadrukken ze vaak, dat je met je hart moet doen. Je moet van menselijke interactie houden – dat is de reden voor hun beider keuze voor fysiotherapie geweest. En je moet geïnteresseerd zijn in het functioneren van het lichaam en het brein. Het woord ‘fascinerend’ valt regelmatig. Dan heeft Chris nog een laatste vraag aan Mient.

Welke levensles heeft hij geleerd? Mient is stil, er schieten prachtige jaren in dit vak door zijn hoofd. En dan zegt hij: “Het gaat nooit om joú. Het gaat om die revalidant die het lef moet hebben om dit proces aan te gaan. Jij bent de aangever, een passant. Maar die revalidant moet die loodzware opdracht uitvoeren. Daar heb ik diep respect voor.”

Foto: Wiep van Apeldoorn

patiënt in beeld

Ramon: In augustus 2020 scheurde ik tijdens een voetbalwedstrijd mijn voorste kruisband. Het gebeurde in een gekke beweging, er was geen tegenstander in de buurt. In eerste instantie had ik het idee dat het wel meeviel. Mijn knie werd meteen dik, maar dat was het dan ook, verder had ik geen pijn. Toen ik de eerste diagnose kreeg van de fysiotherapeut, geloofde ik het dan ook niet, maar na een MRI bij Annatommie mc bleek de diagnose toch te kloppen.

Ik ben toen met Germen en dokter Shadid een plan gaan maken: trainen en onder het mes.

Op 26 oktober 2020 werd ik door dokter Shadid geopereerd. Natuurlijk was ik na de operatie uitgeschakeld, ik mocht pas na zes weken zonder krukken lopen. In die tijd heb ik wel veel getraind. Samen met het team van SMC Amersfoort heb ik vier keer per week gewerkt aan mijn herstel en iedere training had ik het gevoel dat ik weer stappen maakte. Ik heb de voorbereiding van het voetbalseizoen ’21/’22 gehaald, en met de begeleiding die ik kreeg, heb ik daar ook altijd alle vertrouwen in gehad. Na ruim tien maanden speelde ik weer mijn eerste competitiewedstrijd!

Verderop in dit nummer geven de fysiotherapeut en orthopeed van Ramon een toelichting op de behandeling (zie pag. 25).

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 11

fysiotherapeut in het buitenland

Fysiotherapie in Kameroen

Een nieuwe beweging In Kameroen werken het Liliane Fonds en de AFAS Foundation, samen met de lokale overheid en zorgorganisatie Cameroon Baptist Convention Health Services, aan een omwenteling van de fysiotherapie. Dat is hoognodig, want deze vorm van specialistische zorg is voor de meeste inwoners onbereikbaar, zeker voor de meest kwetsbaren.

Tekst: Cees Pulles | Beeld: CBCHS

Wie fysiotherapie nodig heeft, is in Nederland gegarandeerd van zorg van hoge kwaliteit, verleend door gespecialiseerde vakmensen. Goede zorg die deels gedekt wordt door de basisverzekering. De terugkerende discussies tussen zorgverleners en verzekeraars over aantallen behandelingen die vergoed worden en over tarieven doen soms anders vermoeden, maar toch is ons Nederlandse stelsel iets om te koesteren. Dat wordt vooral duidelijk als we de blik verleggen naar een ander zorglandschap, bijvoorbeeld naar Kameroen, waar we een hele andere realiteit zien.

Naast een voortwoekerende burgeroorlog in delen van het land, speelt er ook een andere crisis, die vrijwel alle Kameroeners treft: een enorm tekort aan goed opgeleid personeel in de gezondheidszorg en aan revalidatiedeskundigen, met name buiten de steden.

Ga maar na: in Nederland werken volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek meer dan 28.000 fysiotherapeuten. Dat betekent dat er hier één fysiotherapeut is per circa 620 Nederlanders. In heel Kameroen, een land met 26,5 miljoen inwoners dat ruim elf keer groter is dan Nederland, zijn volgens de World Confederation of Physiotherapy in totaal 350 fysiotherapeuten actief.

»

Fysiotherapeut Isaac oefent met Paul (10 jaar, hersenbeschadiging)

12 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Ondermaatse zorg In Kameroen wordt zorg verleend door drie partijen: de overheid, kerkelijke organisaties en commerciële aanbieders. Die laatste categorie is actief in de grote steden en is voor verreweg de meeste mensen in Kameroen onbetaalbaar, zoals ook een zorgverzekering alleen is weggelegd voor de ‘lucky few’. Gespecialiseerde praktijken voor fysiotherapie vind je niet buiten de grote steden.

De overheidszorg is formeel gratis, maar in de praktijk moet een patiënt meestal toch extra betalen om daadwerkelijk de zorg te krijgen die op het verwijsbriefje staat. Bovendien kampt de overheidszorg met structurele financiële tekorten. Kerkelijke zorginstellingen proberen de gaten te vullen die de overheid laat vallen, maar grote delen van het land blijven slecht voorzien of zijn zelfs helemaal verstoken van zorg. Het aanbod schiet tekort, en ook de kwaliteit van de zorg is vaak ondermaats. Dat geldt ook voor fysiotherapie.

Veel fysiotherapeuten hunkeren zelf ook naar meer kennis. Zoals Ngeh Gaius, assistent-fysiotherapeut: “Ik ontmoette in Banyo een ­zestienjarige jongen die niet kan zitten of kruipen, staan of ­praten”, vertelt Ngeh. “We zijn een paar keer bij hem geweest, maar elke keer huil ik, omdat ik niet weet hoe ik deze jongen kan helpen. Ik zou heel graag een betere opleiding volgen, zodat ik de juiste diagnose kan stellen. Dan weet ik welke hulp deze jongen nodig heeft.”

Versnippering Er bestaat in Kameroen één type revalidatiewerker: de fysiotherapeut. Ergotherapeuten zijn er niet, evenals veel andere vormen van gespecialiseerde revalidatiezorg. Wie een officiële opleiding tot fysiotherapeut wil volgen, kan kiezen uit twee niveaus: diploma- en bachelorniveau. En daarnaast hebben sommige kerkelijke instelling ook hun eigen opleidingen. Door die versnippering ontbreekt het aan een consistent lesprogramma en ook het toezicht op de opleidingen is verdeeld over verschillende ministeries. De overheid laat veel van de opleidingen over aan de private sector. De meeste privéscholen met deze opleiding hebben een winstoogmerk en zijn daardoor niet toegankelijk voor studenten met een kleine beurs.

Al deze factoren zorgen ervoor dat gespecialiseerde zorg onbereikbaar is voor het overgrote deel van de inwoners van Kameroen, die deze zorg juist het meeste nodig heeft: kinderen met een handicap, die zich nog volop aan het ontwikkelen zijn en die in armoede leven.

Samenwerking Hoogste tijd om stevig in te grijpen in deze schrijnende situatie, vond de lokale zorgorganisatie Cameroon Baptist Convention Health Services

(CBCHS). Samen met het Liliane Fonds timmert CBCHS in Kameroen al jaren aan de weg om ervoor te zorgen dat kinderen en jongeren met een beperking de kans krijgen om zich zo optimaal mogelijk te ontwikkelen. De kleine en grote stappen die ze de afgelopen jaren hebben gezet komen nu samen in het ambitieuze vierjarige project ‘Zorgkompas’, met als doel de ontwikkeling van kwalitatief goede opleidingen voor revalidatiewerkers in Kameroen, waaronder fysiotherapeuten. Om dit te bereiken bundelde het Liliane Fonds de krachten met de AFAS Foundation, een partij die het fonds ook in de Democratische Republiek Congo ondersteunde.

Het gezamenlijk resultaat is een project dat een betere kwaliteit van leven voor kinderen en jongeren met een beperking beoogt.

Verouderde methodes en afdankertjes “Fysiotherapie is in Kameroen heel lang stil blijven staan”, zegt Marieke Verhallen van het Liliane Fonds en nauw betrokken bij de ontwikkeling van Zorgkompas. “Fysiotherapeuten werken hier veelal met verouderde methodes, die vaak nog rechtstreeks stammen uit de koloniale tijd. Sindsdien zijn de opleidingen fysiotherapie in Kameroen niet of nauwelijks verder ontwikkeld en geëvolueerd.

Door de enorme kennisachterstand die ze daardoor nu hebben, zijn veel lokale fysiotherapeuten eigenlijk eerder masseurs dan dat ze werkelijk gerichte, specialistische zorg kunnen bieden.”

Hulpmiddelen – veelal uit het Westen geïmporteerde ‘afdankertjes’ – zijn zeer schaars, of alleen voorradig in één standaardmaat Zoals gezegd is de oorzaak van die slechte kwaliteit van de zorg aan kinderen, jongeren en volwassenen met een beperking in Kameroen de afwezigheid van een adequate opleiding van dienstverleners, waaronder fysiotherapeuten. Er zijn te weinig opleidingsfaciliteiten, en er is vaak een gebrek aan standaarden, systemen en procedures om kwaliteit te garanderen. Daarnaast zijn hulpmiddelen – veelal uit het Westen geïmporteerde ‘afdankertjes’ – zeer schaars, of alleen voorradig in één standaardmaat.

De meeste fysiotherapeuten in Kameroen krijgen op dit moment hun diploma na een opleiding van twee jaar: niveau 1 of diplomaniveau. Ze richten zich momenteel vaak op tijdelijke problemen in bewegingsvaardigheden. Een regulier curriculum tot volwaardig fysiotherapeut duurt echter vier jaar.

»

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 13

Paul (10 jaar, hersenbeschadiging) wordt thuis onderzocht door fysiotherapeut Isaac en veldwerker Sonia

»

Oplossing “De oplossing van de problemen in Kameroen ligt niet alleen in het opleiden van méér therapeuten”, zegt Huib Cornielje, betrokken bij het project vanuit zijn adviesbureau Enablement. “Er zal meer gedaan moeten worden om ervoor te zorgen dat kwalitatief goede revalidatie beschikbaar gaat worden voor iedereen en overal: mensen met en

De nieuwe bachelor- en masteropleidingen voldoen aan de standaarden van internationale beroepsverenigingen en sluiten aan bij de lokale omstandigheden zonder beperking, in de stad of op het platteland.

Het is vooral van groot belang dat er een breed kader van revalidatiewerkers is, die beschikken over voldoende kennis en vaardigheden om vooral kinderen en jongeren met een beperking de juiste zorg te geven. Het zijn vaak deze mensen die in armoede opgroeien en geen toegang tot goede zorg hebben, waar het Liliane Fonds en zijn lokale partners zich voor inzetten.”

Kijk voor meer informatie over Zorgkompas op: www.lilianefonds.nl/afas

Stappen Het afgelopen jaar werkte een team van lokale, regionale en internationale experts en belangheb-

14 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

benden aan het curriculum, accreditatie en validatie voor het bachelorniveau van fysiotherapie. Dit zijn de eerste stappen op weg naar een kwalitatief goede opleiding en verbetering van de toegang tot fysiotherapiediensten in het land.

Voor de opleidingen wordt er intensief samengewerkt met drie opleidingsinstituten in het netwerk van CBCHS en twee universiteiten: de staatsuniversiteit Dschang en de Universiteit van Kaapstad. De nieuwe bachelor- en masteropleidingen voldoen aan de standaarden van internationale beroepsverenigingen. In alle stappen worden de ministeries en overheden betrokken, zodat de nieuwe curricula aansluiten bij de lokale omstandigheden en realiteit en geen kopieën worden van Westerse opleidingen.

Per jaar zullen er vijftien studenten op diplomaniveau starten op de nieuwe opleiding, en acht op het bachelorniveau. Daarnaast zullen vier fysiotherapeuten een masteropleiding volgen bij de Universiteit van Dschang in Kameroen, om het toekomstige docententeam te vormen van de bacheloropleiding Fysiotherapie. Dit voorkomt afhankelijkheid van buitenlandse docenten.

Veldwerkers Ondanks alle inspanningen is ook duidelijke dat – relatief dure – professionals met een bachelorniveau niet direct de beperkte beschikbaarheid van revalidatiezorg in lokale gemeenschappen zullen oplossen. Daarom worden ook de trainingen van veldwerkers naar een hoger plan getild.

Deze revalidatieveldwerkers staan in de frontlinie en zijn de ruggengraat van een fijnmazig revalidatiesysteem, en zijn zowel fysiek en financieel toegankelijk voor mensen die leven in afgelegen plattelandsgebieden.

Duurzaam “Het is absoluut geen makkelijke weg”, erkent Marieke Verhallen. “Met name in de Sahel-regio’s van Kameroen is de zorg slecht voorzien. Daarom is het belangrijk dat we de kwaliteit van deze opleidingen verhogen én meer professionals opleiden. Voor de mensen aan de periferie van de samenleving en met name kinderen met een handicap. Een patiënt vertelde me eens dat ze voor haar klacht al vijf keer was doorverwezen en vijf keer een ander advies had gekregen, terwijl haar aandoening natuurlijk nog gewoon dezelfde was gebleven.”

Op die hobbelige weg wijst Zorgkompas de richting naar een duurzame ontwikkeling van kwa­ litatief goede revalidatiezorg in Kameroen. Zo worden er stappen gezet om kinderen, jongeren en volwassen met en zonder beperking betere kansen te geven om volwaardig te participeren in de samenleving.

column

A good yarn Elke taal/elk land heeft woorden die slecht te vertalen zijn. De mooiste hier in Australië vind ik de ‘yarn’, e ­ igenlijk een zin: ‘Having a good yarn’. Dit staat voor het hebben van een goed kringgesprek, bedoeld om respect­ volle relaties op te bouwen. Onder een goed gesprek wordt niet alleen praten verstaan, integendeel, het is ook veel en lang zwijgen. Het begrip komt van de originele bewoners van Australië waar ‘having a good yarn’ een essentiële stap is om iets te doen of te laten. Een collega van mij, die afstamt van de Aboriginals, gaat voor belangrijke stappen in haar leven altijd terug naar haar geboorteplek waar nog veel familieleden wonen voor zo’n yarn, met vooral oudere leden van de gemeenschap (‘elders’). Mannen en vrouwen zijn hier gelijk, maar veel

vrouwen worden wel als wijzer gezien. Als die elders na vele lange gesprekken en nog meer zwijgen haar aanraden iets wel of niet te doen, dan volgt ze dat advies.

Werken buiten de grote steden in Australië betekent vaak dat je rekening moet houden met deze gebruiken. Een flitsende aanpak met banners en leaflets om mensen bijvoorbeeld aan te moedi­ gen om meer te bewegen of zich te laten vaccineren, dat werkt niet. Er moeten eerst vele ‘good yarns’ gehouden worden voordat men bereid is zich te laten vaccineren. Dat lukt niet altijd en daarom is de vaccinatie­ graad buiten de grote steden laag, terwijl de gezondheid er gemiddeld genomen matig tot slecht is. Er is veel sprake van overgewicht, diabetes en cardiovasculaire aandoeningen.

Ook als fysiotherapeut moet je een ‘yarn’-omgeving creëren om daadwer­ kelijk tot goede behandelresultaten te komen, en dat proberen we onze studenten ook bij te brengen. Blijkbaar slagen we daar aardig in. De studenten zijn voor de praktijklessen inmiddels weer terug op de campus. Ik vroeg ­gisteren in de lift aan een paar studen­ ten hoe ze het vonden om weer terug te zijn. Heerlijk, eindelijk weer eens ‘a good yarn’!

In elk nummer van FysioPraxis schrijft Arianne Verhagen een column over haar verblijf in Australië, waar zij sinds februari 2018 hoogleraar is aan de University of Technology Sydney (UTS) in Sydney. arianne.verhagen@uts.edu.au

Na twee jaar kunnen we eindelijk weer ons mooie congres de Dag van de Fysiotherapeut organiseren. Zet zaterdag 21 mei 2022 alvast in je agenda.

Locatie: Congrescentrum ‘s-Hertogenbosch.

Heb je tips voor bijvoorbeeld sprekers of onderwerpen?

Laat het ons weten via dvdf@kngf.nl

Zaterdag 21 mei 2022

Foto: Rienk Toorman

Naast een inhoudelijk programma en de beurs staat ook de koffie klaar. Wij kijken ernaar uit en hopen je daar te zien!

casuïstiek

Een casus over Wesley, een patiënt met beperkte gezondheidsvaardigheden

Eenvoudige communicatie bij lage rugpijn Eenvoudige en heldere communicatie met de patiënt over de fysiotherapeutische diagnose is niet makkelijk.

Het is een uitdaging voor iedere therapeut. De gezondheidsvaardigheden van de patiënt bepalen hoe je dit als fysiotherapeut aanpakt. In deze casuïstiek staat niet het klinisch redeneerproces maar het gesprek met Wesley centraal, een patiënt met lage rugpijn en beperkte gezondheidsvaardigheden. Zijn fysiotherapeut Robert onderzoekt samen met hem wat er aan de hand is en hoe ze zijn rugpijn het beste aan kunnen pakken.

Tekst: Vincent Kortleve | Auteursfoto: PhotoRoom

De situatie van Wesley Wesley is naar de fysiotherapeut gegaan, omdat hij sinds enkele dagen rugpijn heeft. Het schoot hem in zijn rug toen hij zijn autosleutels liet vallen en deze van de grond wilde oprapen. Omdat hij nooit eerder last heeft gehad van zijn rug en omdat hij in zijn beroep erg beperkt wordt door zijn rugpijn heeft hij actie ondernomen.

Wesley is 38 jaar, getrouwd en heeft twee kinderen. Hij woont met zijn gezin inmiddels zeven jaar in een kleine eengezinswoning, een koopwoning.

Hij is er trots op dat hij als ‘simpele jongen’ een koophuis heeft en een goede boterham kan verdienen, met bus ‘van de zaak’.

Hij is monteur van zware verwarmingsinstallaties.

Hij ligt, staat en zit de hele dag in allerlei rare posities om zijn werk te kunnen doen. “Mooi werk”, zegt hij zelf. Om eraan toe te voegen: “Maar je moet wel fit zijn!”

16 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Hij heeft een vmbo-kb-opleiding; leren was niet zo aan hem besteed. Hij werkt graag met zijn handen.

Het dagelijkse nieuws luistert hij op de radio (als het tussen alle muziek door langskomt) en kijkt de koppen op enkele nieuwssites en de berichten waar een filmpje bij zit. Verder kijkt hij graag sport op tv. Zelf sporten doet hij ook nog, hij voetbalt twee keer per week in een vriendenteam.

Wesley heeft vooral last met bukken en buigen van zijn rug. Hij heeft het idee dat hij dat momenteel maar beter niet kan doen. “Het schoot er bij het bukken in en het doet pijn.” Ook heeft hij het vermoeden dat er mogelijk iets beschadigd is in zijn rug of misschien zelfs verschoven; de pijn was ook zo heftig toen het gebeurde. Hij probeert te blijven werken, al kost hem dat momenteel de nodige moeite.

Naar observatie van Robert zit daar voor een deel het probleem. Door het idee dat zijn rug beschermd moet worden, roept Wesley ongemerkt zoveel spierspanning op dat dit een onderdeel van het ­probleem is geworden. Zijn rugspieren zijn ook op enkele plaatsen zeer gevoelig als Robert deze palpeert.

In het ontstaan speelt stress mogelijk een rol.

Wesley heeft tijdens het anamnesegesprek aangegeven dat hij op zijn werk een drukke tijd heeft gehad en dat zijn moeder met COVID-19 in het ziekenhuis opgenomen is geweest. Dat was stressvol voor hem. Gelukkig komt er de laatste week een beetje ‘rust in de tent’.

Robert concludeert dat er sprake is van aspecifieke lage rugpijn en deelt de rugpijn van Wesley in profiel 2 in (KNGF-richtlijn Lage Rugpijn, 2021).1

In gesprek met Wesley Na het anamnesegesprek en het lichamelijk onderzoek gaat Robert er met Wesley voor zitten om hem uitleg te geven en om samen tot een goede aanpak te komen.

Robert realiseert zich dat Wesley beperkte gezondheidsvaardigheden heeft en dat hij hiermee rekening moet houden in de uitleg die hij zal gaan geven. Hij heeft dit onder meer gemerkt door goed te luisteren. Het is hem opgevallen dat Wesley eenvoudige woorden gebruikt, niet zo veel lijkt af te weten van het menselijk lichaam en het ook moeilijk vindt om vragen te stellen aan iemand die gestudeerd heeft.2,3 Door veel aandacht te besteden aan het opbouwen van vertrouwen en de tijd te nemen hoopt hij dat Wesley zich meer op zijn gemak is gaan voelen, zodat hij zich makkelijker kan uiten.4

Omdat Wesley een technisch beroep heeft, probeert Robert in zijn uitleg aan te sluiten bij deze context. Hij wil Wesley uitleggen dat hij, voor wat betreft zijn rugpijn, in een vicieuze cirkel zit. Om hem goed mee te krijgen in deze uitleg besluit hij de cirkel te tekenen en deze stapsgewijs tijdens het gesprek vorm te geven. Zo hoopt hij te voorkomen dat hij Wesley met een complete visualisatie overdondert.5 Om Wesley in zijn autonomie te bevestigen en hem beter te laten openstaan voor zijn uitleg vraagt hij toestemming voordat hij aan zijn uitleg begint.6,7 Ook wil hij hem aan het denken zetten en probeert hij regelmatig open vragen te gebruiken. Verder let hij erop dat zijn taal eenvoudig is en zijn zinnen zo kort ­mogelijk zijn.8,9

»

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 17

Robert, Wesleys fysiotherapeut, pakt het gesprek als volgt aan: Robert pakt een vel papier en vraagt Wesley naast hem aan tafel te komen zitten.

Toestemming vragen

“Ik wil je graag uitleggen wat er met je rug aan de hand is. En samen met je nadenken over een behandeling. Ben je daar klaar voor?”

Wesley knikt instemmend. “Natuurlijk, daar kom ik voor!”

Verklaren, informatie geven

Om te beginnen tekent Robert een grote bliksemschicht op het papier. “Dit is even jouw rugpijn.”

“Dat klopt wel,” reageert Wesley, “het voelt soms echt als een bliksemsteek in mijn rug.”

Vervolgens tekent Robert een gedachtenwolkje met daarin de woorden: voorzichtig, niet buigen, beschermen.

“Je gaf al aan dat je door de pijn voorzichtig bent met je rug, dat je je rug liever niet wilt buigen en dat je hem wilt beschermen.”

Wesley knikt.

Open vraag

“Wat verwacht je dat hierdoor met de spierspanning in je rug- en buikspieren gebeurt?” vraagt Robert.

“Nou, die neemt flink toe lijkt me. Ik merk dat ook. Want als ik een keertje wel voorzichtig buig met mijn rug dan kom ik lang zo ver niet als normaal. Ik ben hartstikke stijf.”

Informatie geven

“Dat herken ik zeer zeker als ik naar jouw bewegen kijk”, beaamt Robert. “Wat je moet weten is dat het herstel van jouw blessure sterk wordt gestimuleerd als je juist regelmatig beweegt.”

Open vraag

“Hoe is dat bij jou momenteel?”

Wesley: “Nou, door die pijn beweeg ik veel minder dan normaal. Ik probeer zo min mogelijk te doen met mijn rug.”

Verklaren, informatie geven

“Inderdaad, doordat je je rug zo beschermt, ben je eigenlijk alleen maar minder gaan bewegen.” Tegelijkertijd tekent Robert dit in de vicieuze cirkel in. “Het gevolg daarvan is helaas dat je hierdoor je eigen herstel tegenhoudt.”

Begrip toetsen, reactie ontlokken met open vraag

Robert laat het plaatje op Wesley inwerken door even niets te zeggen. Aan de blik van Wesley ziet hij dat er allerlei vragen door zijn hoofd schieten.

Uiteindelijk probeert hij Wesley te stimuleren zijn vragen te stellen en daarmee zijn onduidelijkheden op te helderen.

“Wat vind je hiervan als ik je dit zo uitleg?”

“Nou, dat tekeningetje is wel fijn. Jij zegt dus eigenlijk dat ik, door wat ik doe, mijn rugpijn …ehhh..blijf houden.”

Aansluiten, bevestigen

“Ja, onbewust en zonder dat je dat wilt natuurlijk.”

“Ja, nee, natuurlijk. En, wat is er dan eigenlijk aan de hand? Ik bedoel: wat is er gebeurd toen het in mijn rug schoot?”

Reflecteren, informatie geven

“Goede vraag. En ook een lastige vraag! Het eerlijke antwoord is dat ‘we’ dat niet goed genoeg weten. Ik bedoel daarmee dat er uit al het onderzoek naar dit soort rugklachten nog steeds niet duidelijk is wat de pijn precies is.”

Informatie geven

Robert pauzeert even om dit op Wesley te laten inwerken.

“O, echt? Ik hoor altijd allerlei verhalen over dat iets verschoven is, of dat de spieren zijn overbelast en zo. Klopt dat dan niet?”

Robert zit in een dilemma. Hij wil Wesley geruststellen omdat zijn rugpijn vrijwel zeker goed zal gaan herstellen en er geen tekenen zijn die wijzen op een ‘serieuze‘ vorm van rugpijn. Tegelijkertijd wil hij eerlijk blijven en ook Wesley niet in het ongewisse laten. Hij probeert het als volgt.

“Je vraagt je af of er iets verschoven is of dat je spieren zijn overbelast of iets dergelijks. Nou één ding is zeker: in jouw en mijn rug kan níets verschuiven. Onze rug is een geweldig sterk en stevig bouwwerk. Het komt zelfs bijna nooit voor dat er iets stuk gaat. Zeker omdat jouw rugpijn tijdens een alledaagse beweging is ontstaan kan ik je op dat punt geruststellen: er is niets kapot. En ook overbelasting lijkt mij daarom niet logisch.”

“O fijn, dat is mooi.”

Toepassing stimuleren

“Wat is er dan wel aan de hand? Dat is niet met zekerheid te zeggen. Het meest waarschijnlijke lijkt mij dat je rugspieren in een soort verkrampingstoestand zijn gekomen toen je je sleutels opraapte. Maar het eerlijke antwoord is dus dat dit niet precies te zeggen is. Kun je hier iets mee, met deze uitleg?”

“Ja, dat denk ik wel”, zegt Wesley met nog enige twijfel.

Robert heeft ook overwogen om nog in te gaan op de mogelijk relevante stressfactor. Maar schat in dat nog meer informatie voor dit moment te veel gaat worden. Hij bewaart dat deel tot het volgende consult.

Robert vervolgt het gesprek.

Toestemming vragen

“Zullen we eens kijken wat we het beste kunnen doen om ervoor te zorgen dat je zo vlot mogelijk herstelt?”

“Ja, graag.”

Oplossingsrichtingen ontlokken, open vraag

“Misschien een gekke vraag: als je deze cirkel zo in je opneemt samen met wat ik je heb uitgelegd, wat denk jij dan dat je moet doen om ervoor te zorgen dat jouw rugpijn minder wordt?”

“Ehh, ja meer bewegen natuurlijk. Dat gaf je daarstraks al aan. Alleen dat doet zeer!”

Reflecteren

“Inderdaad, meer gaan bewegen is zelfs cruciaal voor je herstel. En dat is niet makkelijk want het is pijnlijk en het gaat moeizaam.”

Toestemming vragen

“Misschien mag ik je eens een trucje leren om meer te ontspannen in je onderrug zodat we kunnen kijken of dat jou verder helpt?”

“Ja, tuurlijk, graag.”

18 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

» Robert experimenteert met Wesley met enkele actieve bewegingen om hem te helpen te ontspannen in zijn rompspieren en vervolgens te bewegen met zijn onderrug. Ook maakt hij Wesley daarbij bewust van zijn ademhaling en hoe hij die kan gebruiken om meer ontspannen te zitten en zijn onderrug al wat meer te buigen. Na enige tijd hebben enkele oefeningen duidelijk effect en ervaart Wesley dat hij zijn onderrug beter kan bewegen zonder dat hij pijn heeft.

Toepassing ontlokken

“Kun je je voorstellen dat, als je deze oefeningen vaker zou doen, je er steeds wat beter in wordt? En je rugpijn gaat afnemen?”

“Ja, dat kan ik me wel voorstellen. Het voelt nu al beter moet ik zeggen. En masseren, zou dat kunnen helpen?”

Reflectie

“Ja, dat zou mogelijk kunnen helpen. Alhoewel bewegen bij de meeste mensen beter helpt en ook voldoende is om te herstellen, kan masseren soms ook een bijdrage leveren. Het voordeel van oefenen en bewegen is dat je het veel vaker kunt doen dan massage. Vandaar dat de voorkeur uitgaat naar een aanpak met oefenen. Je zorgt dan zelf voor therapie, die je ook nog meerdere keren per dag kunt doen. Wat denk je daarvan?”

“Ja, je hoort vaak dat mensen met rugpijn gemasseerd worden door de fysio. Daarom mijn vraag. Maar jij denkt dus dat dat niet nodig is en dat ik het eigenlijk zelf beter kan oplossen.

Dat klinkt logisch, ik ga het proberen. Heb je nog meer van die oefeningen?”

Robert neemt enkele eenvoudige oefeningen met Wesley door die hij iedere twee uur moet proberen te gaan doen. Om het hem makkelijk te maken alles te onthouden, neemt hij de oefeningen op de telefoon van Wesley (op video) op. Ook staat hij stil bij enkele manieren om ervoor te zorgen dat hij de oefeningen niet vergeet.

Tenslotte neemt hij drie tips door waar hij tijdens zijn werk en thuis op moet letten als hij beweegt of als hij zit.

Ook hier is Robert er alert op niet te veel tips te geven. De hoofdzaken, inclusief de drie tips, noteert hij kort voor Wesley op papier, waarbij hij zoveel mogelijk gebruik maakt van symbolen.3,5,7,8,9 Open vraag

Tenslotte sluit Robert het consult af. “Lastige vraag misschien, maar hoe denk je over een vervolgafspraak?”

“Tjonge,” zegt Wesley lachend, “je zet me telkens wel aan het werk! Ehh, nou over een weekje of zo. Ik vind het wel fijn als je volgende week nog even kijkt of het beter gaat.”

“Goed plan, laten we volgende week afspreken”, zegt Robert en hij draait zich naar zijn computer om de agenda te raadplegen.

Toepassing en begrip stimuleren, open vraag

Voordat ze afscheid nemen heeft Robert nog één vraag voor Wesley:9,10 “Ik ben even benieuwd, als je straks thuiskomt, wat ga je dan aan je vrouw vertellen over wat er aan de hand is?”

“Poeh, goeie vraag. Dan heb ik wel die tekening nodig, mag ik die meenemen?”

“Ja, goed idee. En wat vertel je haar?” zegt Robert terwijl hij de tekening aanreikt.

“Nou, het zit zo. Mijn rugpijn is in ieder geval niet ernstig en er is ook niets kapot. Er is een soort spierkramp en die gaat niet weg doordat ikzelf eigenlijk de hele tijd mijn rug loop te beschermen. Zoiets?”

Besluit & adviezen Robert heeft zijn best gedaan een effectief gesprek met zijn patiënt Wesley te voeren. De adviezen die hierover vanuit de literatuur gegeven worden, zijn duidelijk en begrijpelijk. Toch is de praktijk lastig. In het aanpassen van zijn eigen gedrag merkt Robert dat dit hem veel energie kost. Hij moet zichzelf er telkens op wijzen zijn zinnen voldoende kort te houden, zijn woorden eenvoudig te houden, zijn spreektempo iets trager te nemen dan zijn eigen ‘natuurlijke’ tempo, geen kinderlijke uitleg te geven, niet te veel te willen uitleggen, en ga zo maar door. Hij heeft er zijn handen vol aan.

Als afsluiting van dit artikel een suggestie voor jou als lezer. Maak eens een geluidsopname van je uitleg aan een patiënt en van de besluitvorming die volgt op je uitleg. En leg de tips en suggesties uit het juninummer van FysioPraxis er eens naast (themanummer Beperkte Gezondheidsvaardigheden, pag. 23, red.).11 Het zal je helpen aan zelfinzicht op het gebied van je gespreksvaardigheden. Het bespreken van deze opname met een collega na afloop is nog leerzamer, de spreekwoordelijke ‘kers op de taart’.

Van harte aanbevolen!

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis vincent@viaperspectief.nl

Vincent Kortleve, fysiotherapeut en manueel therapeut; studeerde psychologie en is auteur van het boek Fysiotherapeutische gespreksvoering; verzorgt met Viaperspectief cursussen rond de thema’s gespreksvoering, leefstijl en pijn

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 19

PREPARE.PERFORM.RECOVER

#1 compressiekleding voor blessurepreventie, blessureherstel en recovery

Wetenschappelijk bewezen werking Onafhankelijk RCT-onderzoek (Universiteit van Bath, Engeland & Erasmus Universiteit, Rotterdam) heeft aangetoond dat het dragen van de Knap’man Compression Shorts een significante vermindering geeft van klachten bij liesblessures. * De resultaten van deze RCT-studie zijn gepubliceerd in ‘Physical in Sport’, volume 38 (juli 2019).

Voorgeschreven door medische staf Knap’man compressiekleding wordt grootschalig ingezet door de medische staf van voetbal- en hockeyclubs in alle grote competities.

Zowel vóór, tijdens als na de trainingen en wedstrijden.

Reizen & Recovery Het dragen van de Knap’man Zoned Compression Long Pants is zeer effectief tijdens het reizen en tijdens het herstel.

Recovery

Reizen

• Vermindert spierpijn en spiervermoeidheid • Houdt de benen fris tijdens het reizen • Vult de energiereserves sneller weer aan • Voorkomt prestatieverlies na langere reizen.

• Bevordert de toevoer van zuurstof naar de spieren

Optimale rugondersteuning De gepatenteerde, gerichte compressiezones in de Knap’man compressieshirts zorgen voor een optimale ondersteuning aan de belangrijkste spieren en gewrichten. Dit helpt de houding te verbeteren en blessures en klachten te voorkomen.

Adam Weir Sportarts Erasmus MC (Centrum voor liesblessures)

Bryan English, Hoofd medische staf Leicester City FC

“Bij het Erasmus MC zie ik dagelijks patiënten met lies gerelateerde klachten. Bij dergelijke klachten raad ik het sterk aan om een Knap’man compressiebroek te dragen”.

“Ik werk al 20 jaar in de professionele sport en heb veel verschillende compressiekleding voorbij zien komen. Knap’man is absoluut het beste product dat ik ben tegengekomen”.

Knap’man Injury Prevention Pack!

Ga naar www.knapman.nl/fysiopraxis en bestel direct jouw Knap’man Injury Prevention Pack! >> Nu eenmalig meer dan 50% korting

wetenschap - promotie

De ziekte van Pompe

Fysiotherapeutische behandelmogelijkheden De ziekte van Pompe is de eerste spierziekte waarvoor een medicijn beschikbaar is dat de ziekte stabiliseert en soms verbetert. Door positieve effecten op spierkracht en levensduur veranderden de perspectieven van deze patiënten en daarmee ook de rol van de fysiotherapeut. Door de zeldzaamheid van de ziekte is de diagnose, behandeling en evaluatie voor veel fysiotherapeuten onduidelijk. Een beter begrip van de aandoening kan helpen om onze behandelingen beter te laten aansluiten bij de patiënt.

Tekst en beeld: Marein Favejee

De ziekte van Pompe is een zeldzame erfelijke metabole spierziekte en lysosomale stapelingsziekte.1 In Nederland zijn op dit moment circa 160 patiënten, waarvan 127 volwassenen, met deze ziekte gediagnosticeerd. Allen worden in het Erasmus MC behandeld. De ziekte wordt veroorzaakt door een tekort aan het lysosomale enzym zure-alfa-glucosidase, dat nodig is om glycogeen in de lysosomen af ​​ te breken. Als gevolg van dit enzymtekort stapelt glycogeen in verschillende weefsels, vooral in dwarsgestreept spierweefsel. Dit leidt tot progressieve spierzwakte en uiteindelijk tot rolstoel- en beademingsafhankelijkheid.

De ziekte van Pompe kent een breed spectrum van klachten, waarbij ziekte-­ ernst en -beloop per persoon verschillen.1,2 Patiënten met de klassiek infantiele vorm van de ziekte van Pompe worden ziek in hun eerste levensjaar en zijn het meest ernstig aangedaan.3 Voor mijn proefschrift heb ik mij gefocust op de groep patiënten met de niet-klassieke vorm van de ziekte, waarbij de eerste symptomen tijdens de kinder- of volwassenleeftijd kunnen ontstaan.

Bij deze groep is sprake van progressieve zwakte van de skelet- en ademhalingsspieren die van centraal, romp en heupgordel naar distaal verloopt.4,5 Deze spierzwakte kan leiden tot dyspneu, incontinentie en tot beperkingen in activiteiten

uit het algemeen dagelijks leven.2 Lopen, traplopen, het opkomen vanuit diepe zit, bukken en tillen worden als het meest beperkend ervaren.6 De ziekte van Pompe leidt naast spierzwakte ook tot andere symptomen, zoals vermoeidheid en pijn.

Sinds 2006 bestaat er enzymtherapie voor de ziekte van Pompe, waarbij het missende enzym intraveneus aan de pa­ tiënt wordt toegediend. In het lysosoom breekt het toegediende enzym glycogeen af.7 Ten opzichte van patiënten die geen enzymtherapie ondergaan wordt er een verbetering van spier- en longfunctie gezien bij patiënten die wel enzymtherapie ondergaan.8 Maar niet alle spierschade en functionele beperkingen kunnen hiermee worden opgelost. Hierdoor is het belangrijk om aanvullende therapievormen te vinden om het fysiek functioneren van deze patiënten zo optimaal mogelijk te kunnen houden.

Aanleiding promotieonderzoek Fysiotherapie kan helpen bij het leren omgaan met beperkingen die spierziekten in het dagelijks leven met zich mee kunnen brengen. De aanvullende waarde van fysiotherapie is bij een aantal aanverwante spierziekten al aangetoond, maar bij de ziekte van Pompe nog niet.

Daarom heeft dit proefschrift als doel te onderzoeken of fysiotherapeutische zorg voor patiënten met de ziekte van Pompe een waardevolle aanvulling kan zijn op enzymtherapie en zo ja, hoe deze zorg het beste georganiseerd kan worden.9

Verwijspatronen naar fysiotherapie Mijn proefschrift bevat twee studies, verricht bij volwassenen met de ziekte van Pompe, waarbij met behulp van vragenlijsten de verwijzingspatronen naar fysiotherapie en hun inhoud (zowel reguliere fysiotherapie als bekkenfysiotherapie) zijn onderzocht.10,11 Hieruit kwam naar voren dat behandeldoelen en interventies vaak niet in overeenstemming waren met de reden van verwijzing en dat de toegepaste interventies uiteenlopend en divers waren.

De meest frequente redenen voor verwijzing waren verlies van spierkracht en conditie, pijn en stijfheid. Deze redenen kwamen voor respectievelijk 70% (spierkracht en conditie), 62% (pijn) en 25% (stijfheid) terug in de uitgevoerde fysio­therapeutische interventies. Desondanks gaf de meerderheid van de patiënten en fysiotherapeuten aan fysiotherapie als zinvol te ervaren.

Er werd geconcludeerd dat er een grote behoefte is aan richtlijnen voor fysiotherapeutische zorg om verwijsredenen, behandeldoelen en behandelingen meer op elkaar af te stemmen.

Training Bij patiënten met neuromusculaire aandoeningen is een van de belangrijkste vragen of oefentherapie nuttig is en, zo ja, in welke vorm. Aangezien er nauwelijks bekend was of en op welke wijze patiënten met de ziekte van Pompe getraind kunnen worden, hebben wij de veiligheid, haalbaarheid en toegevoegde waarde van training naast de behandeling met FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 21

»

Figuur 1

van Pompe onderzocht.19 Hierbij zijn de loopprestaties onderverdeeld in vier ­categorieën: 1. lopend zonder afwijkend loop­ patroon; 2. lopend met afwijkend looppatroon; 3. lopend met een hulpmiddel; 4. (partieel) rolstoelgebonden.

Nomogram De kans om in een van de vier categorieën te vallen, kan worden berekend door voor elke variabele de waarde naar boven te projecteren op de ‘punten’-schaal. Deze punten worden opgeteld (som) en ingevuld op de schaal ‘totaal aantal punten’. Vanaf dat punt wordt een lijn naar beneden getrokken naar de schalen die de kansen weergeven om in de bijbehorende loopcategorieën te vallen. Voorbeeld: 42-jarige vrouw met een heup­abductiekracht van 128 Newton, knie-extensie van 147 Newton, zonder ademhalingsondersteuning en een BMI van 22 kg/m2. Deze waarden worden geprojecteerd op de bovenste ‘punten’-schaal, met 12 punten voor leeftijd, 9 voor vrouw, 49 voor heupabductie, 14 voor knie-extensie, 14 voor beademingsonafhankelijk, 45 voor BMI. De totale puntenwaarde is 143. Bij het trekken van een lijn naar beneden geeft dit 70% kans op lopen met een afwijkend looppatroon, 25% kans op een normale gang en <5% kans op andere opties.

» enzymtherapie onderzocht. Gedurende 12 weken volgden 25 patiënten drie keer per week à anderhalf uur een gecombineerd matig intensief oefenprogramma, bestaande uit duur-, kracht- en rompstabiliteitoefeningen. Deze studie toonde aan dat dit trainingsprogramma veilig (geen adverse events) en haalbaar is (23 van de 25 patiënten volgden het volledige programma). Bovendien helpt de training het uithoudingsvermogen (gemiddelde toename van 10% van de maximale zuurstofopname), spierkracht (gemiddelde toename van 1.7%), spierfunctie en rompstabiliteit te verbeteren (gemiddelde toename van 14 seconden op planken, in rug, buik en zijwaartse positie).12 Daarnaast vermindert het programma significant de tekenen van vermoeidheid en pijn en verbetert het de mentale gezondheid.13

22 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Loopprestaties Het verlies van het vermogen om normaal te lopen is een van de meest prominente tekenen voor de ziekte van Pompe en is van grote invloed op de kwaliteit van leven van patiënten.6 Bij de behandeling is het behoud van het resterende niveau van loopvermogen daarom van groot belang. Hiervoor is het belangrijk inzicht te hebben in de risicofactoren die van invloed zijn op dat loopvermogen.

Een relatie tussen spierkracht en het vermogen om te kunnen lopen, is al aangetoond bij zowel gezonde individuen als bij patiënten met (gerelateerde) neuromusculaire aandoeningen.14-18 Voor de ziekte van Pompe was dit verband echter nog niet duidelijk. Daarom hebben we de associaties van spierkracht met de loopprestaties van 107 volwassen patiënten met de ziekte

Een afname in kracht leidde tot een afname in loopprestatie, maar er was wel een aanzienlijke overlap in kracht in de opeenvolgende categorieën. Multivariate regressieanalyse liet zien dat een afname in loopprestatie, naast afname in kracht van heupabductoren en knie-extensoren, kan worden verklaard door geslacht (man), hogere leeftijd, BMI en het gebruik van beademingsapparatuur. In de huidige steekproef voorspelde ons model de loopprestaties in 66% van de gevallen.

Aan de hand van dit regressiemodel werd een nomogram gebouwd, een tweedimensionaal diagram waarop de uitkomst, in dit geval loopprestatie, bij benadering kan worden afgelezen (zie figuur 1).

Alhoewel de werkelijke loopprestatie kan worden geobserveerd, stelt het nomogram zowel de behandelaar als de patiënt in staat om in één oogopslag de huidige loopprestaties te relateren aan de risicofactoren. In het geval dat de waargenomen loopprestatie en de afgelezen loopprestatie (oftewel de categorie met de hoogste kans) hetzelfde zijn, zijn er twee opties: 1. de kans van de afgelezen loopcategorie is duidelijk de hoogste; 2. de kans op de afgelezen loopcategorie is vrij dicht bij een aangrenzende (lagere) loopcategorie.

In het eerste geval kan de patiënt worden gerustgesteld dat een transitie op korte termijn naar een lagere loopcategorie niet waarschijnlijk is. In de tweede situatie kan een patiënt worden aangezet tot gewichtsreductie en/ of spierkracht- en conditietraining om het huidige niveau van functioneren te behouden. Een discrepantie tussen afgelezen en geobserveerde loopprestatie kan juist overbelasting (wanneer de waargenomen loopcategorie is ‘hoger’ dan de verwachte) of onderbelasting (bij een ‘lagere’ categorie dan afgelezen) bespreekbaar maken.

De toegevoegde waarde van dit model in de praktijk is dat het een beter inzicht geeft in de (ziektespecifieke) factoren die van invloed zijn op loopprestaties van patiënten met de ziekte van Pompe en kan helpen om fysiotherapeutische interventies op maat te geven.

Wat kunnen fysiotherapeuten met deze studieresultaten?

De belangrijkste conclusie van mijn proefschrift is dat een gecombineerd trainingsprogramma, bestaande uit duur, kracht- en rompstabiliteitstraining, haalbaar en veilig blijkt te zijn voor patiënten met de ziekte van Pompe. De aanname dat training de reeds beschadigde spiercellen schaadt, waardoor spierzwakte verergert, wordt niet

bevestigd door onze bevindingen. Het trainingsprogramma heeft een positief effect op uithoudingsvermogen, spierkracht, rompstabiliteit, mentale gezondheid, ervaren vermoeidheid en pijn bij patiënten met de ziekte van Pompe. Dit suggereert dat spieren die aangetast zijn door de ziekte trainbaar zijn wat betreft kracht, uithoudingsvermogen en coördinatie. Maar deze aanbeveling is gebaseerd op een studie bij patiënten die mild zijn aangedaan. Of deze resultaten ook kunnen worden behaald bij patiënten die zwaarder zijn aangedaan door deze aandoening zal uit vervolgonderzoek moeten blijken. Een andere beperking van mijn thesis heeft betrekking op het gebruik van het nomogram. Al geeft het gebruik hiervan een beter inzicht in de

loopprestaties, het heeft geen voorspellende waarde over wanneer patiënten een achteruitgang van hun loopvermogen kunnen verwachten. Eenzelfde studie gebaseerd op longitudinale data zou dit wel mogelijk kunnen maken. Het ontwikkelde trainingsprogramma, bestaande uit duur-, kracht- en rompstabiliteitoefeningen, kan fysiotherapeuten helpen bij het opstellen van een veilig en haalbaar fysiotherapeutisch behandelprogramma. m.favejee@erasmusmc.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

WAT KAN DE FYSIOTHERAPEUT MET DE RESULTATEN VAN DIT ONDERZOEK? Patiënten met de progressieve spierziekte M. Pompe kunnen getraind worden zonder dat er sprake is van additionele spierschade.

Het ontwikkelde trainingsprogramma, bestaande uit duur-, kracht- en rompstabiliteitoefeningen, kan als leidraad dienen voor een fysiotherapeutisch behandelprogramma voor iedere patiënt met deze aandoening.

Marein Favejee studeerde fysiotherapie aan de Hanzehogeschool en Bewegingsweten­ schappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Haar promotieonderzoek deed zij bij het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten van het Erasmus MC in Rotterdam. Naast haar promotieonderzoek werkte zij als fysiotherapeut in het Erasmus MC en behandelde zij verschillende patiëntengroepen met lysosomale stapelingsziekten.

Titel proefschrift: Physiotherapy management in adults with Pompe disease Promotiedatum: 10 september 2019, Erasmus Universiteit Rotterdam Promotieteam: Prof. dr. A.T. van der Ploeg (promotor), Dr. J.B.J. Bussmann, Dr. M.E. Kruijshaar (copromotoren)

Hoe kwam je tot dit promotietraject?

Na een aantal jaren klinisch te hebben gewerkt werd mij een promotieplek aangeboden, een kans die ik met beide handen aangegrepen heb. De combi-

natie van het werken met patiënten en het doen van onderzoek in dezelfde patiëntenpopulatie vormde de basis voor mijn klinisch toepasbare thesis.

Waarom dit onderwerp?

Voorheen was de gedachte dat je, zodra je de diagnose M. Pompe kreeg, niets meer mocht doen dan de uitvoering van je algemeen dagelijkse activiteiten. Sinds 2006 is behandeling mogelijk met enzymtherapie, wat positieve effecten heeft op spierkracht en levensduur. Hierdoor veranderden de perspectieven van deze patiëntengroep en daarmee ook de rol van de fysiotherapeut. De aanvullende waarde van fysiotherapie was bij een aantal aanverwante spierziekten al aangetoond, zoals bij M. Duchenne, maar nog niet bij de ziekte van Pompe.

Hebben de conclusies je verrast?

De resultaten bevestigden onze verwachtingen die we voorafgaande aan het onderzoek hadden. De belangrijkste resultaten zijn dat matig intensieve training, gericht op spierkracht en uithoudingsvermogen, bij patiënten met de ziekte van Pompe veilig is en leidt tot een verbetering van uithoudings-

vermogen, spierkracht, spierfunctie en mentale gezondheid en tot vermindering van vermoeidheid en pijn. De relatie tussen spierkrachtafname en de achteruitgang van loopprestaties bij patiënten met de ziekte van Pompe was niet zo verrassend. In combinatie met factoren die mogelijk van invloed zijn op het al dan niet kunnen lopen, zoals geslacht en BMI, heeft dit geleid tot een beter begrip van loopprestaties van deze patiëntengroep.

Wat zou je doen met 1 miljoen euro?

Ik zou dat bedrag willen besteden aan de ontwikkeling van een prognostisch model waarmee de afname van loopprestaties van patiënten met de ziekte van Pompe kan worden voorspeld.

Daarnaast zou ik graag een prospectieve studie willen uitvoeren naar de effectiviteit van bekkenfysiotherapie op incontinentieklachten bij patiënten met de ziekte van Pompe.

Marein Favejee

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 23

Plug & Play

Evidence Based Practice in Health Care MSc/Drs TWEEJARIGE UNIVERSITAIRE DEELTIJD MASTERSTUDIE TOT KLINISCH EPIDEMIOLOOG (MEDISCH WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEKER)

• • • •

1 op 1 training Circuittraining Past binnen de KNGF-richtlijn Lage rugpijn Eenvoudig te bedienen

SMART

• Specifiek: sturing, Motor Control • Meetbaar en reproduceerbaar • Aanwijsbaar, uw cliënt met Motor Control insufficiëntie • Realistisch, zichtbaar en voelbaar resultaat • Tijdsgebonden, binnen 2 tot 6 sessies

T

010 416 93 93

E

info@veldon.nl

www.veldon.nl

Geen premaster nodig!

START 21E ACADEMISCH JAAR SEPTEMBER 2022

BRIDGING HEALTH CARE AND SCIENCE Een eersteklas carrièrestap als startpunt naar een hoog wetenschappelijk niveau.  Modern en actueel onderwijs met een multidisciplinaire benadering.  (Inter)nationaal gerespecteerd en NVAO-geaccrediteerd.  Voor verpleeg- en verloskundigen, medici, paramedici en promovendi. 

CONTACT, VOORLICHTINGSDATA, INFORMATIE EN AANMELDING:

YVLO-ZwangerFit® Opleiding In 3 maanden tijd word je allround YVLO-ZwangerFit® Trainer.

KRF NL: 98 Accreditatiepunten Algemeen en Bekken

YVLO-Postpartum Problematiek KRF NL: 19 Accreditatiepunten Algemeen en Bekken

YVLO-ZwangerFit® Mindful Ademen en Ontspannen Ademen en ontspannen volgens methode van Dixhoorn.

KRF NL: 7 Accreditatiepunten Algemeen en Bekken

WWW.AMC.NL/MASTEREBP

Kijk voor de data en meer informatie op yvlo.nl.

Waarom koos jij eigenlijk voor dit vak?

Vraag het aan tien fysiotherapeuten en je krijgt hoogstwaarschijnlijk tien keer hetzelfde antwoord. “Praktisch bezig zijn. In beweging blijven. Mensen sterker maken.” Een echte doener. Dat ben jij. Toch heb je als fysiotherapeut ook veel theoretische en praktische kennis nodig om de beste te zijn en te

blijven. Om patiënten zo goed mogelijk te helpen. Daarvoor kun je bouwen op de nascholing en helpende hand van Fysiolinks. Wij leggen een unieke link tussen kennis en jouw praktijk. Jij bent fysiotherapeut en maakt mensen sterker. Wij zijn Fysiolinks en maken jou sterker.

Ontdek de unieke link tussen kennis en praktijk op fysiolinks.nl

vervolg van pag. 11

patiënt in beeld

Fysiotherapeut Germen Huijser (links) en orthopeed Marwan Shadid (rechts): Door de soepele samenwerking tussen Annatommie mc en Sport Medisch Centrum (SMC) Amersfoort kunnen we altijd snel schakelen met de specialist en krijgt een sporter niet alleen snel duidelijkheid, maar ook snel de juiste specialistische zorg. Toen Ramon geblesseerd raakte, hebben we vanwege de verdenking van een voorste kruisband­ ruptuur gelijk overlegd met de huisarts. Er volgde snel een verwijzing naar Annatommie mc.

Voordat Ramon bij Annatommie kwam, had Marwan Shadid alle informatie van het fysiotherapeutisch onderzoek al ontvangen. Hij kon vervolgens snel schakelen en zo is er in samenspraak met Ramon en ons een behandelplan opgesteld, gericht op de voetbalwens van Ramon. Bij Annatommie vinden er testen plaats na zes, negen en twaalf maanden. Deze testen geven richting en houvast aan het vervolg van het revalidatietraject. Na ongeveer vier maan­ den trainden we twee keer per week op het voetbalveld voor voetbalspecifieke training en daarnaast twee tot drie keer in de sportzaal. Ramon is het voorbeeld van een sporter die laat zien dat als je gedisciplineerd revalideert, je lijf je daar rijkelijk voor beloont. Na negen maanden wist hij alle testen met goed gevolg te volbrengen. Zo was hij na negen maanden weer klaar om bij zijn voetbalteam aan te sluiten.

Meer weten over de aanpak? Neem contact op met Germen Huijser (germen@smcamersfoort.nl).

Foto: Wiep van Apeldoorn

­

Germen Huijser (links), fysiotherapeut bij en eigenaar van SMC Amersfoort en Marwan Shadid (rechts), orthopedisch chirurg bij Annatommie mc in Amersfoort

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 25

casuïstiek, diagnostiek en behandeling

Een aanvullend instrument in de eerste lijn?

Extracorporale Shockwave Therapie en spasticiteit Extracorporale Shockwave Therapie (ESWT) is bij peesletsels een frequent toegepaste, effectieve behandelmethode in de eerste lijn.1 ESWT lijkt ook effectief te zijn bij patiënten met spasticiteit na NAH.2 In dit artikel beschrijven wij het fenomeen ‘spasticiteit’, de huidige behandelopties, de achtergrond en mogelijke voor- en nadelen van ESWT aan de hand van een casus en op basis van de beschikbare literatuur.

Tekst: Bas van de Weg en Ivo Pape | Beeld: fysio­ therapiepraktijk Fysant, Zierikzee

Spasticiteit is een veelvoorkomend gevolg van onder andere niet-aangebo­ ren hersenletsel. De precieze prevalentie van spasticiteit bij patiënten met een beschadiging van de piramidebaan is onbekend, maar er wordt geschat dat spasticiteit aanwezig is bij ongeveer 40% van alle mensen die een CVA hebben doorgemaakt.3 Overige aandoeningen waarbij spasticiteit veel wordt gezien, zijn onder andere cerebrale parese (CP), dwarslaesie en multiple sclerose.3 Spasticiteit kenmerkt zich vooral door spierstijfheid en spierverkorting. Door relatieve toename en verandering van extracellulair materiaal en door veran­ dering van het aandeel sarcomeren, ver­ liezen spieren hun soepelheid en kracht.4 Spasticiteit kan zowel pijn veroorzaken als het bewegen en het dagelijks hande­ len beperken. Spasticiteit in de bovenste extremiteit kan bijvoorbeeld leiden tot beperkingen bij het wassen, kleden en eten. Spasticiteit in de onderste extremi­ teit kan leiden tot beperkingen bij lopen, traplopen, fietsen en autorijden.

Definitie spasticiteit In 2017 is er consensus bereikt over een nieuwe terminologie voor spasticiteit: hyperweerstand.5 Deze consensus onder­ scheidt neurale en niet-neurale reacties op passieve rek van aangedane muscu­ latuur. Stijfheid van een aangedane spier wordt dan als niet-neuraal gezien. Onder

26 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

neurale reacties worden hyperreflexie (passend bij de eerdere definitie van spas­ ticiteit) en onvrijwillige achtergrondacti­ vatie verstaan. De neurale reacties treden op vanuit een bovenste motorneuron syndroom.5 Het bovenste motorneuron syndroom ontstaat wanneer er een ver­ storing optreedt in een van de banen die vanuit de cortex of hersenstam lopen en direct of indirect de prikkeloverdracht in de lagere motorneuronen of motorische voorhoorncellen beïnvloeden.6

Fysiotherapeutische zorg Een groot aantal (para)medische spe­ cialismen kan, naast de fysiotherapeut, betrokken zijn bij de behandeling van spasticiteit, zoals de ergotherapeut, neuroloog, revalidatiearts, neurochirurg, handchirurg, orthopedisch chirurg, arts verstandelijke gehandicapten en spe­ cialist ouderengeneeskunde. De fysio­ therapeut heeft een belangrijke rol bij het signaleren van de invloed van een verhoogde spiertonus op het dagelijks functioneren, bij het behandelen ervan en bij het evalueren van het effect van interventies gericht op het reduceren van de negatieve gevolgen van spasticiteit.

Er is geen gestandaardiseerde behandel­ wijze voor de interdisciplinaire behande­ ling van deze doelgroep, en de wijze van behandeling berust doorgaans op expert opinions.4

Huidige behandelmogelijkheden Op dit moment is botulinetoxine (BTX) het middel van eerste keus voor focale

spasmolytische behandeling van de extremiteiten bij patiënten met cerebrale spasticiteit en bij patiënten met multiple sclerose.4 De behandeling wordt vaak vele jaren voortgezet, in ons centrum meestal met een herhalingsfrequen­ tie van drie tot vier keer per jaar. Gezien de complexiteit van de behandeling en het invasieve karakter (met de kans op complicaties) vindt deze doorgaans in de tweede lijn plaats. De behandeling is daarnaast kostbaar, pijnlijk, belastend en in potentie toxisch voor de patiënt.

De bewijskracht voor de effectiviteit van botulinetoxine op de spiertonus is welis­ waar hoog, maar voor functionele verbe­ tering is de bewijskracht laag.7 Daar komt bij dat langdurig gebruik weliswaar veilig lijkt, maar niet per definitie doelmatig is en zeker niet goed is onderzocht. Ook is nog steeds onduidelijk wat de adequate dosering en toedieningsfrequentie is en is er weinig bekend over ongewenste lange­ termijneffecten, zoals atrofie en fibrose.

Kortom, er is nog veel onduidelijk over zowel de korte- als langetermijneffecten van botulinetoxine.7 Orale spasmolytica kunnen bij gegeneraliseerde spasticiteit effectief zijn, maar leiden vaak tot onge­ wenste nevenwerkingen zoals sufheid en/ of ongewenste spierzwakte.7 In de eerstelijnszorg zijn de interventies tot op heden voornamelijk oefenthera­ peutisch. Conform de uitgangspunten van stepped care is het wenselijk dat een effectieve behandeling van spasti­ citeit waar mogelijk kan plaatsvinden in de eerste lijn. Mogelijk kan aanvullende

leidend tot behandeling van non-union fracturen.10 Hieruit volgden verscheidene musculoskeletale toepassingen, onder andere bij peesletsels, waarbij onderzoek ook uitwees dat ESWT herstelbevorde­ rende eigenschappen faciliteerde, door het bevorderen van lokale re-vasculari­ satie en het vrijkomen van lokale groei­ factoren.10 Een en ander heeft tot gevolg gehad dat veel fysiotherapiepraktijken zijn overgegaan tot de aanschaf van ESWT-apparatuur.1

Effectiviteit van ESWT bij spasticiteit

behandeling met shockwave therapie in de eerste lijn hier een bijdrage aan leve­ ren. Veel eerstelijnspraktijken beschikken reeds over de benodigde apparatuur, die op dit moment voornamelijk benut wordt voor behandeling van tendinogene klachten.1 Als voldoende expertise in de eerste lijn gerealiseerd kan worden, kan een belangrijk obstakel voor behandeling – namelijk wachttijden en kosten voor behandeling in de tweede lijn – mogelijk beperkt worden.

Achtergrond en toepassingsgebied Shockwave ontleent zijn naam aan de drukgolven die in het lichaam wor­ den opgewekt tijdens de behandeling.

Deze kunnen op verschillende manieren worden opgewekt: elektromagnetisch, ballistisch en piezo-elektrisch. Het wer­ kingsmechanisme van ESWT is nog niet geheel begrepen: mogelijk is er sprake van een (reversibele) selectieve vernie­ tiging van motorische eindplaatjes,8 of een selectieve verstoring van de post-­ synaptische overdracht.9 Deze ­hypotheses

zullen nader onderzocht moeten worden, omdat fundamenteel onderzoek naar de neurofysiologische achtergrond nog niet beschikbaar is. Hoewel het exacte werkingsmechanisme nog niet opge­ helderd is, is wel duidelijk dat applica­ tie van ESWT kan leiden tot een lagere tonus.8,9 Deze klinische bevinding heeft ertoe geleid dat verschillende revali­ datie-instellingen ESWT-apparatuur hebben aangeschaft, waarbij in eerste instantie het doel was kinderen met cere­ brale parese en hinderlijke spasticiteit te behandelen. De laatste jaren wordt ESWT in deze instellingen in toenemende mate ook toegepast bij volwassenen.

ESWT is een niet-invasieve, focale behan­ delmethode waarbij via een behandel­ kop of applicator die op de huid wordt geplaatst, drukgolven worden toege­ diend. ESWT is ontwikkeld na onderzoek naar de bijwerkingen van lithotripsie, het vergruizen van calculi in nier, urineleider of (gal)blaas. Hierbij bleek dat de schok­ golven ook bot-helende eigenschappen van het lichaam bevorderden, uiteindelijk

De afgelopen jaren zien we een toename in onderzoek naar de mogelijkheden van ESWT bij volwassenen met spastici­ teit. Deze onderzoeken richten zich met name op stoornisniveau (voorname­ lijk het op rek brengen van aangedane musculatuur en het classificeren van de waargenomen weerstand). Er versche­ nen diverse systematische reviews en meta-analyses.11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21 Zeven hiervan richtten zich op post-stroke, twee op CP en de overige twee op spasticiteit in het algemeen. Een van deze reviews richtte zich specifiek op kinderen.13 Al deze onderzoeken concluderen dat ESWT veilig is en hanteerden als uitkomstmaat pijn en/of spierstijfheid. Slechts één enkel recent onderzoek11 nam mobiliteit als functionele uitkomstmaat mee. Ook zijn er nauwelijks studies die neveneffec­ ten op de lange termijn onderzochten.

Kortom, hoewel er de afgelopen jaren het nodige wetenschappelijk onderzoek is verricht naar de effecten van ESWT op spasticiteit, is het op basis hiervan nog prematuur om met zekerheid vast te kun­ nen stellen dat er sprake is van duurzame functionele winst en meerwaarde ten opzichte van conventionele behandelin­ gen als BTX. Aanvullend onderzoek zal dit moeten aantonen dan wel uitsluiten. Wat is er dan wel al bekend over de voordelen en nadelen van ESWT-behandeling?

De belangrijkste punten zijn in tabel 1 (zie pag. 29) op een rij gezet.

In de praktijk wordt gezien dat ESWT een laagdrempelig inzetbare, goed verdraag­ bare interventie is. De meest genoemde bijwerking is pijn tijdens de behandeling.

Deze is doorgaans mild van karakter en kortdurend. Uit onderzoek is tot op heden ook niet gebleken dat pijnklach­ ten samenhangen met beschadiging van » FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 27

» weke delen of botweefsel.11,12 Pijnklachten kunnen vermeden worden door de inten­ siteit van de behandeling te verminderen, hetgeen in onze ervaring geen negatief effect op de effectiviteit hoeft te hebben.

In een enkel geval worden blauwe plek­ ken veroorzaakt, met name bij mensen die antistollingsmedicatie nemen. Enige voorzichtigheid is hierbij aanbevolen.

Casus De 55-jarige Anton kreeg zes maanden geleden een ischemisch CVA met als gevolg onder andere een dysartrie en een hemiparese links. De eerste week was er sprake van een hypotoon beeld, daarna nam de tonus in zowel romp, arm als been in drie weken snel toe. In het dage­ lijks leven is hij operator bij een aardap­ pelverwerkingsbedrijf, als hobby’s heeft hij klussen, tuinieren en duiven houden.

Antons doel was “ik wil over drie weken honderd meter kunnen lopen zonder loophulpmiddelen en zonder mij onzeker te voelen”.

Bij onderzoek was er sprake van spastici­ teit aan onder andere de onderste extre­ miteit – proximaal en distaal – volgens de Modified Ashworth Scale graad 2.22 Anton verplaatste zich lopend met een afwijkend gangpatroon door een stijve knie, onvoldoende heffing van de voet in de zwaaifase, een clonus in de kuitmus­ culatuur, en in de standfase een omge­ keerde afwikkeling. Hij dreigde regelmatig te vallen en voelde zich onzeker tijdens het lopen en omdraaien. Bij passief gewrichtsonderzoek werd er geen klinisch significante spierverkorting geconsta­ teerd.

Gezien de functionele belemmeringen door de spasticiteit werd aangebo­ den lokaal te behandelen met BTX. Dit wilde hij niet vanwege naaldangst.

Behandeling met orale spasmolytica leidde tot onaanvaardbare sufheid en werd weer afgebouwd. Er werd besloten om Anton op proef te behandelen met ESWT op de meest getroffen spiergroe­ pen: de mm. triceps surae en quadriceps femoris, met per spiergroep 4.000 shocks op een frequentie van 15 Herz en een intensiteit van 2,1 bar. De behandeling werd drie keer herhaald, met dezelfde frequentie en intensiteit, steeds met één week interval.

Vier weken na de proefbehandeling is er sprake van evidente functionele winst,

28 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Tabel 1 Voordelen

Nadelen

• gebruiksgemak; minder ingrijpend en pijnlijk voor patiënt dan BTX • lage(re) kosten: na enige tijd relatief goedkoop, aanschaf en onderhoud apparatuur minder duur dan BTX • geen (langdurige) bijwerkingen • geen narcose nodig bij kinderen en in psychogeriatrie zoals bij BTX • niet invasief, waardoor lager infectierisico • ad hoc toepasbaar • goed toepasbaar in eerste lijn

• de werkingsdiepte is beperkt tot ongeveer vijf centimeter, hierdoor zijn dieper gelegen spiergroepen moeilijk te lokaliseren • soms contra-indicatie bij patiënten met lage pijndrempel of gebruik van antistollingsmedicatie • de optimale frequentie en intensiteit zijn interindividueel verschillend • ideale behandelindicaties zijn (nog) niet vastgesteld

Voor- en nadelen van ESWT bij spasticiteit

gemeten op de Goal Attainment Scale (GAS), een geïndividualiseerde evalua­ tiemethode met een score op een ordi­ nale vijfpuntsschaal.23 Deze scoorde hij uiteindelijk op +1, passend bij een beter resultaat dan aanvankelijk verwacht.23 Bij passief onderzoek en tijdens het gang­ beeld blijkt bij het staan en lopen de clonus in de enkel verdwenen. Er is een toegenomen flexie in de knie in de zwaai­ fase en een verbetering van de heffing van de voet met als gevolg dat het lopen subjectief en objectief duidelijk verbeterd en veiliger is. Na een behandelvrij inter­ val van drie maanden nam de spastici­ teit weer toe, en als gevolg daarvan de functionele beperkingen. Herhaling van ESWT, die zonder enige complicaties ver­ loopt, leidt opnieuw tot duidelijke func­ tionele winst. De ESWT is bij Anton drie keer herhaald in negen maanden zonder ongewenste neveneffecten.

Discussie en aanbevelingen Op basis van de literatuur en onze eerste ervaringen menen wij dat ESWT een aan­ vullend instrument kan zijn bij met name de focale behandeling van spasticiteit.

De vraag is of behandeling met ESWT zich kan meten met de effectiviteit van BTX-behandeling, zonder de nevenef­ fecten hiervan. De bekende voordelen en nadelen van een behandeling met ESWT zijn samengevat in tabel 1. We tasten nog in het duister over de neveneffec­ ten bij herhaaldelijk gebruik van ESWT op de lange termijn. Op basis van onze eigen ervaring, alsmede de bevindin­

gen uit wetenschappelijk onderzoek tot op heden, lijkt ESWT bij patiënten met spasticiteit veilig, betaalbaar en op ter­ mijn goed te organiseren in de eerste lijn.

Nader onderzoek zal moeten uitwijzen of ESWT-behandeling bij patiënten met spasticiteit effectiever is dan behandeling met BTX. Er zijn tot op heden geen publi­ caties bij ons bekend bij patiënten met spasticiteit die de effectiviteit van BTX met ESWT vergelijken.

Ook is het belangrijk om te realiseren dat ESWT, zelfs als de effectiviteit is geob­ jectiveerd, een aanvullende, dan wel ondersteunende rol zal vervullen in de complexe en multidisciplinaire aanpak van hinderlijke spasticiteit naast farma­ cotherapie, oefentherapie, spalktherapie en soms chirurgie. Om een weloverwo­ gen keuze voor behandelmodaliteiten te maken en het overzicht te behouden welke interventie bij welke patiënt wordt ingezet, is het wenselijk om een verwij­ zing naar de revalidatiearts en zijn team te overwegen. Bovendien is de revalida­ tiearts veelal verbonden aan een multi­ disciplinair team met collega-specialis­ ten. In de praktijk wordt de behandeling van spasticiteit nu veelal vormgegeven in de tweede lijn; een nauwere samen­ werking tussen eerste en tweede lijn kan voordelen hebben voor de continuïteit van de behandeling. Voorwaarden hier­ voor zijn wel dat de deskundigheid en affiniteit met spasticiteitsbehandeling in de eerste lijn geborgd zijn, en dat behan­ delaars in de eerste en tweede lijn elkaar laagdrempelig consulteren.

Samengevat: alvorens ESWT breder inge­ zet kan worden, is nader onderzoek geïn­ diceerd naar: 1. het effect van ESWT op de verminde­ ring van spasticiteit en verbetering op activiteiten- en participatieniveau bij patiënten met hinderlijke spasticiteit als gevolg van niet-aangeboren her­ senletsel; 2. mogelijke (nadelige) effecten op lan­ gere termijn; 3. het werkingsmechanisme en de wer­ kingsduur.

In 2019/2020 hebben wij in een pilot-­ onderzoek 37 patiënten met spasticiteit na NAH behandeld met ESWT. Onze follow-up beperkte zich bij de meeste patiënten in de pilotfase tot vier weken na de laatste behandeling als gevolg van beperkingen door de coronapandemie (ongepubliceerd; projecteindrapport ter inzage via onderstaande contactgege­ vens, red.). Na de eerste positieve bevin­ dingen in 2020 heeft Revant besloten eigen apparatuur aan te schaffen. Wij hopen in een vervolgpublicatie in 2022 de eerste resultaten te kunnen presenteren van de toepassing van ESWT bij patiën­ ten met NAH met focale spasticiteit één jaar na start van de ESWT-behandeling.

Daarbij zullen we gebruik maken van voor de patiënt functioneel relevante en gevalideerde uitkomstmaten, zoals de Goal Attainment Scale23 en de Canadian Occupational Performance Measure24, en hopen we de tot heden bekende voor- en nadelen te kunnen actualiseren.

Bas van de Weg, revalidatiearts, Revant, Goes

Ivo Pape, fysiotherapeut, Revant, Goes

B.vandeWeg@revant.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 29

wetenschap – samenvatting

Comparison of KOOS scores of middle-aged patients undergoing total knee arthroplasty to the general Dutch population using KOOS percentile curves Marieke Loef, Maaike Gademan, Daisy Latijnhouwers, Herman Kroon, Herman Kaptijn, Willem Marijnissen, Rob Nelissen, Thea Vliet Vlieland, Margreet Kloppenburg, LOAS Study Group

Klinische vraag Wat is het beloop van knieklachten, gemeten met de Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS) bij patiënten met primaire knieartrose voor en na totale knieprothese? En hoe verhouden deze uitkomsten zich tot de algemene bevolking?

Conclusie van de auteurs De KOOS-percentielcurves maakten het mogelijk om de ernst van pre- en postoperatieve knieklachten bij patiënten met primaire knieartrose visueel te vergelijken met de algemene bevolking.

Onderzoeksopzet Observationele, prospectieve cohort­ studie.

Onderzoekslocatie Multicentrum.

SAMENVATTING De KOOS is een vragenlijst waarmee knie-gerelateerde symptomen en het fysiek functioneren uitgevraagd worden.

In een eerdere studie zijn er KOOS-percen­ tielcurves ontwikkeld als referentiemaat voor knieklachten in de algemene Nederlandse bevolking. Percentielcurves bieden inzicht in hoeverre een score afwijkend is van een mediaanscore, een context die ontbreekt in de originele 0 tot 100-schaal. In de huidige studie vergeleken wij knieklachten van patiënten tussen de 45 en 65 jaar met primaire knie­ artrose voor totale knieprothese (TKP) en 6, 12 en 24 maanden na TKP met de ­percentielcurves van de algemene bevolking. De onderzoekspopulatie bestond uit 853 patiënten, waarvan 62% vrouw, met een gemiddelde leeftijd van 59 jaar en een BMI van 30 kg/m2. Preoperatief lagen de mediane KOOS-scores in alle schalen

30 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

lager dan in de laagste 2,5% van de algemene bevolking (2,5e percentiel). KOOSscores verbeterden 12 maanden postoperatief tot een niveau vergelijkbaar met de laagste 25% van de algemene bevolking (25e percentiel). Na 12 maanden trad geen verdere verbetering op. De grootste verbeteringen werden gezien in pijnscores en de minste verbetering in functioneren in sport en recreatie en kwaliteit van leven. De visualisatie van de pre- en postoperatieve KOOS-scores in verhouding tot de algemene bevolking kan helpen om tot een goed geïnformeerd gezamenlijk behandelbesluit te komen.

Marieke Loef, Leids Universitair Medisch Centrum, afdeling Reumatologie

m.loef@lumc.nl Samengevat uit: J Arth. 2021;36(8):2779-2787.e4; https://doi.org/10.1016/j.arth.2021.03.050

Predicting short stay total hip arthroplasty by use of the Timed Up and Go-test Ellen Oosting, Paul Kapitein, Suzan de Vries, Ellen Breedveld

Klinische vraag Is de Timed Up and Go-test (TUG) van meerwaarde in het voorspellen van een korte opnameduur bij patiënten na een totale heupprothese (THP)?

Conclusie van de auteurs De TUG leverde een relevante bijdrage aan het voorspellen van een korte opnameduur (< 36 uur) na een THP in aanvulling op een basismodel met geslacht, leeftijd en ASA (American Society of Anesthesiologists)-classificatie.

Onderzoeksopzet Retrospectief cohortonderzoek.

na een THP is het vaststellen van selectiecriteria voor patiënten die in aanmerking komen voor een snel ontslag. Bestaande selectiecriteria zijn voornamelijk gebaseerd op medische of demografische gegevens. Aangezien fysiek functioneren geassocieerd is met sneller postoperatief herstel, willen we de toegevoegde waarde evalueren van een preoperatief fysiek functioneren ­criterium.

In deze studie gebruikten we retro­ spectieve gegevens van 1.559 patiënten die een anterieure THP ondergingen.

Logistische regressieanalyses zijn uit­ gevoerd om de voorspellende waarde van preoperatieve variabelen, waaronder preoperatief fysiek functioneren, te ­analyseren met betrekking tot een korte opnameduur (< 36 uur, oftewel één nachtopname). Uit univariate regressieanalyse bleek dat leeftijd, geslacht, ASAscore en TUG geassocieerd waren met een korte opnameduur. Bij multivariate regressie presteerde een model met de TUG beter met een Area Under the Curve (AUC) van 0,77 (95% betrouwbaarheidsinterval (BI) 0,74-0,79) en een R2 van 0,27 vergeleken met het basismodel met geslacht, leeftijd en ASA-score met een AUC van 0,75 (95% BI 0,73-0,77) en een R2 van 0,24. Patiënten met een preoperatieve TUG van minder dan 9,7 seconden hadden een odds ratio van 4,01 (95% BI 3,19-5,05) om binnen 36 uur te worden ontslagen. De voorspellende waarde van TUG alleen was matig (sensitiviteit was 79% en specificiteit 48%). Fysiek functioneren, gemeten door de TUG, is geassocieerd met een kort verblijf na een THPprocedure en kan als aanvulling op bestaande selectiecriteria zoals geslacht, leeftijd en ASA-score gebruikt worden in het besluitvormingsproces voor het plaatsen van een THP in dagbehan­ deling.

Ellen Oosting, fysiotherapeut en onderzoeker in Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede

Onderzoekslocatie Regionaal ziekenhuis.

SAMENVATTING Een van de belangrijkste stappen voor het verkorten van de opnameduur

OostingE@zgv.nl Samengevat uit: BMC Musculoskelet. Disord.

16;22(1):361. doi: 10.1186/s12891-021-04240-6

DE MOGELIJKHEDEN MET DE TAURUS DESIGN SINGLE PULLEY De Taurus Design Line Single Pulley Is het ideale ruimtebesparende alternatief voor de grote krachtstations. Dit model steekt maar 27 cm uit van de muur, zo hou je zelfs in kleinere ruimtes genoeg ruimte over voor de cliënt om de oefening goed uit te voeren en voor jou als fysiotherapeut om daarbij te kunnen ondersteunen.

Het model van acrylglas in grafietlook heeft als extra voordeel dat het frame spiegelend is. Zo kun je samen met de cliënt op de lichaamshouding en de kwaliteit van de oefening letten.

De Taurus Design Line Single Pulley heeft 31 hoogteniveaus, twee verstelbare handgrepen en heeft een maximaal trekgewicht van 67,6 kg. Wel heb je een ander model die een maximaal trekgewicht van 90 kg heeft. Verder is prettig aan dit model dat je de hoogte eenvoudig, stil en gemakkelijk te verstellen is, ook bij een laag gewicht.

Klipperaak 2A 2411 ND Bodegraven Tel: 0172-619961 info@fitshop.nl www.fitshop.nl

Dankzij de hoge kwaliteit van de materialen waar de pulley uit bestaat (acrylpanelen, stalen frames, kogelgelagerde katrollen, nylon omhulde staalkabels en meer), is dit model zeer geschikt voor (semi)professioneel gebruik. De perfecte toevoeging aan jouw fysiotherapiepraktijk.

Meer weten over de Taurus Design Line Single Pulley of de rest van ons assortiment?

Kom langs in één van onze 6 filialen in Nederland en vraag onze verkoopspecialisten het hemd van het lijf of kijk op onze webshop!

SHOWROOMS: AMSTERDAM - BODEGRAVEN - DEN HAAG - EINDHOVEN - ROOSENDAAL - ROTTERDAM

U kent Chemodol, de hypo-allergene afwasbare massage-olie.

Maar Chemodis heeft meer massage-oliën.

Zoals Chemotherm, een massage-emulsie met milde en verantwoorde warmtewerking. Het zuiver plantaardige Olivine, zonder conserveermiddelen en emulgatoren. Chemovine, speciaal voor de sterk behaarde huid.

Over de rug van Chemodol.

En, speciaal voor de overgevoelige huid, Chemoderm met natuurlijke werkstoffen en de ongeparfumeerde Baselin Emulsion met biologische eigenschappen.

Uw leveranciers kunnen u er alles over vertellen.

Of bel voor meer informatie: +31 (0)72 - 520 50 83 www.chemodis.nl

Chemodis B.V.

CHEMODIS

Dat ligt voor de hand

Para-medische Farmacie Postbus 9160 NL-1800 GD Alkmaar Tel. +31 (0)72 - 520 50 83 E-mail: sales@chemodis.nl

specialistenkatern

Redactie: de Beroepsinhoudelijke Verenigingen Coördinatie & Eindredactie: Liesbeth Immink

NVMT

Manuele therapie, dry cupping, dry needling en pijnreductie

34

Een systematische review

NVFK

Kinderfysiotherapie en kinderen met schrijfproblemen

36

Tien jaar na het Evidence Statement FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 33

Een systematische review

Manuele therapie, dry cupping, dry needling en pijnreductie Bron: Charles D, Hudgins T, MacNaughton J, Newman E, Tan J, Wigger M. A systematic review of manual therapy techniques, dry ­cupping and dry needling in the reduction of myofascial pain and myofascial trigger points. J Bodyw Mov Ther. 2019; 23(3); 539-546.

Myofasciale pijn (MP) en de diagnose myofasciaal pijnsyndroom (MPS) komen veel voor. De diagnose MPS wordt vaak gesteld, ook als een pathofysiologische verklaring vooralsnog ontbreekt.

Doel studie Het doel van deze review is om de effectiviteit op de korte termijn te vergelijken van manueel therapeutische technieken, dry needling en dry cupping voor de behandeling van MP, die geassocieerd wordt met MTPs.

gegevens om de methodologie te kunnen evalueren.

De Physiotherapy Evidence Database (PEDro)-kwaliteitscore werd op alle studies toegepast. De score varieert tussen 0 en 10 punten, waarbij 10 punten de hoogste waardering is.

Tekst: Ilse Swinkels

Methode en materiaal

Resultaten

Design: systematische review Er werden drie aparte zoektochten voor de drie technieken verricht in Google Scholar, EBSCO Host, PubMed en PMC elektronische zoekmachines.

Inclusiecriteria: Engelstalige publicaties; peer-reviewed; volwassenen met MTPs; therapie met elke vorm van manuele therapie, dry needling of dry cupping.

Prospectieve of retrospectieve klinische of randomized controlled trials (RCTs); gebruik van uitkomstmaten voor en na behandeling.

Exclusiecriteria: niet-Engelstalige studies; geen controlegroep; onvoldoende

Manuele therapie Acht studies werden in de review geïncludeerd. Er werd een verscheidenheid aan manuele technieken gebruikt. De meeste studies beschreven de behandeling van MTPs van de nek, schouder of scapulaire regio. De PEDro-score was, op een uitzondering na, vijf of zes. In meerdere studies werd een significant positief effect op pain pressure threshold (PPT) of visual analogue scale (VAS) gevonden.

MPS wordt gedefinieerd als een regionaal pijnsyndroom en het meest voorkomende kenmerk is de aanwezigheid van myofasciale trigger points (MTPs). Er bestaan vele hypotheses over de (mogelijke) oorzaken van MTPs, zoals trauma of overbelasting. Fysiek onderzoek van MTPs toont een aantal mogelijke bevindingen, zoals bijvoorbeeld een hypertoon deel van een spier of een palpeerbare, zichtbare twitch. Maar er zijn indicaties dat de betrouwbaarheid van deze symptomen gering is.

Voor de behandeling van MP en/of MTPs bestaan verschillende manuele technieken, zoals muscle energy technieken, fricties of zachte weefsel mobilisaties.

Het eventuele effect van deze technieken zou theoretisch kunnen worden verklaard door een verhoging van de opname van zuurstof en voedingsstoffen in het spierweefsel.

Andere populaire behandelmethoden zijn dry needling en dry cupping. Bij dry needling wordt een naaldje in een MTP gestoken wat een analgetisch effect zou veroorzaken. Dry cupping kan op twee manieren worden uitgevoerd, een natte en droge manier. Bij dry cupping wordt er onder de, op de huid geplaatste cup, een negatieve druk veroorzaakt waardoor de huid in de cup wordt gezogen. Er bestaan vele hypotheses over de mechanismen van de werking van dry needling en dry cupping.

34 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Dry needling Er werden 23 studies geïncludeerd waarbij verschillende lichaamsregio’s werden

Foto: Shutterstock

NVMT | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR MANUELE THERAPIE

specialistenkatern

behandeld, maar meestal betrof het de cervicale of lumbale wervelkolom en de schouder. De PEDro-score varieerde tussen 3 en 9. De kwaliteit van bewijs voor het effect van dry needling op MP of MTPs vergeleken met de controle groep, nepbehandeling of andere behandeling, varieert van laag tot matig.

Dry cupping Twee studies werden geïncludeerd. Beide betroffen de cervicale regio bij patiënten met chronische aspecifieke nekpijn.

Beide studies hadden een hoge PEDroscore (respectievelijk 7 en 8). Een studie toonde een positief resultaat ten voordele van dry cupping. Een studie liet geen verschil zien.

Discussie

ple size of insufficiënte rapportage van de methode van randomisering. Door een gebrekkige methodologie en/of gebrekkige standaardisatie in de studies naar dry cupping is het lastig een uitspraak te doen over de effectiviteit ervan.

Beperkingen De auteurs geven aan dat er heel veel beperkingen in de methodologie van de studies zijn. Voorbeelden hiervan zijn: bias, kleine onderzoekspopulaties, onvoldoende blindering en variatie in toegepaste technieken. De auteurs geven voor zichzelf beperkingen aan in de trefwoorden van de zoektocht, beperkingen door de kwaliteit van de studies en/of andere beperkende methodologische parameters.

Manuele therapie Hoewel sommige studies een positief effect van manuele therapie toonden zijn er weinig RCTs van hoge kwaliteit en zijn er duidelijk verbeterpunten betreffende de methodologie. Er was geen gestandaardiseerde definitie van manuele therapie wat bleek uit de vele verschillende technieken die werden toegepast. Gelet op deze punten is het lastig om een definitief oordeel over de effectiviteit van manuele therapie bij MTPs of MPS te geven.

Conclusie

Dry needling De kwaliteit van bewijs bij dry needling varieerde van laag tot matig. Een gebrek aan standaardisatie van het lokaliseren van MTPs (wat de betrouwbaarheid van het fysieke onderzoek aantast) zou hieraan ten grondslag liggen. Gebrek aan betrouwbaarheid van het lokaliseren van MTPs bedreigt direct de definitie van dry needling. Daarnaast is de generaliseerbaarheid in het geding door de kleine populaties van de studies. Een voorgaande review en meta-analyse concludeerde dat dry needling, uitgevoerd door fysiotherapeuten, effectiever is voor pijnreductie dan een nepbehandeling of geen behandeling.1

Bespreking

Dry cupping Van de studies die het effect van dry cupping op pijn onderzochten waren er weinig die het effect op MTPs onderzochten en slechts twee die aan de inclusiecriteria voldeden. Vele studies naar dry cupping hebben een gebrekkige methodologie, zoals inadequate blindering, kleine sam-

Er blijven inconsistenties rondom het toepassen van manuele therapie, dry needling en dry cupping voor de reductie van MP of MTPs. Er is een gebrek aan kwalitatief goede RCTs die het effect van manuele therapie op MTPs onderzoeken en een te grote verscheidenheid aan technieken.

Dry needling lijkt op de korte termijn op zijn minst net zo effectief te zijn voor de reductie van pijn en verhoging van de PPT als andere therapieën en effectiever dan geen of een nepbehandeling.

In het abstract staat in de conclusie: “While there is moderate evidence for manual therapy in myofascial pain treatment, the evidence for dry needling and cupping is not greater than placebo.” Naar mijn mening kan deze conclusie niet worden getrokken op grond van deze review.

De auteurs geven aan het einde van de review dan ook een meer genuanceerde conclusie, die beter past bij de inhoud. Dit maakt weer duidelijk dat het alleen lezen van een abstract en daaruit conclusies trekken tot verkeerde interpretaties kan leiden.

Een nadeel van deze review is de gebrekkige weergave van de resultaten van de geïncludeerde studies. De auteurs geven in tabellen in het kort aan wat de interpretatie van de resultaten van de studies zijn, maar niet in getallen. Bijvoorbeeld: “Deep pressure massage was more effective than other treatments immediately after use.” Wat is “more’ en was het effect significant? De mate van effect van de verschillende behandelvormen is op deze

wijze niet controleerbaar. Een samenvattende beoordeling van de verschillende therapieën wordt niet in de resultatensectie gegeven, maar moet min of meer gehaald worden uit de tabellen en uit de discussie. In de discussie worden studies en reviews over hetzelfde onderwerp aangehaald die niet eerder zijn besproken en verder ook niet worden besproken. Er blijken meer studies betreffende dry cupping te zijn gevonden, maar deze werden geëxcludeerd vanwege een lage kwaliteit. Het was mogelijk beter geweest deze studies te includeren en de kwaliteit ervan middels de PEDro-score te beoordelen. Met meer studies in de review en met een kwaliteitsbeoordeling was er meer bewijs geweest voor een uitspraak over de effectiviteit van dry cupping.

Overigens bevatten de inclusiecriteria geen beperking op mate van PEDro-score of kwaliteit van de studie.

Ook in deze publicatie blijkt het lastig een definitie te geven van manuele therapie of manueel therapeutische technieken: de lastige discussie van het domein van de manuele therapie. Een discussie die in Nederland al lang wordt gevoerd en waarover het laatste woord nog niet is gezegd. Lastig daarbij is dat er internationaal een verschil van visie over het domein manuele therapie bestaat met Nederland. Hiermee moeten we rekening houden bij het lezen en interpreteren van wetenschappelijke studies over manuele therapie. Dit wordt weer duidelijk in de huidige review waarin manueel therapeutische technieken worden beschreven die in Nederland tot de fysiotherapeutische technieken behoren.

Samenvattend kan er door middel van deze review geen duidelijke conclusie worden getrokken over de effectiviteit van manuele technieken, dry needling of dry cupping.

Dr. Ilse Swinkels-Meewisse, Amsterdam UMC, locatie VUmc

swinky@xs4all.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 35

NVMT | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR MANUELE THERAPIE

specialistenkatern

NVFK | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR KINDERFYSIOTHERAPIE

specialistenkatern

Tien jaar na het Evidence Statement

Kinderfysiotherapie en kinderen met schrijfproblemen In 2011 is het KNGF Evidence Statement (ES) Motorische schrijfproblemen bij kinderen gepubliceerd.1 Een enquête onder kinderfysiotherapeuten (n = 375) in 2009 liet een grote variatie in onderzoeks- en behandelmethodes bij deze – voor de eerstelijnskinderfysiotherapie relevante – doelgroep zien.2 Implementatie van het ES is op diverse manieren vormgegeven met een aanbod in het IOF-jaarprogramma, de masteropleidingen Kinderfysiotherapie, het leerboek Kinderfysiotherapie en diverse cursussen. Wat is er in de afgelopen tien jaar veranderd in de handelwijze van kinderfysiotherapeuten bij deze doelgroep?

Tekst: Manou van den Boogaard, Ingrid van ­Bommel-Rutgers en Anneloes Overvelde

Op verzoek van het NVFK-bestuur is de descriptieve kwantitatieve enquête in 2020 herhaald. Aanvullend is met een Script Concordance Test (SCT) het klinisch redeneren getoetst bij vier veelvoorkomende casuïstieken rondom handschriftproblemen. De antwoorden van de deelnemers zijn hierbij vergeleken met de antwoorden van tien ervaren deskundige kinderfysiotherapeuten. De SCT is een valide en betrouwbaar meetinstrument voor het beoordelen van het klinisch redeneren. Bij een score van 80% in een vignettenstudie is er sprake van een goede adherentie aan de richtlijn.3,4

De uitkomsten De ondervraagde kinderfysiotherapeuten (n = 122) besteden anno 2021 nog steeds een groot en vergelijkbaar deel van hun tijd aan kinderen met schrijfmoeilijk­ heden (25-50%). Bijna 60% van de ­kinderfysiotherapeuten met meer dan tien jaar ervaring geeft aan zijn werkwijze na het ES te hebben aangepast. Deelnemers geven aan gebruik te maken van het diagnostisch traject en meetinstrumenten die in het ES worden aanbevolen (88%).

Kinderfysiotherapeuten (98%) passen nu de in 2014 verschenen SOS-2-NL toe om handschriftproblemen te objectiveren.5 Meer collega’s hanteren een aanbevolen

36 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

korte behandelduur van twee tot vier maanden (43% in 2020 vs. 34% in 2009).

De gemiddelde overeenstemming tussen antwoorden van deelnemers en experts op de vragen over de casuïstieken (SCT) is 64,9%. Hiermee spreken we van een voldoende adherentie aan het klinisch redeneermodel uit het ES.

Conclusie Ook nu vormen kinderen met schrijf(of liever: handschrift-)problemen een relevante doelgroep in de eerstelijnskinderfysiotherapiepraktijk. Tien jaar na het verschijnen van het ES is er sprake van een meer uniforme werkwijze in de diagnostische fase. Daaruit mogen we concluderen dat de indicatiestelling voor kinderfysiotherapeutische behandeling bij deze doelgroep is verbeterd: is er sprake van motorische problematiek als onderliggende oorzaak van handschriftproblemen, dan is de kinderfysiotherapeut de aangewezen professional voor interventie. Op toepassingsniveau scoren kinderfysiotherapeuten een voldoende.

Daar is ruimte voor verbetering.

Aanbeveling Een Systematic Review (A1) naar de effectiviteit van implementatiemethodes van een richtlijn of ES binnen de fysiotherapie toont aan dat de wijze van implementatie effect heeft op het gebruik van een richtlijn of ES door fysiotherapeuten.6 Een interactieve manier en diverse wijzen van informatieoverdracht zorgen voor meer adherentie aan een richtlijn of ES. Intervisiebijeenkomsten met casuïstiekbespreking bieden goede mogelijkheden om samen met collega’s het klinisch redeneren bij deze doelgroep op toepassingsniveau onder de loep te nemen.

De werkgroep Special Interest van de NVFK heeft in 2015 de leden gevraagd welke richtlijnen zij gebruiken. Het ES Motorische schrijfproblemen bij kinderen blijkt het meest frequent geraadpleegd te worden.

Tien jaar na publicatie is het ES toe aan een update. Met name op het gebied van interventies bij kinderen met handschriftproblemen zijn de afgelopen jaren

meerdere publicaties gedaan. De aanpak verschuift daarbij van oefenen in de individuele situatie naar taakgericht oefenen met meerdere leerlingen met handschriftmoeilijkheden in de context (de klas) onder begeleiding van een paramedisch expert samen met de groepsleerkracht.

De toenemende vraag van leerkrachten naar ondersteuning voor handschrift­ onderwijs was voor de multidisciplinaire werkgroep SchrijvenNL aanleiding om een praktisch boek te schrijven voor leerkrachten. In dit boek Aan de slag met handschriftonderwijs zijn wetenschappelijke inzichten vertaald naar praktische adviezen voor de klas.7 Begin 2022 verschijnt het vervolg: Samen Aan de Slag met Schrijven! (SASS!), een groepsinterventie voor leerlingen met handschriftmoeilijkheden uit groep 3 en 4. Deze groepsinterventie maakt deel uit van het aanbod van evidence based interventies voor de menukaart van het Nationaal Programma Onderwijs.

Onder de enquête- en SCT-deelnemers is het boek Aan de slag met handschriftonderwijs verloot. De gelukkig winnaar: kinderfysiotherapeut Lieke Bos

Manou van den Boogaard MSc, kinderfysiotherapeut, Brink Kinder­ fysiotherapie, Helmond Ingrid van Bommel-Rutgers MPPT, kinderfysiotherapeut, Fitaal, Drachten en docent Dr. Anneloes Overvelde, kinderfysiotherapeut en onderzoeker

schrijvenNL.nl@gmail.com

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Redactie: KNGF | Coördinatie: Saskia Bon en Liesbeth Immink | Eindredactie: Liesbeth Immink

38: Aanbevelingen fysiotherapeutisch handelen bij COVID-19 tijdens ziekenhuisopname 40: Kenniscirkel en onderzoeksagenda 42: Kort nieuws

In het z nnetje ‘Ze waarderen het, maar een tweede keer langskomen hoeft niet’ De zestigjarige Marja Reunis-de Rechter kun je gerust een wereldreiziger noemen. Jaren geleden verkocht ze haar fysiotherapiepraktijk om samen met haar man naar Polen te verhuizen. Na Indonesië en Italië zit ze nu in China.

Een land waar fysiotherapie amper bestaat. En dat is voor de ondernemende Marja best een cultuurshock.

Tekst: Rianne Vinke

ik mijn eigen praktijk kon verkopen met de optie op terugkoop gaf daarin een veilig gevoel.”

En nu in China. Dat zorgde vast voor een behoorlijke cultuurshock?

“Nou, dat kun je wel zeggen. Wij wonen in Hubei en daar spreken ze amper Engels. Wij spreken geen Chinees, dus de alledaagse dingen zijn soms best een uitdaging. Gelukkig heeft de Chinese versie van WhatsApp, WeChat, een vertaalfunctie. Het duurt wat langer, maar je komt er wel. En de mensen zijn vriendelijk en geduldig. Termen als links, rechts en omhoog begin ik dankzij mijn yogaklasje nu wel te herkennen. En anders kijk ik gewoon wat de buurvrouw doet en dan neem ik dat over.”

Hoe zit het met de fysiotherapie in China?

Laten we bij het begin beginnen: hoe is jullie wereldreis begonnen?

“In 1996 kwam mijn man enthousiast thuis met de mededeling dat hij aan de slag kon in Polen. Ik ben heel ondernemend dus mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Het was zes jaar na de val van de Berlijnse Muur en alle vooroordelen werden door onder andere gaten in de hoeslakens van het hotel bevestigd, maar we hebben het toch gedaan. Het feit dat

“In China kennen ze grappig genoeg helemaal geen huisartsen en ook geen fysiotherapeuten. Dat zal in de grote steden misschien anders zijn, maar waar wij wonen kennen ze geen fysiotherapie.

Ik heb de World Physiotherapy gemaild met de vraag of ik hier misschien iets op kon zetten, maar ik heb nooit iets van ze gehoord. En toen ik het vroeg aan de universiteit kreeg ik te horen dat ik te oud ben, tsja. In China gaan de meeste vrouwen rond hun ­vijfenvijftigste met pensioen, dus met mijn 60 jaar kon ik het wel schudden.”

Dat moet best lastig zijn?

“In het begin ben je nog wel enthousiast, maar als je merkt dat het niet gewenst is, geef je na een tijdje toch op. Onze buren op de compound zijn ouder, dus die probeer ik wel te helpen. De overbuurman heeft parkinson, dus daar ben ik laatst geweest voor wat oefeningen. Maar zodra je een tweede afspraak wilt maken, krijg je te horen dat dat niet hoeft. Dan weten ze het wel en willen ze het zelf doen.”

Blijven jullie nog lang in China?

“Nee, ik zie onze tijd in China als pauze.

We zijn tussen Italië en China wel terug in Nederland en België geweest, en nu zitten we alweer bijna drieënhalf jaar in Hubei.

Binnenkort willen we wel weer terug. Onze jongste kinderen wonen en studeren in België en die missen ons ook. In België wil ik de fysiotherapie wel weer oppakken. Ze hebben al aangegeven mij te missen, dus dat is positief. Ik ben ook altijd betrokken geweest bij regionale overleggen en samenwerkingen dus we zullen zien.

Hoewel dokters in België boven de fysiotherapeuten staan en het daar nog best hiërarchisch is, vind ik het nog altijd een prachtig vak.”

Rianne Vinke, communicatie KNGF

r.vinke@kngf.nl FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 37

FysioWijzer

KNGF-standpunt Fysiotherapie bij COVID-19

Aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen tijdens de ziekenhuisopname

Foto: Denise Wieferink

In Nederland neemt het aantal ziekenhuisopnames vanwege COVID-19 weer toe. Een gevolg van deze nieuwe golf is een enorme druk op de ziekenhuizen en de intramuraal werkende fysiotherapeuten. Het is daarom van groot belang dat er voor fysiotherapeuten een handleiding is waar zij hun handelen op kunnen baseren.

Ziekenhuisfysiotherapeut Juultje Sommers onderzoekt een patiënt met COVID-19

Tijdens de eerste golf van de COVID-19pandemie ontwikkelde het KNGF ­binnen het programma intramuraal in korte tijd, samen met onder andere het Radboudumc en de Vereniging voor Hart-, Vaat- en Longfysiotherapie (VHVL), een standpunt met aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen bij COVID-19 tijdens de ziekenhuisopname. Vanwege de epidemiologische ontwikkelingen, medische expertise uit daarna gepubliceerde onderzoeksresultaten en de klinische expertise die inmiddels is opgedaan (bijvoorbeeld in het Amsterdam UMC), is het noodzaak versie 2.0 van het standpunt te herzien.

Aanbevelingen tijdens ziekenhuisopname Het KNGF-standpunt Fysiotherapie bij COVID-19 bestaat grofweg uit twee onderdelen en is op pragmatische wijze tot stand gekomen. Op basis van de meest recente inzichten uit de klinische praktijk en waar mogelijk uit wetenschappelijk onderzoek.

38 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Het eerste onderdeel dat nu af is, betreft aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen tijdens de ziekenhuisopname. Dit onderdeel is gemaakt voor de ziekenhuisfysiotherapeut en werd ontwikkeld door een werkgroep en een adviesgroep, die bestaat uit wetenschappelijk onderzoekers en intramuraal werkende fysiotherapeuten uit diverse Nederlandse ziekenhuizen. Het tweede onderdeel beschrijft aanbevelingen voor fysiotherapie na ziekenhuisontslag of bij thuis doorgemaakte COVID-19.

Dit deel zal begin 2022 verschijnen.

In de volgende vijf paragrafen lichten we de belangrijkste updates voor de fysiotherapeutische behandeling tijdens de zieken­ huisopnames toe. We adviseren voor de precieze aanbevelingen wel altijd de originele publicatie te raadplegen.

Aangezien deze b ­ eschermingsmiddelen niet meer schaars zijn, is het voor de zieken­ huisfysiotherapeut mogelijk om meer ‘hands on’ te werken met patiën­ten met COVID-19. Daarnaast heeft de COVID-19pandemie ons geleerd dat zorg op afstand goed ingezet kan worden, ter ondersteuning bij het overbrengen van patiëntinstructies en oefeningen.

1. Veiligheid voor de patiënt en fysiotherapeut Bij direct patiëntencontact is het essentieel dat de fysiotherapeut persoonlijke beschermingsmiddelen gebruikt volgens de voorschriften van het ziekenhuis.

Foto: Karin Felten-Barentsz

FysioWijzer

2. Belasting/belastbaarheid van de patiënt met COVID-19 Het coronavirus kan in de longen een actieve ontstekingsreactie teweegbrengen.

De alveoliwanden kunnen opzwellen en er kan vocht ophopen.1 Het vocht beperkt gaswisseling en veroorzaakt stille hypoxemie.1 Het gevolg is dat een patiënt zichzelf kan overschatten en overbelasten tijdens zijn functioneren. Daarom is ter ondersteuning van zorgprofessionals een beslisboom ontwikkeld en opgenomen in het hernieuwde standpunt, specifiek gericht op preventie van overbelasting van patiënten met COVID-19 tijdens het mobiliseren.

3. De kritiek zieke patiënt op de intensive care (IC) Voor de kritiek zieke patiënt op de intensive care (IC) onderscheiden we in het standpunt twee fasen. De fase waarin de patiënt diep gesedeerd is en de fase waar de sedatie wordt afgebouwd.

Diepe sedatie Tijdens deze fase adviseren we om de passieve gewrichtsmobiliteit te monitoren en onderhouden. Bij patiënten in buikligging is er een vergrote kans op schouderproblematiek en drukneuropathieën, waarbij de fysiotherapeut een signalerende en adviserende rol heeft.2 Het toepassen van Neuromusculaire elektrostimulatie (NMES) is aan het hernieuwde standpunt toegevoegd als optie voor patiënten bij wie spiercontractie tijdens diepe sedatie mogelijk is. De evidentie lijkt hiervoor toe te nemen,3,4 maar NMES is nog niet in alle Nederlandse ziekenhuizen beschikbaar dan wel geïmplementeerd.

KNGF-standpunt Fysiotherapie bij COVID-19 Aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen tijdens de ziekenhuisopname In november is het KNGF-standpunt ‘Fysiotherapie bij COVID-19: Aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen tijdens de ziekenhuisopname versie 3.0’ gepubliceerd op het KNGF-kennisplatform. Verder is het standpunt in december tijdens een webinar gepresenteerd aan intramuraal werkende fysio­ therapeuten.

Als de sedatie wordt afgebouwd Op het moment dat de sedatie kan worden afgebouwd en de patiënt wakker wordt, treedt er een nieuwe fase in. Start in deze fase met inspiratoire ademspiertraining bij patiënten die moeilijk te ontwennen zijn van de beademing. Adviezen voor het initiëren van ademspierzwakte en het opstarten van inspiratoire ademspiertraining zijn opgenomen in het hernieuwde standpunt.

Daarnaast wordt in deze fase de actieve mobilisatie opgestart op basis van de belastbaarheid van de patiënt. De fysiotherapeut adviseert hierbij verpleegkundigen over de opbouw van de belasting en het monitoren van de vitale parameters.

Daarnaast is het belangrijk om tijdens het uitvoeren van actieve mobilisatie de respiratoire en hemodynamische respons van patiënten continu te bewaken. We hanteren hiervoor de veiligheidscriteria van Sommers et al. (2015).5 Deze criteria zijn nu als bijlage aan het standpunt toegevoegd om ze toegankelijker te maken.

In deze fase blijft het ook noodzakelijk om de passieve gewrichtsmobiliteit te monitoren en te onderhouden. Ook heeft de fysiotherapeut een signalerende functie bij het ontstaan van neurogene heterotope ossificaties.

Ziekenhuisfysiotherapeuten dienen alert te zijn op heterotope ossificaties wanneer onder andere een gewricht gezwollen, rood en warm aandoet en bij passief doorbewegen een hard eindgevoel wordt waargenomen dat gepaard gaat met hevige pijnklachten.

4. De patiënt op de COVID-afdeling Ten aanzien van ademhalingsondersteuning op de COVID-afdeling is het expiratoir trainen van de ademspierkracht verwijderd op basis van praktijkervaringen en een gebrek aan wetenschappelijke evidentie voor deze techniek bij patiënten met COVID-19. Wel wordt inspiratoire ademspiertraining geadviseerd bij patiënten die herstellen van kritiek ziek zijn en kampen met ademspierzwakte. Ook zijn het oefenen van de diafragmale ademhaling en de frequentie, intensiteit, tijdsduur en type activiteit (FITT)-principes voor het toepassen van ademhalingsoefeningen toegevoegd aan het standpunt.6,7 Wij adviseren ziekenhuisfysiotherapeuten om actieve mobilisatie te stimuleren die

is afgestemd op de behoefte, hulpvraag, fysieke respons en belastbaarheid van de patiënt. Hierbij luidt het advies om de saturatie (> 90%), hartfrequentie (< 130 slagen/minuut) en Borgschaalscore in rust, tijdens en na actieve mobilisatie te monitoren.5 Het lijkt van belang om actieve mobilisatie gedoseerd aan te bieden, met een maximale belasting van 4 op de Borgschaal voor zowel vermoeidheid als kortademigheid (lopende van 0 tot 10).

5. Ontslag uit het ziekenhuis Tot slot hebben we ook de adviezen ten aanzien van ontslaginformatie uitgebreid.

Wij adviseren ziekenhuisfysiotherapeuten patiënten door te verwijzen naar een fysiotherapeut die ervaring heeft in het behandelen van patiënten met COVID-19 en die bij voorkeur deel uitmaakt van een multidisciplinair netwerk. De fysiotherapeutische behandeling zal zich met name moeten blijven focussen op het fysiek functioneren van de patiënt, rekening houdend met de lage belastbaarheid van patiënten die herstellende zijn van COVID-19.8 Dit artikel is gebaseerd op: Felten-Barentsz KM, van Oorsouw R, Klooster E, et al.

KNGF-standpunt Fysiotherapie bij COVID-19; Aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen tijdens de ziekenhuisopname, versie 3.0, november 2021.

Harm Ormel MSc, onderzoeker, projectleider ‘Standpunt Fysiotherapie bij COVID-19’, team Intramuraal KNGF Karin Felten-Barentsz MSc, fysiotherapeut, onderzoeker, Radboudumc, Nijmegen Dr. Juultje Sommers, fysiotherapeut, onderzoeker, Amsterdam UMC, Amsterdam Dr. Thomas Hoogeboom, senior onderzoeker Radboudumc, IQ healthcare, Nijmegen

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 39

achter het nieuws

Kenniscirkel en onderzoeksagenda

Samenwerken en ontwikkelen in een cyclisch proces Het genereren van kennis uit onderzoek is een cyclisch proces en begint met het signaleren van een kennishiaat en een daaruit voortvloeiende kennisvraag. Deze kennisvraag kan op verschillende plaatsen ontstaan. Meestal vindt dit plaats in het werkveld, het onderwijs of de wetenschap zelf. Met dit artikel geven we inzicht in de manier waarop we vanuit het wetenschapsteam van het KNGF aankijken tegen de ontwikkeling van kennis, en dan specifiek naar kennis uit wetenschappelijk onderzoek en de connectie met het onderwijs en werkveld.

Tekst: Harm Ormel en Elon van Overmeeren

Voor lang niet alle vragen is complex wetenschappelijk onderzoek nodig en voor veel vragen waar wel onderzoek voor nodig is, zal geen financiering beschikbaar zijn. In dit artikel beschrijven we het cyclisch proces door inzicht te geven in het benodigde kennisniveau om fysiotherapeut te zijn, de veranderende kennisbehoefte, de manieren om kennis te vergaren in de dagelijkse praktijk, het onderwijs en de wetenschap, en de rol die het wetenschapsteam hierbij vervult.

genoemd. Aan het einde van de studie moet de student aantoonbaar over deze achtergrondkennis beschikken. Dat is een voorwaarde om het diploma te behalen en om ingeschreven te staan in het BIGregister en daarmee de titel fysiotherapeut te mogen voeren.

Gedurende de loopbaan van de fysiotherapeut verandert ook de kennisbehoefte van de fysiotherapeut. Veelal vanwege contacten in de praktijk met patiënten, aan de hand van persoonlijke interesses, collega’s en samenwerkingspartners, maar ook door na- en bijscholing,

v­ ervolgopleidingen en veranderingen in de maatschappij en nog specifieker veranderingen in het zorglandschap.

Klinische kennisvragen Op een gemiddelde werkdag van een fysiotherapeut zijn er meerdere momenten waarop de fysiotherapeut te maken krijgt met klinische (kennis)vragen waarop het antwoord niet gegeven kan worden vanuit de achtergrondkennis die tijdens de opleiding verworven is. Een review laat zien dat artsen gemiddeld 0,57 vragen per patiënt hebben waar ze

Het beroepsprofiel Het beroepsprofiel vormt de basis van het vak en beschrijft de competenties waar een fysiotherapeut aan moet voldoen.1 De competenties zijn opgebouwd uit kennis en vaardigheden. Een fysiotherapeut werkt lichaams-, bewegings- en persoonsgericht: met hoofd, hart en handen.

Met het hoofd gebeurt dit op basis van gestructureerd en methodisch klinisch redeneren. Om goed klinisch te kunnen redeneren doet de aankomend fysiotherapeut tijdens de opleiding, naast vaardigheden, kennis op vanuit verschillende kennisgebieden, zoals functionele anatomie, inspanningsfysiologie, pathofysiologie en neurologie, maar ook psychologie, algemene gezondheidsleer, communicatie en gedragsbeïnvloeding in relatie tot bewegend functioneren. Deze kennis komt voornamelijk voort uit de alfa en gammawetenschappen.

Dit is kennis die aanwezig moet zijn om het beroep te kunnen uitoefenen en die antwoord geeft op zogeheten achtergrondvragen, ook wel leerboekkennis

40 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Hoe gaat het onderzoeksproces in zijn werk?

Onderzoek begint met een vraag. Als voorbeeld starten we met een vraag rondom de toepassing van zorg op afstand tijdens de COVID-19-pandemie.

Fysiotherapeuten kunnen gedurende de lockdown hun patiënten niet fysiek behandelen en zetten breed zorg op afstand in. De ervaringen in de praktijk met zorg op afstand wisselen sterk.

De praktijkvraag is of fysiotherapeutische behandeling op afstand met videoconsulten een effectief alternatief kan zijn voor een fysieke behandeling in de praktijk. Wat is daarvoor nodig en bij welke behandelingen kan dit goed worden ingezet? Deze vraag bereikt de onderzoeksinstellingen, die bekijken of deze al beantwoord kan worden vanuit eerder onderzoek of dat er aanvullend onderzoek nodig is. Ze zetten de vraag om in onderzoeksvragen. Aan de hand van de praktijkvraag en de onderzoeks-

vraag schrijven zij een onderzoeksidee en betrekken daarbij andere relevante partners, zoals onderzoekers met specifieke expertise, beroepsverenigingen, onderwijs, patiëntenverenigingen en het werkveld. Belangrijk onderdeel van dit proces is dat er gekeken wordt of er een subsidieaanvraag gedaan kan worden om het onderzoek uit te kunnen voeren.

Na beoordeling door de subsidieverstrekker kan het idee uitgewerkt worden.

Na goedkeuring van de uitwerking en honorering van de subsidieverstrekker kan het onderzoek van start. Door de belanghebbende partijen bij het onderwerp te betrekken wordt getoetst of er nog steeds beantwoord wordt aan de vraag én kan het antwoord op de vraag meteen zijn weg vinden naar de praktijk.

Als de resultaten bekend zijn, worden deze vervolgens breder verspreid en waar mogelijk opgenomen in het handelen van de fysiotherapeut.

achter het nieuws

geen antwoord op hebben. In iets meer dan de helft van de gevallen wordt er door de arts antwoord gezocht op deze vragen en in 80% van de gevallen wordt ook een antwoord gevonden.2 Voor de fysiotherapeut kennen we dit soort onderzoeken niet, maar we vermoeden dat de uitkomst hiervoor vergelijkbaar zal zijn.

Deze (klinische) kennisvragen noemen we voorgrondvragen en om antwoord te vinden op deze kennisvragen zijn verschillende mogelijkheden beschikbaar.

De therapeut zoekt deze antwoorden bijvoorbeeld door: in de literatuur te zoeken (richtlijnen, reviews of primaire studies) of geaccrediteerde scholing te volgen.

Andere mogelijkheden zijn om de kennisvraag verbaal te stellen aan bijvoorbeeld een collega uit de praktijk of het netwerk, een andere zorgprofessional, een spreker op een symposium of congres of tijdens een intercollegiaal overleg. Bij het beantwoorden van de kennisvragen moet gebruik worden gemaakt van het best beschikbare bewijsmateriaal. De meeste kennisvragen zijn daarmee vaak te beantwoorden.

Een kennisvraag waar niet direct een antwoord op te vinden is, komt in aanmerking om beantwoord te worden in wetenschappelijk onderzoek. Betrokkenen vanuit de opleidingen, het werkveld en wetenschappelijk onderzoekers bekijken samen het bewijsmateriaal en inventariseren waar (aanvullend) onderzoek nodig is. Om goed antwoord te geven op complexere vragen is er onderzoek met soms methodologische uitdagingen nodig.

De beperkte beschikbaarheid van financiering zorgt ervoor dat het een uitdaging is om deze vragen goed te beantwoorden. Door deze vragen op te halen en te prioriteren in de Onderzoeksagenda Fysiotherapie Kennis van Waarde geven we subsidieverstrekkers en onderzoekers inzicht in voor de fysiotherapie belangrijke ­thema’s en vragen.

ding tussen werkveld, onderwijs en wetenschap. Vragen worden ­opgehaald uit de dagelijkse praktijk, omgezet in onderzoeksvragen, geprioriteerd en beantwoord in de wetenschap. Deze antwoorden vloeien via richtlijnen, artikelen, factsheets, infographics, onderwijs, bij- en nascholing weer terug naar de beroepspraktijk.

Samenwerking De laatste jaren wordt er steeds vaker, slimmer en intensiever samengewerkt tussen het werkveld, de opleidingen en de wetenschap. Hiermee versterken de verschillende partijen elkaar en neemt de waarde van kennis toe. Dit leidt tot een snellere, meer relevante kennisontwikkeling voor de praktijk en de patiënt.

Door de positieve trend in samenwerking van de laatste jaren verschuift het systeem van losse radars die elkaar in beweging houden, naar één meer integraal systeem. Hiermee brengen we wetenschap, onderwijs en praktijk dichter bij elkaar, waarbij de voorwaarde is dat de opbrengsten sneller toenemen dan de lasten.

We streven ernaar dat samenwerking in de overlappende vlakken resulteert in producten die van waarde zijn voor de patiënt, het werkveld, het onderwijs én de wetenschap. Een vruchtbare samenwerking. Deze producten zijn terug te vinden op het KNGF Kennisplatform.

De kenniscirkel De onderzoeksagenda is een van deze producten en vormt een belangrijke verbin-

Door de verschillende werelden steeds meer met elkaar te verbinden zijn er naast de traditionele cirkel steeds meer andere routes mogelijk. Dit zorgt ervoor dat de kennisbasis groeit, deze toegankelijker wordt en sneller geimplementeerd kan worden in de praktijk.

Jaarplan team Wetenschap 2022 Komend jaar actualiseren we de onderzoeksagenda, financieren we relevant onderzoek, nodigen we het werkveld uit om mee te werken aan onderzoek en zorgen we wederom dat de fysiotherapeut vertegenwoordigd is in onderzoek.

Er worden factsheets, infographics, podcasts en referaten ontwikkeld, het zoeken in de literatuur wordt vergemakkelijkt en er wordt inzicht gegeven in de betrouwbaarheid van trials. Dit doen we met de samenwerkingspartners uit het werkveld, het onderwijs en het onderzoek.

Harm Ormel MSc, onderzoeker, medior beleidsmedewerker Wetenschap, afdeling Kwaliteit, KNGF Elon van Overmeeren MSc, senior beleidsmedewerker Wetenschap, afdeling Kwaliteit, KNGF

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis december 2021/januari 2022 | 41

kort nieuws

Coach voor studenten fysiotherapie Onze studiecoach Tess Progress is er voor alle studenten fysiotherapie. Zij neemt je mee in de stappen die je tijdens je studie zet. Denk daarbij bijvoorbeeld aan kennis opdoen, stagelopen en het vinden van een goede baan.

Heb je een vraag? Tess is voor KNGF-studentleden bereikbaar via studiecoach@kngf.nl.

Meer info:

Wat betekent de nieuwe wet Wtza voor jouw praktijk?

Per 1 januari 2022 treedt de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) in werking.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wil dat alle zorgaanbieders jaarlijks inzicht gaan geven in hun financiën, om zich zo maatschappelijk te verantwoorden.

Daarnaast krijgen grotere aanbieders te maken met een vergunningsplicht en een verplichte interne toezichthouder.

Wat je precies moet doen, is afhankelijk van het aantal fysiotherapeuten, je rechtsvorm en de omzet.

lasten die VWS oplegt. Zo is de verplichte accountantsverklaring voor veel fysiotherapiepraktijken geschrapt. Helaas komen er nieuwe administratieve lasten bij. Het KNGF is hier principieel op tegen en blijft hiertegen strijden samen met een samenwerkingsverband van eerstelijnsorganisaties. Het is nog geen gelopen race en we blijven ons dus verzetten tegen de verplichting van een jaarlijkse verantwoording in deze vorm.

Maar omdat de regels nu wel gepubliceerd zijn, is het goed om je hierover alvast te informeren.

Het KNGF heeft zich samen met de Eerstelijns coalitie afgelopen jaren succesvol verzet tegen een deel van de administratieve

Meer informatie: www.kngf.nl (zoek op ‘Wtza’)

Onderzoeker, heb je je al aangesloten bij het Onderzoekersnetwerk?

Dankzij het onderzoekersnetwerk ben je beter op de hoogte van wat er speelt binnen het fysiotherapeutisch onderzoek en kom je makkelijker en sneller in contact met fysiotherapieonderzoekers. Daarnaast heb je voordeel van de korte lijnen in het netwerk, de georganiseerde bijeenkomsten en heb je toegang tot de online en offline bronnen van het KNGF. Doe je actief onderzoek binnen het fysiotherapeutisch domein en ben je verbonden aan een universiteit, hogeschool of onderzoeksinstituut? Maak dan je onderzoekersprofiel aan en meld je aan bij het onderzoeksnetwerk!

42 | FysioPraxis december 2021/januari 2022

Voor het onderzoekersnetwerk betaal je € 8,- p/m.

Ben je al KNGF-lid? Dan is deelname helemaal ­gratis!

“Tapen doe ik met Leukotape” Han Tijshen, NEC

Ik kies voor nascholen op mijn moment

EINDEJ AARSA C T I E: Goo

gle Nes t Hub 2

Met CME-Online bepaalt u zelf waar en wanneer u

€100,-

of

korting *

naschoolt. Zo houdt u gemakkelijk en efficiënt uw vakkennis op peil. Sluit nu een Plus-abonnement af en ontvang tijdelijk een Google Nest Hub 2 + Chromecast V3 of eenmalig € 100,- korting*

www.cme-online.nl/fysio-actie * Actie is geldig t/m 31 december 2021. Actievoorwaarden van toepassing.

 24/7 beschikbaar

 De beste docenten uit het vakgebied

 Ruim 50 onderwerpen

Online nascholing voor fysiotherapeuten