FysioPraxis mei 2021

Vakblad voor de fysiotherapeut - ledenblad KNGF

Chronische moeheid na kanker

Fysiotherapeut in Shanghai

jaargang 30 mei 2021 nr 4

Postoperatieve pijnstilling: een pijnlijk protocol?

w w w. s o m t . n l

Investeer in jezelf en je praktijk Meld je aan voor de Open Dag van 22 mei Orofaciale Fysiotherapie

Manuele Therapie

Deeltijd - 2-3 jaar - MSc.

Deeltijd - 2-3 jaar - MSc.

Word opgeleid tot klinisch specialist in de hoofd-hals regio, en leer patiënten met temporomandibulaire en neurofysiologische klachten te onderzoeken en behandelen. Met modules in Chirurgie en Oncologie, Neurologie, KNO en Kauwstelsel en Tandheelkunde, bij deze opleiding speelt interdisciplinaire samenwerking een grote rol.

Richt je op het onderzoeken en behandelen van patiënten met klachten aan het bewegingsapparaat die samenhangen met beperkingen in activiteiten en zich uiten in het neuromusculoskeletale domein. Leer complexe manuele vaardigheden toe te passen voor het diagnosticeren en behandelen van functiestoornissen van gewrichten van de wervelkolom en de extremiteiten.

Onderscheid jezelf door diepgaande kennis van anatomie, kinematica, pathologie, trainingsleer en fysiologische herstelprocessen en de gevolgen daarvan in de sportrevalidatie. Excelleer in het onderbouwd klinisch redeneren, het maken van sportspecifieke bewegingsanalyses en het uitwerken van innovatieve sportrevalidaties.

Deeltijd - 2-3 jaar - MSc.

Bekkenfysiotherapie

Fysiotherapie in de Geriatrie

Sportfysiotherapie

Musculoskeletale Echografie

Deeltijd - 2-3 jaar - MSc.

Deeltijd - 2-3 jaar - MSc.

Deeltijd - 2 jaar - MSc.

Specialiseer jezelf in het behandelen en onderzoeken van disfuncties in de bekkenregio, wat een breed en complex scala aan klachten teweeg kan brengen.

Verwerf de competenties voor het screenen, diagnosticeren, prognosticeren en behandelen van patiënten, en leer te functioneren in een multidisciplinaire setting.

Maak het verschil voor ouderen en zorg dat patiënten optimaal effect behalen uit hun inspanningen en maximale kwaliteit van het leven ervaren. Leer geavanceerd klinisch redeneren met integratie van kennis over biologische veroudering, de Geriatric Giants en de interactie met (clusters van) ziekten (multimorbiditeit).

Positioneer jezelf als specialist in de echografie, en leer complexe echografische vaardigheden, kennis van andere vormen van medische beeldvorming, en uitgebreide en specifieke kennis van de (sono)anatomie, pathologie van de extremiteiten en de therapeutische consequenties.

Krijg nu bij inschrijving voor deze masters een Expert Topic cadeau Professionalisering voor fysiotherapeuten. Dat is de kern van de HBO Masters van SOMT University of Physiotherapy. Met innovatief, competentiegericht onderwijs, gecoacht door docenten met een academische achtergrond en ruime praktijkervaring, biedt SOMT je een hoog niveau van evidence-based klinisch redeneren en praktijkvaardigheid. Kijk op www.somt.nl.

colofon

FysioPraxis is het officiële tijdschrift van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) en verschijnt 10 keer per jaar.

Redactieadres

KNGF Postbus 248, 3800 AE Amersfoort E: fysiopraxis@kngf.nl Coördinatie en eindredactie

redactioneel

Gepersonaliseerde zorg

Liesbeth Immink E: fysiopraxis@kngf.nl T: 033 467 2953 Redactie

Saskia Bon (hoofdredacteur) Corelien Kloek Niek Koenders Judith de Rooij Sander van de Hoef Advertenties

Cross Media Nederland Dyron Bijl E: dyron@crossmedianederland.com Sjaak Bruins E: sjaak@crossmedianederland.com T: 010-7421945 www.crossmedianederland.com Adreswijzigingen KNGF-leden

www.mijnKNGF.nl

Abonnementen niet-KNGF-leden Een particulier abonnement kost per jaar € 106 en buiten­ landse abonnees betalen € 45 voor een digitale versie (prijswijzigingen voorbehouden).

Abonnementen kunnen op ieder moment starten en je betaalt aan het begin van het jaar voor het aankomend jaar.

Beëindiging kan op elk moment, met inachtneming van één maand opzegtermijn. Er volgt een verrekening naar rato en teveel betaald abonnementsgeld wordt gecrediteerd.

KNGF, Postbus 248, 3800 AE Amersfoort E: ledenadministratie@kngf.nl T: 033 467 29 29 Verantwoordelijkheid

De redactie beslist over de samenstelling van FysioPraxis.

De auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de door hen geschreven artikelen en het KNGF voor het KNGF-katern.

Auteursrecht © 2021 KNGF. Artikelen mogen alleen worden overgenomen en/of vermenigvuldigd na schriftelijke toestemming van het KNGF en met bronvermelding. Voor overname voor com­ merciële doeleinden vragen we een passende vergoeding.

Bladconcept

Jessica Dales, Dock35

De diversiteit van aandoeningen die we in ons vak tegenkomen is enorm. Van sportblessures tot interne problematiek, van post­ operatieve pijn tot psychosomatische klachten. De gemene deler is dat iedere patiënt op zijn of haar eigen manier gehinderd wordt in het dagelijks functioneren. Deze diversiteit vraagt veel kennis, vaardig­ heden, flexibiliteit, samenwerking en innovatiekracht van fysiothera­ peuten zodat iedere patiënt de meest optimale, gepersonaliseerde behandeling krijgt.

Iedere patiënt is vanzelfsprekend een uniek individu en heeft op zijn beurt een behandeling op maat nodig. Behandeling op maat, of gepersonaliseerde zorg, is een thema dat herhaaldelijk terugkomt in dit nummer. Onder andere in het ingezonden artikel over pijnmedica­ tie na een operatie (pag. 14). Is gepersonaliseerde zorg in protocollen vastgelegd of moet dat op de persoon af, gepersonaliseerd, ingesteld worden? Een interessant onderwerp dat vanuit twee perspectieven wordt belicht.

Gepersonaliseerde zorg wordt eveneens uitgedragen in de behan­ deling van vermoeidheid bij oncologie. Welke zorg past het beste bij welke patiënt? Vermoeidheid bij oncologiepatiënten kan door psy­ chologen en/of fysiotherapeuten behandeld worden. In de studies van Marije van der Lee, bijzonder hoogleraar in de pyscho-oncologie, wordt onder andere bepaald voor welke patiënt welke discipline het beste werkt (pag. 8). Een mooi voorbeeld van zorg op maat.

Al met al zien we in dit nummer een grote diversiteit aan problematiek waarvoor fysiotherapeuten gepersonaliseerde zorg leveren. De diver­ siteit aan problematiek en het leveren van zorg op maat vormen een mooie uitdaging die wij als fysiotherapeuten elke dag weer aangaan!

Als redactie hopen wij dat dit nummer nog meer inspiratie biedt voor het leveren van gepersonaliseerde zorg, nu en in de toekomst.

Wij wensen je veel leesplezier toe!

Vormgeving en drukwerk Cross Media Nederland Foto omslag

Wiep van Apeldoorn ISSN

Namens de redactie, Sander van de Hoef

0927- 5983

fysiopraxis@kngf.nl @FysioPraxis

FysioPraxis mei 2021 | 3

op de cover

Rosanne Goedhart-Meester Wie ben je?

Ik ben Rosanne Goedhart-Meester, sportfysiotherapeut bij SMC Amersfoort.

Waar is de coverfoto gemaakt?

In de oefenzaal op onze locatie op de stadsring met een prachtig uitzicht op het mooie Amersfoort. Jonas, de jongen op de cover, is beachvolleyballer en traint bij ons om zijn performance te verbeteren, zodat zijn spronghoogte toeneemt.

Ik lees FysioPraxis vooral…

Foto: Wiep van Apeldoorn

… om op de hoogte te blijven van de wetenschappelijke ontwikkelingen binnen ons vakgebied. De artikelen die me het meeste aanspreken zijn artikelen over orthopedie en (sport)blessures.

Ik ben er trots op dat…

schillende specialisaties. Daarnaast ben ik er ook trots dat ik in 2019 m’n master Sportfysiotherapie heb afgerond. De kennis die ik daar heb opgedaan is voor mij echt een verrijking en pas ik nog dagelijks toe bij de geblesseerde sporters.

Ik heb gekozen voor fysiotherapie omdat… … ik graag met mensen wilde werken, enorm van sporten houd en omdat het me supergaaf leek om iets bij te kunnen dragen in de revalidatiefase na een blessure of een operatie, zodat de geblesseerde speler uiteindelijke weer topfit zijn of haar sport kan uitoefenen.

Meer weten over Jonas, zijn hulpvraag en aanpak?

Bekijk hier het filmpje.

… ik mag samenwerken in een geweldig team van collega’s met allemaal ver-

Universitaire Masterstudie

Evidence Based Practice in Health Care MSc/Drs

Jouw patiënten net dat extraatje geven?

Amplify Sports, de gamechanger in herstel en prestaties!

Een bedrijf van atleten voor atleten.

Een bedrijf met jarenlange ervaring in topsport en een bedrijf met een groot klantenbestand van wereldsterren.

Start 20e academisch jaar september 2021 Tweejarige universitaire deeltijd masterstudie tot klinisch epidemioloog (medisch wetenschappelijk onderzoeker).

Bridging health care and science ■ een eersteklas carrièrestap als startpunt naar een hoog wetenschappelijk niveau ■ modern en actueel onderwijs met een multidisciplinaire benadering ■ (inter)nationaal gerespecteerd en NVAO-geaccrediteerd ■ voor medici, paramedici, promovendi, verpleeg- en verloskundigen Voor contact, voorlichtingsdata, informatie en aanmelding: www.amc.nl/masterebp

4 | FysioPraxis mei 2021

Wij hebben een ruim assortiment van producten waar wij als atleten zelf in geloven. Dat vormt de basis voor onze bedrijfsvoering.

En zodoende kunnen wij met volle overtuiging onze klanten op een snelle/discrete manier helpen in hun herstel/prestatie.

Ben jij als fysio op zoek naar kwalitatieve producten om jouw klanten een unieke service te bieden? Dan ben je bij Amplify Sports aan het juiste adres!

Opties die wij kunnen bespreken: – Unieke Recovery room / Verkooppunt in je praktijk – Officieel partner of Amplify en werk met ons affiliate systeem – Huur/verhuur van producten – Leasing van producten Be the best version of yourself! #AmplifyYourself

www.amplify-se.com

inhoud

Verder

7 Geschiedenis: bindweefselmassage 7 Column Jeroen van Egmond 11 Patiënt in beeld 19 Geleerde lessen 25 Wetenschap – samenvatting

8

14

12

20

8 Minder moe na kanker

14 Acute pijn: onwenselijk?

Sommige mensen blijven ook na hun revalidatie van kanker last houden van chronische ernstige vermoeidheid. Is daar iets aan te doen? En wat kan de fysiotherapeut voor deze patiëntengroep betekenen? Marije van der Lee, bijzonder hoogleraar in de klinische psycho-oncologie, doet hier onderzoek naar: “De kunst is om de vicieuze cirkel te doorbreken.”

12 Werken in Shanghai

Remi Grooten, 33 jaar, woont en werkt sinds 2018 als fysiotherapeut in de wereldstad Shanghai. Hoe kwam hij daar terecht en wat wil hij er allemaal nog bereiken? Als echte Azië-liefhebber geeft hij een inkijkje in zijn leven. “De levenskwaliteit is hier hoog, er is veel te doen.

Als je de stap eenmaal waagt, is het meer dan de moeite waard.”

Ronald de Haan, (sport-)fysiotherapeut en ervaringsdeskundige, vraagt zich al jaren af waarom er bij gewrichtsoperaties en bij patiënten met acute letsels zo’n nadruk wordt gelegd op pijnmedicatie. Hij scheef er een opiniestuk over en we vroegen pijnspecialisten Markus Hollmann en Jan Willem Kallewaard om hierop te reageren.

20 Patellofemoraal pijnsyndroom

Het patellofemoraal pijnsyndroom is een veelvoorkomende aandoening bij kinderen in de leeftijd tussen 10 en 16 jaar. Een evaluatieve vragenlijst voor deze doelgroep was nog niet voorhanden. In 20142015 is de Gemodificeerde Nederlandse Anterior Knee Pain Scale voor kinderen van 10 tot 16 jaar ontwikkeld. Lees in dit artikel meer over de psychometrische eigenschappen van deze vragenlijst.

Specialistenkatern 30 NVFK: ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek 31 NVOF: factsheet kaakklachten 32 NVMT: alternerende lumbale laterale shift

KNGF-katern 35 In het zonnetje: Werner Eijsink 36 Herijking Beroepskolom en Beroepsprofiel 39 Samenwerking KNGF en SKF 40 Samenwerking in de regio FysioPraxis mei 2021 | 5

Gloednieuwe HBO Master

Orofaciale Fysiotherapie

YVLO-ZwangerFit® Opleiding In 3 maanden tijd word je allround YVLO-ZwangerFit® Trainer.

KRF NL: 98 Accreditatiepunten Algemeen en Bekken

YVLO-Postpartum Problematiek KRF NL: 19 Accreditatiepunten Algemeen en Bekken

YVLO-ZwangerFit® Mindful Ademen en Ontspannen Ademen en ontspannen volgens methode van Dixhoorn.

KRF NL: 7 Accreditatiepunten Algemeen en Bekken Kijk voor de data en meer informatie op yvlo.nl.

Plug & Play • • • •

1 op 1 training Circuittraining Past binnen de KNGF-richtlijn Lage rugpijn Eenvoudig te bedienen

SMART

Enige master opleiding tot klinisch specialist in de hoofd-hals regio

• Specifiek: sturing, Motor Control • Meetbaar en reproduceerbaar • Aanwijsbaar, uw cliënt met Motor Control insufficiëntie • Realistisch, zichtbaar en voelbaar resultaat • Tijdsgebonden, binnen 2 tot 6 sessies

T

3 jaar voor Bachelor Fysiotherapeuten

010 416 93 93

E

info@veldon.nl

www.veldon.nl

2 jaar voor Master Fysiotherapeuten Master of Science diploma Amersfoort, SOMT Campus

M e t

m o d u l e s

i n

K a u w s t e l s e l & Ta n d h e e l k u n d e temporomandibulaire disfunctie en orofaciale pijn

Neurologie neurologische problematiek en achtergrondkennis

KNO o.a. duizeligheid, tinnitus, gehoorproblemen

Chirurgie & Oncologie nazorg bij oncologie, traumatologie en chirurgie

Meer informatie? Kijk op www.somt.nl.

Of kom langs op de Fysieke Open Dag van 22 mei!

Meld je aan via de website!

Verkorte SPC behorende bij advertentie elders in dit blad Naam van het geneesmiddel: Voltaren Emulgel Extra Sterk 2,32%, gel Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling: Eén gram Voltaren Emulgel Extra Sterk 2,32% gel bevat 23,2 mg diclofenac diethylamine. Hulpstoffen met bekend effect: propyleenglycol (50 mg/g gel); butylhydroxytolueen (0,2 mg/g gel).

Farmaceutische vorm: Gel. Witte of witachtige, zachte, homogene, crème-achtige gel.

Therapeutische indicaties: Ter lokale verlichting van milde tot matige gewrichtspijn, veroorzaakt door exacerbatie van osteoartrose van de knie en van de vingers. Het effect van Voltaren Emulgel wordt gedurende de eerste week van de behandeling geleidelijk opgebouwd.

Contra-indicaties: Overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor één van de vermelde hulpstoffen.Patiënten bij wie de inname van acetylsalicylzuur of een ander niet-steroïdaal anti-inflammatoir geneesmiddel (NSAID), gevolgd wordt door een astma-exacerbatie, urticaria of acute rhinitis. Gedurende het laatste trimester van de zwangerschap.

Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik: De kans op ongewenste systemische effecten bij toepassing van Voltaren Emulgel Extra Sterk kan niet worden uitgesloten, bij gebruik op grote huidoppervlakten en gedurende een langere periode (zie productinformatie van de systemische vormen van diclofenac). Voltaren Emulgel Extra Sterk mag enkel op een intacte, gezonde huid worden aangebracht en niet op wonden of een beschadigde huid. Voltaren Emulgel Extra Sterk mag niet in aanraking worden gebracht met ogen of slijmvliezen, en mag nooit worden ingeslikt. Stop het gebruik van Voltaren Emulgel Extra Sterk als er zich een huiduitslag ontwikkelt.

Voltaren Emulgel Extra Sterk kan gebruikt worden met niet-occlusieve verbanden, maar mag niet gebruikt worden onder een luchtdicht, occlusief verband. Voltaren Emulgel Extra Sterk bevat: Propyleenglycol, wat milde, gelokaliseerde huidirritatie kan veroorzaken bij sommige mensen. Butylhydroxytolueen, wat lokale huidreacties (bv. contactdermatitis) of irritatie aan de ogen en slijmvliezen kan veroorzaken.

Bijwerkingen: Lichte en voorbijgaande huidreacties op de plaats van toepassing maken deel uit van de bijwerkingen. Zeer zelden kunnen allergische reacties optreden. Infecties en parasitaire aandoeningen: Zeer zelden: pustulaire rash.

Immuunsysteemaandoeningen: Zeer zelden: overgevoeligheid (inclusief urticaria), angioneurotisch oedeem. Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen: Zeer zelden: astma. Huid- en onderhuidaandoeningen: Vaak: dermatitis (inclusief contactdermatitis), rash, erytheem, eczeem, pruritus.

Zelden: bulleuse dermatitis. Zeer zelden: fotosensibiliteit.

Farmacotherapeutische categorie: lokaal product voor gewrichtspijn. Antiinflammatoir preparaat, niet-steroïdaal, voor topisch gebruik, ATC code: M02A A15.

Vergunninghouder: GlaxoSmithKline Consumer Healthcare B.V., Van Asch van Wijckstraat 55G, 3811 LP Amersfoort, Nederland Indeling van het geneesmiddel: Uitsluitend apotheek of drogist Datum: Mei 2020

SGF

column

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

Reflectie op bindweefsel­ massage in de fysiotherapie De SGF ontving een reactie van Cees Tjeerdema, inmiddels 45 jaar werkzaam in de fysiotherapie. Met een uitgebreide onderbouwing brengt hij bindweefselmassage onder de aandacht. Tjeerdema beschouwt het bindweefsel als een van de gebruikelijke aangrijpingspunten in de fysiotherapie.

Tekst: Huub Vossen en Anton de Wijer

Bindweefselmassage behandelt de huid en het onderhuidse weefsel en richt zich op bepaalde delen van het lichaam, in segmentale volgorde toegewezen aan interne orgaansystemen en structuren van het bewegingsapparaat. Hierbij wordt de huid met bepaalde technieken zoals ‘Gewebswäsche’ en ‘aanhaken’ (rekken en losmaken van het verharde bindweefsel) behandeld.

Dr. Henry Head (1868-1940), een Engelse neuroloog die als pionier de relatie tussen orgaanklachten en huidreacties wist vast te stellen, deed baanbrekend werk op het gebied van het somatosensorisch systeem en de sensorische zenuwen.

Cardioloog dr. James Mackenzie (1853-1925) beschreef in dezelfde periode de relatie tussen hypergevoeligheid van de huid en orgaanaandoeningen.

Dr. Hede Teirich-Leube (1903-1979, zie afbeelding) was fysiotherapeut en arts en promoveerde in 1946 op haar speciale ervaring met bindweefselmassage bij ulcus cruris.

Zij ontwikkelde op basis van de relatie huidgevoeligheid en orgaanstoornissen een behandelmethode genaamd de ‘Bindweefselmassage’. De indicaties die door Teirich-Leube vanuit de segmentale relaties worden beschreven gaan uit van diverse organen (viscerale systeem). Ook worden indicaties beschreven die zich manifesteren in het houding- en bewegingsapparaat.

Bindweefselmassage werd beschouwd als een belangrijk onderdeel van de fysio­therapie in de jaren 60 tot eind jaren 90 van de vorige eeuw. Toch verdween het door gebrek aan bewijskracht aan het eind van de vorige eeuw uit het curriculum van de fysiotherapie.

De SGF is benieuwd of er collega’s zijn die bindweefselmassage toepassen.

Reacties zijn welkom via stgefy@kpnmail.nl.

‘Profielen’ Beste collega, Ik las net in de verantwoording en toelichting van de richtlijn lage rugpijn over het gevaar van fout-positieve inschatting van de dominantie van psychosociale factoren.

Opvallend genoeg wordt er niet gewaarschuwd voor een fout-­negatieve inschatting. Nota bene: in mijn optiek is fout-negatief nog niet eens het slechtste wat kan gebeuren, ‘helemaal niet aan gedacht’ heeft namelijk, bij deze ene patiënt, hetzelfde effect, maar geeft weinig vertrouwen in de beslissingen bij al die volgende patiënten.

Het aanmerken van een patiënt als iemand in profiel 1 of 2 is in zichzelf al de-humaniserend, maar heeft nog een ander effect. Door deze classificatie kan de therapeut zich focussen op het lichaam als ding, en dus veel buiten beschouwing laten, als eerste natuurlijk de psychosociale factoren, maar daarmee ook zingeving, (existentiële) twijfels, dilemma’s en dus: ethiek.

Uit onderzoek blijkt regelmatig dat fysiotherapeuten het moeilijk of lastig vinden om psychosociale factoren in hun onderzoek en therapie te betrekken. Nou probeer ik altijd positief te blijven, onder andere door me te bedenken dat ervaren collega’s waarschijnlijk op basis van praktische wijsheid veel meer goed doen dat ze zelf kunnen vertellen, maar eerlijk gezegd voel ik mij soms ook wat naïef en begint mijn positiviteit wat scheurtjes te vertonen.

Het lijkt erop dat we waarschuwen voor iets wat heel weinig gebeurt, om tegelijk dat wat juist heel vaak gebeurt onbesproken te laten. Omdat het gaat om mensen, gezondheid en kwaliteit van leven, is dat dus een handeling met ethische en morele aspecten, en in dat perspectief: dat is fout.

Maar zeggen dat iets niet goed gaat, zonder in te gaan op hoe dat dan kan bestaan, heeft geen zin. Het idee dat het meer tijd kost om de psychosociale factoren te betrekken blijkt volgens sommigen geen goed argument. Mogelijk kost het wel tijd om je gedrag te veranderen, maar dat is logisch.

Hierbij een andere hypothese.

Ik denk dat de vrees voor fout-positieve inschattingen (vaak dus ook nog eens subjectief, bléh) mede ingegeven is door de manier waarop in onze maatschappij nog steeds aangekeken wordt tegen mensen met ‘psychische’ klachten. Een gevolg daarvan is ook dat patiënten zelf ook liever ingaan op hun lijf, dan op hun leven. Het daarin meegaan door fysiotherapeuten is misschien goed voor tevredenheid, maar voor een menswaardige fysiotherapie moeten we onszelf anders profileren. Ik kijk uit naar de nieuwe richtlijn lage rugpijn.

Collegiale groet, Jeroen van Egmond docent fysiotherapie en zorgethicus j.van.egmond3@hva.nl

FysioPraxis mei 2021 | 7

uit het veld

Marije van der Lee, bijzonder hoogleraar in de klinische psycho-oncologie:

“Het werkveld van de fysiotherapeut gaat zeker veranderen” Sommige mensen blijven ook na hun revalidatie van kanker last houden van chronische ernstige vermoeidheid. Is daar iets aan te doen? En wat kan de fysiotherapeut voor deze patiëntengroep betekenen? Marije van der Lee doet hier onderzoek naar vanuit haar bijzonder hoogleraarschap bij het departement Medische en Klinische Psychologie aan Tilburg University. “De kunst is om de vicieuze cirkel te doorbreken.”

Tekst: Naomi van Esschoten | Foto: Frank Emous

Toen ze klein was, wilde ze al professor worden.

“Al had ik daar destijds een heel ander beeld bij: meer als de uitvinder professor Barabas uit Suske en Wiske”, lacht hoogleraar Marije van der Lee, ter­ wijl ze op de zonnige namiddag dat ze FysioPraxis spreekt een wandeling maakt langs een volks­ tuinencomplex aan de oostgrens van Utrecht.

“Wel kreeg ik van mijn moeder, die huisarts was, van huis uit de interesse in gezondheid mee. Maar ik kan niet tegen bloed, dus besloot ik psychologie te gaan studeren.”

Kloof dichten Tijdens haar studie vond ze een bijbaan bij het Helen Dowling Instituut (HDI), dat psychologische zorg biedt aan mensen die als patiënt of naaste getroffen zijn door kanker. “Ik hielp mee met een onderzoek naar hoe lichamelijke en psychische factoren elkaar beïnvloeden bij vrouwen met borstkanker. Die relatie boeide me en na mijn stu­ die ben ik bij het HDI blijven werken.”

Zo onderzocht ze in het onderzoek ‘Fitter na Kanker’ twee online behandelprogramma’s die het HDI heeft ontwikkeld voor het verminderen van moeheidsklachten na kanker (zie ook kader, red.). Minder Moe bij Kanker is een op mindfulness gebaseerde cognitieve therapie met begeleiding van een psycholoog. De Activity Coach richt zich op balans in activiteit en vindt plaats onder begelei­ ding van een fysiotherapeut. “Ik vind het belangrijk om onderzoek en praktijk met elkaar te verbin­ den”, vertelt van der Lee, die haar werk als hoofd

8 | FysioPraxis mei 2021

wetenschappelijk onderzoek bij het Helen Dowling Instituut combineert met een functie als gz-psycho­ loog en cognitief gedragstherapeut. “Eén op de drie mensen blijft na revalidatie van kanker last houden van vermoeidheid. Er zijn genoeg effec­ tieve interventies, maar die onderzoeksresultaten vinden nog vaak niet hun weg naar de werkvloer.

Die kloof wil ik dichten.”

Frustrerend Bij vermoeidheidsklachten na kanker is bovendien een gepersonaliseerde aanpak van belang. “De meeste patiënten redden zich wel met de juiste informatie en soms met ondersteuning, bijvoorbeeld vanuit de huisartsenpraktijk”, vertelt Van der Lee. “Maar er is een kleine groep die gespecialiseerde hulp nodig heeft. Zij gaan bijvoorbeeld continu over hun grenzen heen omdat ze weer hetzelfde willen kunnen als in hun leven vóór de kanker. Na een och­ tend van te veel doen komt de klap en kunnen ze de rest van de dag niets meer door vermoeidheid. Dat is frustrerend en geeft stress. En dat leidt weer tot ver­ moeidheid. Bij anderen leidt juist ’s nachts piekeren, over wat niet meer kan of over dat de ziekte terug­ komt, tot vermoeidheid. De kunst is dus dit soort vicieuze cirkels te doorbreken. En dat vraagt om te kijken wat er werkt bij wie.”

Daarom vindt Van der Lee het belangrijk te ­werken aan onderzoek dat antwoord geeft op welk moment welke zorg het beste voor iemand geschikt is. “Zo leid ik nu het onderzoek REFINE, dat voortbouwt op Fitter na Kanker. We weten dat er allerlei effectieve interventies zijn die helpen om chronische vermoeidheid te verminderen. Maar we hebben weinig zicht op welk type interventie, of welke combinatie, nu het beste werkt bij welke patiënt. Terwijl dat nou juist van belang is, want er spelen vaak meerdere problemen, en lichamelijke en psychische factoren beïnvloeden elkaar.”

App-dagboek In dit onderzoek spelen patiënten dan ook de hoofdrol. Van der Lee: “We hebben een app gemaakt op basis van experience sampling. Dat kun je het beste omschrijven als een gestructureerd dagboek: in plaats van lange en retrospectieve vragenlijsten invullen, geven patiënten nu een paar keer per dag antwoord via een slider op een schaal over helpende en niet-helpende factoren in het dagelijks leven. Ze krijgen vragen als: ‘hoe voel je je’, ‘ben je moe’, ‘ben je actief geweest’, ‘heb je gepie­ kerd’, en ‘kun je de moeheid accepteren’. Deze ‘hier en nu’-methode voorkomt dat het langetermijn­ geheugen een vertekend beeld geeft. Bovendien zijn de veranderingen over de tijd goed in beeld te krij­ gen: heeft iemand bijvoorbeeld last van moeheid door piekeren, of omdat hij ’s morgens te veel doet of misschien te weinig beweegt? Zo kunnen we een

Online interventies voor chronische moeheid Programma’s om chronische vermoeidheidsklachten na kanker aan te pakken, zijn er volop. Maar wie ernstig vermoeid is, vindt het vaak al een hele opgave om de deur uit te komen. Daarom richt het Helen Dowling Instituut zijn pijlen op online interventies.

Minder Moe na Kanker is gericht op het veranderen van gedrag en opvat­ tingen in relatie tot stress en vermoeidheid. Deze op mindfulness geba­ seerde cognitieve behandeling richt zich op het beter leren omgaan met de vermoeidheid, en pakt zo ook de psychische klachten aan. De patiënt krijgt online en offline opdrachten en heeft wekelijks online ­contact met een therapeut.

Het programma Activity Coach, onder begeleiding van een fysiothera­ peut, richt zich in negen weken op het vinden van een goede balans in activiteiten en beweging. Deze online behandeling maakt gebruik van een bewegingsmeter en een smartphone die online feedback geeft op het bewegingspatroon. Daarnaast geeft een fysiotherapeut wekelijks per e-mail of telefonisch persoonlijke feedback om meer balans te krijgen en/ of de bewegingsactiviteit te vergroten.

Uit de studie blijkt dat beide online behandelingen succesvol zijn en bij­ dragen aan het verminderen van vermoeidheid na kanker. Dat is te ver­ klaren, omdat meedoen aan een behandeling mensen handvatten geeft om anders om te gaan met vermoeidheid. Door het inplannen van rust­ momenten en inzicht krijgen in grenzen, krijgen mensen meer controle en voelen ze zich uiteindelijk minder vermoeid.

precieze, op de patiënt afgestemde, behandeling opstellen. Ook kunnen we op tijd bijsturen en nega­ tieve bijwerkingen voorkomen.”

Invloed van partner Het tweede onderzoek richt zich op de rol van de partner van de patiënt. “Want ook die kan invloed hebben op de vermoeidheidsklachten, bijvoorbeeld door de patiënt te veel uit handen te nemen”, vertelt Van der Lee. “In het onderzoeks­ project COMPANION onderzoeken we daarom hoe we de online interventies Minder Moe bij Kanker en de Activity Coach kunnen verbeteren door de part­ ner op een zo goed mogelijke manier te betrekken bij de behandeling. We zijn begonnen om aan de hand van interviews en vragenlijsten bij patiënten en partners te onderzoeken op wat voor manier zij de partner of zichzelf willen betrekken bij de behandeling. Vervolgens hebben we ook thera­ peuten in het HDI – psychologen en fysiothera­ peuten – geïnterviewd met de vraag hoe we in die behoeften kunnen voorzien.”

Hoewel het onderzoek nog in volle gang is, vielen de antwoorden van de fysiotherapeuten direct op.

“We kregen vaak de reactie: wat een goed idee, maar wij werken nog niet met de partner en ook niet met online behandelinterventies. Dat zette ons aan het denken: zijn we misschien te vroeg met deze manier van werken? Of zijn we bij de fysio­

» FysioPraxis mei 2021 | 9

In het kort: Marije van der Lee Werkt: Sinds 2007 bij het Helen Dowling Instituut, een toonaange­ vend instituut op het gebied van de psycho-oncologie. Van der Lee is hoofd wetenschappelijk onderzoek en combineert dat met haar werk als gz-psycholoog en (supervisor) cognitief gedragstherapeut. Ze werkt samen met verschillende universiteiten en haalde vele onderzoeksubsi­ dies binnen van KWF Kankerbestrijding.

Nevenfuncties: Van der Lee is vicevoorzitter van de Special Interest Group Fear of Cancer Recurrence van de International Psycho-Oncology Society (IPOS) en maakt deel uit van de beoordelingscommissie van KWF. Prijs: In maart 2021 is de Hanneke de Haes Award, die jaarlijks wordt uitgereikt aan iemand die een bijzondere bijdrage heeft geleverd aan de psychosociale oncologie, toegekend aan Marije van der Lee. Thuis: Woont met haar vriend en dochter van vijftien en zoon van elf in Utrecht.

Vrije tijd: Marije danst graag: van disco tot de dans-work-out power jam.

»

therapeut aan het verkeerde adres? De fysiothe­ rapeut richt zich in de eerste plaats natuurlijk op het trainen van de spieren en minder op het balans zoeken tussen activiteiten. En juist dat laatste is bij deze specifieke ­patiëntengroep zo van belang.”

Activiteiten en beweging Toch ziet Van der Lee wel een rol weggelegd voor de fysiotherapeut. “Een goede conditie opbouwen voorafgaand, tijdens en na de behandeling kan vermoeidheid voorkomen. Maar voor iemand die is vastgelopen in chronische moeheid, is dat een gepas­ seerd station. Dan gaat het meer om het leren een goede balans te krijgen in activiteiten en beweging.

Fysiotherapeuten zouden gebruik ­kunnen maken van een bewegingsmeter en feedback kunnen geven op de balans in het bewegingspatroon. Het onafhan­ kelijke onderzoeksinstituut Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) onderzoekt met ons of we het app-dagboek dat we hebben ontwikkeld ook breder beschikbaar kunnen maken, zoals voor in oncologie gespecialiseerde fysiotherapeuten.”

Samen doen Samenwerking tussen de fysiotherapeut en de psycholoog kan ook veel opleveren. Van der Lee: “Sommige mensen voelen zich na hun behan­ deling somber of zijn angstig dat de kanker weer terugkomt. Psychische klachten kunnen leiden tot lichamelijke klachten en andersom. Dan is het waardevol om samen om de tafel te gaan zitten, zeker als je toch al in hetzelfde gezondheidscen­ trum of hetzelfde dorp werkt. Vaak voel je dat als behandelaar wel aan: iemand die met pijn in zijn rug komt maar ook veel piekert bijvoorbeeld, of iemand die last heeft van nek- en schouderklach­ ten en somber is over zijn toekomst. Ik werk zelf veel met de op mindfulness gebaseerde cognitieve

10 | FysioPraxis mei 2021

therapie Minder Moe na Kanker. Die is heel goed te combineren met fysiotherapie.”

Therapievormen samenvoegen heeft meerdere voordelen. “Door te bewegen met aandacht, voe­ len mensen bijvoorbeeld zelf hun grenzen beter aan. Of ontdekken ze hoe ze met ademhaling meer kunnen bereiken. Een bijkomend voordeel van de gecombineerde aanpak is dat mensen al zoveel ‘moeten’: nu slaan ze twee vliegen in één klap.” In de praktijk ziet de hoogleraar ook dat mensen samen laten bewegen helpt. “Als je meer­ dere patiënten in de praktijk hebt die in dezelfde fase zitten van hun behandeling, laat ze dan samen komen oefenen. Ze hebben dan de gele­ genheid hun verhaal te vertellen. Onderschat niet het belang daarvan: het lucht op en helpt om het bewegen samen vol te houden.”

Andere wereld De meerwaarde van de fysiotherapeut ziet Marije van der Lee met name in mensen zo vroeg moge­ lijk zo fit mogelijk houden. “Vanuit het Helen Dowling Instituut ontwikkelen wij ook op dat gebied innovaties. Ik hoop dat fysiotherapeuten daarvoor openstaan. Zo kan het interessant zijn om tijdens de behandeling de beweging thuis te monitoren met een activiteitentracker als Fitbit. Ook de partner kan daarbij ondersteunen.

Daarmee krijg je ook de balans in beeld: wisselt iemand inspanning af met ontspanning? Nu wer­ ken fysiotherapeuten daar nog niet mee en dat heeft ook te maken met de bekostiging van de zorg. Maar ik denk dat het werkveld van de fysio­ therapeut zeker gaat veranderen.”

Als het aan Marije van der Lee ligt, ziet de wereld er voor mensen met vermoeidheidsklachten na kanker over vijf jaar dan ook heel anders uit. “Met de resultaten uit REFINE en COMPANION gaan we de online interventies nu aanpassen en meten of die aanpassingen behulpzaam zijn in het vermin­ deren van de vermoeidheid van de patiënt en het verbeteren van het welzijn van patiënt en part­ ner. Ook zullen er andere behandelingen komen.

Ik denk dat er straks meer therapeuten zijn die effectieve behandelingen aanbieden, al dan niet samen met een hulpverlener uit een ander vakge­ bied. Samen kunnen we de psycho-oncologische behandeling van patiënten echt beter maken.”

Meer weten?

Meer weten over het lopende onderzoek van Marije van der Lee? Of patiënten attenderen op het onderzoek COMPANION waaraan zij nog mee kunnen doen? Kijk op: www.hdi.nl/companion

patiënt in beeld

Foto: Wiep van Apeldoorn

Karin: In 2013 werd er baarmoederhalskanker bij mij geconstateerd. Er volgden een operatie en vijfentwintig bestralingen. Toen ik nog vier bestralingen te gaan had, kreeg ik erysipelas (wondroos) in beide bovenbenen en in mijn onderbuik. Maar de antibiotica werkten niet voldoende en de wondroos kwam heviger terug.

Mijn bovenbenen en buik waren dikker geworden en ik bleek lymfoedeem ontwikkeld te hebben. Daar kon ik voor behandeld worden met lymfoedeemdrainagetherapie en ook kreeg ik verschillende compressiehulpmiddelen.

In 2014 leerde ik Anuschka kennen en zij wilde mij helpen om mijn conditie en spierkracht weer op te bouwen. Mede door de steeds terugkerende wondroos, het oedeem en de vermoeidheidsklachten lukte dit mij niet zelf. We sportten in een klein groepje met allemaal (ex)kankerpatiënten. Mede door het enthousiasme van sommige andere deelnemers raakte ik in dat jaar maar liefst drieëntwintig kilo kwijt en ik kreeg er een heleboel energie voor terug.

Ik heb dat daarna nog een tijdje vol kunnen houden, maar helaas kwam de wondroos tot nu toe bijna dertig keer terug, met de bijbehorende antibiotica en af en toe een ziekenhuisopname. Vaak was en is het niet duidelijk waardoor die wondroos steeds weer terugkomt, soms door een muggenbeet of soms door een blauwe plek. De laatste keer is inmiddels gelukkig een jaar geleden en ik krijg weer wat meer energie. Ik pak vaak de (elektrische) fiets en wandel graag. Ik heb gemerkt dat een goede balans tussen bewegen, rust en soms nog therapie mij helpt om mijn conditie op peil te krijgen.

Verderop in dit nummer geeft de fysiotherapeut van Karin een toelichting op de behandeling (zie pag. 27).

FysioPraxis mei 2021 | 11

fysiotherapeut in het buitenland

Werken in de grootste stad van China

Remi Grooten: fysiotherapeut in Shanghai Remi Grooten, 33 jaar, woont en werkt sinds 2018 als fysiotherapeut in de metropool Shanghai. Hoe kwam hij daar terecht en wat wil hij er allemaal nog bereiken? Als echte Azië-liefhebber geeft hij een inkijkje in zijn leven. “De levenskwaliteit is hier hoog, er is veel te doen. Ik mis Nederland niet.”

Tekst en foto’s: Remi Grooten

Mijn loopbaan startte in een heel andere wereld dan die van de fysiotherapie. In 2010 studeerde ik af van de opleiding Commerciële Economie. Ik had een kantoorbaan, maar merkte na een tijdje dat dat me niet meer beviel. Ik besloot me daarom om te scholen. Eerst tot fitnessinstructeur, daarna tot personal trainer en ten slotte tot medical trainer.

Omdat ik voelde dat ik toch nog kennis miste, besloot ik me in te schrijven voor de ­studie Fysiotherapie. Sinds 2014 was ik eigenaar van een sportstudio in Emmen en naast dat werk kon ik in 2016 aan de slag als fysiotherapeut-assistent in de plaatselijke fysiotherapiepraktijk Movital. Daar liep ik ook mijn stage. Door de drukte die de sportstudio met zich meebracht, haalde ik pas in 2018 mijn diploma. Naast studie en werk was ik in die tijd ook nog lid van het Nederlands

De skyline van Shanghai

12 | FysioPraxis mei 2021

Pencak Silat Team, een Indonesische full contact vechtsport, wat om de nodige trainingsuren vroeg. Ik woonde in Zwolle, werkte in Emmen en trainde in Leeuwarden, een combinatie die zorgde voor werkweken van 80 tot 90 uur. Ik had geen ruimte meer voor andere dingen, raakte vermoeid en gedemotiveerd en was toe aan verandering.

Verliefd op Shanghai Werken in het buitenland had me altijd al getrokken. Omdat ik een Aziatische sport beoefende en getrouwd was met een Aziatische vrouw, dacht ik meer en meer na over een leven in Azië. Mijn echtgenote is Chinees en afkomstig uit Shanghai. Zij woonde sinds 2006 in Nederland en sinds 2012 zijn we samen. Sindsdien bezochten we jaarlijks haar familie in Shanghai.

Vanaf de eerste keer dat ik Shanghai bezocht, was ik verliefd op de wereldstad.

Terug gaan naar Shanghai was niet haar

ambitie, maar ze was er ook niet tegen. Ik besloot daarom de stoute schoenen aan te trekken en stuurde diverse sollicitatie­ brieven naar verschillende klinieken in Shanghai. Al vrij snel werd ik uitgenodigd voor drie gesprekken. Ik vertrok voor twee dagen naar Shanghai om de gesprekken een voor een af te gaan. Eén aanbod viel tegen, één kliniek had meer een kennismakingsgesprek voor ogen en één kliniek kwam met een interessant aanbod. Daar ben ik op ingegaan en toen begon het circus. Ik moest een opvolger vinden voor mijn sportstudio, wat gelukkig vrij snel lukte. De grootste obstructie bleek het pak documenten dat je nodig hebt om in China te mogen werken (het krijgen van een visum is altijd spannend hier). Veel was onduidelijk en veel documenten moesten keer op keer worden aangepast met een extra zinnetje hier en daar. De referentiebrieven die ik had, maakten het krijgen van een visum wel een stuk ­makkelijker. China

Remi en zijn vrouw in Shanghai

hecht daar veel waarde aan. Ook is een geldige registratie in het BIG-register een voorwaarde om in China te kunnen werken. Al met al kwam ik in oktober 2018 aan in Shanghai en kon ik in november starten bij ‘the clinic international’.

den. China heeft zelf namelijk nog geen McKenzie-branche die een praktijkstage kan verzorgen. Het is mijn droom om in de toekomst de McKenzie-studie in Azië te mogen aanbieden.

Geen administratieve lasten

Een van de lastigste punten aan werken in China is het vele gebruik van radiografie, zoals MRI en röntgen. Een patiënt komt vaak binnen met een MRI-scan en bijbehorend rapport. Daar staan vaak benamingen in waar de patiënt niet blij van wordt: disc herniation, degeneration, protrusion, et cetera. Dit betekent dat je als fysiotherapeut vaak al met één-nul achterstand begint. De patiënt is bang gemaakt door de terminologie al voordat een fysiotherapeut een mechanische diagnose heeft kunnen stellen.

In China kan je al binnen een paar uur een MRI-scan laten maken, je hoeft er geen weken of maanden op te wachten. Een mooie bijkomstigheid daarvan is dat er af en toe iets wordt gevonden wat direct kan worden aangepakt. Zo kwam er eens een jongen bij me, bij wie de klachten naar mijn mening inconsistent waren. In zijn intake kwamen een aantal gegevens naar boven, die ik niet vertrouwde, waarna ik hem heb gevraagd een MRI-scan te laten maken. Vervolgens werd er een tumor gevonden in zijn schouder, die gelukkig direct succesvol kon worden verwijderd.

Een ander groot verschil met Nederland is de visie van Chinese chirurgen op revalidatie na het doen van een operatie. Het belang van postoperatieve revalidatie wordt hier maar weinig onderschreven.

Vaak krijgen patiënten het advies lang rust te nemen en niet (meer) te belasten.

Dit heeft vaak tot gevolg dat een patiënt pas lang na de operatie bij je komt (soms na zelfs een jaar), waardoor er een groot krachtsverlies of mobiliteitsverlies aanwezig is. Vooral dat laatste kan vaak niet meer worden opgelost.

In de kliniek zie ik hoofdzakelijk patiënten met wervelkolomgerelateerde klachten en patiënten die revalideren na een operatie. De behandeltijden bedragen zestig minuten per afspraak, dus we voelen weinig tot geen tijdsdruk. Ook kost het bijhouden van de administratie hier maar ongeveer vijf minuten per afspraak. De administratie betreft het invullen van vooraf gemaakte templates en is alleen na het eerste bezoek nodig voor de verzekering. Voor vervolgbezoeken mogen we administratie bijhouden, maar dat is niet verplicht. Omdat ik veel mensen zie, houd ik zelf wel een administratie bij. Een werkdag duurt hier maximaal negen uur (acht uur werk, één uur pauze), tenzij de werknemer heeft aangegeven meer te willen werken.

McKenzie-methode Tijdens mijn behandelingen die niet gebaseerd zijn op post-operatieve rehabilitatie, probeer ik zoveel mogelijk de McKenzie-methode te gebruiken. Als de persoon wel geopereerd is, volg ik een rehabilitatie-richtlijn of -protocol. Direct na mijn afstuderen heb ik mij volledig op de McKenzie-methode gestort en volgde ik de delen A tot en met D in Amerika, Nederland, België en China. Vorig jaar heb ik het examen succesvol afgerond in Zweden. Ook ben ik momenteel bezig met de diploma-studie van de McKenziemethode. Het theoretische gedeelte heb ik afgerond, maar omdat China de grenzen heeft gesloten door de COVID19-pandemie, kan ik het praktijkgedeelte op dit moment helaas nog niet afron-

Verschillen

Adviezen Wij zitten goed in China en verwachten de eerstkomende jaren niet terug te keren naar Nederland. De levenskwaliteit is hier hoog, er is veel te doen, we hebben een fijne vriendenkring opgebouwd en er is hier nog veel te bereiken. We fantaseren wel eens over andere steden, waaronder Bangkok, Singapore of Kuala Lumpur, maar oriënteren ons er (nog) niet op. Kort samengevat: ik mis Nederland niet. Het is nu wachten op een betere situatie in Europa met betrekking tot COVID-19. Door de gesloten grenzen heb ik mijn familie inmiddels ruim een jaar niet kunnen zien en dat valt zwaar. We tellen af, maar weten niet precies naar welke datum.

Als advies zou ik fysiotherapeuten die hier willen komen werken het volgende meegeven: laat je niet gek maken door alle documentatie. De visumprocedure is zenuwslopend en kan lang duren, maar als je eenmaal een visum hebt, wordt alles iets makkelijker, inclusief de jaarlijkse verlenging. Maak een berekening met een schatting voor inkomsten en uitgaven.

Het salaris ligt hier een stuk hoger, maar Shanghai is ook een dure stad. De huurprijzen van een appartement zijn pittig en ook eten is niet goedkoop. Maar dat laatste is ook afhankelijk van je eigen standaard.

Ga je naar een local restaurant, dan heb je aan 15 tot 20 euro voor twee personen meer dan genoeg. Ga je voor westers, dan betaal je veel meer. Verder moet je slim zijn met onderhandelen over de arbeidsvoorwaarden. Als je bijvoorbeeld op een Chinees contract werkt, dan kan het zijn dat het jaarlijks aantal vrije dagen beperkt is. Maar als je de stap eenmaal waagt, is het meer dan de moeite waard.

Remi Grooten, fysiotherapeut bij the clinic international in Shanghai, www.theclinic.international remi_1433@hotmail.com FysioPraxis mei 2021 | 13

opinie

Acute pijn is niet slecht

Postoperatieve pijnstilling: pijnlijke protocollen Als (sport-)fysiotherapeut en ervaringsdeskundige moet Ronald de Haan iets van het hart. Iets wat hem al decennia dwarszit, een probleem waar hij maar tegenaan blijft lopen en waar in zijn optiek veel extra leed en onnodige onkosten mee gepaard gaan: waarom ligt bij gewrichtsoperaties en bij patiënten met acute letsels van het bewegingsapparaat toch zo de nadruk op het belang van pijnmedicatie?

Tekst: Ronald de Haan

Al op de opleiding viel het me op dat in ons vak en in de gezondheidszorg in het algemeen de waarom-vraag maar weinig wordt gesteld. En als hij al wordt gesteld, volgt er vaak een onbevredigend antwoord. Gedurende mijn inmiddels dertigjarige fysiotherapie-loopbaan ben ik de waarom-vraag regelmatig blijven stellen. Zo ook bij dit onderwerp: waarom wordt er toch zoveel nadruk gelegd op postoperatieve pijnstilling? Aan de hand van mijn persoonlijke belevenissen rond een arthroscopische cuff-repair (na een forse schoudercuffruptuur, opgelopen bij een val met de mountainbike) – exemplarisch voor mijn eerdere ervaringen bij gewrichtsoperaties en die van mijn post-operatieve patiënten – neem ik ­jullie graag mee in mijn visie.

Pijn: een onnodig symptoom?

Na mijn schouderoperatie werd ik naar de zaal gereden. Volgens het door de zorgverzekeraars goedgekeurde, want vergoede, protocol zou ik één nacht in de kliniek moeten blijven. Er kwam een verpleegkundige om mijn infuus te verwijderen en om de pijnmedicatie op te starten.

Later verscheen de fysiotherapeut om de huisoefeningetjes voor de eerste fase door te nemen.

Bovenstaande zal vrijwel elke arts, verpleegkundige en fysiotherapeut als een normale en logische gang van zaken na een dergelijke ingreep beschouwen.

Medicijnen als oxycodon, naproxen, diclofenac, ibuprofen, gabapentine en

14 | FysioPraxis mei 2021

­ iteraard paracetamol worden vrijwel u altijd voorgeschreven na een gewrichtsoperatie of acuut letsel, meestal gecombineerd en vaak ondersteund met een maagbeschermer. Deze medicijnen zijn opgenomen in de protocollen en richtlijnen die ziekenhuizen en huisartsen hanteren. Ze worden voorgeschreven ter pijnstilling, terwijl een aantal ook een ontstekingsremmend effect heeft.

Het viel me ook deze keer weer op hoezeer pijn werd benadrukt en als een negatief, onwenselijk symptoom werd beschouwd. Dit begon al in de pre-­ operatieve folders. Vervolgens werd door zorgpersoneel de pijnvraag steeds als eerste, vaak enige, vraag gesteld. Op de operatiekamer hing bovendien een felgekleurd bord met een stappenplan voor de OK-medewerkers, waarbij als laatste stap het belang van het opstarten van de postoperatieve pijnmedicatie werd benadrukt.

Pijn wordt op deze manier, voor zover dit al niet het geval was, voor de patiënt een uitermate negatief, ongewenst en onnodig – want te bestrijden – symptoom. Het feit dat een patiënt op deze manier tegen pijn aan gaat kijken, maakt hem alert op en angstig voor de pijn, wat de hevigheid van de pijn drastisch doet toenemen.

Pijn in de acute ontstekingsfase Logischerwijs heb ik na mijn schouderoperatie de pijnmedicatie vriendelijk maar beslist afgeslagen. Logisch omdat ik geacht werd, volgens de formulieren die ik had ontvangen, op geleide van de pijn mijn oefeningen op te starten,

­ aarmee pijnstilling in strijd zou zijn. w Logisch ook omdat ik weet dat bij een acuut letsel, of dit nu een operatie of een blessure betreft, de pijn zich in maximaal twee dagen opbouwt om daarna snel en gegarandeerd weer af te nemen. Dat dit soms met één of zelfs twee slapeloze nachten gepaard gaat, weet ik inmiddels uit eigen ervaring, uit de ervaring van mijn patiënten en uit de literatuur. En dit tijdelijke ongemak neem ik voor lief. Ook omdat ik weet dat voor een optimaal verlopende acute fase een alerte patiënt (gewaarborgd door de pijn) een belangrijke voorwaarde is. Maar het afwijzen van de (ook ontstekingsremmende) pijnstillers was voor mij vooral logisch, omdat het ontstekingsproces dat zich in de acute (en subacute) fase voltrekt erg belangrijk is voor de snelheid en de kwaliteit van het verdere herstel. Dit ontstekingsproces is een delicaat en gecompliceerd geheel van stofjes en cellen, waarbij het voor het herstel van groot belang is dat dit ongestoord kan verlopen. Onder andere het aflezen van het DNA van het beschadigde weefsel, zodat het lichaam reparatie met exact hetzelfde weefsel kan verzorgen (en met zo min mogelijk inferieur littekenweefsel), vindt plaats in de acute ontstekingsfase. Deze decodering van het DNA kan ernstig worden verstoord door de invloed van ontstekingsremmende medicatie.

Een andere blik Het afslaan van de pijnmedicatie bleek geen eenvoudige zaak. De verpleegkundige stond erop dat ik de medicatie

innam, met als argumenten dat dit beter was voor mijn herstel, dat het nodig was om een ‘spiegel’ op te bouwen, en dat dit nou eenmaal hoorde bij een dergelijke operatie. Ze kon de argumenten niet onderbouwen en ging uiteindelijk mee in mijn argumentatie. Mijn verhaal klonk logisch en ze had er nog nooit op deze manier over nagedacht, zei ze. De orthopeed reageerde op dezelfde manier, wat me zeer verbaasde. De ziekenhuisovernachting die volgens het protocol aan mijn operatie gekoppeld was, hoefde nu niet meer door te gaan: ik kon dezelfde avond naar huis. De overnachting bleek namelijk alleen nodig om de reactie op de pijnmedicatie af te wachten, of de bijwerkingen niet te hevig waren waardoor misschien aanvullende of alternatieve medicatie nodig zou zijn, en of ik ondanks alles niet te veel pijn zou hebben nadat gedurende de nacht de verdoving van mijn arm uitgewerkt zou raken. Eenmaal thuis moest ik de volgende dag nog wel even de dame van de apotheek te woord staan, die mij belde omdat mijn pijnmedicatie klaar lag. Het was niet eenvoudig om ook de apotheekmedewerkster ervan te overtuigen dat ik de medicatie echt niet nodig had. Kortom, het is voor een minder mondige leek vrijwel onmogelijk om zich te onttrekken aan de medicijnprotocollen.

Uitzonderlijk Twaalf dagen na de ingreep moest ik ter controle en voor het verwijderen van de

hechtingen terug naar de kliniek.

Ik had, zoals verwacht, de eerste postoperatieve nacht (toen de verdoving was uitgewerkt) en dag veel pijn gehad (8 op een schaal van 10). De tweede nacht nam deze pijn sterk af (3 tot 4 op een schaal van 10) om vervolgens geleidelijk verder af te nemen, soms naar niveau 0, soms naar niveau 2, maar in ieder geval tot een prima te verdragen niveau. Dit alles zoals gezegd zonder pijnmedicatie.

Zowel de chirurg als de verpleegkundige, die de hechtingen verwijderde, waren verbaasd over het pijnverloop, maar vooral over hoe rustig mijn schouder was.

Er waren vrijwel geen tekenen meer van ontsteking. Ook de kwaliteit van herstel van de wondjes van de arthroscopie vonden zij beiden uitzonderlijk, terwijl ik uiteraard geen uitzonderlijk mens ben.

Het enige wat ik anders had gedaan dan de ­meesten, was dat ik geen pijnmedicatie had gebruikt.

‘Met het schrappen van de pijnmedicatie uit de postoperatieve protocollen kan enorm veel geld worden bespaard’ Schrappen, die pijnmedicatie!

Het punt dat ik wil maken zal inmiddels duidelijk zijn. Logisch beredeneerd, op basis van inhoudelijke argumenten, is het onverstandig om uitgebreide pijnstillende en ontstekingsremmende medicatie voor te schrijven na een acuut letsel of

veel operaties. Daarbij zullen de meeste mensen, bij een goede voorlichting over de voors en tegens van de pijnmedicatie, en bij een goede voorlichting over het pijnverloop na een ingreep of blessure (dit is namelijk zoals gezegd bij een ongestoord verloop altijd identiek), de keuze maken voor één of twee dagen pijn, die daarna fors afneemt, met een optimaler verlopend herstel. Geruststelling doordat mensen weten wat ze kunnen verwachten qua pijnverloop geeft op zich al een veel mildere pijnervaring. Slechts weinigen zullen kiezen voor minder pijn tijdens de eerste twee dagen maar waarschijnlijk meer en langer pijn in de fase daarna en een gerede kans op een slechter en langduriger herstelproces met meer littekenweefsel. Met het schrappen van de pijnmedicatie uit de postoperatieve protocollen kan enorm veel geld worden bespaard. Direct doordat er veel minder medicijnen worden gebruikt, indirect door een afname van het aantal ziekenhuisovernachtingen, door een kleinere kans op complicaties, door een grotere kans op een sneller en kwalitatief beter herstel met minder beperkingen, medische consumptie en ziekteverzuim tot gevolg.

En wat misschien nog wel belangrijker is: het pijngedrag en de pijnbeleving van mensen wordt genormaliseerd. Acute pijn is niet slecht. De kreet ‘Je hoeft tegenwoordig geen pijn te hebben’ is, hoewel waar, niet oké. Bij een normaal functionerend acuut pijnsysteem en een normaal bijbehorend gedrag neemt de kans op chronische pijnsyndromen ook nog eens sterk af. Is pijn dus fijn? Nee. Maar wel erg nuttig.

Ronald de Haan, (sport-)fysiotherapeut, Fysiotherapie|Sportrevalidatie Ronald de Haan, Asten ronald@fysiohaan.nl

Lees de reactie van pijnspecialisten Markus Hollmann en Jan Willem Kallewaard op pag. 16-17.

FysioPraxis mei 2021 | 15

opinie

Acute pijn is onwenselijk,

maar chronische pijn die daarop kan volgen is vreselijk!

Als (sport-)fysiotherapeut en ervaringsdeskundige schreef Ronald de Haan een opiniestuk over postoperatieve pijnstilling (zie pag. 14-15). Al jaren vraagt hij zich af waarom er bij gewrichtsoperaties en bij patiënten met acute letsels zo’n nadruk wordt gelegd op pijnmedicatie. We legden zijn visie voor aan Markus Hollmann, anesthesioloog, pijnspecialist en hoogleraar in het Amsterdam UMC, locatie AMC, en aan Jan Willem Kallewaard, anesthesioloog en pijnspecialist in Rijnstate in Arnhem. Hoe kijken zij hiertegenaan?

Tekst: Markus W. Hollmann en Jan Willem Kallewaard

Allereerst willen we Ronald de Haan bedanken voor zijn opiniestuk over acute postoperatieve pijn. Zijn zienswijze om in de geneeskunde vaker te vragen ‘waarom?’ ondersteunen wij volledig.

Helaas stopt daar inhoudelijk wel onze overeenstemming.

Pijnscores en DBC’s De Haan bericht over zijn succesvolle operatie en herstel zonder pijnmedicatie.

Goed natuurlijk dat het zo is afgelopen, maar in werkelijkheid blijkt er een kans van 10 tot 40% dat hij ook een artikel had kunnen schrijven over het belang van adequate acute postoperatieve pijnbestrijding. Als gevolg van weigeren van pijnmedicatie bij zijn pijnscore van 8/10 had ook een chronische invaliderend pijnsyndroom kunnen ontstaan.

Ter verduidelijking voor de lezer: pijn­ scores worden weergegeven in getallen van 0 tot 10. Als iemand een pijnscore van 0 heeft, dan betekent dit dat die persoon geen pijn heeft. Een score van 10 daarentegen betekent dat de pijn volkomen ondragelijk is. Dit is natuurlijk de score van een individueel persoon en een pijnscore van 8 bij een patiënt kan door een ander als 4 worden weergegeven.

16 | FysioPraxis mei 2021

Pijn is dan ook beleving van pijnklachten. In Nederland streven we ernaar alle patiën­ten na hun operatie een pijnscore te laten hebben van kleiner of gelijk aan 4.

Vervolgens is het ook goed om toe te lichten dat het ‘vergoede protocol’ niets te maken heeft met de werkelijkheid.

Een ziekenhuis spreekt met de zorgverzekeraar een prijs af over een Diagnose Behandel Combinatie (DBC). Onderdelen van die DBC zijn de diagnose, de poli­ bezoeken, de opname en de OK (de behandelingen). Voor de optelsom van die zaken krijgt het ziekenhuis geld van de verzekeraar en dan alleen als de ingreep bij die diagnose voldoet aan de stand van wetenschap en praktijk en als zodanig een verzekerde prestatie is. Of er al dan niet postoperatieve pijnstilling wordt gegeven, heeft niets te maken met de vraag of het een verzekerde prestatie is.

Evidence versus eminence Het is voor de lezer ook goed om zich te realiseren dat het hier gaat om een casus van n = 1, namelijk de beschrijving van een eigen ervaring. Voor veel patiën­ten is de realiteit helaas anders. Het beschrijft de best denkbare uitkomst, maar wij leven in een era van evidence based medicine en niet eminence based medicine.

‘We all trust in God, all others have to show data.’ Zijn stellingen worden niet

gesteund door beschikbare literatuur.

Daarom is wetenschap ook zo belangrijk, anders zouden wij ons perioperatief beleid alleen maar baseren op meningen van zorgverleners en patiënten.

Standaardbeleid Graag willen wij ook wat misopvattingen in het opiniestuk van collega De Haan belichten. Het klopt niet dat na een schouderoperatie het standaard postoperatieve pijnbeleid uit oxycodon, naproxen, diclofenac, ibuprofen, gabapentine en paracetamol bestaat. Het standaardbeleid is afgeleid van de WHOpijnladder en bestaat in eerste instantie uit paracetamol plus een NSAID (ontstekingsremmende pijnstiller, zoals naproxen óf diclofenac óf ibuprofen). Op geleide van de individuele pijnevaluatie door de patiënt zelf wordt dit basispijnbeleid aangevuld door een zwak werkende opioïde, zoals tramadol of – bij hevige pijn – ook wel morfine of oxycodon. In het kader van de opioïdecrisis werd in de afgelopen jaren nog meer waarde gehecht aan een opioïde-vrij pijnbeleid, zodat loco-regionale analgesie-technieken, zoals perifere zenuwblokkades, vooral bij orthopedische/traumachirugische operaties de voorkeur krijgen. Gabapentine, een anti-epilepticum en anti-neuropathisch analgeticum, wordt vrijwel nooit

Foto: www.pixabay.com

v­ oorgeschreven en is als behandeloptie in de nationale richtlijn postoperatieve pijnbestrijding ook bewust niet aanbevolen.

Draaglijke pijn Nadruk op pijn is wel geboden. Niet alleen is pijn door het VMS-programma in 2007 als een prestatie-indicator voor ziekenhuizen geïntroduceerd en word je als afdeling geëvalueerd op hoe vaak je pijnmetingen hebt verricht en hoeveel procent van jouw postoperatieve patiën­ ten een pijnscore boven de 4 of boven de 7 hebben, ook werd pijn in 2001 door The Joint Commission on Accreditation of Healthcare Organizations als een vijfde ‘vital sign‘ gezien.1 Sommige ziekenhuizen hebben zelfs utopisch gestreefd naar een pijnvrij ziekenhuis.

Dit streven is ontstaan uit de kennis dat er decennialang veel te weinig aandacht voor acute postoperatieve pijn was en dat onderzoek heeft laten zien dat meer acute postoperatieve pijn tot meer chronische post-chirurgische pijn (CPSP) leidt.

Conform een artikel in The Lancet ervaart 10 tot 40% van de postoperatieve patiën­ ten na 3 tot 6 maanden CPSP, waarvan 2 tot 10% gemiddelde tot hevige pijn ervaart, die gepaard gaat met functionele beperkingen, soms werkloosheid en een behoorlijke invloed op het dagelijkse leven, tevredenheid en kwaliteit van leven.2 Daarnaast tonen alle enquêtes, die de zorgen van patiënten rondom een operatie inventariseren, dat postoperatieve pijn

– en niet het succesvol uitvoeren van de operatie zelf – als een van de belangrijkste zorgen door patiënten wordt benoemd. Op de vraag wat patiënten het belangrijkst vinden na een operatie wordt in grote meerderheid ‘draaglijke pijn’ geantwoord.

in Nederland de keuze gemaakt pijnstilling rondom de bevalling vierentwintig uur per dag mogelijk te maken en te individualiseren. Want er zijn uiteraard ook zwangeren die de pijnlijke bevalling doorstaan zonder aanvullende pijnstilling.

Ontstekingsremmende pijnmedicatie

Persoonlijke, effectieve zorg

Het doel van een efficiënte geïndividualiseerde pijntherapie is om juist goed en snel na de operatie oefeningen te kunnen doen, om het herstel te bevorderen. Vaak accepteren patiënten geen fysiotherapie, juist omdat ze aangeven dat ze met de mate van ervaren pijn niet kunnen mobiliseren en ook geen oefeningen kunnen doen.

In tegenstelling tot wat collega De Haan aangeeft, komt uit veel onderzoeken dat de pijn in de eerste vierentwintig uur na een operatie het hevigst is met een piek van 6 tot 12 uur na de operatie. Ook de stelling dat pijn na twee dagen gegarandeerd afneemt, is misschien bij hem zelf zo geweest, maar heeft helaas niks te maken met de realiteit in een ziekenhuis of thuis na een operatie.

De meeste patiënten ervaren nog pijn bij ontslag en in enkele gevallen is pijn het enige symptoom waarvoor patiënten nog in het ziekenhuis opgenomen blijven, zelfs 7 tot 12 dagen na een operatie (afhankelijk van het type chirurgie).

De stelling dat ontstekingsremmende pijnstillers de genezing negatief beïnvloeden wordt door de literatuur niet ondersteund, in tegenstelling is de pijn zelf een motor voor een excessieve niet-doelgerichte ontstekingsreactie, die veel schade in het lichaam kan veroorzaken. Juist daarom is een beperkte vermindering van een overactieve ontstekingsreactie zinvol en is ontstekingsremmende pijnmedicatie juist na orthopedische chirurgie en traumachirurgie aan te bevelen.

Zoals eerder gesteld is de casuïstiek die je las in het opiniestuk de beschrijving en mening van één patiënt, die op zijn eigen wijze de postoperatieve fase succesvol heeft doorlopen. Iedere patiënt heeft zijn of haar eigen verhaal en ons doel als medici is voor iedere individuele patiënt een postoperatief pijnprogramma te maken, waarbij de patiënt zich aangenaam voelt, waarbij hij goed kan mobiliseren en revalideren met als doel een chronisch pijnsyndroom te voorkomen.

Een bijkomend en belangrijk fenomeen is dat vroegtijdige effectieve pijnbestrijding de cumulatief benodigde hoeveelheid pijnstillers vermindert. Net zolang aanmodderen tot de pijn ondragelijk is, zorgt er alleen voor dat je steeds achter de feiten aanloopt en uiteindelijk veel meer en effectievere pijnstillers (opioïden) nodig hebt.

Effectiever maar op de langere termijn ook verslavender; een probleem waar we zo ver mogelijk van weg proberen te blijven.

Terug in de tijd Wij willen de lezers van dit artikel aanraden de manier en zienswijze van collega De Haan niet als voorbeeld te nemen.

Bij ons wekt het verhaal herinneringen op aan vijftien tot twintig jaar geleden, toen er nog gesteld werd dat pijn tijdens een bevalling essentieel zou zijn en dat pijnstilling rondom de bevalling een natuurlijk proces tussen moeder en kind zou verstoren. Gelukkig waren er reeds in de landen om ons heen veel zwangeren die met een epidurale pijnstilling bevielen zonder overbodig veel pijn. Hierop is ook

Prof. dr. dr. Markus W. Hollmann, anesthesioloog/pijnspecialist en hoogleraar en afdelingshoofd Anesthesiologie in het Amsterdam UMC, locatie AMC Dr. Jan Willem Kallewaard, anesthesioloog/pijnspecialist in Rijnstate in Arnhem en hoofd van de pijnkliniek in het AmsterdamUMC, locatie AMC

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Lees de reactie van Ronald de Haan op pag. 18.

FysioPraxis mei 2021 | 17

opinie

“Een optimaal herstel is ons aller doel” Hieronder lees je een ingekorte versie van de reactie van Ronald de Haan op het artikel van Markus Hollmann en Jan Willem Kallewaard (pag. 16-17). Zijn volledige reactie vind je via www.kngf.nl/fysiopraxis.

“Allereerst wil ik de heren Hollmann en Kallewaard hartelijk danken voor hun reactie, ook al staan onze visies tegenover elkaar. Gelukkig zijn de anesthesietechnieken de afgelopen twintig jaar sterk verbeterd, waardoor bevallingen en operaties veel beter zijn te doorstaan: daarover bestaat natuurlijk geen discussie. Mijn artikel ging over de ontstekingsreactie met de bijbehorende pijn na de ingreep.”

Pijnchronificatie De ervaringen uit onze dagelijkse praktijk leren dat een hoge acute pijnscore vaak voorkomt en geen voorspellende waarde heeft voor het chronificeren van de pijn, in tegenstelling tot het gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers in de acute fase. Logisch dat ik vol vertrouwen de postoperatieve pijnstilling van de hand wees. Er was geen sprake van ‘geluk’.

Daarbij zijn individuele factoren als latent aanwezige catastroferende gedachtes en het ontkennen/negeren van relevante pijnsignalen belangrijke en erkende veroorzakers van pijnchronificatieprocessen.

Geen van deze individuele factoren waren op mij van toepassing.

De ideale postoperatieve pijnscore van 4 of minder wordt door de auteurs vermeld als zijnde een normaal en vaststaand gegeven. Het is echter maar een afgesproken cijfermatig streven. We zouden ook kunnen afspreken dat de eerste 24 tot 48 uur na de ingreep een score van 8 acceptabel is, mits deze daarna snel afneemt tot 2-4.

Wetenschap en praktijk Empirische bevindingen zijn een belangrijk onderdeel van wetenschap. Als ik kijk naar het aantal patiënten na een operatie of acuut letsel waar ik ervaring mee heb, dan komt dat neer op n = 1.000. Binnen deze populatie vertoonden vrijwel alle patiënten die geen NSAID’s gebruikten in de acute fase het door mij geschetste pijnverloop en een optimaal herstelproces. Van het ontstaan van chronische pijn was geen sprake, in tegenstelling tot de patiënten die

18 | FysioPraxis mei 2021

wel NSAID’s hadden gebruikt in de acute fase. Dus voor mijn patiënten en die van mijn directe collega’s is de realiteit zoals ik die beschreef. Dat beweerd wordt dat de realiteit na een acuut letsel vaak anders is, bewijst op basis van onze empirische bevindingen dat het beleid bij acute letsels vaak niet het beste herstel waarborgt.

Het belang van wetenschap in de gezondheidszorg onderschrijf ik uiteraard.

Hoewel ik geen wetenschapper ben en op dit gebied bij lange na niet kan wedijveren met de auteurs, beschouw ik mezelf als een practicus met een bovengemiddelde wetenschappelijke inslag. Ik denk dat het belangrijk is dat wetenschap en praktijk elkaar versterken in het belang van de patiënt en de gezondheidszorg in het algemeen.

Sensitisatie Zoals gezegd ben ik geen wetenschapper en verwijs ik niet naar onderzoeksresultaten of publicaties. Dit mag mijns inziens geen belemmering vormen om op basis van praktische, empirische bevindingen en op basis van op kennis en ervaring gebaseerd gezond verstand uitspraken te doen waardoor mogelijk progressie kan worden geboekt. Het feit dat wij de enige diersoort zijn die moeite heeft met acute pijn en het bijbehorende optimale gedrag en daarmee het herstel vaak erg negatief beïnvloeden mag zorgwekkend worden genoemd.

We zijn blijkbaar erg goed geworden in het sensitiseren van ons pijnsysteem met veel ontspoorde, chronische pijn tot gevolg.

Optimaal herstel De signaalfunctie van acute pijn is onomstreden. Bij letsel is dit systeem uitermate nauwkeurig en betrouwbaar om het beweeg- en rustgedrag op af te stemmen, met optimaal herstel als logisch gevolg. Pijnbestrijding in de acute fase is ook hierom onlogisch en onwenselijk.

Onze ervaring is dat het op- en afbouwen van de acute pijn bij iedereen die geen NSAID’s heeft geslikt en optimaal beweeg- en rustgedrag heeft vertoond identiek verloopt. Na één à twee dagen is deze pijn voor iedereen goed verdraagbaar zonder pijnmedicatie. Afwijkend verloop is vrijwel altijd verklaarbaar uit verkeerd beweeg- en rustgedrag en/of het gebruik van bijvoorbeeld NSAID’s. Hierin spelen de hulpverleners, waaronder fysiotherapeuten, een belangrijke rol.

Een optimaal herstel met zo min mogelijk chronificatie is ons aller doel.

Wetenschap is mijns inziens zinvol als deze voortkomt uit vraagstelling vanuit de dagelijkse praktijk, zodat het praktisch handelen kan worden verbeterd. Zolang er nog veel chronische klachten ontstaan na acute letsels lijkt de inbreng van hulpverleners, de fysiotherapeut voorop, in de acute fase me niet te onderschatten.

Ronald de Haan, (sport-)fysiotherapeut, Fysiotherapie|Sportrevalidatie Ronald de Haan, Asten ronald@fysiohaan.nl

wetenschap – fysio’s in actie

Wetenschappers in Beweegziekenhuizen

Een succesvolle samenwerking Sinds 2017 werken acht jonge fysiotherapie- en bewegingswetenschappers uit het Erasmus MC, UMC Utrecht, Amsterdam UMC, Maastricht UMC+, Radboudumc en Deventer Ziekenhuis samen aan onderzoek naar beweeg­ interventies in het ziekenhuis. Zij zijn onderdeel van de expertgroep Beweegziekenhuizen en willen graag hun geleerde lessen delen met (ziekenhuis)fysiotherapeuten en wetenschappers.

Marlissa Becker, Erasmus MC: “Dankzij onze samenwerking zijn we goed op de hoogte van eerder onderzoek en de lopende projecten binnen de ziekenhuizen. Hierdoor kan nieuw onderzoek specifiek gericht worden op de vraagstukken die nog niet zijn opgelost. Het is ook erg leuk om met anderen te kunnen overleggen hoe we dit het beste kunnen aanpakken. Met zijn allen hebben we een bak aan ervaring, daar moeten we goed gebruik van maken!”

Hanneke van Dijk-Huisman, Maastricht UMC+: “Als wetenschappers lopen we vaak tegen dezelfde knelpunten aan bij het onderzoeken of implementeren van beweeginterventies. We leren van elkaars ervaringen en adviseren elkaar.

Ook kijken we of we openstaande vragen gezamenlijk kunnen beantwoorden. In plaats van te concurreren hebben we juist een aantal mooie gezamenlijke onderzoeksprojecten opgezet. Het motiveert enorm om dit samen te doen!”

Petra Bor, UMC Utrecht: “Het veranderen van beweeggedrag in het ziekenhuis, hoe doe je dat? Het is een constant proces van proberen, evalueren en aanpassen. Door met elkaar informatie uit te wisselen en gebruik te maken van kennis en ervaring die opgedaan werd in de verschillende ziekenhuizen, hebben we elkaar versterkt. Het uiteindelijke doel om alle patiënten in het ziekenhuis meer in beweging te krijgen is alleen haalbaar door landelijke initiatieven te initiëren.”

Emily Klooster, Deventer Ziekenhuis: “Het uitvoeren van projecten of onderzoeken in een regionaal ziekenhuis is soms lastig. De expertgroep heeft ons beweegziekenhuisproject op weg geholpen door samen producten te ontwikkelen en vroegtijdig resultaten te delen. Persoonlijk heeft het mij veel gebracht. Zo leidden de contacten tot mijn uiteindelijke promotietraject en de ontwikkeling van het KNGFstandpunt Beweegziekenhuizen.”

Lotte van Delft, UMC Utrecht: “‘Ligt u in het ziekenhuis?’ Die vraag hoor je veel en daar willen wij vanaf! Patiënten in beweging krijgen is echter moeilijker dan gedacht. Onze samenwerking heeft ervoor gezorgd dat kennis en ervaringen gedeeld en gebundeld zijn. Daardoor worden onze eigen projecten effectiever en ontstaan mooie gezamenlijke initiatieven. De laatste jaren hebben mij geleerd dat ik er niet alleen voor sta, want ik heb hele fijne collega-­ onderzoekers om me heen!”

Sven Geelen, Amsterdam UMC: “Veranderingen in de dagelijkse ziekenhuiszorg zijn nodig om patiënten in beweging te krijgen. Alleen, hoe bewerkstellig je die veranderingen? Samen leren wij van elkaars ervaringen en voorkomen we dat we blinde vlekken hebben. Onze samenwerking heeft me geleerd dat we samen een veel grotere invloed hebben op de zorg in Nederland. Zo kun je een complex probleem, zoals inactiviteit in het ziekenhuis, landelijk aanpakken.”

Niek Koenders, Radboudumc: “Ik heb geleerd dat je veel meer kan bereiken door plannen voor onderzoek met elkaar te delen. Hiervoor moet je elkaar vertrouwen. Dit is makkelijker gezegd dan gedaan, want wat als een collega hetzelfde onderzoekidee heeft of in hetzelfde vakblad wil publiceren? Het is zonde om met meerdere collega’s hetzelfde onderzoek uit te voeren wanneer de vraag met één onderzoek beantwoord kan worden. Je kan elkaar dan beter aanvullen door samen te werken.”

Marijke de Leeuwerk, Amsterdam UMC: “Na mijn master Fysiotherapiewetenschap was ik nog grotendeels onbekend in de onderzoekswereld. Het was daarom erg fijn om bij deze onderzoeksgroep aan te sluiten. Ik heb geleerd om ook ervaren belemmeringen met elkaar te bespreken.

Ik ben ervan overtuigd dat er door deze ­samenwerking grote stappen zijn gemaakt in het optimaliseren van de fysiotherapeutische zorg rondom ­ziekenhuisopnames.”

Vragen of opmerkingen? Neem dan contact op met Niek Koenders via niek.koenders@radboudumc.nl.

FysioPraxis mei 2021 | 19

wetenschap – klinimetrisch onderzoek

Patellofemoraal pijnsyndroom

De psychometrische eigenschappen van een nieuwe vragenlijst Het patellofemoraal pijnsyndroom (PFPS) is een veelvoorkomende aandoening bij kinderen in de leeftijd tussen 10 en 16 jaar. Een evaluatieve vragenlijst voor deze doelgroep met PFPS was nog niet voorhanden. In 2014-2015 is de Gemodificeerde Nederlandse Anterior Knee Pain Scale voor kinderen van 10 tot 16 jaar ontwikkeld (GNAKPS10-16). Dit artikel beschrijft de psychometrische eigenschappen van deze vragenlijst.

Tekst en beeld: Rob Ummels, Caroline Leijten-van Rhijn, Rik Mandemakers, Inge van Moort, Nicole Greyn en Maarten Barendrecht

Anterieure kniepijn is een verzamelterm voor knieklachten aan de voorzijde van de knie. Hieronder vallen verschillende muskeloskeletale aandoeningen die veel bij sportende jongeren voorkomen.1-7 Deze aandoeningen kunnen onderverdeeld worden in traumatische blessures en blessures zonder een specifiek identificeerbare gebeurtenis. Het patellofemoraal pijnsyndroom (PFPS) wordt omschreven als een complex van pijnklachten rondom de patella (retro-/ peri-patellair), hoofdzakelijk non-­ traumatisch van oorsprong, en leidt tot een beperking tijdens belaste activiteiten zoals hurken, traplopen en fietsen.3,7,8 Meestal is pijn aanwezig tijdens of na drukverhoging van de patella, gecombineerd met aanspanning van de quadriceps.3,9,10 De incidentie van traumatische en niet-traumatische knieklachten bij kinderen van 5 tot 14 jaar is 11 per 1.000 kinderen per jaar.8 De meest gestelde diagnosen bij kinderen in de fysiotherapiepraktijk zijn aandoeningen aan de voorzijde van de knie, zoals de ziekte van Osgood-Schlatter of het PFPS.11 Verder komt PFPS vaker bij vrouwen dan bij mannen voor.12,13

20 | FysioPraxis mei 2021

GNAKPS10-16 De Anterior Knee Pain Score (AKPS) is een door de patiënt gerapporteerd meetinstrument geschikt voor de evaluatie van anterieure kniepijn en geeft inzicht in de constructen pijn, symptomen en functies.

Er wordt op verschillende items gescoord, waarbij de totaalscore loopt van 0 (maximale ernst klachten) tot 100 punten (minimale ernst klachten). De vragenlijst is vertaald naar het Nederlands en onderzocht op indruks- en constructvaliditeit en test-hertest-betrouwbaarheid bij adolescenten vanaf 14 jaar en volwassenen tot 60 jaar.14,15 Een evaluatieve vragenlijst voor kinderen tussen de 10-16 jaar met PFPS is nog niet ontwikkeld. Een specifieke vragenlijst voor deze leeftijdsgroep kan van toegevoegde waarde zijn, omdat het voor kinderen vaak lastig is te verwoorden wat ze voelen en ervaren.16,17 In 2014 en 2015 ontwikkelden van Moort en Greijn de Gemodificeerde Nederlandse Anterior Knee Pain Scale voor kinderen van 10 tot 16 jaar (GNAKPS10-16, zie bijlage 1 op www.kngf.nl/fysiopraxis) met anterieure kniepijn.17,18 De GNAKPS10-16 bevat 12 items in plaats van 13 items uit de oorspronkelijk vragenlijst: twee items zijn komen te vervallen omdat deze niet van toepassing waren voor de doelgroep en het item fietsen is toegevoegd, omdat het een activiteit betreft die frequent door Nederlandse kinderen wordt uit-

gevoerd en symptomen van PFPS kan geven.18 Deze vragenlijst is tot op heden nog niet beoordeeld op constructvaliditeit, test-hertest-betrouwbaarheid en responsiviteit bij kinderen met anterieure kniepijn, Osgood Schlatter of het PFPS. Informatie hierover is belangrijk voor goede inzet van het meetinstrument in de fysiotherapeutische zorg.

Methode Design Dit artikel beschrijft de opzet en de resultaten van twee ­studies: ‘Constructvaliditeit van de Gemodifi­ ceerde Nederlandse Anterior Knee Pain Scale voor kinderen van 10 tot 16 jaar (GNAKPS10-16) met anterieure kniepijn19 en ‘De psychometrische eigenschappen van de gemodificeerde Nederlandse Anterieure Kniepijn Schaal (GNAKPS) bij jongeren, een onderzoek naar de test-hertest-betrouwbaarheid en responsiviteit bij Osgood-Schlatter of het patellofemoraal pijnsyndroom’.20 Het betreft twee klinimetrische onderzoeken waarin het volgende werd onderzocht: de validiteit (meet het meetinstrument wat het beoogt te meten), de test-hertest-betrouwbaarheid (geeft het meetinstrument hetzelfde resultaat bij twee metingen bij stabiele personen) en de responsiviteit (meet het meetinstrument daadwerkelijke veranderingen in de tijd).21

Participanten Kinderen met anterieure kniepijn werden door fysiotherapeuten, huisartsen, podotherapeuten, trainers en gym­ docenten voorzien van informatie over het onderzoek. De inclusiecriteria waren: kinderen in de leeftijd van 10 tot 16 jaar met anterieure knieklachten, voldoende leesvaardigheid en beheersing van de Nederlandse taal en gedurende twee weken minimaal drie van de volgende herkenbare klachten/symptomen: pijn bij traplopen, pijn tijdens hurken, pijn tijdens rennen, pijn bij fietsen tegen weerstand, pijn bij langdurig zitten met gebogen knieën en een positieve patellatest volgens Clarke/Grind.14,22 Bij interesse in deelname werden de proefpersonen en ouders/verzorgers voorzien van aanvullende informatie over het onderzoek in combinatie met de informed consent. De inclusie van proefpersonen werd uitgevoerd door huisartsen of fysiotherapeuten.

bij normaal verdeelde data, dan wel de Spearman’s r bij niet-normaal verdeelde data.20,21 Bij een correlatie tussen meetinstrumenten van r = 0,5-0,7 kun je spreken van een gemiddelde correlatie en bij r = 0,7-0,9 van een goede correlatie.9 Binnen dit onderzoek werd voor statistische significantie p < 0,05 gehanteerd.19 De test-hertest-betrouwbaarheid van de GNAKPS10-16 werd getoetst met de Intraclass Correlatie Coëfficiënt (ICCagreement) met een 95% betrouwbaarheidsinterval (95%BI) bij stabiele personen die op T0 en T1 een GPE-score 3, 4 of 5 hadden.

De Standard Error of Measurement (SEM), Smallest Detectable Change (SDC) en Limits of Agreement (LoA) werden berekend, waarbij voor de LoA de verschilscore op de GNAKPS10-16 tussen T0 en T1 per proefpersoon uitgezet werd

tegen de gemiddelde verschilscore in een Bland-Altman plot.26 De proefpersonen werden onderverdeeld in de twee subgroepen: veranderd (GPE 1 en 2) en niet-veranderd (GPE 3,4 en 5).

De responsiviteit werd getoetst door de fractie terecht positief veranderde proefpersonen (GPE 1 en 2) (sensitiviteit) uit te zetten ten opzichte van de fractie fout positieven (GPE 3,4 en 5) (1-specificiteit) in een receiver operating characteristic (ROC)-curve.26 In deze ROC-curve wordt de mate van responsiviteit uitgedrukt in Area Under the Curve (AUC). Ook werd in deze analyse het cutoff point bepaald waar de som van de sensitiviteit en 1-specificiteit zo dicht mogelijk bij de 1 ligt met een zo hoog mogelijke sensitiviteit. Dit cutoff point kan dan beschouwd worden als de Minimal Important Change (MIC).26 »

Data-verzameling Op T0 was de baselinemeting, waar de proefpersoon zonder hulp van fysiotherapeut/ouder de GNAKPS10-16, Visual Analogue Scale (VAS) en Patiënt Specifieke Klachtenlijst (PSK) invulde.23,24 Met deze data werd de constructvaliditeit bepaald.20,21, Op T1, twee weken na de baselinemeting, werd voor de test-hertest-betrouwbaarheid de GNAKPS10-16 in combinatie met de Global Perceived Effect (GPE) wederom zelfstandig ingevuld door de proefpersoon.25 Ondanks het feit dat klachten bij PFPS kunnen fluctueren, is er voor een tijdsinterval van twee weken tussen T0 en T1 gekozen om de recall bias te minimaliseren met als doel de betrouwbaarheidsprocedure te versterken.26 Op T2, zes weken na de baselinemeting, werd voor de analyse van responsiviteit de GNAKPS10-16 én de GPE ten opzichte van baseline zelfstandig ingevuld door de proefpersoon.19-20 Data-analyse Alle data werden op normaliteit getoetst door middel van de Shapiro Wilk-toets (indien P<0,05 niet normaal verdeeld).26 Bij het onderzoek naar de validiteit werd de correlatie tussen de totaalscore van de GNAKPS10-16, VAS en de PSK geanalyseerd door middel van de Pearson’s r FysioPraxis mei 2021 | 21

» Resultaten In de validiteitstudie werden 30 proefpersonen mee genomen in de data-analyse (zie tabel 1). De scores op alle vragenlijsten waren niet normaal verdeeld.

De Spearman’s r correlatie tussen de GNAKPS10-16 en PSK was -0,74 (P<0,01) (95%BI -1,00 tot -0,47) en tussen de

GNAKPS10-16 en VAS -0,74(P<0,01) (95%BI -1,00 tot -0,49).20 In het onderzoek betreffende de test-hertest-betrouwbaarheid en de responsiviteit van GNAKPS 10-16 werden 33 proefpersonen voor de test-hertest-betrouwbaarheid en 42 proefpersonen voor

de responsiviteit meegenomen voor de data-analyse (zie tabel 1). De ICCagreement tussen T0 en T1 was 0,88 (95%BI 0,770,94), wat duidt op een goede test-hertest-betrouwbaarheid. De SEM-score was 4,46 en de SDC 12,37. De LoA lagen op -10,2 en 14,5 (zie figuur 1). Om een daadwerkelijke verandering tussen twee

Figuur 1

De verschilscores op de GNAKPS tussen her-test en baselinemeting uitgezet tegen de gemiddelde scores ((T1+T0)/2).

De doorgetrokken rode lijn op de y-as staat voor een verschilscore van 0. De doorgetrokken ­zwarte lijn staat voor de gemiddelde verschilscore. De gestippelde lijnen geven de Limits of Agreement aan.

Figuur 2

De waarden van de gedichotomiseerde GPE-groepen (veranderd – niet-­ veranderd) worden vergeleken met de GNAKPS-verschilscores tussen eindmeting en baselinemeting (T2-T0). De blauwe lijn is de ROC-­curve, de groene lijn is de referentie van een lage sensitiviteit en specificiteit.

22 | FysioPraxis mei 2021

Tabel 1 Validiteit

Test-hertest- betrouwbaarheid

Responsiviteit

Aantal proefpersonen

30

33

42

Geslacht (% jongens/meisjes)

30%/70%

30%/70%

29%/71%

Leeftijd in jaren (gemiddeld (SD))

13,1 (1,8)

14,3 (1,8)

14,2 (1,7)

Aangedane knie % (beide zijdes, links, rechts)

40%/30%/30%

45%/33%/21%

40%/29%/31%

Proefpersoon karakteristieken SD = standaarddeviatie

meetmomenten waar te nemen ligt de veranderscore voor individuen op 12,37 punten en voor groepen op 4,46 op een schaal van 100 punten. De responsiviteit is gemeten middels een ROC-curve. Deze laat zien dat de AUC 0,83 is (zie figuur 2). Daarnaast werd Minimal Important Change (MIC) berekend op 8,5 punt.20

Discussie Dit artikel beschrijft de resultaten van twee studies over de GNAKPS10-16. Als basis werd de vertaalde AKPS-versie in het Nederlands uit de studie van Ummels et al.14 gebruikt. In de huidige studie vonden we een goede validiteit tussen de meetinstrumenten en een goede test-hertest-betrouwbaarheid.25 De validiteitstudie in dit onderzoek gaf een negatieve correlatie tussen GNAKPS10-16 en VAS van r = -0,78 (P<0,01).19 Deze score is vergelijkbaar met een studie van Crossley,11 waarbij de Engelse versie van de AKPS met de VAS-activiteit werd vergeleken. Vogels et al.15 deden in 2017 een onderzoek naar de constructvaliditeit van de Nederlandse versie van de AKPS en hierbij vonden ze een correlatie van r = -0,42 (P<0,001) met de VAS. De correlatie tussen de GNAKPS10-16 en PSK was r = 0,75 (P<0,01) en deze is ­vergelijkbaar met de studie van Vogels et al.15 (r = 0,71 (P<0,001)) die de Lysholm-

vragenlijst gebruikten om de construct­ validiteit van de AKPS te onderzoeken.

De test-hertest-betrouwbaarheid had een ICCagreement van 0,88 (0,77-0,94) wat vergelijkbaar is met de studies van Cossley11 en Ummels et al.14 De SDC was 12,37 en de MIC was 8.5. Deze resultaten zijn vergelijkbaar met andere studies die de validiteit en betrouwbaarheid van de AKPS onderzochten.11,14 In de praktijk dienen we er rekening mee te houden dat de SDC groter is dan de MIC, waardoor sommige klinisch relevante veranderingen middels deze vragenlijst niet geobjectiveerd kunnen worden, terwijl patiënten wel degelijk een voor- en/of achteruitgang kunnen ervaren.

Een beperking in beide studies is het kleine aantal respondenten, waardoor de mate van betrouwbaarheid van beide onderzoeken volgens de COSMIN-criteria ‘gemiddeld’ is te noemen.26 Het is dan ook aan te bevelen om de GNAKPS10-16 te onderzoeken bij een grotere onderzoekspopulatie.

Dit zijn de eerste studies die gericht zijn op de GNAKPS10-16 bij kinderen van 10 tot 16 jaar met PFPS. Hierdoor kan enkel een vergelijking worden gemaakt met soortgelijke studies bij volwassen.

Aangezien er nog geen evaluatieve vragenlijst voor kinderen tussen de 10 tot 16 jaar met PFPS was ontwikkeld, is deze nieuw ontwikkelde vragenlijst ondanks zijn beperkingen van toegevoegde waarde. PFPS komt veel voor bij kinderen in deze leeftijdscategorie. Door het gebruik van een vragenlijst met bekende psychometrische eigenschappen, die specifieke activiteiten beschrijft bij kinderen

met knieklachten, kunnen relaties tussen activiteiten en gezondheidsproblemen meer valide en betrouwbaar in kaart worden gebracht. Daarnaast is de hanteerbaarheid en het gebruiksgemak van de vragenlijst goed: het kost ongeveer tien minuten om de lijst in te vullen en de score is makkelijk uit te rekenen.14

Rob Ummels, hoofddocent Academie voor Fysiotherapie Zuyd Hogeschool, Heerlen, master sportfysiotherapeut ParaMedisch Centrum Zuid, Sittard, Avans+, Breda Caroline Leijten-van Rhijn, master sportfysiotherapeut, Topfysio­ therapie, Oss Rik Mandemakers, master sport­ fysiotherapeut KR8, Horst

Inge van Moort, master sport­ fysiotherapeut Performance Guys, Amsterdam en Haarlem Nicole Greyn, master sportfysio­ therapeut FysioFitness, Nederweert

Maarten Barendrecht, master sportfysiotherapeut Mijn Fysio en Adviespunt, Den Haag; docent Avans+ masteropleidingen fysiotherapie; junior onderzoeker ACHSS

rob.ummels@zuyd.nl

Literatuur en bijlage: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis mei 2021 | 23

Een krachtig* topisch NSAID voor uw patiënt Gewrichtspijn?

Voltaren Emulgel Extra Sterk 2,32% Dubbele werking: Verlicht gericht de pijn en remt de ontsteking Extra sterk: 1x aanbrengen per 12 uur

Lage systemische absorptie

1 keer aanbrengen per 12 uur

UUR

*Diclofenac is een van de meest effectieve remmers van prostaglandine E2 productie en is gerapporteerd als 3-1000 keer meer krachtig op molaire basis in vergelijking met andere NSAID’s in het vermogen om COX-activiteit te remmen, in vitro. (Gan, 2010).

Voltaren Emulgel 2,32% (diclofenac diethylammononium) is een geneesmiddel bij gewrichtspijn in knie en vinger. De verkorte SPC kunt u vinden elders in dit magazine. Handelsmerken zijn eigendom van of in licentie gegeven aan de GSK groep. © 2021 de GSK groep of de licentiegever. GlaxoSmithKline Consumer Healthcare B.V. PM-NL-VOLT-20-00040

wetenschap – samenvatting

Preparing for an orthopedic consultation using an eHealth tool Aniek Claassen, Henk Schers, Vincent Busch, Petra Heesterbeek, Frank van den Hoogen, Thea Vliet Vlieland en Cornelia van den Ende

Klinische vraag Wat is het effect op tevredenheid van een educatieve e-health-applicatie, die mensen met heup- of knieartrose helpt zich voor te bereiden op een eerste consult met de orthopedisch chirurg?

Conclusie van de auteurs Er werd geen verschil gevonden in tevredenheid over het consult tussen de patiën­ ten die de e-health-applicatie hadden gekregen en patiënten uit de controlegroep.

Patiënten uit de interventiegroep hadden echter wel meer kennis over artrose en minder negatieve opvattingen over fysieke ­activiteit en het gebruik van pijnmedicatie.

Onderzoeksopzet Gerandomiseerde controlestudie.

Onderzoekslocatie Sint Maartenskliniek, Nijmegen.

SAMENVATTING Patiënten met heup- of knieartrose die verwezen worden naar de orthopedisch chirurg verwachten vaak dat er actie, dat wil zeggen een ingreep, wordt ondernomen. De meerderheid van deze patiënten is echter (nog) niet toe aan een gewrichtvervangende operatie, omdat zij nog geen of slechts enkele conservatieve behandelingen zoals pijnmedicatie of oefentherapie gehad hebben. In deze ­studie werden 286 patiënten met heupof knieartrose en een verwijzing naar een orthopedisch chirurg willekeurig toegewezen aan een interventiegroep met een e-health-applicatie om het consult voor te bereiden (144 patiënten) of aan een controlegroep met reguliere voorbereiding (142 patiënten). Een dag na het ­consult werd de tevredenheid over het consult nagevraagd bij de deelnemers. Er werd geen verschil in tevredenheid over het consult gevonden tussen de groepen op drie subschalen van de Consumer Quality Index (schaal 1-5, groepsverschil (95% betrouwbaarheidsinterval)): communicatie 0,009 (-0,10-0,12), bejegening

-0,02 (-0,12-0,07) en informatievoorziening 0,02 (-0,18-0,21), ongeacht of men een operatie kreeg of niet. Wel bleek dat patiënten uit de interventiegroep meer kennis over artrose hadden (schaal 0-22, groepsverschil 1,4, 95% betrouwbaarheidsinterval 0,6-2,2) en minder negatieve opvattingen (1-5) over fysieke activiteit (schaal 1-5, -0,19 (-0,37- -0,002) en het gebruik van pijnmedicatie (-0,30 (-0,49- -0,01)). We raden optimalisatie van de e-health-applicatie en het implementatieproces aan zodat deze gebruikt kan worden in de huidige zorg voor ­patiënten met heup- of knieartrose.

Aniek Claassen, senior ­beleidsmedewerker, ­Nederlandse Vereniging voor Reumatologie, Utrecht. a.claassen@nvr.nl Samengevat uit: BMC Med Inform Decis Mak. 2020; 15;20(1):92. DOI: 10.1186/s12911-020-01130-0

Validity and Usability of Low-Cost Accelerometers for Internet-­ Based Self-Monitoring of Physical Activity in Patients With Chronic Obstructive Pulmonary Disease Martijn Vooijs, Laurence Alpay, Jiska Snoeck-­ Stroband, Thijs Beerthuizen, Petra Siemonsma, Jannie Abbink, Jaap Sont en Ton Rövekamp

Klinische vraag Wat is de bruikbaarheid van betaalbare activiteitenmeters voor het zelf ­monitoren van fysieke activiteit bij ­patiënten met een chronisch obstructieve longziekte (COPD)?

Conclusie van de auteurs De Fitbit Ultra en de PAM AM300 zijn valide en gebruiksvriendelijk voor het meten van fysieke activiteit bij mensen met COPD. Beide activiteitenmeters kunnen van toegevoegde waarde zijn bij langetermijninterventies die zich richten op het verhogen van fysieke activiteit in deze patiëntengroep.

Onderzoekslocatie Derdelijnsrevalidatiecentrum.

SAMENVATTING De validiteit van twee commercieel beschikbare activiteitenmeters (Fitbit Ultra en PAM AM300) is onderzocht door de data van negen patiënten met COPD, die gedurende 48 uur in de thuissituatie verzameld werd, te vergelijken met de data van de gevalideerde SenseWear Armband, die gelijktijdig werden gedragen. Daarnaast werd de gebruiksvriendelijkheid van beide apparaten onderzocht door middel van een vragenlijst die werd afgenomen bij zestien patiënten met COPD die de beide activiteitenmeters gedurende zeven dagen thuis hebben gedragen. Analyse van de verzamelde data liet zien dat er een goede (r = 0,77) overeenstemming was tussen het energie­ verbruik in METs, gemeten met de Fitbit Ultra, en die gemeten met de refer­ entiestandaard (SenseWear Armband).

De overeenstemming tussen het energiegebruik, gemeten met de PAM AM300 en de SenseWear Armband, was matig (r = 0,41). Een, op basis van de ruwe data, ontwikkeld regressiemodel voor de Fitbit Ultra verklaarde 92% van de variantie in METs gemeten met de SenseWear Armband, voor de PAM AM300 was dit 89%. Op de gebruiksvriendelijkheidvragenlijst scoorden beide activiteitenmeters goed tot zeer goed, met gemiddelde ­scores die uiteenliepen van 4,85 tot 6,60 (1-7 Likert schaal, met 7 als hoogste mate van tevredenheid) en bestonden er geen significante verschillen in gebruiksvriendelijkheid tussen beide apparaten.

Concluderend kan worden gesteld dat zowel de Fitbit Ultra als de PAM AM300 valide en gebruiksvriendelijke meetinstrumenten zijn voor het zelf monitoren van fysieke activiteit bij patiënten met COPD. Martijn Vooijs, fysiotherapeut, Basalt Revalidatie en lector, Hogeschool Utrecht .

martijn.vooijs@hu.nl Samengevat uit: Interact J Med Res. 2014;3(4).

DOI: 10.2196/ijmr.3056

Onderzoeksopzet Klinimetrie studie.

FysioPraxis mei 2021 | 25

SPIERZIEKTEN. KIJK ERNAAR VOOR ZE ZICHZELF LATEN ZIEN. Met o .a.

Tom v an ’t H ek en Prof. dr. Lu do van d e r Po l

WEBCAST HERKEN SPIERZIEKTEN ONMISBAAR VOOR IEDERE EERSTELIJNS ZORGVERLENER. In Nederland lijden er meer dan 200.000 mensen aan één van de ongeveer

Bekijk daarom de gratis webcast Herken Spierziekten op herkenspierziekten.nl

Deze on demand webcast is geaccrediteerd voor o.a. huisartsen en fysiotherapeuten.

Bekijk de webcast

M AT- N L-210 0 5 82-V1. 0 - 0 4 2 0 21

600 verschillende spierziekten. Het herkennen van deze spierziekten is vaak lastig.

patiënt in beeld

vervolg van pag. 11

Foto: Wiep van Apeldoorn

Anuschka Versteege, algemeen fysiotherapeut en oedeem- en oncologie­ fysiotherapeut bij Fysiotherapie Berendes in Vijfhuizen en Haarlem.

­

Fysiotherapeut Anuschka Versteege: Ik leerde Karin eind 2014 kennen. Ze was bij mijn collega onder behandeling geweest voor oedeem in de benen en buik, nadat bij haar in 2013 baarmoederhalskanker was geconstateerd. Het oedeem was inmiddels goed onder controle, maar Karin had nog weinig vertrouwen in haar lijf en wist niet goed op welke manier zij het bewegen weer kon oppakken zonder nadelig effect op haar oedeem. Dit kwam mede doordat ze meerdere malen te maken kreeg met erisypelas, soms zo hevig dat zij in het ziekenhuis moest worden opgenomen.

We startten een trainingsprogramma op matig-intensief niveau, waarbij we de Steep Ramp Test, indirecte 1RM meting, knijpkracht en lastmeter inzetten om de intensiteit van de training vast te stellen en de doelen periodiek te evalueren. Karin wilde graag afvallen en werken aan haar spierkracht en conditie, zodat ze weer zonder problemen lange wandelingen kon maken.

Het afvallen was ook noodzakelijk om in aanmerking te komen voor een buikwandcorrectie.

Karin trainde twee keer per week in (klein) groepsverband, waarbij iedere deelnemer een eigen trainingsprogramma op maat volgde. Na drie maanden was de geschatte VO2max al met 12,5% toegenomen en was haar spierkracht verbeterd. Deze positieve ontwikkeling in kracht en conditie namen in de periode daarna verder toe en na een jaar was Karin daarnaast 23 kilo afgevallen.

Eind 2015 besloten we dat de doelen bereikt waren en dat Karin voldoende vertrouwen in haar eigen lijf had om haar actieve leefstijl zelf verder voort te zetten. Ik zie Karin nu nog laag frequent in de praktijk om het oedeem te beoordelen.

Meer weten over de aanpak? Neem contact op met Anuschka Versteege (info@fysioberendes.nl).

FysioPraxis mei 2021 | 27

U kent Chemodol, de hypo-allergene afwasbare massage-olie.

Maar Chemodis heeft meer massage-oliën.

Zoals Chemotherm, een massage-emulsie met milde en verantwoorde warmtewerking. Het zuiver plantaardige Olivine, zonder conserveermiddelen en emulgatoren. Chemovine, speciaal voor de sterk behaarde huid.

Over de rug van Chemodol.

En, speciaal voor de overgevoelige huid, Chemoderm met natuurlijke werkstoffen en de ongeparfumeerde Baselin Emulsion met biologische eigenschappen.

Uw leveranciers kunnen u er alles over vertellen.

Of bel voor meer informatie: +31 (0)72 - 520 50 83 www.chemodis.nl

Chemodis B.V.

CHEMODIS

Dat ligt voor de hand

Para-medische Farmacie Postbus 9160 NL-1800 GD Alkmaar Tel. +31 (0)72 - 520 50 83 E-mail: sales@chemodis.nl

specialistenkatern

Redactie: de Beroepsinhoudelijke Verenigingen Coördinatie & Eindredactie: Liesbeth Immink

NVFK

30

Ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek Aandacht voor intolerantie

NVOF

Kaakklachten: de orofaciaal fysiotherapeut helpt Handvat voor verwijzers

31

NVMT

De alternerende lumbale laterale shift Een case-report

32 FysioPraxis mei 2021 | 29

NVFK | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR KINDERFYSIOTHERAPIE

specialistenkatern

De Juiste Zorg op de Juiste Plek

Ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek Fysieke activiteit is belangrijk voor de lichamelijke- en mentale gezondheid.1 Kinderen met motorische problemen zijn echter minder fysiek actief dan hun leeftijdgenootjes.2 Het is dus zaak om motorische problemen al vroeg in de ontwikkeling op te sporen. In het onderzoeksproject ‘Gymmermansoog’ van het lectoraat Bewegen In en Om School (BIOS) van de Hogeschool van Amsterdam is daarom de ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek ontwikkeld.3,4 Welke rol heeft de therapeut bij de gezonde (motorische) ontwikkeling van kinderen in het primair onderwijs?

Tekst: Johannes Noordstar, Petra van Schie, Dayenne L’abée en Mirka Janssen

Leerkrachten, zorgteams, ondersteuners en therapeuten (kinderfysio-, kinder­ oefen-, en kinderergotherapeuten) ­zoeken binnen een ondersteuningsroute de samenwerking voor een optimale ontwikkeling van kinderen. Binnen de ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek wordt de eerste stap uitgevoerd door de vakleerkracht Bewegingsonderwijs (zie voor een schematische weergave www.kngf.nl/fysiopraxis). De vakleerkracht Bewegingsonderwijs brengt de motoriek van alle kinderen in groep 3 in kaart en, op indicatie, ook van kinderen uit hogere groepen. Hiervoor gebruikt de vakleerkracht de 4-Vaardighedentest (4S-test), een valide en betrouwbaar meetinstrument om op snelle en eenvoudige wijze de grove motoriek te meten.5,6 De test bestaat uit vier vaardigheden: Stilstaan, Stuiten, Springen-Kracht en Springen-Coördinatie en kent drie categorieën: a) minder dan drie maanden achterstand (groen), b) tussen de drie en vijftien maanden achterstand (oranje) en c) meer dan 15 maanden achterstand (rood). Kinderen in de categorie ‘groen’ scoren leeftijdsadequaat. Zij nemen zonder problemen deel aan gymlessen, buitenspelen en sportactiviteiten. ‘Oranje’ kinderen vallen in de categorie ‘matige motoriek’. De motoriek van deze kinderen moet extra gestimuleerd worden. Dit kan in de vorm van extra ondersteuning tijdens de gymles, maar ook met motorische remedial teaching (MRT) of Gym+.

De vakleerkracht Bewegingsonderwijs voert de extra ondersteuning zelf uit. Bij kinderen in categorie ‘rood’ wordt ook de intern begeleider betrokken. Die kinderen hebben namelijk specialistische zorg nodig, in de vorm van een motorische interventie gegeven door een therapeut.

Kinderen in de ‘rode’ categorie De ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek beschrijft duidelijk hoe het traject van kinderen in de categorie ‘rood’ verloopt. Kinderen met een ernstige achterstand hebben zorg buiten school nodig. De vakleerkracht Bewegingsonderwijs, de intern bege­ leider en de groepsdocent bereiden samen een gesprek met de ouders voor om hun toestemming te vragen voor doorverwijzing naar de jeugdarts. De jeugdarts kent het gezin en de omstandigheden en heeft een beeld van de ontwikkeling van het kind van 0 tot 6 jaar.

Op basis daarvan kan de jeugdarts bepalen welke vervolgstappen zinvol zijn. Via de jeugdarts kan een therapeut, of zo nodig andere specialistische zorg, ingeschakeld worden voor nader onderzoek en/of behandeling.

De therapeut inventariseert de hulpvraag bij het kind, ouders, groepsleerkracht en vakleerkracht. Indien noodzakelijk wordt een behandeling gestart, mogelijk in de eerste lijn of de therapeut verwijst door voor diagnostisch onderzoek. Tijdens de behandeling is er regelmatig contact tussen de therapeut en de vakleerkracht. Zij bespreken samen op welke manier ‘rode’ kinderen op hun eigen niveau kunnen deelnemen aan de gymles.

Resultaten uit Amsterdam De ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek is op 36 scholen in Amsterdam uitgevoerd en geëvalueerd op effect en proces. In totaal zijn 1.524 kinderen

30 | FysioPraxis mei 2021

uit groep 3 met de 4-Vaardighedentest getest: 85 kinderen (6%) scoorden in categorie ‘rood’ en kwamen in aanmerking voor specialistische ondersteuning. Uiteindelijk is daarvan bij 43 van deze kinderen een hertest afgenomen, waarna vijftien kinderen zich van de rode naar de oranje en zelfs zeven kinderen van de rode naar de groene categorie ­ontwikkelden.3

Meer weten?

De ondersteuningsroute Bewegen en Motoriek vind je in het onderzoeksverslag van ‘Gymmermansoog’ (HvA).3 Ook kun je contact opnemen met Dayenne L’abéé via d.k.m.labee@hva.nl.

Dr. Johannes Noordstar, praktijk voor kinderoefentherapie Kind & Motoriek; Instituut Bewegingsstudies, Hogeschool Utrecht; Wilhelmina Kinderziekenhuis/ UMC Utrecht Dr. Petra van Schie, afdeling Revalidatiegeneeskunde, Amsterdam UMC, locatie VUmc Dr. Mirka Janssen, lector Bewe­ gen In en Om School (BIOS), Hogeschool van Amsterdam Drs. Dayenne L’abée, docent-onderzoeker en ­projectleider lectoraat Bewegen In en Om School, Hogeschool van Amsterdam

d.k.m.labee@hva.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Handvat voor verwijzers

Kaakklachten: de orofaciaal fysiotherapeut helpt Pijn in het aangezicht: wat is de aanleiding en welke rol speelt de orofaciaal fysiotherapeut? De NVOF liet een factsheet ontwikkelen en brengt hiermee klachten, gevolgen en korte informatie over behandeling overzichtelijk in beeld. De factsheet, een handvat voor verwijzers, is ontwikkeld door Hedwig van der Meer.

Orofaciale fysiotherapie & kaakklachten Pijn in het aangezicht kan meerdere oorzaken hebben, waaronder problemen met tanden of kiezen, maar ook klachten vanuit het kaakgewricht en kauwspieren. Kaakklachten worden binnen de medische wereld aangeduid als ‘temporomandibulaire disfunctie’, wat letterlijk het niet goed functioneren betekent van het systeem dat gevormd wordt door de slaapregio en kaak.

Kaakklachten: hoe vaak komt het voor?

5% <20

20%

1 op de 5 mensen heeft wel eens kaakklachten.1

1 op de 20 mensen zoekt hulp voor kaakklachten.1

20-40

40-60

>60

Kaakklachten komen op iedere leeftijd voor, maar vooral bij vrouwen tussen de 20 en 40 jaar oud.2

Klachten & gevolgen B

stress

knarsen A B

A B

kaakgewricht kauwspieren

De meest voorkomende kaakklacht is pijn vanuit het kaakgewricht of de kauwspieren.3 Andere veelvoorkomende klachten zijn een knappend kaakgewricht of slotklachten van de kaak.3

kaakklemmen hoofdpijn

oorsuizen

nekproblemen

Pijnlijke kaakklachten komen vaak voor samen met andere klachten, waaronder hoofdpijn, oorsuizen en nekproblemen.

trauma

De oorzaak van kaakklachten is niet toe te wijzen aan één ding, maar is een samenwerking van meerdere factoren waaronder stress, kaakklemmen, knarsen of trauma.2

100

¤ 370 50 Door kaakklachten ervaren mensen problemen met dagelijkse activiteiten zoals eten, praten, lachen of zoenen. Bij langdurige klachten heeft dit ook een effect op de gemoedstoestand van mensen met kaakklachten, waardoor zij een verminderde kwaliteit van leven aangeven.4

nvof.nl

50% 33%

medicatie en specialistische zorg

¤ 1070 werkverzuim

0 ernstige pijn

pijnstillers

Een derde van de patiënten met kaakklachten geeft aan ernstige pijn te ervaren, en de helft van de patiënten met pijnlijke kaakklachten neemt hiervoor pijnstillers.5

De economische impact van kaakklachten zit deels in medicatie gebruik, deels in het bezoeken van specialistische zorg (gemiddeld ¤ 370 per persoon, per half jaar), en deels in werkverzuim (gemiddeld ¤ 1000 per persoon, per half jaar).5

Raadpleeg de orofaciaal fysiotherapeut bij vragen.

Ga voor de volledige fact­sheet naar https://nvof.kngf2.nl FysioPraxis mei 2021 | 31

N V O F | N E D E R L A N D S E V E R E N I G I N G V O O R O R O FA C I A L E F Y S I O T H E R A P I E

specialistenkatern

NVMT | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR MANUELE THERAPIE

specialistenkatern

Een case-report

De alternerende lumbale laterale shift Bron: Seth Peterson S, Laslett M. Alternating lumbar lateral shift: a case report.

J Man Manip Ther. 2021 Feb;29(1):59-66

Een bekend fenomeen bij patiënten met lage rugpijn is de lumbale laterale shift.1 Bij een shift staan de schouders in het frontale vlak niet recht boven het bekken. De richting van de shift is meestal van de pijn af (contralateraal) en soms naar de pijnlijke zijde toe (ipsilateraal). Peterson en Laslett publiceerden onlangs een case-report over een patiënt met een alternerende lumbale laterale shift.2 Tekst: Adri Apeldoorn en Hans van Helvoirt

Patiëntkenmerken en historie Het case-report gaat over een negendertigjarige patiënt met pijn in de lage rug sinds zeven weken. Hij is sinds zijn zeventiende bekend met lage rugpijn en heeft elk jaar drie tot vier keer een episode van lage rugpijn. Deze episodes duren meestal een week. De huidige lage rugpijn­episode verloopt anders dan de vorige. De pijn zit vooral rechts, maar kan ook bilateraal of alleen links aanwezig zijn. Het valt hem op dat hij scheef staat, met de romp naar rechts of links. Deze lage rugpijn­ episode duurt langer dan voorgaande episodes, maar de pijn is minder heftig en hij is minder fysiek beperkt. De pijn is ‘zeurend/dof’ en gelokaliseerd in de lumbale en gluteale regio. De pijn varieert van NPRS (0-10) 1 tot 3. De Oswestry Disability Index (ODI, 0-100) score is 26% (redelijk beperkt). Er was geen duidelijk ontstaansmoment, maar de dag voorafgaand aan de lage rugpijn heeft hij in de tuin gewerkt. De eerste drie weken straalde de pijn uit tot in de rechtervoet.

Soms krijgt hij een pijnscheut waarna hij hulp nodig heeft bij het aantrekken van zijn schoenen. De lage rugpijn neemt toe indien hij langer dan tien minuten zit en neemt af bij staan en lopen. Vanwege de lage rugpijn werkt hij niet meer in de tuin en tilt hij zijn kinderen niet meer op.

Behandeling door een chiropractor gaf tijdelijke verlichting. De patiënt neemt geen pijnmedicatie en er zijn geen rode vlag-

32 | FysioPraxis mei 2021

gen. Er is geen beeldvormend medisch onderzoek verricht.

Lichamelijk onderzoek Bij inspectie in stand staat de patiënt in een shift, met de schouders links van het bekken bij achteraanzicht (contralaterale shift). De range of motion (ROM) van de lumbale wervelkolom is normaal voor lateroflexie links en licht beperkt voor lateroflexie rechts, extensie en flexie. Bij flexie devieert de romp halverwege naar rechts en bij terugkomen (deflexie) staat de patiënt in een shift naar rechts. De pijn is nog steeds gelokaliseerd aan de rechterzijde (ipsilaterale shift) en niet veranderd in intensiteit. Bij correctie van de shift naar de andere zijde door de therapeut wordt geen weerstand gevoeld. De posterior shear test is negatief. De posterior-anterior (PA) test in buikligging en de prone instability test (PIT) zijn beide positief. De PA-test is positief op L4-L5.

De ROM van de heupen is normaal. De passieve straight leg raise-test (SRL-test) is links 80 graden en niet pijnlijk en rechts 65 graden en produceert de bekende pijn in de gluteaalregio rechts. Bij navraag geeft de patiënt aan dat hij meestal in een contralaterale shift staat. Indien de shift verschuift naar de andere zijde, dan verschuift de pijn niet direct mee en staat hij kortdurend in een ipsilaterale shift.

Behandeling Bij de aanwezigheid van een shift is volgens de MDT-methode correctie van de shift het eerste behandeldoel. Hiervoor paste de therapeut een passieve manuele correctie toe, zonder te forceren en met voortdurende monitoring van pijn en afweer. Deze techniek veranderde de symptomen niet. Vervolgens voerde de patiënt lumbale extensie-bewegingen uit terwijl de therapeut de shift corrigeerde.

De extensie ROM nam toe maar hierna stond de patiënt in een shift naar rechts waarbij de pijn aan de rechterzijde gelokaliseerd bleef (ipsilaterale shift).

Hierna werd de patiënt gevraagd de shift actief te corrigeren. De therapeut gaf manuele weerstand tegen de bewegingsrichting van het bekken in om de beweging uit te lokken en om te voorkomen dat de patiënt door de neutraalstand heen zou bewegen (zie figuur 1). Na deze

Figuur 1

Klinische classificaties · Lumbaal derangement volgens Mechanical Diagnosis and Therapy (MDT) vanwege de alternerende shift, de locatie van de pijn die in korte tijd kan verplaatsen en het vermoeden van een directional preference voor extensie.1,4 · Motorische controle dysfunctie vanwege de aberrante bewegingen in flexie en de positieve PIT en PA-test en segmentale lumbale hypermobiliteit.5-7 Er is sprake van aspecifieke subacute lage rugpijn vanwege het ontbreken van rode vlaggen.3

Actieve shift-correctie met behulp van therapeut van een shift naar links. (De man op de foto is niet de patiënt van dit case-report)

techniek was de patiënt pijnvrij terwijl de extensie ROM intact bleef. Deze beweging werd hierna geoefend waarbij de manuele weerstand van de therapeut werd vervangen door de weerstand van een bal (zie figuur 2). De patiënt werd geïnstrueerd om met de bal te oefenen zonder door de neutraalstand heen te bewegen. Tevens diende de patiënt actief te blijven, extensie-oefeningen uit te voeren en tijdelijk lumbale flexie, rotatie en lateroflexie in de richting van de shift zo veel mogelijk te vermijden.

De patiënt werd in totaal zes keer behandeld binnen zevenendertig dagen. De behandeling werd geleidelijk uitgebreid met actieve lumbale flexie-oefeningen in ­rugligging, passieve en actieve lumbale extensie-oefeningen, flexie-oefeningen in stand en plankoefeningen. Bij laterale plank­ oefeningen (side bridge endurance test) bleek er een links-rechts-verschil in uithoudingsvermogen; links 15 seconden, rechts 35 seconden. Bij ontslag voelde de patiënt zich 95 tot 100% beter. Bij ontslag had de pa­ tiënt de laatste weken geen lumbale laterale shift of uitstraling in de benen ervaren en hij had al zijn activiteiten weer opgepakt.

Discussie De behandeling bestond uit MDT waarbij het accent lag op actieve reductie van de laterale shift en lumbale extensie-­

Figuur 2

Actieve shift-correctie met behulp van bal van een shift naar links. (De man op de foto is niet de patiënt van dit case-report)

Figuur 3

A: normale neutrale zone; B: vergrote neutrale zone; C: vergrote neutrale zone; patiënt vindt (passieve)

stabiliteit in eindstanden

deze oefeningen. Na enkele weken werden uitgebreid met lumbale flexie-oefeningen,

kracht-uithoudingsoefeningen en het hervatten van gebruikelijke activiteiten.

Behandelstrategieën worden bij voorkeur bepaald op basis van evidentie uit randomized controlled trials. Omdat deze in dit geval ontbreken dient de therapeut de behandelstrategie te bepalen aan de hand van de reactie van de patiënt en op basis van theoretische constructen.

Peterson en Laslett bespreken drie hypothesen; 1. De shift alterneert doordat discusmateriaal zich verplaatst.8 Hoewel objectieve informatie bij deze patiënt ontbreekt, zou nucleusmateriaal van links naar rechts kunnen verplaatsen bij een fissuur aan de posteriore zijde in de middenlijn van de discus. Een fissuur in de middenlijn kan tevens een verklaring zijn voor de centrale pijn in de rug en (licht) beperkte lumbale extensie.

Omdat de locatie van de pijn bij deze patiënt niet gelijktijdig met de richting van de shift veranderde, kan de waarschijnlijkheid van deze hypothese in twijfel worden getrokken.

2. De shift wordt veroorzaakt door protectief spasme van de rugspieren om de druk op de beschadigde discus en/ of spinale zenuw zo veel mogelijk te verminderen. Deze verklaring is bij de klassieke contralaterale shift aannemelijk,9 maar is in deze casus minder waarschijnlijk. De auteurs beschrijven dat bij het manueel corrigeren er door de therapeut geen weerstand werd gevoeld en dat de richting van de shift eenvoudig kon worden veranderd.

3. De alternerende shift is een uiting van een probleem van de motorisch controle en kan worden gezien als een aberrante beweging. De positieve PA-test en PIT zouden een bevestiging zijn van deze hypothese.5-7

Wij zouden graag een hypothese willen toevoegen. De alternerende shift is

mogelijk een uiting van een vergrote neutrale zone.10,11 De neutrale zone is dat deel van de fysiologische ROM van de intervertebrale segmenten waarbij de interne weerstand minimaal is (zie figuur 3). Bij een vergrote neutrale zone kunnen draaipunten minder gunstig komen te liggen,12 is er meer controle nodig om de neutraalstand te controleren, en kan bij de patiënt de neiging bestaan ‘weg te zakken’ in eindstanden. Het bewust of onbewust innemen van deze eindstanden verschaft de patiënt weliswaar stabiliteit, maar heeft als gevolg dat de motorische controle nog meer verstoord raakt.13 De regelmatig terugkerende lage rugpijn bij deze patiënt zien wij als een ondersteuning van deze hypothese. Wij kunnen ons vinden in de behandelstrategie van de auteurs, mede omdat er enig bewijs is dat motorische controle verbetert indien in de richting van een directional preference wordt geoefend.14 We zouden bij deze patiënt niet voor plankoefeningen kiezen vanwege de geringe relatie met ADL en onze voorkeur voor oefeningen in stand (loading), maar hiervoor hebben we geen wetenschappelijk bewijs.

Adri Apeldoorn PhD, afdeling Revalidatie, Noordwest Ziekenhuisgroep, Alkmaar; Breederode Hogeschool, Rotterdam; KNGF, Amersfoort a.t.apeldoorn@nwz.nl

Hans van Helvoirt MA, Rugpoli Brabant, Tilburg; Faculty The McKenzie Institute International

Literatuur en filmpje van de ­patiënt uit deze casus: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis mei 2021 | 33

NVMT | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR MANUELE THERAPIE

specialistenkatern

ONLINE 20 DF

21

DV

Redactie: KNGF | Coördinatie: Saskia Bon en Liesbeth Immink | Eindredactie: Liesbeth Immink

36-38: Beroepskolom en beroepsprofiel 39: Samenwerking KNGF en SKF 40: Samenwerking in de regio

In het z nnetje “Eigen regie was voor mij het toverwoord” Fysiotherapeuten die iets bijzonders doen of meemaken zetten we graag in het zonnetje. Deze keer: Werner Eijsink, ziekenhuisfysiotherapeut. Maar Werner benadrukt: “Het zijn eigenlijk vooral mijn collega’s die in het zonnetje horen te staan!”

Tekst: Karen van Hameren

Jouw collega’s hebben voor je gezorgd. Hoe was dat?

“In het begin was dat rondom de dagelijkse verpleging moeilijk, je hebt toch wat gêne. Daarna was ik vooral blij, want ook al was iedereen die aan bed kwam onherkenbaar in vol ornaat, ik herkende wel hun stem. Ik wist welke stem bij wie hoorde. Ik voelde me daardoor ontzettend bevoorrecht. Dat maakte het, ondanks alles eromheen, een bekende en veilige omgeving. Ik ben zo enorm dankbaar voor mijn collega’s in het ziekenhuis, in het revalidatiecentrum en bij de poliklinische revalidatie. Ik ben therapeuten tegengekomen die mij op de juiste manier hebben begeleid. Want ondanks dat ik wel weet wat goed voor me is, kun je echt niet je eigen therapeut zijn.”

Kijk je nu anders tegen de zorg aan?

Werner Eijsink heeft een pittige tijd achter de rug. Hij kwam vorig jaar met corona terecht op zijn ‘eigen’ IC in Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk. Na een maandenlange intensieve revalidatie is Werner nu weer een paar uur per week aan de slag als fysiotherapeut.

Hoe is het om weer aan het werk te zijn?

“Het is ontzettend fijn om weer op mijn werkplek te zijn. Ik ben nu drie ochtenden aan het werk. Het houdt nog niet over. Ik ben nog snel buiten adem: als ik spreek, traploop of fiets, dan kom ik lucht tekort.

Ik bouw het werk heel rustig op.”

“Ik hoop dat ik altijd aandacht heb gehad voor hoe patiënten in het leven staan als ze iets is overkomen. Maar zeker, toch sta ik er nu nóg meer bij stil. Op dit moment werk ik weer met hartrevalidatiepatiënten, die ook echt een live event hebben meegemaakt, en ik merk dat ik sneller tot de kern kom. Je voelt sneller een klik en er is herkenning, en daarmee is er ook erkenning voor de angsten en problemen die mensen ­ervaren.”

Ben je tot een nieuw inzicht gekomen?

“Ja, dat mag ik wel zeggen. In het begin was ik erg ongerust omdat niemand mij

iets kon vertellen over de prognose. Daar was ik heel erg mee bezig en ook opstandig door. Door ACT-therapie (Acceptance and Commitment Therapy) heb ik leren aanvaarden hoe de dingen nu zijn. Ik zeg weleens voor de grap tegen mensen: ‘Dit had ik tien jaar eerder moeten krijgen’.

Niet echt natuurlijk, maar je leert jezelf wel kennen en je ontdekt wat écht waardevol is in het leven. Ik vind werken nog steeds belangrijk, maar vrienden en familie hebben voor mij nu een nog hogere prioriteit gekregen.”

Wat neem je mee in je werk?

“Voor mij als patiënt was eigen regie het toverwoord. Ik vond het heel erg dat ik dingen niet meer zelf kon. Dat ik mezelf niet meer kon verzorgen. Zo moest ik met een tillift uit bed worden gehaald, maar het feit dat ik de lift mocht bedienen, gaf me het gevoel dat ik nog een beetje zeggenschap had over wat er gebeurde.

En in het revalidatiecentrum kreeg ik een elektrische rolstoel waar ik een beetje in rond kon karren. Dat gaf me een enorm gevoel van zelfstandigheid en mobiliteit.

Dat gegeven neem ik mee. Dat ga ik pa­ tiënten ook aanbieden: zoveel mogelijk eigen regie.”

Karen van Hameren, communicatie KNGF K.vanhameren@kngf.nl FysioPraxis mei 2021 | 35

achter het nieuws

Herijking Beroepskolom en Beroepsprofiel

Vernieuwde bouwstenen voor de fysiotherapie In 2019 is gestart met het herijken van de Beroepskolom en het Beroepsprofiel Fysiotherapeut, een groot en intensief project waar tal van mensen binnen en buiten de fysiotherapie bij betrokken zijn geweest. De twee documenten zijn inmiddels gereed en zullen op de ALV van 9 juni worden voorgelegd aan de KNGF-leden. Hoe zag het herzieningsproces eruit en waarom zijn deze twee documenten van belang? Drie betrokkenen aan het woord.

Tekst: Brenda van Dam

Eind 2018 is door de ALV het Visie­document Vertrouwen in Beweging vastgesteld, waarin de ambities voor het vak fysiotherapie en de rol van fysiotherapeut voor de periode 20202025 zijn verwoord. “Om deze ambities te kunnen verwezenlijken, waren onder andere de Beroepskolom en het Beroepsprofiel Fysiotherapeut (zie kader) aan herziening toe”, vertelt Wilma Hooijman, senior beleidsmedewerker bij de afdeling Kwaliteitsbeleid van het KNGF en projectleider herziening Beroepskolom. Net als het Visiedocument is dit herijkingstraject begeleid door strategie- en innovatiebureau BeBright. Hooijman: “Het is een omvangrijk traject geweest. Bij de herziening van beide documenten zijn veel gremia betrokken. We wilden namelijk niet alleen een eindproduct neerleggen. Daarom hebben we steeds ideeën, conceptversies en schetsen voorgelegd en daar feedback op gevraagd.

Dit is een goed proces geweest, want zo hebben we de documenten echt samen vormgegeven.”

Een eerste stap Wat was de eerste stap in het proces? Hooijman: “We hebben eerst interviews gehouden, onder andere met de beroeps­inhoudelijke verenigingen, met de Commissie van advies beroepsprofielen en met de schrijvers van vorige beroepsprofielen. Wat moet er herzien worden? Waar moeten we op letten? Met de kennis van nu, wat zou je anders doen? Dat heeft ons echt enorm geholpen. Tegelijkertijd hebben we ons georiënteerd bij andere beroepsgroepen, zoals artsen en verloskundigen. Het Beroepsprofiel van de verloskunde vonden wij bijvoorbeeld erg helder.” Op basis van al deze informatie zijn de contouren van de Beroepskolom en het Beroepsprofiel geschetst.

Themabijeenkomsten

Wilma Hooijman: ‘Bij de herziening van beide documenten zijn veel gremia betrokken’ 36 | FysioPraxis mei 2021

Tussen najaar 2019 en januari 2021 zijn vijf themabijeenkomsten gehouden. In deze bijeenkomsten – eerst fysiek, later digitaal – is gediscussieerd over het beroep van de fysiotherapeut en het vakgebied fysiotherapie, en zijn concepten voorgelegd. Per bijeenkomst waren er 20 tot 25 deelnemers, afgevaardigd vanuit verschillende gremia (zie kader). De themabijeenkomsten waren deels plenair, deels in subgroepen, alle gremia gemengd. “In het begin was het even ­zoeken wat er in de Beroepskolom en wat in het Beroepsprofiel moest komen”, vertelt Hooijman, “maar het werden snel vruchtbare bijeenkomsten naarmate we hier met elkaar een beter beeld van kregen. Iedereen was goed voorbereid, er werd constructieve feedback gegeven en er was respect voor elkaars standpunt. Iedereen wilde gewoon een goede en complete beroepskolom en -profiel.”

De concepten en discussiepunten werden ook besproken tijdens twee KNGF Community-bijeenkomsten. “Daar kregen we andere mensen aan tafel”, vertelt Hooijman. “Er was een bredere vertegenwoordiging van het werkveld aanwezig, maar ook zorgverzekeraars en andere beroepsgroepen, enorm leuk! Zij keken met een frisse blik en gaven nuttige feedback. Heel waardevol.”

achter het nieuws

Professionele en maatschappelijke ontwikkelingen John Verhoef, lector Eigen Regie bij Fysiotherapie en Beweegzorg aan Hogeschool Leiden, heeft vanaf het begin over beide documenten meegedacht en kritisch meegelezen. “De Beroepskolom geeft aan wat het beroep fysiotherapeut is en welke mogelijkheden fysiotherapeuten hebben om zich breed te ontwikkelen als ze de basis­opleiding afgerond hebben. En hoe je als beroepsgroep toekomstbestendig een toevoeging aan de bestaande zorg kunt bieden. Dat is eigenlijk de kern van de Beroepskolom.”

Verhoef is bij alle themabijeenkomsten geweest. “Ik heb de indruk dat heel veel partijen gehoord zijn, binnen en ook buiten onze beroepsgroep. Dat is belangrijk, want zo’n beroepsprofiel bijvoorbeeld is een document dat ook door buitenstaanders begrepen moet kunnen worden. Wij kunnen veel meer dan mensen gemiddeld genomen van een fysiotherapeut verwachten. Wij kunnen een volwaardig onderdeel zijn van een integrale aanpak in de toekomst, maar dat moeten we dan wel goed op papier zetten. Ik denk dat daar nu aan voldaan is.”

Verschillen met vorige Beroepsprofiel Maarten Schmitt is lector Bewegen naar gezondheid aan de Hogeschool Rotterdam en een van de auteurs van het Beroepsprofiel. Hij schreef eerder mee aan het beroepsprofiel uit 2014. Er zijn grote verschillen in het schrijfproces, vertelt hij. “Deze keer zijn we gestart vanuit Vertrouwen in Beweging. Een hoop voorwerk met betrekking tot visievorming was al gedaan en veel input was al opgehaald. Dat was een uitstekend uitgangspunt. Schmitt vertelt dat de auteursgroep zich deze keer veel meer heeft laten voeden door andere betrokkenen. “De vorige keer zaten we meer in een bubbel, nu hadden we als groep ogen en oren naar buiten toe. Vanuit verschillende leerstoelen en lectoraten werd bijvoorbeeld meegedacht over onderwerpen als zelfmanagement­ondersteuning of het onderscheid tussen hands-on en hands-off fysiotherapie. Dat was heel plezierig werken en was erg zinvol en helpend. We hebben dit keer ook veel gebruikgemaakt van rapporten van de overheid over ontwikkelingen binnen de maatschappelijke gezondheidszorg. We sluiten nu uitdrukkelijk aan bij overheidsbeleid en bij sociaal maatschappelijke ontwikkelingen.”

John Verhoef: ‘Wij kunnen veel meer dan mensen gemiddeld genomen van een fysiotherapeut verwachten’

Punt van discussie Natuurlijk waren er discussiepunten. “En dat is maar goed ook”, zegt Verhoef, “want daardoor krijg je het alleen maar scherper. Voor de Beroepskolom was het onderscheid tussen bachelor- en masterniveau belangrijk. Daar is wel discussie over geweest.”

Schmitt: “Wij hebben het vakgebied en het indicatiegebied van fysiotherapie beschreven, wat een fysiotherapeut is en wat hij doet. We hebben er in het beroepsprofiel uitdrukkelijk voor gekozen om uit te gaan van de beginnende beroepsbeoefenaar.”

Een ander dilemma: er zijn veel ontwikkelingen in de maatschappelijke gezondheidszorg. Moest de beschrijving van het vakgebied over de huidige of over de toekomstige situatie gaan? Schmitt: “Als we te ver voor de troepen uit zouden lopen, zouden we te ver weg komen van de werkelijkheid. Daar hebben we een compromis over gesloten.

Verder hebben we uitvoerig gediscussieerd over preventie en de rol van de fysiotherapeut bij leefstijlbevordering.” En dan is er de rol van zorgtechnologie. “Die hebben we nadrukkelijk in het document beschreven. Die ontwikkeling gaat zo snel dat dit binnen enkele jaren gemeengoed is in de fysiotherapie.”

Na de ALV Als de Beroepskolom en het Beroeps­profiel Fysiotherapeut worden aangenomen op de komende ALV, kan een implementatietraject van start gaan. Het nieuwe Beroepsprofiel fungeert allereerst als basis voor het opleidingscompetentieprofiel van de fysiotherapieopleidingen in Nederland. Het SROF zal het bestaande landelijke opleidingsprofiel voor de bacheloropleidingen aanpassen, zodat toetreders tot de fysiotherapie volgens het nieuwe beroepsprofiel zullen worden opgeleid. Samen met de beroepsinhoudelijke verenigingen zal het KNGF nog een traject doorlopen om ook de overige beroepsprofielen, onder andere die van de verbijzonderingen, aan te passen.

Maarten Schmitt: ‘We sluiten nu uitdrukkelijk aan bij overheidsbeleid en bij sociaal maatschappelijke ontwikkelingen’ FysioPraxis mei 2021 | 37

achter het nieuws

Betrokken gremia gedurende het hele traject: · Afvaardiging vanuit het werkveld · Bacheloropleidingen en Masteropleidingen · Beroepsinhoudelijke verenigingen · Het Wetenschappelijk College Fysiotherapie · Lectoren en hoogleraren · De Ethiekcommissie van het KNGF

Eerst meer lezen?

Wil jij voordat jij op 9 juni as. je stem uitbrengt graag meer weten over de Beroepskolom en het Beroepsprofiel Fysiotherapeut?

Scan dan de QR-code hiernaast om naar de tekst van de beide documenten te gaan.

De Beroepskolom en het Beroepsprofiel Fysiotherapeut vallen onder de beroepsstandaarden van de fysiotherapie en vormen daarmee ook een basis voor een kwaliteitsregister, voor de accreditatie en de bij- en nascholing. Hooijman: “De kolom en het profiel zijn eigenlijk een soort fundamentele bouwstenen; de basis van de fysiotherapie. Als je ze leest, zul je veel herkennen. Als er discussies komen, val je steeds weer terug op deze documenten. Hoe hebben we dit nou bedoeld? Wat hebben we erover afgesproken?

Dat vind je in de Beroepskolom en het Beroepsprofiel.”

In het kort BEROEPSKOLOM De herijkte Beroepskolom geeft fysiotherapeuten, opleidingen, patiënten, andere zorgprofessionals en stakeholders inzicht in: · het beroep van de fysiotherapeut; · de gebieden waarin de fysiotherapeut werkzaam kan zijn; · de daarbij horende opleidingen en de mogelijkheden van professionele ontwikkeling.

De Beroepskolom vormt de basis voor het Beroepsprofiel en is onderdeel van de standaard van het beroep fysiotherapeut.

KNGF Beroepskolom Omschrijving van het beroep en de werkgebieden van de fysiotherapeut en de daarbij behorende opleidingen

kngf.nl

Auteurs: interne projectgroep KNGF met ondersteuning van externe ­onderwijskundige

BEROEPSPROFIEL Het Beroepsprofiel Fysiotherapeut geeft fysiotherapeuten, patiënten, opleidingen, andere zorgprofessionals, wetenschappers, beleidsmakers en andere stakeholders inzicht in: · ontwikkelingen in de samenleving en zorg die belangrijk zijn voor en binnen de fysiotherapie; · het vakgebied van de fysiotherapie; · de rollen van de fysiotherapeut; · zowel de competenties van de fysiotherapeut als de kenmerken waar de fysiotherapeut direct na afstuderen aan voldoet.

KNGF Beroepsprofiel Fysiotherapeut Over het vakgebied en rollen en competenties van de fysiotherapeut

Auteurs: Bert Mutsaers, Theo Ruitenbeek, Maarten Schmitt, Cindy Veenhof en Femke Driehuis (namens het KNGF)

38 | FysioPraxis mei 2021

kngf.nl

achter het nieuws

Bouw mee aan de toekomst van jouw vak Stichting Keurmerk Fysiotherapie en het KNGF spreken met elkaar over samenwerking. Een samenwerking om de krachten te bundelen en zo fysiotherapie optimaal te ­positioneren.

Tekst: Babette Langbroek

De visie van beide organisaties op het vak is: we geloven in de kracht van het vak fysiotherapie en de waarde van fysiotherapie voor patiënt en maatschappij.

Hoe ziet de samenwerking eruit?

De voorzitters van beide organisaties spreken elkaar al langer, maar sinds de KNGF-ledenraadpleging over het praktijkregister in de zomer van 2020, hebben deze gesprekken een extra boost gekregen. Aan het onderwerp ‘­praktijkregister’ werd de ambitie ‘bundelen van de krachten’ toegevoegd. Alles om vanuit kwaliteit en de toegevoegde waarde van fysio­therapie de beroepsgroep optimaal te positioneren binnen de Nederlandse gezondheidszorg. Deze plannen en ambities werden gecombineerd in het driepijlermodel en getoetst bij een groep collega’s, fysiotherapeuten en ­stakeholders.

wordt gewerkt met een onafhankelijke uitvoeringsorganisatie In pijler 2 wordt een ontwikkelplatform ingericht. Een plek voor alle inhoudelijke initiatieven voor en door de beroepsgroep.

Binnen dit platform worden professionele standaarden ontwikkeld, wettelijke kaders doorvertaald én de criteria en eisen voor beide registers voorbereid. De bestaande databases en LDF worden samengevoegd, doorontwikkeld en verder ingezet voor onderzoek, vakinhoudelijke ontwikkeling en positionering van de beroepsgroep fysiotherapie. Meer informatie over de data vind je in het factsheet op onze website.

Pijler 3 richt zich op belangenbehartiging en positionering. Kwaliteit is steeds het startpunt van die belangenbehartiging.

Positionering vanuit de kracht van ons vak!

Bekijk de pijlers hier:

Online bijeenkomsten In maart 2021 nodigden beide organisaties de leden van het KNGF, deelnemers van Keurmerk Fysiotherapie en KRF NL-geregistreerden uit om deel te nemen aan vijf online bijeenkomsten over de

samenwerking. Ruim 700 fysiotherapeuten meldden zich aan. Tijdens de bijeenkomsten presenteerde Karin Heijblom, op verzoek van beide partijen, de plannen en vroegen we deelnemers naar hun mening over het kwaliteitshuis en de drie pijlers.

Maar liefst 86% van de fysiotherapeuten kon zich vinden in de samenwerking. Dat is een mooi resultaat! De vragen die tijdens de bijeenkomst werden gesteld bundelden we in een overzicht, dat steeds wordt aangevuld met nieuwe informatie.

Het vervolg: mei 2021 Op onze gezamenlijke website, www.skfenkngf.nl, in deze FysioPraxis en via de nieuwsbrieven van beide organisaties blijven we je de komende tijd informeren over de actuele stand van zaken.

Bekijk vooral de factsheets, video’s en andere informatie. En heb je een vraag of opmerking? Mail dan vooral naar ­bijeenkomst@skf-en-kngf.nl of neem contact op met je regioadviseur.

Babette Langbroek, communicatie KNGF b.langbroek@kngf.nl

De drie pijlers Pijler 1, het kwaliteitshuis, bestaat uit één individueel register en één praktijkregister voor de beroepsgroep fysiotherapie. De nu bestaande individuele registers worden samengevoegd. Uitgangspunt hierbij is dat fysiotherapeuten daar geen hinder van ondervinden. Voor de administratieve borging en toezicht op de gestelde eisen

FysioPraxis mei 2021 | 39

achter het nieuws

REGIONALISERING

Samenwerking in de regio De regioadviseurs van het KNGF vertegenwoordigen het KNGF in de regio en spelen een belangrijke rol bij regionale samenwerking, op mono- en multidisciplinair niveau. Als adviseur en met de dienstverlening van het KNGF voor samenwerkingsverbanden. In dit artikel vertellen twee samenwerkingsverbanden over hun organisatie.

Tekst: Annet Reusink en Robert Hoogland

Paramedische Zorggroep Eemland (PZE)

De tijd is rijp voor samenwerking!

Bredere context Sjoerd Heijnes: “In de regio Eemland willen we samen met stakeholders werken aan een krachtig gestructureerde eerstelijnszorg.

Thema’s als vergrijzing en de Juiste Zorg op de Juiste Plek worden tegenwoordig regionaal aangepakt. Datzelfde geldt voor de aandacht voor gezondheid in het algemeen. De rol van de fysiotherapeut verandert. Er wordt in een veel bredere context gepraat over gezondheid en gedrag en welke rol fysiotherapie daarbij speelt.

Partijen werken intensiever samen om de zorg goed op elkaar aan te laten sluiten.”

Van mono- naar multidisciplinair Vlnr: Menno Werrie, Will Bonneveld en Sjoerd Heijnes

Naam: Sjoerd Heijnes Functie: praktijkmanager bij Fysiotherapie-Leusden.nl Samenwerkingsverband: Paramedische Zorggroep Eemland (PZE) Opgericht: maart 2021

40 | FysioPraxis mei 2021

“Menno Werrie en Will Bonneveld namen in 2018 het initiatief voor de PZE. Later heb ik me aangesloten; samen vormden wij het oprichtingsbestuur. De PZE is een coöperatie voor alle paramedici, maar we zijn gestart met het verenigen van de fysiotherapiepraktijken. Als je meteen de hele paramedie in de regio Eemland wilt organiseren, ben je drie jaar verder. Het doel is: draagvlak creëren onder fysiotherapiepraktijken en vandaaruit in

achter het nieuws

gesprek gaan met mogelijke stakeholders zoals Huisartsengroep Eemland BV en het Meander Medisch Centrum. Samen met hen willen we zorgthema’s vaststellen, zoals de GLI of valpreventie.

In de uitvoering gaan we vervolgens multidisciplinair samenwerken aan deze thema’s.”

Organisatievorm “We hebben gekozen voor een coöperatie omdat het ons verenigt en je met deze structuur ook financiële afspraken kunt maken met partijen. Door ons bovendien een zorgroep te noemen, kunnen we met mandaat van de fysiotherapiepraktijken op eenzelfde niveau onderhandelen en aansluiten op onder meer de Huisartsengroep Eemland BV, die een belangrijke samenwerkingspartner is. Doordat je over en weer van elkaar weet hoe het geregeld is, voorkom je dat je van alles moet uitleggen.”

Veel animo “Om goed gefundeerd aan de slag te gaan, moet je een organisatievorm kiezen. Daarnaast moet er een beleidsplan, een communicatieplan en regiobeeld komen. Ik vertel dit nu wel even zo vlotjes, maar geloof me: zoiets heeft heel wat voeten in de aarde. Wat daarvoor nodig is, is commitment. Je moet er tijd in steken. Veel tijd. Menno, Wil en ik waren daartoe bereid en het KNGF heeft ons met raad en daad terzijde gestaan. Wat ons dreef? Dat het voor de complexe patiënt van belang is om de juiste zorg vanuit verschillende disciplines te kunnen aanbieden, waarbij samenwerken centraal staat.

Daar geloven we in. Het animo was vanaf het begin groot. Bij de officiële kick-off in maart 2021 stond de teller op twintig.

Praktijken herkennen actuele ontwikkelingen; de tijd is rijp voor samenwerking!”

‘Voor de complexe patiënt is het van belang om de juiste zorg vanuit verschillende disciplines te kunnen aanbieden, waarbij samenwerken centraal staat’ Belang van samenwerking “Naast het creëren van draagvlak, was het voor ons belangrijk om contact te leggen met toekomstige stakeholders. Eind 2020 is dat gelukt. Kennelijk waren wij in staat om onze doelen zo te verwoorden, dat huisartsen het belang inzagen van samenwerking. Wat daarbij hielp, is dat we goed beslagen ten ijs kwamen. Voorafgaand aan het gesprek hebben we ons grondig verdiept in zaken die momenteel spelen binnen de huisartsengroep. Met de huisartsen gaan we nu verder praten over de zorgthema’s en wat daarbij de gemeenschappelijke belangen zijn. Op korte termijn willen we ook in gesprek met het Meander Medisch Centrum over samenwerking.”

Plannen “Binnenkort willen we in gesprek met ­stakeholders in de tweede lijn. Daarnaast werken we verder aan vergroting van ons draagvlak. Iedere praktijk is welkom bij PZE, ook de kleinere. In de toekomst kunnen praktijken per zorgthema bekijken of ze iets kunnen betekenen. In 2021 gaan we als pilot in elk geval al een inhoudelijke thema uitwerken.”

Coöperatie Fysiotherapeuten Midden Holland

Voortvarend: niet afwachten, maar aan tafel zitten Naam: Alex Hoen Functie: voorzitter FTMH en praktijkeigenaar Fysiotherapie Gouda Samenwerkingsverband: Coöperatie Fysiotherapeuten Midden Holland Opgericht: september 2020

Kartrekkers Een kartrekkersgroep van vijf fysiotherapeuten uit regio Midden Holland heeft, ondersteund door het regioteam van het KNGF en na een voorbereiding van een jaar, op 25 september 2020 de Coöperatie Fysiotherapeuten Midden Holland (afgekort FTMH) opgericht. Voortvarendheid is het kenmerk van FTMH.

Samenwerken zonder concurrentie Alex Hoen, voorzitter van de coöperatie: “We zijn met vijf collega’s bij elkaar gekomen en hadden als uitgangspunt: samenFysioPraxis mei 2021 | 41

»

achter het nieuws

De regioadviseurs van het KNGF Wil je meer weten over regionalisering of meteen contact opnemen met een regioadviseur? www.kngf.nl/samenwerkingsverband of www.kngf.nl/regioadviseurs

Sta jij al op de kaart?

Samen met ruim 30 samenwerkingsverbanden maakten we een kaart van Nederland.

Waar sta jij op die kaart?

» werken zonder concurrentie. Samenwerken omdat we zien dat door bijvoorbeeld ontwikkelingen als de Juiste Zorg op de Juiste Plek veel interessante veranderingen op ons af komen. We willen niet afwachten, maar aan tafels zitten waar ontwikkelingen en besluiten rondom zorg in de regio op de agenda staan.

We willen in het regionale zorglandschap in contact staan met andere ­zorgverleners. Natuurlijk ook omdat huisartsen, vertegenwoordigd in de coöperatie Mediis, duidelijk vroegen om één loket in de regio voor de fysiotherapie. Samenwerken zonder concurrentie betekent dat we onze bestaande relaties met stakeholders en ervaringen delen, dat we ook samen nieuwe stakeholders actief gaan opzoeken vanuit de inzet: het gezamenlijke belang voor de fysiotherapie in de regio Midden Holland/Groene Hart.”

Zoomen De oprichtingsvergadering was best bijzonder. Door corona moest alles van fysiek ontmoeten naar volledig online ‘zoomen’.

In de online oprichtingsvergadering is ook de begroting voorgelegd. Alex: “Zowel de oprichting als de begroting is direct goedgekeurd. We hebben veel vertrouwen gekregen van onze leden.”

Vraaggesprekken Na de oprichtingsvergadering zijn telkens twee bestuursleden in vijf online momenten vraaggesprekken aangegaan met alle leden. Met vragen als: wat voor praktijk ben je, welke kansen en bedreigingen zie je, wat verwacht je van de coöperatie en meer.

Een behoorlijke maar, zo blijkt, zeer zinvolle tijdsinvestering. Alex: “Vanuit deze ‘ophaalsessies’ voeden we ons beleidsplan. We vinden het natuurlijk fijn dat onze inzet van samenwerken ook door de leden ondersteund wordt. We realiseren ons als bestuur dat we een duidelijke verantwoordelijkheid hebben. We zijn dan ook direct aan de slag gegaan.” Inmiddels vertegenwoordigt FTMH vijfentwintig praktijken met ongeveer tweehonderd fysiotherapeuten en een omzet van rond de twaalf miljoen.

GLI-aanvraag Een voorbeeld van zo’n concrete inzet is de GLI. De huisartsencoöperatie Mediis wil niet de kartrekker van de GLI in de regio zijn. Toen een subsidiecall voorbijkwam om de GLI te organi-

42 | FysioPraxis mei 2021

seren in de regio kwam het bestuur van FTMH direct in actie.

Via het regioteam van het KNGF werd contact gelegd met een adviesbureau om de aanvraag te ondersteunen. Alex: “We hebben vanuit FTMH met Mediis, de gemeente Gouda en zorgverzekeraar VGZ een intentieverklaring ondertekend als basis voor de aanvraag. Inmiddels hebben we wat vragen teruggekregen.

Vooralsnog lijken alle lichten op groen te staan en zitten we in de juiste richting.”

‘Gezamenlijk meedenken over oplossingen die we samen kunnen vormen voor de uitdagingen waar we voor staan. Van de juiste zorgverlening tot aan passende financiering’ Agenda “Er ligt een interessante agenda voor de (nabije) toekomst”, vervolgt Alex. “Als alle lichten op groen blijven staan medio zomer gaan we de GLI activeren en zal de GLI na de zomer operationeel zijn. We hebben in korte tijd een goede verstandhouding met Mediis opgebouwd en verkennen nu al een intensievere vorm van samenwerking. Ook op de agenda staat: contacten aanhalen met het Groene Hart Ziekenhuis als preferent ziekenhuis in ons gebied. Als we spreken over het verplaatsen van zorg uit de tweede lijn naar de eerste lijn, dan zijn we graag partner voor de regio. Dat zelfde geldt voor de gemeenten in onze regio. We zijn inmiddels al betrokken bij de ­preventie-akkoorden van de gemeenten Gouda en Waddinxveen.

Naast zelf op zoek gaan, krijgt FTMH nu ook vragen. Bijvoorbeeld vanuit het hand- of het neurologienetwerk over mogelijkheden rondom de coöperatie. “We hopen samen met Mediis binnenkort ook de eerste gesprekken te hebben met VGZ en zullen actief contact leggen met andere grotere zorgverzekeraars. We willen gezamenlijk meedenken over oplossingen die we samen kunnen vormen voor de uitdagingen waar we voor staan. Van de juiste zorgverlening tot aan passende financiering.”

Blijven aansluiten “Maar”, nuanceert Alex, “als nieuwe coöperatie komt er veel op je af en de neiging is dan om overal direct op in te spelen. Maar we willen niet zo veel mogelijk doen, maar juist dat wat we doen, zo goed en gedegen mogelijk doen, én altijd aansluiten bij wat onze leden belangrijk vinden.”

Annet Reusink, communicatie KNGF

Robert Hoogland, senior ­regioadviseur Zuid West, KNGF

Gratis sus r u c f e o pr t.w.v. n 2 punte

Ik kies voor nascholen op mijn moment Vraag een gratis proefcursus aan via www.cme-online.nl/fy-gratis

 24/7 beschikbaar

 De beste docenten uit het vakgebied

 Ruim 55 onderwerpen

Online nascholing voor fysiotherapeuten

Gymna Nederland

Nieuw Bezoek ons in onze gloednieuwe showroom in Hapert of via gymna-shop.nl.

Gymna Nederland | info@gymna-shop.nl Industrieweg 5a, 5527 AJ Hapert | Tel. 085 9029830. www.gymna-shop.nl

Ontvang een geschenk bij je bezoek (zolang de voorraad strekt)

Uw praktijk. Onze zorg.