FysioPraxis december 2019- januari 2020

Vakblad voor de fysiotherapeut - ledenblad KNGF

Revalidatiecentrum Basalt

Fysiotherapie op de ic

Stijve totale knieprothese

Jaargang 28 december 2019/ januari 2020

nr 10

U kent Chemodol, de hypo-allergene afwasbare massage-olie.

Maar Chemodis heeft meer massage-oliĂŤn.

Zoals Chemotherm, een massage-emulsie met milde en verantwoorde warmtewerking. Het zuiver plantaardige Olivine, zonder conserveermiddelen en emulgatoren. Chemovine, speciaal voor de sterk behaarde huid.

Over de rug van Chemodol.

En, speciaal voor de overgevoelige huid, Chemoderm met natuurlijke werkstoffen en de ongeparfumeerde Baselin Emulsion met biologische eigenschappen.

Uw leveranciers kunnen u er alles over vertellen.

Of bel voor meer informatie: +31 (0)72 - 520 50 83 www.chemodis.nl

Chemodis B.V.

CHEMODIS

Dat ligt voor de hand

Para-medische Farmacie Postbus 9160 NL-1800 GD Alkmaar Tel. +31 (0)72 - 520 50 83 E-mail: sales@chemodis.nl

colofon

redactioneel

FysioPraxis is het officiële tijdschrift van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) en verschijnt 10 keer per jaar.

Puzzelen

Redactieadres

KNGF Postbus 248 3800 AE Amersfoort E: info@miekevandalen.nl Eindredactie

Mieke van Dalen E: info@miekevandalen.nl M: 06 502 43 735 Redactie

Saskia Bon (hoofdredacteur) Mieke van Dalen (specialistenkatern) Karin Haks Corelien Kloek Niek Koenders Caroline Speksnijder Advertenties

Cross Media Nederland Dyron Bijl E: dyron@crossmedianederland.com T: 010-7421941 Anouk Rondberg E: anouk@crossmedianederland.com T: 010-7421945 I: www.crossmedianederland.com Adreswijzigingen KNGF-leden

www.mijnKNGF.nl

Abonnementen niet-KNGF-leden Een particulier abonnement kost per jaar € 106 en buiten­ landse abonnees betalen € 45 voor een digitale versie (prijswijzigingen voorbehouden).

Abonnementen kunnen op ieder moment starten en je betaalt aan het begin van het jaar voor het aankomend jaar.

Beëindiging kan op elk moment, met inachtneming van één maand opzegtermijn. Er volgt een verrekening naar rato en teveel betaald abonnementsgeld wordt gecrediteerd.

KNGF, Postbus 248, 3800 AE Amersfoort T: 033 467 29 29 E: ledenadministratie@kngf.nl Verantwoordelijkheid

De redactie beslist over de samenstelling van FysioPraxis.

De auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de door hen geschreven artikelen en het KNGF voor het KNGF-katern.

Auteursrecht © 2019 KNGF. Artikelen mogen alleen worden overgenomen en/of vermenigvuldigd na schriftelijke toestemming van het KNGF en met bronvermelding. Voor overname voor com­ merciële doeleinden vragen we een passende vergoeding.

Fijn, het is weer bijna kerst! Hopelijk heb je tijd om even rust te nemen en bij te komen van het afgelopen jaar. Kan je even op de bank ver­ d­wijnen in een goed boek of lekker gedachteloos puzzelen. Tijd ook om FysioPraxis er weer eens bij te pakken. Maar wat is er mooier dan je vakkennis up-to-date houden én tegelijkertijd te kunnen puzzelen?

René de Bruijn heeft ons blad anderhalf jaar voorzien van interessante en gevarieerde casuïstiek in de rubriek Test je kennis waarbij je als lezer werd uitgedaagd om klinisch te redeneren en de puzzel op te los­ sen. Helaas komt met het einde van het jaar ook een einde aan deze mooie rubriek. In dit nummer vind je de laatste, tiende casus. René, namens heel de redactie bedankt voor je waardevolle bijdrages!

Als fysiotherapeut zijn we eigenlijk continu aan het puzzelen.

Bijvoorbeeld als het gaat om het geven van optimale zorg bij een patiënt die niet aanvullend verzekerd is en niet veel behandelingen kan betalen. Of bij het stellen van onze fysiotherapeutische diagnose, wanneer de uitkomsten van het lichamelijk onderzoek elkaar tegen­ spreken. Maar ook als we proberen onze patiënten de beste behande­ ling te geven waarbij we evidentie, klinische expertise en de waarden van de patiënt zo goed mogelijk met elkaar combineren en op elkaar afstemmen.

Met FysioPraxis proberen we jou als lezer een beetje te helpen met het oplossen van deze laatstgenoemde puzzel door (nieuwe) kennis met je te delen. Hierbij vragen we de auteurs om hun onderzoeks­ bevindingen zo veel mogelijk om te zetten in concrete adviezen voor de dagelijkse praktijk. In dit nummer kun je onder andere lezen over de validiteit en hanteerbaarheid van commercieel verkrijgbare activiteitenmeters, over een veilige en doelgerichte fysiotherapeu­ tische behandeling voor patiënten op de intensive care en over het op gestructureerde wijze monitoren van het herstel van de range of motion bij een totale knieprothese.

Fijne feestdagen!

Bladconcept

Jessica Dales, Dock35 Vormgeving en drukwerk Cross Media Nederland

Namens de redactie, Karin Haks

Foto omslag

Wiep van Apeldoorn

fysiopraxis@kngf.nl

ISSN

0927- 5983

Foto: Paul Hoes

@FysioPraxis

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 3

op de cover

Anke Kornuijt Wie ben je?

Ik ben fysiotherapeut/ manueel therapeut in het St. Annaziekenhuis in Geldrop en werk zowel klinisch als poliklinisch.

Daarnaast ben ik betrokken

bij wetenschappelijke onderzoeken binnen het Kenniscentrum Orthopedie en studeer ik Klinische Gezondheidswetenschappen aan de Universiteit van Utrecht.

Ik lees FysioPraxis vooral…

Waar is de coverfoto gemaakt?

… alle zorgprofessionals van onze afdeling Orthopedie.

Telkens weer proberen we de zorg voor onze patiënten te verbeteren en willen we innoveren, denk aan het sneller mobiliseren na een operatie, geen leefregels na een heupprotheseoperatie, het gebruik van een ‘patient journey App’ of een vernieuwde huiskamer voor de patiën­ten.

Foto: Wiep van Apeldoorn

Mevrouw en ik zitten te ­bengelen op de behandel­ bank ter ontspanning van haar kniegewricht (na een totale knieprothese) in de oefenruimte van de verpleeg­ afdeling Orthopedie, in het St. Annaziekenhuis in Geldrop.

Vrij snel na de operatie lopen we hiernaartoe voor het uit­ voeren van allerlei oefeningen en het geven van adviezen.

… om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen en de onderzoeken die uitgevoerd zijn.

Ik ben trots op…

Ik heb gekozen voor fysiotherapie omdat… … de combinatie van werken met patiën­ten en constant leren/ innoveren erg goed bij mij past.

Wetenschapsprijs In november heeft Anke Kornuijt de aanmoe­ digingsprijs gewonnen van de Geldrop Science Meeting van de afdeling Orthopedie St. Anna Zorggroep voor haar wetenschappelijk werk.

-advertentie-

YVLO-ZwangerFit® Opleiding

In 3 maanden tijd word je allround YVLO-ZwangerFit® Trainer.

KNGF: 123 accreditatiepunten

YVLO-Babymassage®

Je leert een cursus Babymassage te geven.

YVLO-ZwangerFit® Mindful Ademen en Ontspannen Ademen en ontspannen volgens methode van Dixhoorn.

Kijk voor de data en meer informatie op yvlo.nl.

Landelijk netwerk van paramedici gespecialiseerd in de behandeling van Centraal NeurologischeAandoeningen Meer info & aanmelden via www.CNAnet.nl 4 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

Master Fysiotherapiewetenschap Wat beweegt jou?

Wil jij de kwaliteit van fysiotherapeutische zorg verbeteren? De wetenschappelijke kennis die daarvoor nodig is ontwikkelen? Werk en studie combineren? Dan is Fysiotherapiewetenschap iets voor jou!

Tijdens deze tweejarige deeltijd master leiden we je op tot academicus die in staat is bij te dragen aan de ontwikkeling van fysiotherapeutische zorg vanuit wetenschappelijk perspectief.

Ruim 80% van de afgestudeerden heeft binnen een jaar een functie die aansluit bij de opleiding.

UU Master’s Open Day 14 februari 2020! www.uu.nl/masters/fysiotherapiewetenschap

inhoud

VERDER:

6 Geschiedenis: studiedag SGF 7 Column Jeroen van Egmond 11 Patiënt in beeld: THP 13 Test je kennis 13 Column Arianne Verhagen 18 Fysiotherapeut in het buitenland 20 Ingezonden 30 Van het tuchtcollege: twee zaken

8

14 Specialistenkatern

21

24

8 Basalt

14 Activiteitenmeters

Het grootste expertisecentrum voor revalidatiegeneeskunde van Nederland is het Zuid-Hollandse Basalt. Zoals in alle revalidatiecentra wordt hier hoogcomplexe zorg verleend. Basalt zet sterk in op zorginnovatie en e-health. Maak kennis met het SmartLab en de vele andere ontwikkelingen binnen de medisch-specialistische revalidatie.

21 Fysiotherapie op de ic

Juultje Sommers promoveerde op vroegtijdige revalidatie voor patiënten op de ic. Doel van haar onderzoek was een klinische richtlijn te ontwikkelen voor veilige en effectieve fysiotherapie op de ic, en bij te dragen aan het wegwerken van de hiaten in kennis over fysiologische reacties op inspanning en het meten van spieractiviteit bij patiënten op de ic.

‘Ik had nog geen 6000 stappen, dan ga ik nog een rondje met de hond’, zo luidt een van de ervaringen met een activiteitenmeter. Commercieel verkrijgbare activiteitenmeters zouden ook gebruikt kunnen worden binnen de fysiotherapie. Maar hoe goed meten ze, en wat zijn de ervaringen met deze meters? Dit artikel van Darcy Ummels e.a. belicht beide aspecten.

24 Totale knieprothese

In dit onderzoek van Anke Kornuijt e.a. is het verloop van de knieflexie en -extensie in de eerste acht weken na plaatsing van een TKP wekelijks geanalyseerd.

Daarnaast is het herstel in knie-ROM vergeleken bij patiënten met een normaal en een vertraagd beloop. Met deze informatie kan de fysiotherapeut vroegtijdig patiënten herkennen bij wie herstel achterblijft.

32 NFP Werkgeluk 33 NVFK Regionalisering 34 NVZF Hersentumor 35 NVBF Bakkers

KNGF katern 37 In het zonnetje 38 Beroepscode 39 Nightingale onderzoek 40 Terugblik DvdF FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 5

geschiedenis

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

Studiedag 2019

De jaarlijkse studiedag van de Stichting Geschiedenis Fysiotherapie (SGF) vond plaats in het Trefpunt Medische Geschiedenis in Nederland op Urk. Dit jaar waren er voor het eerst praktijk-intermezzo’s over o.a. verdwenen behandelingen, gebruiksvoorwerpen en apparatuur.

Tekst: Huub Vossen en Anton de Wijer

Anton de Wijer lichtte in zijn openingswoord de tijdlijn van een eeuw fysiotherapie toe. Veel behandelingen en apparatuur hebben de tand des tijds niet doorstaan.

Hij zette de doelstellingen van de SGF uiteen en benadrukte dat het belangrijk is de kennis van en interesse voor de geschiedenis van de fysiotherapie te bevorderen.

Gert Kwakkel bracht een hommage aan Robert C. Wagenaar door zijn belangrijke wetenschappelijke oeuvre te presenteren.

Michel Steenks vertelde over het ontstaan en de ontwikkeling van het vakgebied gnathologie in de tandheelkunde en de opkomst van de fysiotherapie daarbij.

Huub Vossen sprak over de rol van dr.

Johann Mezger, bekend geworden door zijn fricties en het Hamersysteem, en vergeleek die met de huidige Macedonische therapie.

Aan de hand van enkele praktijkvoorbeelden van patiënten op video werden de resultaten van deze behandelmethode getoond. Ronald Valk gaf een presentatie over apparatuur die door de tijd heen gebruikt werd in de fysiotherapiepraktijk bij patiënten met longproblemen. Een mooi voorbeeld was de ‘kroepketel’, een instrument om te vernevelen bij kroep (difterie).

Er was ook ruimte om het erfgoed van andere medische disciplines te bezoeken.

Zowel fysiotherapie als farmacie, ver-

pleegkunde en de medische afdelingen hebben een museale uitstraling. Ook is er een ruimte waar men in alle rust in de archieven kan duiken.

Bekijk de presentaties van de studiedag 2019 op de website van de SGF.

Volledige artikel: www.kngf.nl/fysiopraxis

RADIALE SHOCKWAVE BTL-6000 SWT TOPLINE RADIALE SHOCKWAVE -advertentie-

BTL-6000 SWT TOPLINE

• Mobiel en gebruiksvriendelijk • Voorgeprogrammeerde behandelprotocollen Gemakkelijk zelf de behandelparameters instellen • Mobiel en gebruiksvriendelijk Soepel verrijdbare kar met grote rembare zwenkwielen • Voorgeprogrammeerde behandelprotocollen Opbergladeszelf voor en accessoires • Gemakkelijk debehandelkoppen behandelparameters instellen Ergonomisch behandelpistool met start/stop knop • Soepel verrijdbare kar met grote rembare zwenkwielen koppen: mm focus, 15 mm • Applicator Opberglades voor 15 behandelkoppen enmulti-focus accessoiresen 9 mm multi-focus Ingebouwde compressor • Ergonomisch behandelpistool met start/stop knop Garantie: 2koppen: miljoen15shocks • Applicator mm focus, 15 mm multi-focus en 9 mm multi-focus Incompany training • Ingebouwde compressor Marketing2kit • Garantie: miljoen shocks Revisiekit training • Incompany • Marketing kit • Revisiekit

€ 7.495,inclusief BTW €Voordeelprijs 7.495,inclusief BTW Voordeelprijs

BTL Benelux 6 | FysioPraxis december 2019/januari 2020 Baarnsche Dijk 6B 8/9 3741 LR Baarn BTL Benelux

BTLMED.NL | INFO@BTLMED.NL | +31 85 0404841

kort nieuws

column

In memoriam: Gerard Worm Op zondag 27 oktober jl. is Gerard Worm op 86-jarige leeftijd overleden. Gerard was erelid van het KNGF en een begrip binnen de fysio­ therapie en oefentherapie.

Veel fysiotherapeuten maakten kennis met zijn manier van ‘onderzoekend behandelen en behandelend onderzoeken’ in de 115 cursussen ‘Sensomotoriek’ die hij tussen 1979 en 2013 gaf. Opmerkelijk: Gerard Worm begon en eindigde deze cursussen altijd met de foto van een uil, als symbool voor wijsheid. Op de website van de NPi staat een deel van een interview met Gerard Worm, waarin hij dieper ingaat op zijn visie op ‘onderzoekend behandelen en behandelend onderzoeken’.

FysioFacts In de eerste editie van KNGF FysioFacts (oktober 2019) zagen we dat het aantal geregistreerde fysiotherapeuten in het Centraal Kwaliteitsregister Fysiotherapie (CKR) in 2019 behoorlijk is gestegen ten opzichte van 2014. Aan het einde van 2014 vond er een herregistratie plaats. Fysiotherapeuten konden op dat moment hun registratie verlengen als zij voldeden aan de voorwaarden. Een soortgelijke situatie is er nu, eind van 2019. Met een nieuw kwaliteitsregister, want het Kwaliteitsregister Fysiotherapie (KRF NL) vervangt het CKR. Hoeveel fysiotherapeuten verlengen hun registratie binnenkort of hebben de verklaring voor herregistratie inmiddels al getekend? Het antwoord op die vraag geven we in de tweede editie van FysioFacts. Deze volgt in het voorjaar van 2020.

Informatie en kennis in FysioFacts In FysioFacts van het KNGF kijken we naar de rol van fysiotherapie in het zorglandschap. Naar bijvoorbeeld resultaten, behandelingen en de ontwikkeling van het vak. We geven je inzicht in de rol van de fysiotherapeut als behandelaar. En cijfers of infographics over praktijken en patiënten. Bekijk alle feiten en cijfers in de eerste editie van de FysioFacts op www.kngf.nl/fysiofacts.

Heel Beste collega, Ethiek, moraal en integriteit worden soms door elkaar gebruikt, zelfs als synoniemen, en ook weer verder onderscheiden, bijvoorbeeld in bedrijfsethiek, persoonlijke moraal of professionele integriteit. Wat al deze termen gemeen hebben, is dat het steeds gaat over de vraag: wat is goed handelen?

Wat ‘goed’ is, is echter verre van helder. Welke meetlat moet je gebruiken om dit vast te stellen? Een in onze maatschappij veel gebruikte maat is ‘efficiëntie’. Efficiëntie is altijd gericht op specifieke doelen. Helaas kan het focussen op efficiënt werken in de praktijk leiden tot een vervelend gevoel. Dat komt volgens mij omdat hulpverleners meestal veel meer dan één doel nastreven of bereiken, en als bepaalde waarden die jij belangrijk vindt, niet gezien of gewaardeerd worden, kan dat stress opleveren. En zelfs als ethische reflectie leidt tot een besluit over wat het juiste is om te doen, kan de uitvoering daarvan nog veel van je vragen, en op z’n minst zul je moeten leven met de gevolgen van je keuze. Je kunt dus weten wat te doen, en toch intern verscheurd zijn. Je bent dan niet meer heel. Die heelheid is een van de invullingen van het begrip ‘integriteit’.

Over het algemeen zijn mensen vrij goed in het bewaken van dit soort heelheid. Ik vind bijvoorbeeld dat ik een eerlijk mens ben, met respect voor de eigendommen van anderen.

Als ik vervolgens geld zou vinden in de metro, kan ik met mijn verstand gaan redeneren: ‘de eigenaar is waarschijnlijk al lang weg’, ‘als ik het naar de politie breng, komt waarschijnlijk toch niemand het halen’, enzovoort. (Waarom is het toch dat emoties als onbetrouwbaar te boek staan en ratio als hoogste goed?) Ik kan het geld in mijn zak steken en toch blijven geloven in mijn integriteit. Dus: als je pas gaat werken aan je integriteit bij problemen, mis je waarschijnlijk veel. Als je het laat afhangen van je eigen argumenten, kun je waarschijnlijk veel rechtpraten (zie bijvoorbeeld de tuchtrechtzaken elders in deze FysioPraxis: ja, ik zat fout, maar ik ben bereid aan mezelf te werken). Om te ontsnappen uit je eigen logica, heb je anderen nodig; doe aan morele intervisie! Wanneer is die intervisie dan integer genoeg? Als je het geheel hebt meegewogen: alle betrokkenen een stem hebt gegeven. Dit soort intervisie levert veel emotionele steun op, maar ook een goede argumentatie voor je beslissing, zodat je die moediger kunt uitvoeren en beter kunt uitleggen. En omdat stress die lang duurt slecht voor je is, is het ook nog eens ‘helend’.

Collegiale groet, Jeroen van Egmond Docent fysiotherapie en zorgethicus (en trainer integriteit) j.van.egmond3@hva.nl Lees verder: Stanford Encyclopedia of Philosophy

Bron: Fysio-Enieuws KNGF FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 7

het revalidatiecentrum

‘Positieve gezondheid zit in het DNA van de medisch-specialistische revalidatie’

Basalt

In 2017-2018 belichtte FysioPraxis de universitaire medische centra (umc’s). Nu zetten we de schijnwerpers op de revalidatiecentra in Nederland. Deze aflevering is gewijd aan Basalt. Belangrijkste speerpunt: ontwikkeling en inzet van innovatieve technologie ten behoeve van de patiënt.

Tekst: Mieke van Dalen | Beeld: Basalt

Medisch-specialistische revalidatie

Als je binnenkomt bij de vestiging van Basalt aan de Haagse Vrederustlaan, kijk je in de imposante hal automatisch naar boven, waar het licht vanuit het dak prettig naar binnen valt. Het gebouw moest geen ziekenhuissfeer ademen, zo was de gedachte bij de verbouwing van het pand een vijftal jaar geleden. En dat is goed gelukt. De rondleiding die ik krijg van Sander Houdijk, senior adviseur zorg­ innovatie en één dag in de week werk­ zaam als fysiotherapeut, voert onder meer langs het SmartLab, het Huis van de Toekomst, de prachtige oefenzaal voor fysiotherapie en het zwembad, en door de gangen waar fysiotherapeuten en ergotherapeuten huizen. Beneden zijn de orthopedische instrumentmaker en schoenmaker gevestigd.

Basalt is een centrum voor medisch-­ specialistische revalidatie in de Leidse en Haagse regio, en het grootste expertise­ centrum voor revalidatiegeneeskunde van Nederland. Sander wijst op een kaart aan de muur het zorggebied van Basalt aan na de fusie van begin dit jaar: in de Haagse contreien, naar het oosten uitwaaierend tot Gouda, en in Leiden en omgeving.

Zoals in alle revalidatiecentra wordt hier hoogcomplexe zorg verleend, en wordt er samengewerkt met alle zorgaanbie­ ders uit de zorgketens, bijvoorbeeld met het afasiecentrum Leiderdorp e.o., het Curium-LUMC (kinder- en jeugdpsychia­ trie), Integrale vroeghulp (zeer jonge kinderen met een ontwikkelingsstoornis), Koninklijke Visio (slechtziende en blinde mensen) en scholen voor speciaal onder­ wijs, waaronder mytylscholen. Basalt

8 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

levert zowel klinische als poliklinische zorg en richt zich zowel op volwassenen als op kinderen. Bij de volwassenenrevalidatie voert de neurologische revalidatie na CVA de boventoon. De meeste patiënten wor­ den vanuit het ziekenhuis doorverwezen door de specialist. In ­overleg met de reva­ lidatiearts wordt bepaald of er een indica­ tie is voor medisch-specia­listische revali­ datie. In de poliklinische revalidatie wordt o.a. integraal aandacht besteed aan het terugkeren naar werk. Dat gebeurt in nauwe samenwerking met arboartsen.

SmartLab Een belangrijk aandachtsgebied voor Basalt is zorginnovatie en e-health.

Nieuwe technologische toepassingen om patiënten te helpen, worden sinds vijf jaar ontwikkeld en getest in het SmartLab, een fysieke testruimte in de vestigingen in Den Haag en Leiden. Het SmartLab toetst innovatieve produc­ ten en diensten op bruikbaarheid in de revalidatiezorg, en is ontwikkeld samen met de Haagse Hogeschool (HHS) en de Hogeschool Leiden (HL). Dat varieert van 3D-geprinte orthopedische hulpmidde­ len tot apps die patiënten ondersteunen bij het koken. Bij het SmartLab werken zowel docenten van de HHS en HL als medewerkers van Basalt, in samen­ werking met partners uit het MKB. Het SmartLab heeft ook een etalagefunctie voor patiënten, behandelaars, collega’s buiten Basalt, onderwijsinstellingen en geïnteresseerden vanuit het buitenland.

Met de TU Delft wordt samengewerkt op technologisch gebied. Zoals met Yes!Delft, een ‘incubator’ voor technolo­ gie; drie innovatieprojecten zijn hiermee opgestart. Basalt begeleidt deze projec­ ten procesmatig.

de ervaringen met FAST@home erg posi­ tief waren, werd het tijd om op te scha­ len naar een website met geïntegreerde applicaties. “Het is technologisch een enorme uitdaging, en we zijn er trots op dat we al zo ver zijn. CVA-netwerken kun­ nen de website gebruiken als een middel voor anderhalvelijnszorg.”

Bij het SmartLab hoort een oefenwoning voor patiënten en hun eventuele mantel­ zorgers. Dit is een proefwoning met inno­ vatieve domoticatoepassingen, zoals een stofzuigerrobot, verlichting die meteen aangaat als je binnenkomt, licht dat rea­ geert op je stem, een in hoogte verstelbaar aanrecht, en nog meer zaken die handig zijn in het dagelijks leven. Hier kan de klini­ sche revalidant de overgang naar de thuis­ situatie oefenen. De verrichtingen van de revalidant worden gemonitord. De ervaring is dat zowel de revalidanten als de behan­ delaars soms nog moeten wennen aan de technologische snufjes. Behandelaars kun­ nen reserves hebben met betrekking tot de privacy. Maar die is juist goed geregeld; er worden duidelijke afspraken gemaakt tussen patiënt, mantelzorgers en behan­ delaars over wat er gemonitord wordt en hoe dat wordt gedeeld.

Ikoefenzelf Binnenkort start Basalt met een online platform waarin verschillende e-health-­ applicaties zijn verzameld voor patiën­ ten die een CVA hebben doorgemaakt: ikoefenzelf.nl. Basalt kreeg hiervoor een subsidie uit de Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) van het ministerie van VWS. Het gaat om een webomgeving die revaliderende patiënten toegang ver­ leent tot speciaal voor hen geselecteerde digitale interventies, zoals fysieke oefen­ programma’s, ­coaching en psycho-edu­ catie. Revalidanten kunnen chatten met hun behandelaar en instructievideo’s bekijken. Het project bouwt voort op het digitale behandelplatform FAST@home (Fit After Stroke at home), g ­ eïnitieerd en uitgevoerd door Basalt, de HHS en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Ook is er samengewerkt met Zorg en Zekerheid en twee eerstelijns­ praktijken. Met deze applicatie is drie jaar geëxperimenteerd, er is één onderzoeker op gepromoveerd en nog twee onderzoe­ kers gaan erop promoveren. Sander: “De onderzoeken leveren hele mooie kennis op die we ook kunnen inzetten.” Omdat

Onderwijs en onderzoek Basalt werkt intensief samen met de HHS, de HL en het LUMC. In samenwerking met het LUMC biedt Basalt interne opleidings­ plaatsen aan voor revalidatieartsen. Met de HHS en de HL heeft Basalt een over­ eenkomst voor duurzame samenwerking.

Die samenwerking vertaalt zich o.a. in het aanbieden van stageplaatsen, minoren en de uitwisseling van docenten. Basalt heeft een lector Revalidatie, orthopeda­ goog dr. Arend de Kloet.

Basalt voert veel van zijn onderzoek samen met het LUMC uit. Prof. dr. Thea Vliet Vlieland, hoogleraar doelmatigheid van revalidatieprocessen, werkzaam bij het LUMC, is verbonden aan Basalt. Het onderzoek dat Basalt met partners uit­ voert, is gebundeld binnen de afdeling IQ+R (Innovation, Quality + Research).

Het wetenschappelijk ­onderzoek richt zich vooral op de belangrijkste ­doelgroepen van Basalt: patiënten die een CVA hebben ­doorgemaakt en kinderen.

Onderzoekslijnen zijn o.a. Value Based Health Care in de revalidatie na een CVA/ NAH (zorg meetbaar maken op een manier die relevant is voor de patiënt), kinderre­ validatie en de inzet van e-health en zorg­ technologie in de revalidatie. Onderzoek wordt vaak uitgevoerd in samenwerking met het LUMC, de HHS en de HL.

Fysiotherapie Bij Basalt werken 125 fysiotherapeuten in 34 verschillende teams. Ook bewegings­ wetenschappers, bewegingstechnologen en bewegingsagogen maken er deel van uit. Een fysiotherapeut bij Basalt werkt in multidisciplinaire teams. Op een gewone werkdag heb je als fysiotherapeut je reguliere patiëntconsulten en groeps­ behandelingen, maar je overlegt ook met je team of met belangrijke samen­ werkingspartners. Zo zijn er prothese/ orthese-spreekuren met schoenmakers en instrumentmakers. Of je bekijkt samen met de revalidatiearts en de orthope­ disch specialist welk hulpmiddel op een

bepaald moment het beste is voor een patiënt. In de kliniek werkt de fysiothera­ peut samen met o.a. de rolstoeltechnicus, ergotherapeut en verpleegkundige. Zowel in de kliniek als poliklinisch zijn er dage­ lijkse teamvergaderingen. Vanuit elke discipline wordt er gerapporteerd over de patiënten, en wordt er afgesproken welke acties er zullen worden ondernomen.

Basalt werkt met deskundigheidspro­ fielen. Sander: “Per doelgroep is een bepaalde deskundigheid nodig voor onze revalidanten. Die is weer verder onder­ verdeeld per discipline. Voor een (fysio-) therapeut bij Basalt geldt per definitie een hoge specialistische deskundigheid vanwege de hoogcomplexe zorg voor de doelgroepen die wij revalideren. In de eer­ ste paar jaar dat je als fysiotherapeut bij ons werkt, krijg je diverse specialistische cursussen, bijv. over amputatie.”

Voor aankomende fysiotherapeuten is de medisch-specialistische revalidatie volgens Sander heel interessant. Vroeger hing er een wat stoffig imago omheen, maar dat is niet terecht. “De gemiddelde leeftijd van de volwassenen is hier rond de 55-60 jaar, en we hebben hier jongeren en kinderen. Het is zo mooi om met zo veel ­verschillende perspectieven samen te wer­ ken in een omgeving met zo veel kansen.

Hier kun je met technologie experimente­ ren zoals met een VR-bril, hier kun je leren van een ergotherapeut en een logopedist tijdens je stage. Dit is een sterk verande­ rend veld, zeker in de komende tijden.”

Positieve gezondheid Binnen de zorg in het algemeen en zeker ook binnen de fysiotherapie is positieve gezondheid een belangrijk thema. Wordt deze houding ten aanzien van ziekte en gezondheid ook in de revalidatiezorg toegepast? “Positieve gezondheid zit in het DNA van de medisch-specialis­ tische revalidatie”, aldus Sander. “We kijken altijd naar de sterke punten van de patiënt, daar zijn we aan gewend.

Daar kunnen veel sectoren van leren. We proberen patiënten terug te krijgen in de

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 9

»

» ­maatschappij, en als dat niet lukt op de ene manier, dan ga je andere sterke kan­ ten van de patiënt benutten.”

Toekomst Medisch-specialistische zorg levert de maatschappij veel op, maar is wel een dure vorm van zorg. De revalidatiezorg staat dan ook onder druk. Bij meerdere centra, waar­ onder Basalt, wordt er dit jaar meer zorg geleverd dan afgesproken is. Sander: “We

Basalt is op 1 januari 2019 ontstaan uit de fusie tussen Sophia Revalidatie (hoofdlocatie Den Haag) en Rijnlands Revalidatie Centrum (hoofdlocatie Leiden). De geschiedenis van beide centra gaat ruim honderd jaar terug.

Rijnlands Revalidatie Centrum werd in 1908 als het Katwijks Zeehospitium opgericht. Sophia Revalidatie is als ­eerbetoon aan Koningin Sophia op 11 mei 1879 op Scheveningen opgestart.

De nieuwe naam ‘Basalt’ verwijst naar de steensoort die gebruikt wordt in de golfbrekers in zee, en duidt daarmee zowel het verband aan met de ligging van de centra als met de gedachte aan stevigheid en veerkracht die voor de revaliderende patiënt kenmerkend is.

Basalt heeft 10 vestigingen in en nabij de regionale ziekenhuizen in Den Haag, Leiden, Alphen aan den Rijn, Zoetermeer, Leiderdorp, Gouda en Delft.

willen stepped care, en zo snel mogelijk naar de ­passende zorg. Op dit moment wordt er overal bezuinigd. Als het ons lukt efficiënter te werken in de revalidatiezorg, dan wordt de instroom in de minder intensieve zorg groter, en ontstaan daar wellicht proble­ men. De hoge kosten van de revalidatiezorg is wel een van de belangrijkste redenen waarom Basalt sterk op innovatie inzet. We zien dat de vraag nu al het aanbod over­ stijgt, dat is een landelijk probleem.”

Daartoe behoren 2 klinieken, in Den Haag en Leiden, met een totaal van 124 bedden. In aantallen patiënten is de poliklinische zorg veruit het grootst, maar in kosten staat de klinische zorg bovenaan.

Naast 52 revalidatieartsen, cardio­ logen en longartsen telt Basalt bijna 1200 medewerkers, waaronder ver­ schillende therapeuten en verpleeg­ kundigen. Gezamenlijk vormen zij de specialistische teams voor o.a. kinder-, hart-, long-, pijn-, ortho-, neuro- en oncologische revalidatie.

Jaarlijks worden er ruim 9000 patiën­ ten bij Basalt behandeld, onder wie 2500 kinderen. De revalidatiegenees­ kunde wordt uitgevoerd door interdis­ ciplinaire teams onder leiding van een revalidatiearts, en betreft zowel de meer voorkomende diagnosegroepen als de uitzonderlijke gevallen.

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met medewerkers van Basalt: Karen Costillo Gosker (communicatieadviseur), Klaasjan van Haastrecht (senior adviseur innovatie), Sander Houdijk (senior adviseur innovatie en fysiotherapeut), Jorit Meesters (hoofd onderzoek) en Sotice Pieters (revalidatiearts).

10 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

Demografisch gezien zal de vergrijzing in de nabije toekomst zo’n 25 jaar een ‘tijdelijk’ probleem vormen. “Daarnaast zie je dat we het in elke laag van de bevolking beter doen. We houden men­ sen in leven die vroeger overleden, met name in de leeftijdsgroepen die we hier bij de volwassenen zien. Dat levert alle­ maal nieuwe hulpvragen op. Dat is een structureel probleem. Daarnaast zie je dat de mensen die we helpen, andere hulpvragen hebben. Ze worden kritischer, ze komen beter geïnformeerd binnen, ze hebben persoonlijke hulpvragen, wat eigenlijk ook heel goed is. En daar zie je de tweedeling van mensen die het lukt om de eigen regie weer te nemen, en de mensen die dat niet lukt, de kwetsbare groep. Juist deze groep van de meest kwetsbare mensen zullen de hulp van een revalidatiecentrum nodig hebben.”

Hoe ziet de revalidatiezorg er dan over tien jaar uit? Sander: “Nu is de ­zorgprofessional de kennisbron, maar straks is deze pri­ mair bezig met coaching op basis van data-analyses. De medisch-specialistische revalidatie moet de digitalisering gebrui­ ken om efficiënter zorg aan te bieden en de uitkomsten van revalidatiebehan­ deling langdurig te volgen. Daarbij is het belangrijk om rekening te houden met die mensen die niet makkelijk mee kunnen in de gedigitaliseerde maatschappij.”

Impact Wat is tot slot het meest interessante aan het werk in de medisch-specialistische revalidatie? “Dat is het multidisciplinaire werken”, zegt Sander. “Je maakt altijd gebruik van elkaars kennis. Verder is de impact die je kunt hebben op de patiënt heel groot. Dat zorgt ervoor dat ik hier elke dag heel graag kom werken. Patiënten komen hier heel slecht binnen, soms in shock, en gaan vaak lopend weer naar bui­ ten; 95% van onze patiënten gaat weer naar huis. Dat is heel veel waard.”

Meer weten?

Algemene informatie over Basalt

Promotie Manon Wentink (15 okt 2019, LUMC): The use of eHealth in rehabilitation after stroke’ (o.a. over FAST@Home)

patiënt in beeld

Els:

Foto: Wiep van Apeldoorn

“In 2013 kreeg ik een totale heupprothese rechts in de Noordwest Ziekenhuisgroep in Alkmaar. Na 3 jaar revalidatie en verschillende injecties in mijn lies besloot de orthopedisch chirurg in 2016 een hersteloperatie te doen.

Toen weer revalideren. Omdat ik al die jaren de pijn probeerde te vermijden, gingen mijn spieren een eigen leven leiden, ging ik verkeerd lopen en kreeg ik weer pijn in mijn heup.

Toen greep het ziekenhuisteam in. De fysiotherapeut en de orthopedisch chirurg hebben in mei 2019 mijn been doorbewogen op de OK (onder narcose/ruggenprik).

Dankzij hun gedrevenheid voor en plezier in hun vak – ze hebben echt alles uit de kast getrokken – ben ik vrij ­redelijk hersteld. Sinds een maand kan ik weer fietsen, na 5 jaar niet te hebben gefietst! Het is nog niet echt helemaal honderd procent, maar daar ga ik wel voor. Als ik hen over een tijdje weer tegenkom, wil ik laten zien dat ik weer vorderingen heb gemaakt.”

Verderop in dit nummer geven de fysiotherapeut en de orthopeed van Els een toelichting op de behandeling (zie pag. 29).

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 11

SOR GELOOS

TE HUUR

BEDRIJFSRUIMTES HUREN

DIVERSE TOPLOCATIES

RUIME OPZET

OP LOOPAFSTAND VAN UW DOELGROEP

Uw bedrijf dichtbij uw 50+ doelgroep.

Bent u op zoek naar een bedrijfsruimte voor uw organisatie of onderneming?

En zijn daarbij locatie, voorzieningen in de buurt én de aanwezigheid van een latente doelgroep voor u belangrijk? Kijk dan eens bij de bedrijfsruimten van SOR. SOR is een woningcorporatie voor 50-plussers en biedt naast woningen ook een gevarieerd aanbod aan bedrijfsruimten. In het bijzonder zijn de ruimtes geschikt voor zorgverleners, maatschappelijke organisaties en detailhandel.

Kijk nu voor onze beschikbare bedrijfsruimtes op www.bedrijfsruimtebijsor.nl

Een 󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹e󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹 vo󰇹󰇹󰇹󰇹󰈢󰈢󰈢󰈢 󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰈢󰈢󰈢󰈢󰈢󰈢󰈢󰈢󰈢󰈢󰇹󰇹󰇹󰇹󰇹󰈢󰈢󰈢󰈢

test je kennis

Tekst: René de Bruijn

casuïstiek

In deze rubriek kun je je orthopedische kennis testen aan de hand van een casus.

Schouderpijn bij het fietsen Een 58-jarige man, revalidatiearts van beroep, die in zijn vrije tijd graag op de racefiets stapt, heeft al meer dan een jaar last van zijn ­rechterschouder.

Vreemd genoeg merkt hij dat vooral als hij op zijn racefiets zit. Er is nooit een schoudertrauma geweest noch is er sprake van een structurele overbelasting van de schouder. De pijn wordt bovenop de schouder gevoeld en straalt soms uit in de fossa supraclavicularis. Er zijn geen andere gezondheidsklachten.

Bij inspectie valt op dat beide AC-gewrichten goed zichtbaar zijn, doordat hun omvang lijkt te zijn toegenomen. Het lichamelijk onderzoek geeft de volgende bevindingen: CWK-onderzoek is negatief, passief eindstandig doorgevoerde abductie-elevatie is pijnlijk, eindstandige exo- en endorotatie zijn pijnlijk maar niet beperkt, horizontale adductie is

pijnlijk en niet beperkt, active compression test in endorotatie is pijnlijk maar in exorotatie nauwelijks. De isometrisch uitgevoerde weerstandstests van de schouder zijn niet pijnlijk en tonen een normale kracht.

Wat is je diagnose?

1. SLAP-laesie 2. Artritis AC-gewricht 3. Neuralgische amyotrofie (Parsonage Turner syndroom) 4. Idiopathische glenohumerale artritis

Kijk op pag. 28 voor het juiste antwoord.

column

Paranoia Australië heeft last van een soort van ‘legal-paranoia’. Alles, maar dan ook alles moet worden vastgelegd en ondertekend. Elk risico, hoe klein ook, moet worden gedocumenteerd in een risicoformulier en financieel en juridisch worden afgedicht. Een voorbeeld: het openbaar vervoer waarschuwt mensen bij het uitstappen dat er een gleuf(je) is waar je in kan vallen. Nu was ergens de gleuf door onderhoud ietsje groter en dus waren de waarschuwingsborden ook ietsje g ­ roter. Hoe het kan weet niemand, maar iemand is toch in de gleuf terechtgekomen en had letsel. Dit werd natuurlijk een juridische zaak, aangezien de ziektekostenverzekering de schade niet wilde dekken en de werkgever ook niet. Uiteindelijk heeft de persoon de zaak gewonnen, en moet het openbaarvervoersbedrijf de medische kosten en verlies aan salaris dekken. Want, vond de rechter, men

moet niet alleen mensen waarschuwen, maar er ook voor zorgen dat ze de waarschuwing begrijpen (?!!!?!).

Recent zijn wij, als faculteit, verhuisd naar de overkant van de straat. Ik ben wel vaker verhuisd met het werk en normaal gesproken wordt dat door iemand van het ondersteunend personeel gecoör­ dineerd, krijg je een doos voor je spullen, een sticker om aan te geven dat het van jou is, en verder komt het goed. Zo niet hier. Er werd een bureau ingeschakeld.

Drie medewerkers hebben eerst met mij enkele keren overlegd over mogelijke problemen en obstakels bij die verhuizing en over de te volgen procedure.

Vervolgens heeft men drie man sterk het hele team uitgelegd hoe de krat het beste dicht kon, dat je je laptop beter dat weekend mee naar huis kon nemen en waar je precies de stickers moest plakken.

Uiteindelijk is alles prima gegaan,

maar het mooiste was nog dat het bureau ons via enkele e-mails waarschuwde dat ze tien dagen voor de verhuizing al onze naambordjes van de deur wilde halen, om die op de juiste plek in het nieuwe pand op te hangen. Ik kon er natuurlijk op wachten, maar de lolligste medewerker stond binnen vijf minuten na de eerste mail al in mijn kamer met de mededeling dat hij dan toch echt verder thuis ging werken, want hij was bang dat hij zijn oude kantoor niet meer terug kon vinden.

In elk nummer van FysioPraxis schrijft Arianne Verhagen een column over haar verblijf in Australië, waar zij sinds februari 2018 hoogleraar is aan de University of Technology in Sydney (UTS). arianne.verhagen@uts.edu.au

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 13

wetenschap – klinimetrisch onderzoek

Validiteit en ervaringen in de dagelijkse praktijk

Commercieel verkrijgbare activiteitenmeters De laatste jaren is de populariteit van commercieel verkrijgbare activiteitenmeters gestegen. Vooral jonge en sportende mensen gebruiken activiteitenmeters.1 Ze geven de gebruiker inzicht in het aantal stappen, actieve minuten, gelopen afstand en hartslag. Met activiteitenmeters krijg je een meer objectief inzicht in de uitgevoerde fysieke activiteiten. Commercieel verkrijgbare activiteitenmeters zouden ook gebruikt kunnen worden binnen de fysiotherapie. Onbekend is hoe valide en hoe hanteerbaar ze zijn in de dagelijkse praktijk.

Tekst: Darcy Ummels, Emmylou Beekman, Susy Braun, Kyra Theunissen, Albine Moser en Sandra Beurskens

Waarom activiteitenmeters?

Fysiotherapeuten wordt geadviseerd om de fysieke activiteit van patiënten met een chronische ziekte zoals chronische pijn of diabetes mellitus te meten.2-6 Dit wordt meestal gedaan met vragenlijsten en dagboekjes. Het is echter bekend dat deze vormen van zelfrapportage veel tijd kosten om in te vullen en veel vragen van het geheugen van de patiënt-respondenten.

Bovendien overschatten zij vaak hun hoeveelheid fysieke activiteit.7,8 Als alternatief kan een activiteitenmeter gebruikt worden om het activiteitenniveau te monitoren en te inventariseren gedurende een behandeltraject. De fysiotherapeut kan hierdoor op

een ­objectieve manier inzicht krijgen in het beweeggedrag van een patiënt.

Om deze activiteitenmeters in te kunnen zetten binnen de fysiotherapie, is het van belang om de klinimetrische kwaliteit te kennen.

Hieronder valt hoe goed activiteitenmeters daadwerkelijk fysieke activiteit meten (validiteit). Daarnaast is het belangrijk om te weten of de activiteitenmeters praktisch zijn in het gebruik. Het doel van dit onderzoek is daarom om de validiteit van en de ervaringen met commercieel verkrijgbare activiteitenmeters bij mensen met een chronische ziekte die door een fysiotherapeut behandeld worden, in kaart te brengen.

Dit artikel beschrijft in het kort de opzet en resultaten van twee studies. ­­Een uitgebreidere beschrijving van de resultaten is te vinden in twee publicaties: ‘Counting steps in activities of daily living in people with a chronic disease using nine commercially available fitness

trackers: Cross-sectional validity study’9 en ‘Patients’ experiences with commercially available activity trackers embedded in physiotherapy treatment: A qualitative study’.10 Het onderzoek werd uitgevoerd in de RAAK ActiF LiVe study en deels binnen het Brightlands innovatieprogramma Limburg Meet (LIME).

Onderzoeksopzet Om de validiteit na te gaan, zijn negen commercieel verkrijgbare activiteitenmeters met elkaar vergeleken in een gestandaardiseerd activiteitenprotocol waarin activiteiten uit het dagelijks leven, zoals stofzuigen of de ramen wassen, werden uitgevoerd. De ervaringen met de activiteitenmeters zijn onderzocht door de patiënten twee weken lang een activiteitenmeter te laten gebruiken, waarna ze geïnterviewd werden.

Geselecteerde activiteitenmeters – In totaal zijn negen activiteitenmeters geselecteerd die ten tijde van het onderzoek (2016) veel gebruikt

Tabel 1 Gebruikte activiteitenmeters

14 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

Activiteitenmeter

Type

Accupedo

App

Activ8

Accelerometer

Digi-Walker CW-700

Stappenteller

Fitbit Flex

Accelerometer

Lumoback

Accelerometer

Moves

App

Fitbit One

Accelerometer

UP24

Accelerometer

Walking Style X

Stappenteller

werden en variëren in soort. Deze staan beschreven in tabel 1 (meer uitgebreide tabel op www.kngf.nl/fysiopraxis).

Onderzoekspopulatie – Fysiotherapeuten van twee eerstelijnspraktijken en een revalidatiecentrum hebben patiënten gevraagd om mee te doen. Patiënten werden geïncludeerd als ze 18 jaar of ouder waren en ten minste een van de volgende chronische aandoeningen ­hadden: diabetes mellitus, COPD, chronische pijn, cardiovasculaire aandoeningen, kanker of artrose. Deelnemers werden geëxcludeerd als ze gebruikmaakten van een loophulpmiddel of een opvallend asymmetrisch gangpatroon hadden.

Validiteit activiteitenmeters – De deelnemers voerden een zelfontwikkeld activiteitenprotocol uit waarin ze activiteiten in het dagelijks leven uitvoerden, zoals stofzuigen of de ramen wassen, terwijl ze drie of vier verschillende activiteitenmeters droegen (tabel 2). Er was een kort en een lang protocol, zodat deelnemers met een lage belastbaarheid ook konden participeren in het onderzoek. De uitvoering van het protocol werd gefilmd en de opnames

zijn gebruikt om het aantal stappen te tellen ­(gouden standaard). Een stap werd geteld wanneer de deelnemer zijn gehele voet optilde en weer neerzette.11 Daarnaast is een tiende van de opnames door een tweede beoordelaar beoordeeld om de betrouwbaarheid van de gouden standaard te toetsen. De validiteit is berekend door het gemiddeld verschil, de correlatie en de limits of agreement te berekenen.

Ervaringen met activiteitenmeters – De fysiotherapeuten van de twee eerstelijnsprakijken en het revalidatiecentrum vroegen patiënten die op dat moment bij hen in behandeling waren om mee te doen. Dezelfde inclusie­ criteria als hierboven beschreven golden voor deze patiënten. De deelnemende patiënten kregen van de fysiotherapeut een van de bovengenoemde activiteitenmeters, om deze minimaal twee weken te gebruiken. Als pa­ tiënten dit wensten, mochten ze deze meter langer gebruiken of meerdere meters uitproberen. De fysiotherapeuten hebben twee trainingen gevolgd, een over het gebruik van de activiteitenmeter (hoe deze te installeren) en een sessie over het gebruik en integratie van a ­ ctiviteitenmeters in hun behandeling.

Tabel 2 Activiteitenprotocol Activiteit

Tijd of afstand

In verkorte versie?

Staan

1 minuut

Ja

Ramen wassen

1 minuut

Ja

Slalommend lopen

7 meter

Ja

Zitten

2 minuten

Ja

Staan

1 minuut

Nee

Stilstaand stofzuigen

1 minuut

Nee

Lopend stofzuigen

1 minuut

Ja

Slalommend lopen

7 meter

Ja

Drie treden trap op- en aflopen

3 keer

Ja

1 kg gewicht op de tafel tillen

1 minuut

Ja

Rechtdoor lopen

7 meter

Ja

Liggen (ruglig)

6 minuten

Nee

Zitten

5 minuten

Ja

Staan

1 minuut

Nee

Lopen met een boodschappen tas (2,5 kg)

7 meter, 2 keer

Ja

Zijwaarts lopen langs een 2 meter keukenblok

Heen en weer, 3 keer

Ja

Staan

30 seconden

Nee

Rechtdoor lopen

7 meter

Ja

Fietsen (50-60 RPM 30 watt)

3 minuten

Ja

Totale tijd

28 tot 33 minuten

19 tot 24 minuten

kg: kilogram; RPM: revolutions per minute

De fysiotherapeuten waren verder vrij in de manier waarop de activiteitenmeter werd ingezet binnen de behandeling.

Na het gebruik van de activiteitenmeter werden de patiënten bevraagd over hun ervaringen met de activiteitenmeter, via een semigestructureerd individueel interview of door middel van een focusgroepinterview. De focusgroep is gebruikt om de gevonden datasaturatie te bevestigen. Topics die bevraagd zijn, waren onder andere: complexiteit, meerwaarde van feedback en correct functioneren van de activiteitenmeter. De interviews werden geanalyseerd door middel van de framework method.12

Resultaten Validiteit activiteitenmeters – In totaal hebben 130 deelnemers geparticipeerd in dit onderzoek. Cardiovasculaire aandoeningen (15%), chronische pijn (14%) en artrose (14%) waren de meest voorkomende diagnoses en 26% had meerdere aandoeningen. De meest voorkomende combinaties waren artrose met chronische pijn, artrose met diabetes en COPD met diabetes.

De betrouwbaarheid van de in deze studie gebruikte gouden standaard (manueel stappen tellen op basis van video-opnames) bleek hoog (Intraclass Correlation Coefficent [ICC] agreement 0,98, p < 0,001 95%, betrouwbaarheidsinterval [BI] 0,96 tot 0,99).

De resultaten van de validatiestudie staan weergeven in tabel 3. Het gemiddeld aantal stappen tijdens het protocol was 446,6 (standaarddeviatie [SD] 58,6). Alle activiteitenmeters onderschatten het gemiddeld aantal stappen, behalve de Activ8, die een overschatting geeft. Het gemiddeld verschil varieert van een onderschatting van -29,7 stappen voor de Fitbit One, tot een onderschatting van -284,5 stappen voor de Digi-Walker CW-700 (zie tabel 3, kolom ‘gemiddeld verschil’). Alle activiteitenmeters hadden een systematisch, statistisch significant verschil met de gouden standaard, behalve de Fitbit One (p = 0,35). De correlatie tussen het aantal stappen volgens de activiteitenmeters en de gouden standaard is zwak voor alle activiteitenmeters (-0,02 voor de Moves tot -0,33 voor de Digi-Walker CW-700) (zie tabel 3, kolom ‘correlatie coëfficiënt’).

In de scatter- en Bland-Altman-plots is de spreiding van de resultaten op individueel niveau zichtbaar (zie tabel 3, kolom ‘limits of agreement’). Zeven activiteitenmeters gaven een overschatting wanneer een individu een hoger totaal aantal stappen zette tijdens het protocol en een onderschatting wanneer een FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 15

»

Tabel 3 Resultaten validatiestudie Activiteitenmeter

Aantal deelnemers

Gemiddeld verschil (SD)a

Gemiddeld mediaan verschil (25-75 percentiel)a

Correlatie coëfficiënt

Limits of agreement, bovengrens - ondergrens

Accupedo Step counter 50

-176,3 (132,1)

-174,5 (-251,0 tot - 102,5)

0,32

-435,2 tot 82,7

Activ8

62

107,3 (251,9)

126,0 (30,5 tot 243,5)

0,24

-471,3 tot 721,0

Digi-Walker CW-700

52

-284,5 (129,0)

-253,0 (-383,0 tot -169,0)

-0,33

-537,4 tot -31,7

Fitbit Flex

47

-93,5 (126,7)

-111,0 (-167,0 tot 3,0)

0,31

-326,9 tot 123,7

Lumoback

51

-178,5 (96,0)

-168,0 (-205,5 tot -117,0)

0,19

-366,9 tot 9,3

Moves

48

-146,6 (216,3)

-215,0 (-279,5 tot -89,3)

-0,02

-570,5 tot 277,4

Fitbit One

49

-29,7 (155,1)

-8,0 (-160,0 tot 128,0)

-0,15

-367,8 tot 308,6

UP24

49

-252,4 (104,7)

-266,0 (-327,0 tot -176,5)

0,09

-457,7 tot -47,2

Walking Style X

50

-204,4 (117,7)

-206,5 (-256,0 tot -105,0)

0,25

-438,0 tot 27,2

a: activiteitenmeter minus gouden standaard

» ­individu een lager totaal aantal stappen zette; twee activiteitenmeters, de Digi-Walker CW-700 en de UP24, lieten een constante onderschatting van het aantal stappen zien.

Ervaringen met activiteitenmeters – In totaal hebben 29 deelnemers geparticipeerd in dit onderzoek. De deelnemers waren gemiddeld 55 jaar oud (spreiding: 22-78 jaar). Chronische pijn (40%), kanker (20%) en artrose (16%) waren de meest voorkomende aandoeningen en 8% had meerdere aandoeningen.

Er zijn 23 deelnemers individueel geïnterviewd en zes deelnemers hebben meegedaan aan het focusgroep-interview. Alle deelnemers hebben een activiteitenmeter twee tot acht weken gedragen. De Activ8 is het meest gebruikt (n = 6). Daarna komen de Fitbit Flex (n = 5), de Fitbit One (n = 5), Digiwalker CW-700 (n = 4), Moves app (n = 2) en de Lumoback (n = 1). Vier deelnemers hebben twee verschillende activiteitenmeters getest, twee deelnemers hebben drie verschillende meters getest en een deelnemer heeft vier verschillende meters getest. Bij de analyses over de ervaringen van de activiteitenmeters zijn acht categorieën met bijbehorende sub­ categorieën naar voren gekomen: 1. aankoop van de activiteitenmeter; 2. instructie; 3. eigenschappen van de activiteitenmeter; 4. correct functioneren; 5. delen van data; 6. privacy; 7. het dagelijks gebruik van de activiteiten­ meter tijdens de therapie; 8. i nteresse in feedback van de activiteitenmeter.

De belangrijkste resultaten per categorie worden hierna verder toegelicht.

16 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

1. Aankoop van de activiteitenmeter – De deelnemers zijn bereid ongeveer 20-50 euro uit te geven aan een activiteitenmeter, maar zouden meer willen uitgeven als hun zorgverzekering hun financieel tegemoet zou komen.

“20-30 euro dat zou ik er wel aan uitgegeven, als ik zeker weet dat die voldoet, maar ik bedoel, ik krijg nu bij de Action voor 5 euro ook een meter waarvan ik weet niet zeker weet of die het doet.” – vrouw, 28 jaar, chronische pijn 2. Instructie – Vooral oudere deelnemers gaven aan dat ze meer instructie nodig hebben van hun fysiotherapeut bij het starten van het gebruik van een activiteitenmeter. Meerdere deelnemers hebben extra hulp van hun familie moeten vragen. Daarnaast gaven deelnemers aan dat de fysiotherapeut meer zou mogen focussen op het duidelijk uitleggen van het gebruik en het doel van de activiteitenmeter en dat de therapeut de data samen met zijn pa­ tiënt zou moeten bespreken en interpreteren.

“De therapeut moet wel leidend zijn, dus: zo gaat ’ie aan, zo moet je hem gebruiken, dit gaan we bereiken.” – man, 66 jaar, diabetes mellitus en cardiovasculaire aandoening 3. Eigenschappen van de activiteiten­ meter – De meest favoriete variabelen waren het aantal gelopen stappen, aantal verbrande calorieën, slaappatroon en de gelopen afstand.

De activiteitenmeters werden vaak als te complex ervaren. Hierdoor raakten sommige deelnemers gedemotiveerd om alle functies op de meter uit te proberen.

“Met name de stappen en de kilometers, de rest was wel zoeken. Moest je echt van huh, hoe kom ik nou aan meer informatie?

Soms heb ik daar ook geen zin in, om te gaan zoeken.” – man 41 jaar, chronische pijn 4. Correct functioneren – Doordat de meter niet altijd valide en betrouwbaar meet, merkten deelnemers dat sommigen activiteiten niet gemeten of juist te veel gemeten werden.

“Oh ja, fietsen stond erop en ik fiets nooit en toch gaf ’ie heel af en toe aan dat ik bijvoorbeeld zoveel minuten, 20 minuten of zo… En toen dacht ik: misschien maak ik een bepaalde beweging, wat dit ding als fietsen ziet.” – vrouw, 30 jaar, chronische pijn 5 en 6. Privacy en delen van data – Privacy was geen belangrijk onderwerp voor de deelnemers. Ze staan er open voor om hun data te delen met hun fysiotherapeut, andere (para-) medici en vrienden.

“Oh nee, ik vind het geen privacygevoelige dingen, zal ik maar zeggen. En als hij [de fysiotherapeut] daar baat bij heeft om mij te helpen, ben ik daar ook bij geholpen, natuurlijk.” – vrouw, 61 jaar, chronische pijn 7. Het dagelijks gebruik van de activiteitenmeter tijdens de therapie – Gedurende het onderzoek hebben de meeste deelnemers hun data niet besproken met hun ­fysiotherapeut.

Als de data besproken werden, is daarbij niet gebruikgemaakt van de interface van de activi-

teitenmeter. Als redenen gaven patiënten aan dat ze meer waarde hechten aan de behandeling van de therapeut gericht op hun klachten (bijv. oefentherapie) en dat ze geen extra tijd van hun therapeut wilden vragen gedurende groepstherapie (zoals COPD-groepen).

Patiënten gaven aan dat het wel prettig zou zijn om samen met de fysiotherapeut een individueel beweegdoel te stellen.

“In het kader van het inbedden in de zorg zou een therapeut eigenlijk wat meer aandacht moeten besteden aan het enerzijds uitleggen van het apparaat en wat de bedoeling is, maar ook aan het ­helpen terugkoppelen van de resultaten.” – man, 56 jaar, cardiovasculaire aandoening 8. Interesse in feedback van de activiteitenmeter – Alle deelnemers, op een na, hebben het gebruik van een activiteitenmeter als motiverend en positief ervaren. De meeste deelnemers gaven aan dat ze de feedback van de meter gebruikten om hun eigen gestelde beweegdoelen te halen en dat ze bewuster werden van hun activiteitenniveau. Meest genoemde doelen waren: meer lopen en gewicht verliezen.

“En ik had natuurlijk wel af en toe de neiging om te kijken, van: ik had nog geen 6000 stappen, dan ga ik toch nog maar een rondje met de hond verder.” – vrouw, 46 jaar, chronische pijn

Discussie en aanbevelingen Uit dit onderzoek komt naar voren dat: 1. commercieel verkrijgbare activiteitenmeters bij patiënten met een chronische aandoening niet valide stappen kunnen meten gedurende dagelijkse activiteiten; 2. patiënten met een chronische ziekte commercieel verkrijgbare activiteitenmeters als te moeilijk, maar wel als motiverend ervaren.

Verschillende studies hebben aangetoond dat de validiteit van activiteitenmeters lager wordt zodra de loopsnelheid vermindert (< 0,8 m/sec).13-16 Nelson et al. 17 concludeerden in hun onderzoek naar de validiteit van de Fitbit One en Fitbit Flex dat er een foutpercentage was van 4% tijdens lopen, maar tijdens huishoudelijke taken was dit 60%. Een verklaring voor deze lage validiteit kan zijn dat tijdens activiteiten zoals stofzuigen de loopsnelheid lager is en de stappen minder duidelijk ­aanwezig zijn dan tijdens stukken rechtdoor lopen. De algoritmes van de geteste activiteitenmeters

zijn misschien niet sensitief genoeg om tijdens een lage loopsnelheid de gemaakte stappen te kunnen herkennen.

De ervaringen die gedurende deze studie in kaart gebracht zijn, komen overeen met de eerdere studies bij mensen met een chronische ziekte en bij ouderen.18-24 Activiteitenmeters werden ervaren als nuttig en motiverend. Deze studies rapporteerden bovendien verschillende vergelijkbare barrières, zoals de complexiteit van de activiteitenmeters, inaccurate metingen en te weinig ondersteuning bij het installeren van de activiteitenmeter en het interpreteren van de data. Een veel genoemde aanbeveling is: de activiteitenmeters aanpassen aan de behoeftes en mogelijkheden van ouderen en chronisch zieken.

Het onderzoek kent een aantal sterke en minder sterke punten. Een sterk punt is dat dit een van de eerste onderzoeken is waarin commercieel verkrijgbare activiteitenmeters gevalideerd worden met een gouden standaard, tijdens dagelijkse activiteiten zoals stofzuigen.

In eerder onderzoek werd de validiteit bepaald in gestandaardiseerde omstandigheden, bijvoorbeeld op een loopband.25-27 Ten tweede is dit de eerste studie die inzicht geeft in de ervaringen van patiënten met activiteitenmeters in de fysiotherapie. Op basis van deze ervaringen is het bovengenoemde framework (acht thema’s) ontwikkeld, dat verder gebruikt kan worden in evaluaties over het gebruik van wearables in de zorg.

Een minder sterk punt is dat er geen strak protocol binnen de kwalitatieve studie voor het gebruik van de activiteitenmeters was.

Patiënten konden een of meerdere activiteitenmeters minstens twee weken gebruiken. De patiënt mocht de meter ook langer gebruiken of meerdere meters testen. Dit kan ertoe hebben geleid dat sommige patiënten de activiteitenmeters met elkaar hebben vergeleken en beter hebben leren ­kennen dan patiënten die maar één meter voor twee weken hebben gebruikt.

Ten tijde van het onderzoek werden de meest actuele modellen van de activiteitenmeters gebruikt. De ontwikkeling gaat echter snel en tijdens en na het onderzoek zijn er nieuwe(re) modellen op de markt gekomen. Het algoritme en de complexiteit van deze activiteitenmeters zijn echter nauwelijks veranderd en misschien is de complexiteit van deze meters zelfs nog groter geworden. In de meeste gevallen worden immers nieuwe functies aan de activiteitenmeters toegevoegd, waardoor ze (nog) lastiger/moeilijker te bedienen zijn.

We kunnen op basis van de resultaten een

aantal aanbevelingen doen voor de praktijk: • Activiteitenmeters kunnen van toegevoegde waarde zijn binnen de fysiotherapie. De activiteitenmeters motiveren patiënten om hun activiteitenniveau te verhogen en geven hun meer inzicht in hun beweeggedrag.

• Om een activiteitenmeter optimaal te gebruiken in de fysiotherapie is het van belang om voldoende instructie te geven over het gebruik en het doel van de meter, samen met de patiënt een persoonlijk doel te stellen en de data te bespreken en te interpreteren met de patiënt.

• Er moet rekening gehouden worden met de beperkte validiteit van de activiteitenmeters.

Dit kan patiënten demotiveren, maar ook het beweegadvies van de therapeut beïnvloeden.

Het wordt aangeraden om de activiteitenmeters alleen te gebruiken bij patiënten die naast hun activiteiten in het dagelijks leven ook wandelen.

• Een activiteitenmeter moet bij de gebruiker passen. Een duurdere meter die meer kan meten, is niet per se de geschiktere meter voor de gebruiker.

In een vervolgonderzoek worden momenteel de aanbevelingen van deze studie gebruikt om een eenvoudige en valide activiteitenmeter te ontwikkelen en uit te testen met een algoritme dat langzaam lopen kan meten.28 Darcy Ummels MSc, Lectoraat autonomie en participatie van chronische zieken, Zuyd Hogeschool, Heerlen; CAPHRI, Maastricht University; ParaMedisch Centrum Zuid, Sittard.

Dr. Emmylou Beekman, Lectoraat autonomie en participatie van chronische zieken, Zuyd Hogeschool, Heerlen; CAPHRI, Maastricht University; ParaMedisch Centrum Zuid, Sittard.

Dr. Susy Braun, CAPHRI, Maastricht University; Lectoraat Voeding, Leefstijl en Beweging, Zuyd Hogeschool, Heerlen.

Kyra Theunissen MSc, Lectoraat autonomie en participatie van chronische zieken, Zuyd Hogeschool, Heerlen.

Dr. Albine Moser, Lectoraat autonomie en participatie van chronische zieken, Zuyd Hogeschool, Heerlen; CAPHRI, Maastricht University.

Prof. dr. Sandra Beurskens, Lectoraat autonomie en participatie van chronische zieken, Zuyd Hogeschool, Heerlen; CAPHRI, Maastricht University. darcy.ummels@zuyd.nl

Literatuur en volledige tabel 1: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 17

fysiotherapeut in het buitenland

Marjolein Leen, fysiotherapeut in Zwitserland

Doorgroeien en de taal leren In de nieuwe rubriek ‘In het buitenland’ komen fysiotherapeuten aan het woord die hun beroep in het buitenland beoefenen. We bijten de spits af met… Zwitserland!

Tekst en beeld: Marjolein Leen

Nadat ik mijn opleiding tot fysiotherapeut in Groningen had afgerond, ben ik op zoek gegaan naar een baan in Zwitserland. De keuze om hierheen te gaan was snel gemaakt, enerzijds door de vele vakanties die ik daar heb doorgebracht, anderzijds door een geslaagde stage van vijf maanden die ik vorig jaar heb gelopen in een verzorgingstehuis in Bern. Er zijn meerdere bemiddelingsbureaus die je kunt benaderen als je een baan in Zwitserland zoekt. Ik had mijn cv opgestuurd, die de bureaus vervolgens rondsturen naar praktijken. Het succes was enorm groot. Voor ik het wist had ik zo veel aanbiedingen, dat ik moest kiezen

18 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

waar ik wilde gaan solliciteren. Een paar dagen Zwitserland en een paar gesprekken verder had ik een baan.

Groeimogelijkheden Physiotherapie Koch sprak me aan vanwege het grote, jonge team en de vele groeimogelijkheden binnen de praktijk. Er zijn bijvoorbeeld verschillende

mogelijkheden om in externe zorginstellingen via de praktijk te werken. Physiotherapie Koch heeft vier locaties, en breidt zich momenteel verder uit.

Om aan het werk te kunnen, moest ik me registreren als fysiotherapeut bij het Rode Kruis, de BIG van Zwitserland. Ik werk nu in een eerstelijnspraktijk, maar hier kun je als patiënt alleen met een verwijsbrief van de huisarts of behandelend arts bij een fysiotherapeut terecht. Op deze verwijsbrief staat een diagnose die vaak ­ongespecificeerd is, bijvoorbeeld ‘schouderklachten links’. Eén verwijsbrief maakt negen behandelingen mogelijk, maar dat betekent niet dat er wordt doorbehandeld tot de negen behandelingen op zijn. Je kunt vier keer per jaar een verwijsbrief krijgen. Voor chronische ziekten is het anders geregeld. Hiervoor kan er een verwijzing voor bijvoorbeeld ‘één keer per week fysiotherapie’ verkregen worden. Ook is er een mogelijkheid tot medische trainingstherapie (fitness), waarmee er drie maanden op kosten van de verzekering gesport kan worden na of tijdens de behandelperiode. Er wordt grotendeels actieve, evidence-based therapie gegeven. De praktijk is groot en beschikt over een fitnessruimte, een grote gymzaal en een therapiebad.

Taal Ik ben zeker niet de enige Nederlandse fysiotherapeut die naar Zwitserland verhuist. Mijn baas, mijn teamleider en zo goed als de helft van het

team is Nederlands-Belgisch. De patiënten zelf zijn gewend aan Nederlandse fysiotherapeuten.

Dat merk je meteen aan hoe ze op je reageren en dat ze niet raar opkijken van een gek accent.

De voertaal tijdens behandelingen is Duits.

Aangezien de patiëntenkring langzaam wordt opgebouwd en ik de eerste weken mee kon kijken bij collega’s, levert de taalbarrière tot nu toe geen problemen op.

Integreren Aangezien het mijn eerste baan als fysiotherapeut is, wil ik hier vooral praktische ervaring opdoen en uitvinden waar mijn interesses liggen. Wat ik hier wil leren anders dan ik in Nederland zou willen leren bij mijn eerste baan, is natuurlijk het Duits.

Het is een bijzondere ervaring om een kennissenkring op te bouwen op een geheel nieuwe plek.

Een bijkomend voordeel is dat ik hier meteen honderd procent aan de slag kon. Een fulltimebaan beslaat hier trouwens 42,5 uur.

Een woonruimte vanuit Nederland zoeken is erg lastig, maar de praktijk biedt uitkomst door de contacten met families in de omgeving die kamers verhuren. Ideaal om te integreren en Duits te leren.

leenmarjolein@gmail.com FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 19

ingezonden

Diagnostiek en behandeling bij schouderpijn Reactie op: Rychard Geryszewski. Echografie is geen therapeuticum. FysioPraxis 2019;28(8):36-7.

Artikel in reactie op: Yasmaine Karel. Diagnostiek en behandeling bij schouderpijn. FysioPraxis 2019;28(2):30-2.

Bert Mutsaers:

‘verbijsterende toonzetting’ “Met een toenemend gevoel van verbijstering en somberheid heb ik het ingezonden stuk in Fysiopraxis (nr. 8, 2019) ­gelezen. Het is een persoonlijke reactie op een eerdere publicatie die een samenvatting van een dissertatie over de fysiotherapeutische mogelijkheden van echografie behelst. De auteur was het duidelijk niet eens met een aantal zaken uit de samenvatting, wat de basis kan en mag zijn voor een inhoudelijk kritische uitwisseling. Het was echter de toonzetting die mij verbijsterde. Het intensieve gebruik van hyperbolen en de frequente ­toespelingen op de persoon gaven me het gevoel ongevraagd te worden meegenomen in een gefrustreerde queeste om iemand de les te lezen. Het is een manier van communiceren die steeds normaler lijkt te worden in een systeem waarin mensen op zoek zijn naar mogelijkheden om gehoord te worden. Binnen onze beroepsgroep doen wij hier helaas aan mee, wat de omgeving een nare inkijk verschaft en de collegiale samenhang niet ten goede komt.

De somberheid ontstond dan ook toen ik me realiseerde dat met dit ­schrijven twee collega’s om verschillende redenen schade oplopen.

Nadenkend over hoe dit voorkomen had kunnen worden, kwam ik uit bij de eindredactie van het werk. Was dit voor het tijdschrift niet een uitgesproken gelegenheid geweest om bij te dragen aan cohesie door twee collega’s in bescherming te nemen? Is dit zelfs niet een verantwoordelijkheid of op z’n minst een voor de

20 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

hand liggende missie van het tijdschrift?

Er was niet meer nodig geweest dan de auteur te adviseren en wellicht te helpen bij het vinden van de juiste toon. Het had ons als lezer de gelegenheid gegeven een mening te vormen over de inhoud, in plaats van ongevraagd toeschouwer te worden gemaakt van een ongeval. Wat mij betreft een voor de hand liggende, maar toch gemiste kans, die een vorm van reparatie verdient. Benieuwd naar het inzicht van collega’s en het redactionele perspectief in deze.”

Rychard Geryszewski:

‘uitnodiging tot gesprek’ “De heer Mutsaers dank ik voor zijn betrokken en oprechte inbreng. Het spijt mij dat mijn reactie bij hem heeft geleid tot somberheid, verbijstering en verontwaardiging. Graag bied ik hem de mogelijkheid in een gesprek nader van gedachten te wisselen. Ook mevrouw Karel nodig ik daartoe van harte uit.”

Redactie en eindredactie FysioPraxis:

‘vak gebaat bij inhoudelijke reacties’ “We danken Bert Mutsaers en ­anderen voor hun reacties op het artikel van Rychard Geryszewski. We hebben het ‘intensieve gebruik van hyperbolen en de frequente toespelingen op de persoon’ en de ‘gefrustreerde queeste om iemand de les te lezen’ niet op de letter k­ unnen

waarnemen, maar we concluderen uit de vele reacties (waaronder die van Mutsaers) dat de lezer dit wel zo heeft geïnterpreteerd.

De reactie van Geryszewski is een zeer kritische bespreking van het artikel van mevrouw Karel. Hij anticipeert in zijn eerste zin al op reacties: ‘Op het gevaar af door een deel van de collega’s gebrandmerkt te worden als gefrustreerd fysiotherapeut/echografist, wil ik in deze reactie een aantal aannames uit het artikel van Yasmaine Karel aan de kaak stellen.’ Wij hebben als redactie gemeend dat dit de context afdoende aangeeft. Bovendien is het in de rubriek ‘Ingezonden’ toegestaan dat een collega zijn of haar mening op geheel eigen wijze en in eigen stijl verwoordt.

Bij inhoudelijke reacties is het vak gebaat, is onze overtuiging. De redactie hanteert bij ingezonden reacties de volgende criteria: de reactie moet gaan over de inhoud van het artikel en opgesteld zijn met respect voor zowel de auteur(s) van het oorspronkelijke artikel als voor de lezers van FysioPraxis. Aan beide voorwaarden is naar onze mening voldoende voldaan. Bij de volgende ingezonden berichten zullen we extra opletten of er voldoende sprake is van een reactie op inhoud vanuit een respectvolle houding. We willen daaraan toevoegen, dat we, zoals gebruikelijk, hoor en wederhoor hebben toegepast. Mevrouw Karel heeft er echter voor gekozen niet te reageren. We nodigen eenieder graag uit- inhoudelijk en met onderbouwing- te reageren op de artikelen in ons vakblad.”

wetenschap – promotieonderzoek

Op weg naar een veilige en doelgerichte behandeling

Fysiotherapie voor kritiek zieke patiënten Om fysieke achteruitgang te voorkomen, wordt vroegtijdige revalidatie voor patiënten op de ic aanbevolen. Kennis over veilige en effectieve fysiotherapie bij deze groep patiënten ontbreekt echter. Het doel van dit proefschrift was tweeledig: een ​​klinische richtlijn ontwikkelen voor veilige en effectieve fysiotherapie op de ic, en bijdragen aan het wegwerken van de hiaten in kennis over fysiologische reacties op inspanning en het meten van spieractiviteit bij patiënten op de ic.

Tekst: Juultje Sommers

Jaarlijks worden er in Nederland ongeveer 85.000 ernstig zieke patiënten op een intensive care (ic) opgenomen.1 Door verbeteringen in de medische zorg is de overlevingskans van deze ernstig zieke patiënten gestegen.2-5 Hierdoor neemt het aantal patiënten met langdurige psychische en fysieke beperkingen na een ic-opname toe.3 Deze beperkingen worden sinds 2012 beschreven als het Post-Intensive Care Syndroom (PICS).5 Veel ic-overlevenden ontwikkelen ernstige spierzwakte en verminderde inspanningstolerantie.6,7 Vroegtijdige revalidatie wordt aanbevolen om deze fysieke achteruitgang te beperken.8-15 Idealiter zou de trainingsbelasting van fysiotherapie voldoende moeten zijn om het fysieke functioneren te verbeteren.

Tegelijkertijd moeten oefensessies veilig zijn en moet fysiologische overbelasting worden vermeden. Er is echter onvoldoende kennis over hoe fysiotherapie veilig en effectief kan worden aangeboden aan patiënten op de ic.14

Richtlijn voor fysiotherapie op de intensive care Het promotieonderzoek omvat vijf ­studies. De eerste studie beschrijft de ontwikkeling van evidence-based aanbevelingen voor fysiotherapie op de ic. Voor het opstellen van deze aanbevelingen werd gebruikgemaakt van

Foto: Amsterdam UMC (AMC)

Inleiding

de Evidence Based Richtlijn Ontwikkeling (EBRO-methode), een Delphi-methode die het beschikbare bewijs combineert met de mening van de experts in het veld.16-17 Deze evidence-based aanbevelingen voor fysiotherapie op de ic bestaan ​​uit: 1. veiligheidscriteria om veilig te kunnen mobiliseren en activeren (deze zijn o.a. hartfrequentie van > 40/min. en < 130/ min.; mean arterial blood pressure (MAP) > 60 mmHg en < 110 mmHg; saturatie ≥ 90%; fractie ingeademde zuurstof (FiO2) ≤ 0,6; nor/adrenaline ≥ 0,1 mcg/ kg/min.; lichaamstemperatuur ≥ 36 °C en ≤ 38,5 °C; intracraniële druk ≤ 20); 2. e en core set van meetinstrumenten die toepasbaar zijn bij patiënten op de ic, om het fysieke functioneren te kunnen beoordelen;

3. aanbevelingen voor fysiotherapeutische interventies die effectief zijn gebleken bij patiënten op de ic.

Tijdens de ontwikkeling van de aanbevelingen werden verschillende beperkingen in de kennis geïdentificeerd. Het meetinstrument dat werd aanbevolen om de mobiliteit van patiënten op de ic te evalueren, de Morton Mobility Index (DEMMI), bleek niet gevalideerd voor deze groep.1823 Daarnaast waren er geen aanbevelingen voor de optimale trainingsbelasting en ontbrak kennis over de fysiologische reactie op inspanning bij patiënten op de ic.24-28 In de daaropvolgende studies hebben we kennis ontwikkeld die gericht was op deze ontbrekende aanbevelingen.

In de tweede studie hebben we de betrouwbaarheid, de validiteit en de » FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 21

» uitvoerbaarheid van de DEMMI voor het meten van de functionele status binnen het ICF-domein ‘activiteiten’ onderzocht. Dit werd onderzocht bij 115 patiënten op de ic. De DEMMI werd herhaaldelijk gemeten, gedurende en na de ic-opname. De inter-rater beoordelaarsbetrouwbaarheid (one-way random ICC) was 0,93 op de ic en 0,97 op de afdeling, terwijl de intra-rater beoordelaarsbetrouwbaarheid (one-way random ICC) op de ic 0,68 was.

De validiteit van de DEMMI op de ic werd beoordeeld door correlatie met verschillende meetinstrumenten, waaronder: de Barthel-index, de Katz-ADL-schaal en de manuele spierkrachtmetingen (Spearman’s rho coëfficiënt was respectievelijk 0,56, -0,45 en 0,57).

De uitvoerbaarheid werd geëvalueerd door het aantal patiënten waarbij de DEMMI kon worden beoordeeld, de vloer- en plafondeffecten van de meetinstrumenten en het aantal ongewenste gebeurtenissen tijdens het afnemen van de DEMMI. De DEMMI liet lage vloer- en plafondeffecten zien (2,6%) en er waren geen ongewenste gebeurtenissen.

De DEMMI bleek zodoende een betrouwbaar, valide en uitvoerbaar meetinstrument te zijn voor gebruik bij patiënten op de ic. Vanwege de afwezigheid van de vloer- en plafondeffecten tijdens en na het ic-verblijf, werd aangeraden om de DEMMI gedurende het gehele revalidatieproces te gebruiken voor het meten van de functionele status.

Fysiologische reacties op inspanning bij patiënten op de ic De volgende twee hoofdstukken van het promotieonderzoek beschrijven pilotstudies die de fysiologische reactie op inspanning bij patiënten op de ic onderzoeken (de derde en vierde studie van het onderzoek).

In de derde studie hebben we bij 37 patiënten op de ic de uitvoerbaarheid en veiligheid van een inspanningstest met de daarbij behorende fysiologische reacties bij oplopende inspanning onderzocht. Voor de inspanningstest werd een bed-fietsergometer gebruikt, waarbij de weerstand na elke minuut op een gestandaardiseerde wijze werd verhoogd. Afhankelijk van de spierkracht werd er passief gefietst (Medical Research Council-schaal [MRC] < 3; 9

22 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

patiënten), of actief met een oplopende weerstand gefietst (MRC ≥ 3; 28 patiën­ ten). De uitvoerbaarheid en veiligheid werden geëvalueerd aan de hand van het aantal patiënten dat de test kon voltooien en het aantal ongewenste gebeurtenissen. Bijna alle patiënten (89%) voltooiden de test. Eén matig ernstig ongewenste gebeurtenis trad op tijdens het actief fietsen (bradycardie, hartfrequentie 44). Tijdens het actief fietsen werd bij alle patiënten een lichte stijging van de ademfrequentie, zuur-

(mediane fietstijd van 5,3 minuten versus 12 minuten). De patiënten stopten vanwege vermoeidheid in de beenspieren. Tijdens het fietsen met oplopende weerstand werd in beide groepen een meetbare spieractiviteit waargenomen.

Tijdens het passief fietsen werd een geringe spieractiviteit gedetecteerd.

Deze studie toonde aan dat oppervlakte-EMG-meting uitvoerbaar is en dat spieractiviteit bij patiënten op de ic tijdens fietsen in bed gemeten kan ­worden.

Met de ontwikkelde set meetinstrumenten kan het fysiek functioneren vanaf ic tot ontslag uit het ziekenhuis gemonitord worden stofopname, koolstofdioxide en lactaat waargenomen. Dit gaf aan dat er een fysiologische reactie op inspanning bij patiënten op de ic werd opgeroepen.

Het is onbekend of de belasting en de hiermee gepaard gaande fysiologische veranderingen voldoende waren om de cardiorespiratoire conditie te kunnen verbeteren. De cardiorespiratoire eindpunten die normaal bij gezonde personen worden gebruikt, werden niet bereikt bij de patiënten op de ic.

Redenen waarom de patiënten de test niet konden afmaken, waren algehele vermoeidheid en verminderde spierkracht. Tijdens passief fietsen werden geen cardiorespiratoire veranderingen waargenomen. We concludeerden dat inspanningstesten op een bed-fiets­ ergometer bij patiënten op de ic veilig kunnen worden toegepast en dat er ­vervolgonderzoek moet worden uitgevoerd naar de klinische betekenis van de fysiologische veranderingen.

In de vierde studie werden oppervlakte-­ elektromyografiemetingen (EMG) gebruikt om de veranderingen in elektrische activiteit van de m. quadriceps tijdens fietsen in bed te beoordelen. In deze studie werden 9 patiënten op de ic en 6 gezonde proefpersonen gemeten.

Er werd gefietst met een gestandaardiseerd oplopend weerstandsprotocol met een maximale duur van 12 minuten. De patiënten op de ic fietsten een kortere periode dan de gezonde proefpersonen

Nieuwe methode vroegtijdige revalidatie In de laatste (vijfde) studie werd de haalbaarheid van vroege looptraining met een verrijdbare loopband met gewichtsondersteuning beschreven.

Lopen met patiënten op de ic is moeilijk, vanwege de verminderde spierkracht en cardiorespiratoire fitheid. Andere specifieke belemmeringen voor het lopen op de ic zijn infuuslijnen, een monitor en beademingsapparatuur waaraan de patiënt is aangesloten en het feit dat er voldoende personeel (gemiddeld vier personen) aanwezig moet zijn om voldoende ondersteuning voor de patiënt en apparatuur te kunnen bieden.29-31 54 sessies met gewichtondersteunende loopbandtrainingen werden uitgevoerd bij 20 patiënten op de ic. De haalbaarheid werd bepaald op basis van het aantal succesvolle loopbandtrainingen, het aantal patiënten dat zonder loopbandtraining niet had kunnen lopen, het vereiste aantal personeelsleden, de duur van de interventie, het aantal ­ongewenste gebeurtenissen, de mate van angst en de mate van tevredenheid van de patiënten.

Voor het uitvoeren van de loopbandtraining met gewichtsondersteuning waren twee fysiotherapeuten nodig. De behandelduur van een loopbandtraining bedroeg 25 minuten. Alle patiënten, behalve één, konden de training uitvoeren. Er waren geen ongewenste gebeurtenissen. In 74% van de sessies

hadden de patiënten niet zonder de loopband kunnen lopen. De tevredenheid van de patiënten was hoog (mediaan [InterQuartile Range, IQR] 5 [3-5]), gemeten met emoticons, waarbij 1 = erg ongelukkig en 5 = zeer blij) en men was niet angstig (mediaan [IQR] 0 [0-5]), gemeten met numerieke beoordelingsschaal, waarbij 0 = niet angstig en 10 = zeer angstig). Uit deze studie bleek dat trainen met de loopband veilig is, dat er twee personen aanwezig dienen te zijn en dat patiënten op de ic met spierzwakte eerder kunnen beginnen met loopbandtraining met gewichtsondersteuning dan met reguliere looptraining.

Conclusie Met dit proefschrift is de basis gelegd voor een veilige, onderbouwde en effectieve fysiotherapiebehandeling op de ic.

Met de ontwikkelde set meetinstrumenten en de nu bekende betrouwbaarheid van de DEMMI op de ic kan het

Juultje Sommers

studeerde fysiotherapie aan de Hogeschool van Amsterdam (19901994) en werkte als ziekenhuis­ fysiotherapeut in het AMC. In 1999 behaalde zij haar master fysiotherapie in Leuven. Van 2001 tot 2011 werkte zij als kwaliteitsmedewerker en meewerkend afdelingshoofd in het OLVG. In 2011 startte zij met een klinisch verbeterproject, ‘Vroege mobilisatie en activatie’, op de afdeling Intensive Care van het AMC. Haar promotie-­ onderzoek was het vervolg hierop. Naast haar baan als fysiotherapeut-onderzoeker bij het Amsterdam UMC werkt zij als docent en cursuscoördinator bij het NPI.

Titel proefschrift: Physical therapy for patients in the Intensive Care Unit.

Towards safe and purposeful physical therapy practice for critically ill patients Promotiedatum: 5 juni 2019, Universiteit van Amsterdam Promotieteam: prof. dr. F. Nollet, prof. dr. R.H.H. Engelbert; dr. M. van der Schaaf, dr. J. Horn

Wat kan de fysiotherapeut met de resultaten van DIT onderzoek?

Met dit proefschrift is de basis voor een veilige, onderbouwde en effectieve fysiotherapiebehandeling op de ic gelegd. Met behulp van de ontwikkelde meetinstrumentenset kan het fysiek functioneren gemonitord worden vanaf de ic tot aan ontslag uit het ziekenhuis. Dit zou bij analyses van grote datasets kunnen leiden tot risicostratificatie en effectiviteit van fysiotherapie bij deze patiëntenpopulatie. Met de kennis over de respons op inspanning is het mogelijk om vervolgonderzoeken uit te zetten om normaalwaarden voor deze populatie te ontwikkelen, waardoor op maat gemaakte trainingsprogramma’s opgesteld kunnen worden.

fysiek functioneren vanaf de ic tot aan het ontslag uit het ziekenhuis gemonitord worden. Met de opgedane kennis omtrent de respons op inspanning bij patiënten op de ic, weten we dat deze patiënten trainbaar zijn, dat ze een reactie op inspanning laten zien, maar dat deze reactie niet vergelijkbaar is met die van gezonde personen. Ook hebben we een nieuwe methode voor vroegtijdige revalidatie (een verrijdbare loopband

met gewichtsondersteuning) ontwikkeld, waardoor het vroeg starten met lopen bij patiënten op de ic geoptimaliseerd kan worden.

j.sommers@amsterdamumc.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Hoe ben je tot dit promotietraject gekomen?

Naar aanleiding van de ontwikkeling van de richtlijn voor fysiotherapie op de ic, waar ik als projectmedewerker de verantwoordelijkheid voor had, kwamen meerdere hiaten ten aanzien van de fysiotherapeutische zorg bij patiënten op de ic naar voren. Daar kwam een ­promotieonderzoek uit voort.

Waarom dit onderwerp?

Als klinisch werkende fysiotherapeut op de ic had ik dagelijks te maken met de fysieke gevolgen bij patiënten, tijdens en na de opname. De fysiotherapeutische behandeling van deze patiënten was nog niet optimaal onderbouwd en er lagen nog veel vragen voor onderzoek en onderbouwing open.

Hebben de conclusies je verrast?

Nee, de conclusies hebben mij niet verrast. Vanuit de dagelijks praktijk ondervond ik dat patiënten op de ic een topprestatie leverden, terwijl ze ten opzichte van gezonde personen maar laag belast werden. Met dit onderzoek

heb we kunnen laten zien dat zij veilig en zwaar kunnen trainen, maar dat de respons op inspanning bij patiënten op de ic niet gelijk is als die bij gezonde personen.

Wat zou je doen met 1 miljoen euro onderzoeksgeld?

Dan zou ik graag internationale vervolgonderzoeken willen uitzetten, om een grote patiënten­ Physical therapy for patients in the Intensive Care Unit populatie te kunnen creëren. Zo zou ik de reactie op inspanning bij patiënten op de ic beter kunnen onderzoeken. Daarna zou de vertaalslag gemaakt kunnen gaan worden naar op maat gemaakte trainingsprogramma’s.

Towards safe and purposeful physical therapy practice for critically ill patients

Juultje Sommers

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 23

wetenschap – kwantitatief onderzoek

Grootste verbetering van knieflexie vindt plaats in de eerste vier weken

De stijve totale knieprothese: snel herkennen en handelen!

Onvoldoende herstel van de mobiliteit (ROM) van de knie is een veelvoorkomende klacht na plaatsing van een totale knieprothese (TKP). Bekendheid met het normale beloop van ROM-herstel na een TKP stelt de fysiotherapeut in staat vroegtijdig patiënten te herkennen bij wie het herstel achterblijft. In deze studie is het verloop van de knieflexie en -extensie in de eerste acht weken na plaatsing van een TKP wekelijks geanalyseerd. Daarnaast is het herstel in knie-ROM vergeleken bij patiënten met een normaal en een vertraagd beloop.

Inleiding Jaarlijks worden in Nederland ongeveer 30.000 totale knieprothesen (TKP’s) geplaatst en dit aantal stijgt nog elk jaar.1 Een groot deel van deze operaties gebeurt tegenwoordig volgens zogenaamde Fast Track-programma’s (ook wel: Rapid Recovery-programma’s). Met deze programma’s wordt geprobeerd de impact van de operatie te minimaliseren, waardoor het postoperatieve herstel wordt geoptimaliseerd. Bijvoorbeeld met angstreductie door voorlichting en multimodale pijnbestrijding. Een essentieel onderdeel is het zo snel mogelijk starten van de fysiotherapeutische behandeling, liefst enkele uren na de ingreep.

Door het toepassen van deze Fast Trackprogramma’s is de duur van de ziekenhuisopname sterk afgenomen,2,3 soms zelfs zodanig dat een TKP-operatie in dagbehandeling wordt gedaan. Echter, de optimalisatie van het hele postoperatieve herstel in de thuissituatie na een TKP, en daarmee de duur van dit herstel, is door de Fast Track-programma’s nog bijna niet verbeterd.4-6 In de meeste orthopedische literatuur wordt beschreven dat één jaar na de operatie geen verdere verbetering meer wordt behaald.7-9 Volgens de recent verschenen KNGFrichtlijn Artrose heup-knie brengt de fysiotherapeut in kaart of er een ­indicatie

24 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

is voor fysiotherapie na het plaatsen van een TKP.10 Fysiotherapeutische behandeling is in de eerste weken na het plaatsen van een TKP gericht op het verminderen van de postoperatieve pijn en zwelling en het verbeteren van de spierkracht en mobiliteit (Range of Motion [ROM]) van het kniegewricht.

Het streven hierbij is dat patiënten na enige tijd weer activiteiten van het

dagelijks leven (ADL), inclusief sporten en werken, kunnen uitvoeren.11 Volgens de systematische review van Gunaratne et al.12 is helaas één op vijf patiënten na een TKP niet tevreden.

Deze ontevredenheid betreft het algehele resultaat,13,14 maar ook de mate van pijnvermindering en functieverbetering.15,16 Een andere reden voor ontevredenheid is een onvoldoende herstel van

Figuur 1 120 —

110 —

Knieflexie (in graden, mediaan)

Tekst: Anke Kornuijt, Walter van der Weegen, Joris de Kort en Ton Lenssen Foto’s: Wiep van Apeldoorn

100 —

90 —

80 —

70 —

60 —

50 — Pre-op

Day 1

Week 1

Week 2

Week 3

Week 4 Week 5

Week 6

Week 7

Week 8

Absolute knieflexie tijdens de eerste acht postoperatieve weken (in graden, mediaan); de ‘error bars’ geven het 95%-betrouwbaarheidsinterval aan (pre-op: pre-operatief).

de knie-ROM. De patiënt ervaart een stijve knie, wat een goede functie voor weken of zelfs maanden na de ingreep verhindert. Zo kan blijvende disfunctie ontstaan, die de kwaliteit van leven blijvend vermindert.17 Zowel patiëntgerelateerde factoren als operatief en postoperatief gerelateerde factoren kunnen zorgen voor een vertraagd herstel van de knie-ROM. In de literatuur wordt de preoperatieve knie-ROM als een belangrijke risicofactor gezien voor de postoperatieve ROM. Operatieve risicofactoren zijn onder andere een suboptimale positionering of maat van de componenten. Als postoperatieve risicofactoren worden vooral postoperatieve pijn en verminderde therapietrouw benoemd.18,19 Bekendheid met het normale beloop van ROM-herstel na een TKP in de eerste postoperatieve weken stelt de fysiotherapeut in staat om vroegtijdig patiënten te herkennen van wie het herstel achterblijft. Helaas bestaat er

weinig gedetailleerde informatie over herstel van knie-ROM in de eerste weken na een primaire TKP. De ROM verbetert na protheseplaatsing, maar hoeveel graden gemiddeld per week is niet bekend. Vrijwel alle studies die hebben gekeken naar herstel van ROM na een TKP, hebben knie-ROM gemeten over grote tijdsintervallen, bijvoorbeeld twee weken, één maand en drie maanden

na de ingreep.7,20-23 Daarom was het primaire doel van onze studie het wekelijks analyseren van het verloop van de knieflexie en -extensie in de eerste acht weken na een primaire TKP. Daarnaast vergeleken we het herstel in knie-ROM

150 — 140 —

Knieflexie per week (in graden, mediaan)

130 — 120 — 110 — 100 — 90 — 80 — 70 — 60 — 50 — 40 — 30 — 20 — Day 1

Week 1

Methode Patiënten en chirurgische ingreep – Deze prospectieve studie, uitgevoerd binnen het St. Annaziekenhuis te Geldrop, includeerde alle patiënten met een primaire unilaterale achterste-kruisbandbehou-

In de eerste vier weken is de grootste verbetering in knieflexie na TKP te zien

Figuur 2

Pre-op

tussen patiënten met een normaal (≥ 90° flexie acht weken postoperatief) of vertraagd beloop (< 90° flexie).

Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 Week 6 Week 7

Week 8

Herstel van knieflexie per week, in graden, voor de ‘voldoende ROM-groep’ (groene lijn) en de ‘onvoldoende ROM-groep’ (< 90° flexie acht weken postoperatief, blauwe lijn); de ‘error bars’ geven het 95%-betrouwbaarheidsinterval aan (pre-op: pre-operatief).

dende TKP. Alle patiënten kregen een gecementeerde TKP tussen februari en december 2016. De prothesen werden via een mediale parapatellaire benadering geplaatst. De eerste mobilisatie met de fysiotherapeut vond binnen zes uur na de ingreep plaats. Tijdens de opname kregen patiënten oefeningen ter verbetering van knie-ROM en spierkracht (m. quadriceps) en werden ze geïnstrueerd om zelf meerdere keren per dag te ­oefenen, ook in de thuissituatie. Alle patiënten kregen een verwijzing voor fysiotherapie en er werd een revalidatieprotocol meegegeven.

ROM-metingen – Knie-ROM werd preoperatief door de orthopedisch chirurg gemeten en postoperatief op dag 1 door de fysiotherapeut. Alle patiënten kregen acht weken na de operatie een controleafspraak, waar de knie-ROM opnieuw gemeten werd door de orthopedisch chirurg. Bij ontslag kregen de patiënten een brief mee voor de behandelend fysiotherapeut, met uitleg over de studie en een gedetailleerde beschrijving van de wekelijkse ROM-meting. Alle ROM-metingen werden uitgevoerd door eerstelijnsfysiotherapeuten met een gonio­ meter. Volgens Jakobsen et al.24 heeft het meten van de passieve knieflexie met een goniometer bij patiënten met een TKP een standaardfout van ongeveer 2 graden (intra- en interbeoordelaar).

Daarbij werd een verandering in flexieROM van ≥ 8 graden gezien als een ­werkelijk klinisch verschil.

Een passieve knieflexie van ≥ 90° gemeten acht weken na de operatie werd als » FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 25

» voldoende gedefinieerd en daarmee als normaal beloop beschouwd (‘voldoende ROM-groep’). Een knieflexie van < 90° op dit tijdstip werd als onvoldoende gedefinieerd en daarmee als een afwijkend ROM-beloop gezien (‘onvoldoende ROM-groep’). De literatuur geeft namelijk aan dat 90 graden flexie of meer behaald kan worden binnen vier, zes of acht weken.7,20-22, 25-27 Daarnaast is een TKP met een flexie-ROM van minder dan 90 graden acht weken postoperatief, waarbij al enige tijd geen verbetering meer optreedt, een indicatie om deze knie door te bewegen onder anesthesie.28,29 Statistische analyse – Voor demografische gegevens en de resultaten werd beschrijvende statistiek gebruikt.

Patiënten bij wie meer dan twee ROMdatapunten ontbraken, werden geëxcludeerd. Als door de fysiotherapeut de ROM-meting in week 8 niet was genoteerd, werd de meting van de voorgaande week gebruikt.

Normaal verdeelde data werden gepresenteerd met gemiddelde en standaarddeviatie (SD) en niet-normaal verdeelde data met mediaan en de

i­ nterkwartielafstand (IQR). Na beoordeling van het wel of niet normaal verdeeld zijn van de verkregen data werden de geschikte statistische testen gebruikt om mogelijke verschillen tussen de groep met voldoende flexie en de groep met onvoldoende flexie te toetsen. De wekelijkse postoperatieve ROM-data werden getoetst op lineariteit.

Een sensitiviteitsanalyse werd uitgevoerd om de resultaten te vergelijken van de groep waarvan de ROM-data wekelijks waren verzameld, met de groep zonder wekelijkse ROM-data, maar waarvan wel de knieflexie acht weken postoperatief bekend was.

Leeftijd, geslacht en preoperatieve flexiewaarden werden vergeleken.

Daarnaast werd de ROM-meting acht weken na de operatie (gemeten door de orthopedisch chirurg), die voor beide groepen beschikbaar was, getoetst.

Bij alle statistische testen werd een p-waarde < 0,05 als statistisch significant beschouwd.

Resultaten Flexie – We includeerden 137 patiënten van wie de wekelijkse ROM-gegevens beschikbaar waren. De knieflexie

Extensie – De knie-extensie verbeterde van een gemiddelde van −10,7° (SD: 5,0°) na de ingreep, naar -3,2° (SD: 5,0°) in de achtste postoperatieve week (negatieve waarde geeft een beperkte extensie aan). De knie-extensie op acht weken was vergelijkbaar met de gemiddelde preoperatieve extensie van -3,5° (SD: 5,1°) (tabel 1 op www.kngf.nl/fysiopraxis, figuur 3). Ook de verbetering in knie-­ extensie was niet-lineair, variërend van een gemiddelde van 2,3° per week tot 0,2° per week, met de meeste verbetering in de eerste twee weken.

In de ‘voldoende ROM-groep’ verbeterde de knie-extensie elke week, terwijl in de ‘onvoldoende ROM-groep’ de verandering in knie-extensie per week fluctueerde, met verslechtering tussen week 2 en 3 en tussen week 7 en 8.

Figuur3 -1 —

-2 — -3 —

Knie-extensie (in graden, gemiddelde)

verbeterde van 80° (mediaan, IQR: 70,0°- 90,0°) in de eerste postoperatieve week, naar 110° (mediaan, IQR: 100,0°- 120,0°) in de achtste postoperatieve week (tabel 1 – zie www.kngf.nl/ fysiopraxis, en figuur 1). De progressie in knieflexie was niet-lineair, variërend van een gemiddelde verbetering van 19,6° per week (in de eerste postoperatieve week) tot 1,4° per week (week 7-8), met de meeste verbetering in de eerste vier weken.

Bij acht patiënten (5,8%) was de knieflexie onvoldoende (< 90° op acht weken na de operatie). In deze groep was de knieflexie op dag 1 postoperatief minder dan in de ‘voldoende ROM-groep’ (mediaan 47,5° versus 60°, respectievelijk). Bij deze acht patiënten nam de verbetering in knieflexie af vanaf week 4, met een verslechtering van knieflexie tussen week 7 en 8 (figuur 2). Uiteindelijk werd bij vier van de acht patiënten de knie gemanipuleerd onder anesthesie.

De tijd tot doorbewegen varieerde van 7 tot 36 weken, waarbij de knie-ROM verbeterde met 30°- 40°. Bij de overige vier patiënten verbeterde de ROM spontaan (n = 2) of was een revisieoperatie nodig (n = 2).

-4 — -5 — -6 — -7 — -8 — -9 — -10 — -11 — -12 — Pre-op

Day 1

Week 1

Week 2

Week 3

Week 4

Week 5

Week 6

Week 7

Week 8

Absolute knie-extensie tijdens de eerste acht postoperatieve weken (in graden, gemiddelde); de ‘error bars’ geven het 95%-betrouwbaarheidsinterval aan.

26 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

Sensitiviteitsanalyse – De sensitiviteits­ analyse toonde geen verschil tussen de geïncludeerde patiënten (n = 137, mediaan 110,0°) en de patiënten van wie alleen de knieflexie op acht weken postoperatief was gemeten

Patiënt aan het fietsen op de vloerfiets.

Patiënt oefent knieflexie met een handdoek.

(alle niet-geïncludeerde patiënten, die gedurende de studieperiode een TKPoperatie ondergingen, n = 280, mediaan 106,5°, p = 0,577). Ook was er geen verschil tussen de beide groepen wat betreft leeftijd, geslacht en preoperatieve knieflexie.

ROM-meting voor elke patiënt en ­maakten ook geen onderscheid tussen een normaal en vertraagd herstel.

Fysiotherapeuten kunnen het wekelijkse herstel van knie-ROM bij hun eigen patiënten met een TKP vergelijken met onze ROM-resultaten, waardoor zij mogelijk in een eerder stadium kunnen beoordelen of er sprake is van vertraagd herstel.

Dit kan ervoor zorgen dat zij de therapie aanpassen in een meer intensieve fysiotherapeutische behandeling (voor minder therapietrouwe patiënten) of juist in een lagere behandelfrequentie en/ of minder intensieve behandeling (voor patiënten waarbij de knie erg reactief is).

De wetenschappelijke onderbouwing voor deze aanpassing ontbreekt echter nog. Mocht deze aanpassing onvoldoende effectief zijn, dan kan vroegtijdig contact worden opgenomen met de orthopedisch chirurg voor overleg.

Mogelijk dat andere interventies, zoals aanpassing in medicatie of manipulatie onder anesthesie, kunnen worden toegepast. Vanuit de literatuur is bekend dat manipulatie onder anesthesie van de TKP een effectieve behandeling is voor stijfheid bij een TKP.19,32 Daarbij is timing belangrijk, met betere resultaten als manipulatie onder anesthesie in een vroeg stadium wordt toegepast, bij voorkeur binnen drie maanden na de ingreep.32-34

Discussie De resultaten uit onze studie laten zien dat het herstel van knieflexie en -extensie na het plaatsen van een totale knieprothese niet-lineair verloopt, met de grootste verbetering in knieflexie in de eerste vier weken. De meeste verbetering in knie-extensie vindt in de eerste twee weken na de operatie plaats. Het herstelpatroon van acht patiënten (5,8%), die acht weken na de ingreep onvoldoende knieflexie hebben (< 90°), verloopt duidelijk anders. Naast een sterker beperkte knieflexie op de eerste postoperatieve dag is de mate van herstel vanaf week 1 al langzamer, met zelfs een afname van de knieflexie tussen week 7 en 8.

Om voldoende kniefunctie te behalen voor ADL (fietsen, traplopen en opstaan uit een stoel) is een knieflexie van ongeveer 110° nodig,30,31 wat de meeste patiënten in onze studie bereikten in week 7-8. Dit komt overeen met de bevindingen van andere auteurs.21,22,26 Deze studies gebruikten echter geen ­wekelijkse

Meten van knieflexie in ruglig met goniometer.

Voor meer gedetailleerde informatie over de methode en resultaten van de prospectieve studie over risicofactoren van stijfheid na een TKP en over manipulatie onder anesthesie van de TKP verwijzen we naar de originele wetenschappelijke publicaties.19,35

Tabel 1 en literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Anke Kornuijt, afd. fysiotherapie, St. Anna ziekenhuis Geldrop.

Walter van der Weegen, Orthopedische ­chirurgie, St. Anna ziekenhuis Geldrop.

Joris de Kort, Orthopedische chirurgie, St. Anna ziekenhuis Geldrop.

Ton Lenssen, afd. fysiotherapie, Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC+).

A.Kornuijt@st-anna.nl FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 27

test je kennis

Schouderpijn bij het fietsen Het juiste antwoord is:

2. Artritis AC-gewricht

Figuur 1. Het AC-gewricht vertoont zowel aan de boven- als onderzijde bot-hypertrofie.

Toelichting: Acromioclaviculaire stabiliteit wordt in het transversale vlak (anterior-posterior-translatie) gewaarborgd door het superiore acromioclaviculaire ligament en in het frontale vlak (cranio-caudale translatie) door de coracoclaviculaire ligamenten: lig. conoïdeum en lig. trapezoïdeum.1,2 Beschadiging van deze ligamenten leidt tot een Tossy-instabiliteit.

Bij artrose ontstaat vaak forse bot-hypertrofie aan de randen van het gewricht (zie figuur 1). Aan de bovenzijde zijn deze goed zichtbaar als een subcutane verhevenheid bovenop het gewricht. Het zijn echter de osteofyten aan de onderzijde die meestal klinische klachten geven, ­doordat zij de acromiohumerale afstand doen afnemen met risico voor subacromiale impingement. Acromioclaviculaire artrose ontstaat naarmate de leeftijd stijgt en degeneratieve veranderingen uiteindelijk klinisch worden.3 Een andere oorzaak is: repeterende microtrauma.

Zo wordt AC-artrose regelmatig gezien bij gewichtheffers en werpsporters.4 Bij fietsen op een racefiets komt relatief veel gewicht op de schouders. Alle trillingen bij een oneffen wegdek (zeker bij een fiets zonder voorvorkvering) belasten het AC-gewricht. Ongevallen bij de wielersport gaan dan ook veelvuldig samen met claviculafracturen en AC-luxaties. Het klinisch beeld bij

28 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

een stabiel maar geïrriteerd gewricht wordt gekenmerkt door pijn in het C4 dermatoom, lokale pijn ter hoogte van het AC-gewricht, pijn bij vrijwel alle passieve schouderbewegingen die echter niet beperkt hoeven te zijn. Vaak is horizontale adductie het meest pijnlijk waardoor veel patiënten moeite hebben om op de zij te liggen. Een zinvolle extra provocatietest is de Active Compression Test. In een onderzoek van Chronopoulos et al. bleek de horizontale adductietest het meest sensitief (77%) en de Active Compressiontest het meest specifiek (95%).5 Een lokale infiltratie met een mengsel van een lokaal anestheticum en corticosteroïden is zowel diagnostisch als therapeutisch zinvol. De fysiotherapeutische behandeling richt zich vooral op het handhaven van de mobiliteit en spierversterking van de peri-articulaire spieren en de rotator cuff.6 Andere diagnoses: Een SLAP-laesie is een letsel van het superiore labrum glenoïdale (Superior Labrum Anterior and Posterior), meestal het gevolg van een trauma (tractieletsel). Bij werpsporters (bovenhands gooien) wordt tijdens het exoroteren van de schouder in abductie de bicepspees om zijn eigen as geroteerd en kan daarbij het labrum lostrekken (‘peel back’).

Inklemming van het losliggende labrum tussen schouderkop en schouderkom provoceert pijn tijdens bovenhands bewegen van de schouder en wordt in het glenohumerale gewricht gevoeld.

Klinische tests voor een SLAP-laesie zijn de Active Compression Test, waarbij in tegenstelling tot het AC-gewricht de pijn in het glenohumerale gewricht wordt gevoeld en niet bovenop de schouder, de Cranck test en de Biceps Load test.7

Neuralgische amyotrofie (NA), ook wel bekend als het syndroom van Parsonage Turner, is een acute neuritis van de plexus brachialis. Er bestaan twee vormen van NA: hereditair en idiopatisch. Laatstgenoemde komt ongeveer tien keer vaker voor dan de erfelijke vorm. Hoewel de exacte oorzaak nog niet bekend is, bestaat het vermoeden dat een auto-immuunreactie de acute neuritis veroorzaakt. Het klinisch beeld gaat gepaard met acute, zeer hevige pijn in de schouder met uitstraling naar de bovenarm. Soms ontstaat al na enkele uren motorische zwakte (rotator cuff, m. serratus anterior). De acute fase duurt drie weken waarin de patiënt sterke pijnstillers dient te gebruiken, al dan niet gecombineerd met ontstekings­ remmers.8 Zwakte van schouderabductie en -exorotatie alsmede een scapula alata behoren tot het klinisch beeld.

Het herstel kan één tot twee jaar duren waarbij 70 tot 90% van de patiënten redelijk herstelt, maar wel wat restklachten blijft houden in de vorm van spierzwakte en/of pijn.

Een idiopathische glenohumerale artritis is gekenmerkt door de aanwezigheid van een capsulair patroon van het schoudergewricht. Hierbij is de exorotatie het meest beperkt en de endorotatie het minst. De ­glenohumerale abductie is meer beperkt dan de endorotatie maar minder dan de exorotatie. Hoewel de term idiopathisch doet vermoeden dat er geen oorzaak is aan te wijzen voor deze aandoening, wijzen sommige studies in de richting van mogelijk aanwezige immunofactoren (HLA B27) en een ­relatie met de ziekte van Dupuytren.9 Meer bekend is de relatie met diabetes en met hypothyreoïdie.

Dit is de laatste aflevering in de rubriek Test je kennis, verzorgd door René de Bruijn, orthopedisch fysiotherapeut. Hij is verbonden aan de Nederlandse Academie voor Orthopedische Geneeskunde & Fysiotherapie (Cyriax), die al ruim 35 jaar flexibele praktijkgerichte nascholing voor fysiotherapeuten verzorgt (naog.nl).

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Vervolg van pag. 13

patiënt in beeld

Foto: Wiep van Apeldoorn

Vervolg van pag. 11

Fysiotherapeut Adri Apeldoorn en orthopeed Winand Pluymakers: “Els kwam september 2018 bij ons in behandeling vanwege een pijnsyndroom e.c.i. in het rechterbeen na revisie van een total hip in 2016. Haar rechterbeen vertoonde een hardnekkige dwangstand (heup; endo/flexie/add, knie; lichte flexie, voet; spits). De pijn in de rechterlies en -knie was continu ernstig (VAS 8) en vanwege de pijn sliep ze slecht.

Het been was geatrofieerd. De knie was zeer gevoelig (allodynie). Ze liep met twee elleboogkrukken en belastte haar rechterbeen nauwelijks (max. belasting 10 kg).

Behandeling volgens graded activity was niet succesvol. In overleg met patiënte, het behandelteam en haar orthopeed is besloten de heup onder verdoving (spinale anesthesie) door te bewegen. Zoals verwacht en gehoopt, werd op de OK geen structurele mobiliteitsbeperking gevonden in de heup. Ook de patiënte kon dit duidelijk zien. Els verbleef nog enkele dagen in het ziekenhuis waarbij de belasting van het been werd geoefend en ze zo’n 20 uur per dag met het been in een continuous passive motion (CPM) apparaat zat. Na enkele maanden revalideren kon ze 20-30 minuten fietsen en zonder elleboogkrukken lopen. Bij ontslag had Els weinig pijn meer in het been, kon ze met enige concentratie haar heup en knie actief uit het patroon bewegen en sliep ze weer goed.”

Meer weten over het behandelplan? Neem contact op met Adri Apeldoorn (a.t.apeldoorn@nwz.nl)

Adri Apeldoorn (links op de foto), fysiotherapeut, manueel therapeut en epidemioloog Winand Pluymakers, orthopedisch chirurg Noordwest Ziekenhuisgroep, Alkmaar FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 29

van het tuchtcollege

Twee tuchtzaken Tekst: Betty Kroes

Casus 1: te weinig informatie en geschonden beroepsgeheim Klacht – Klaagster werd wegens pijnklachten door verweerder behandeld met een laserapparaat op haar bovenrug. Het betrof een behandeling bestaande uit het verwarmen van pijnlijke spieren in klaagsters bovenrug met een HPLT-apparaat (High Power Laser Therapie). Klaagster heeft ingestemd met deze behandeling, nadat ze uitgebreid hierover was geïnformeerd. Tijdens de dertiende en laatste laserbehandeling ontstonden er blaren op acht net behandelde plekken op klaagsters bovenrug. Klaagster verwijt verweerder dat hij de laserbehandeling op een onjuiste wijze heeft uitgevoerd, geen nazorg heeft verleend en klaagster onvoldoende heeft geïnformeerd over de behandeling.

Ook verwijt klaagster verweerder dat hij zijn beroepsgeheim heeft geschonden jegens haar, doordat hij zich tijdens een gesprek met de advocaat van klaagster over de situatie heeft laten vertegenwoordigen door de heer E, een patiënt van verweerder met wie hij tevens een vriendschappelijke en een zakelijke relatie heeft. De heer E is echter geen professionele gemachtigde die beschikt over een eigen beroepsgebonden geheimhoudingsplicht. Onder deze omstandigheden was het verweerder niet toegestaan om zonder uitdrukkelijke toestemming van klaagster vertrouwelijke informatie over haar met de heer E te delen en heeft verweerder zijn beroepsgeheim geschonden.

Uitspraak – Het college verklaart drie van de vijf klachtonderdelen gegrond en berispt verweerder.

Toelichting – Voor het mogen delen van medische informatie met derden is op grond van de Wgbo en de AVG de toestemming van

30 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

de patiënt vereist. Bij een verweer in tuchtzaken mag de fysiotherapeut op grond van de veronderstelde toestemming relevante medische gegevens van de patiënt gebruiken voor zijn verweer. Hij mag aan zijn raadsman zonder toestemming van de patiënt die gegevens voorleggen die relevant zijn voor zijn verweer. Bij tuchtcolleges is het overigens gebruikelijk dat de toestemming van de patiënt altijd wordt gevraagd. Weigert de patiënt die toestemming, dan zouden de gevolgen daarvan voor de patiënt moeten zijn.

Casus 2: seksueel grensoverschrijdend gedrag Aanleiding – Naar aanleiding van een melding bij de inspectie over seksueel grensoverschrijdend gedrag van verweerder gedurende de behandeling bij de cliënte, is de inspectie een onderzoek gestart. Uit het onderzoek van de inspectie is naar voren gekomen dat, voorafgaand aan het contact tussen verweerder en cliënte op 9 februari 2017, een berichtenuitwisseling via LinkedIn heeft plaatsgevonden, nadat cliënte verweerder had uitgenodigd voor LinkedIn. Klacht – De klacht luidt: “Verweerder heeft ernstig seksueel grensoverschrijdend gehandeld door informele en seksueel getinte berichten uit te wisselen met zijn cliënte; cliënte verder te ontkleden of heeft toegestaan dat zij zich verder ontkleedde dan voor de behandeling nodig was; cliënte onzedelijk te betasten en met zijn vinger haar vagina binnen te dringen; dit alles te doen terwijl sprake was van een behandelrelatie en onvoldoende afstand te houden tot zijn cliënte door haar onnodig thuis te behandelen.

Verweerder heeft zich onvoldoende toetsbaar en transparant opgesteld tegenover zijn collega’s, de zorgaanbieder en de inspectie en geen verantwoordelijkheid genomen voor zijn handelen. Hij heeft niet uit eigen ­beweging zijn collega’s en de zorgaanbieder voor wie hij werkte ingelicht over het gebeurde, maar zijn

www.shutterstock.com

In FysioPraxis informeren we je op gezette tijden over uitspraken van het tuchtcollege. In dit nummer: een casus over een onvoldoende geïnformeerde patiënt waarbij het beroepsgeheim geschonden wordt, en een casus over seksueel grensoverschrijdend gedrag.

excuses aan zijn cliënte aangeboden met het verzoek de behandelrelatie voort te zetten en hem een tweede kans te geven. Tegenover de inspectie heeft hij verschillende, onverenigbare verklaringen afgelegd.

Verweerder toont onvoldoende zelfinzicht en reflecterend vermogen en heeft in onvoldoende mate een professionele houding. Hij heeft aangegeven dat hij bereid is cursussen te volgen op het gebied van ethiek en het bevorderen van eigen assertiviteit en goed gedrag. Het is niet gebleken dat hij dat ook heeft gedaan.”

Uitspraak – Het Regionaal Tuchtcollege Gezondheidszorg (RTG) verklaart de klacht gegrond en legt de maatregel van doorhaling van de inschrijving van verweerder in het BIG-register op.

Toelichting – Deze casus spreekt voor zich.

Voor wat betreft een eventuele afkoelingsperiode en de lengte ervan geldt de regel: “Uitgangspunt is dat bij de start van een affectieve of seksuele relatie bij de patiënt of cliënt sprake moet zijn van vrijwilligheid en dat daarbij enige vorm van afhankelijkheid, zoals die in de regel bij een behandelrelatie in meerdere of mindere mate bestaat, niet meer van invloed is.” (HR 18 februari 1997, NJ 1997/485, en Rechtbank Overijssel ECLI:NL:RBOVE:2016:4748).

Mr. Betty Kroes, adviseur belangenbehartiging bij KNGF.

specialistenkatern

Redactie: de Beroepsinhoudelijke Verenigingen CoĂśrdinatie en eindredactie: Mieke van Dalen

NFP

Werkgeluk kun je leren

32

De homo ludens op de werkvloer

NVFK

Regionalisering kinderfysiotherapie

33

Innovatie in zorgverlening en zorgproces

NVZF

PatiĂŤnten met een primaire hersentumor

34

Wie worden gezien tijdens de ziekenhuisopname?

NVBF

Doorverwijzing bakkers naar fysiotherapeut Samenwerking NVBF en Stichting Sociaal Fonds Bakkersbedrijf

35

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 31

N F P | N E D E R L A N D S E V E R E N I G I N G V O O R F Y S I O T H E R A P I E V O L G E N S D E P S Y C H O S O M AT I E K

specialistenkatern

De homo ludens op de werkvloer

Werkgeluk kun je leren beter kennen door een uur spelen dan door een jaar praten.” Spelen versterkt niet alleen de onderlinge band, maar geeft ook ­plezier. Hoe meer plezier, des te beter de sfeer. Dat spelen is dus een belangrijke factor als het om werkgeluk gaat.

Spel in het werk

Lammert Kamphuis (1983) is filosoof, spreker en schrijver. Hij heeft vijf keer op Lowlands gestaan en is huis­ filosoof bij Koffietijd/5 Uur Live op RTL4. In 2018 verscheen zijn boek Filosofie voor een weergaloos leven.

Tekst: Linda Slootweg

Bevlogenheid Er is veel onderzoek gedaan naar werkgeluk. Daaruit komt naar voren dat bevlogenheid een van de belangrijkste aspecten is van werkgeluk. Bevlogenheid is gedefinieerd als “(...) een positieve, affectief cognitieve toestand van opperste voldoening die gekenmerkt wordt door vitaliteit, toewijding en absorptie”.1 Bij vitaliteit gaat het om het bruisen van energie op het werk, bij toewijding om het sterk betrokken zijn bij het werk en bij absorptie om het helemaal opgaan in het werk. Je bent dus bevlogen als je veel voldoening haalt uit je werk, energiek en betrokken bent en door het werk wordt geboeid. Dit wordt versterkt door de mate van optimisme, weerbaarheid en flexibiliteit en het vertrouwen in je eigen kunnen. Uit onderzoek blijkt dat het helpt als je goede energiebronnen hebt op het werk. Veruit de belangrijkste energiebronnen hebben te maken met sociale aspecten op het werk, zoals de onderlinge sfeer.

32 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

Nu is het niet gelijk de bedoeling dat we onze werkdagen gaan vullen met MensErger-Je-Niet of alle bureaus ombouwen tot pingpongtafels. Maar het is wel leuk om eens te kijken hoe je spel kunt introduceren in je werk. Denk aan spelvormen in je behandeling of een challenge met je collegae. Het maakt niet uit wat je doet, zolang ieder er maar plezier aan beleeft.

Dat plezier draagt bij aan de onderlinge verbondenheid en sfeer op het werk. De boodschap van Lammert Kamphuis was dan ook: gun jezelf en je collegae dat extra werkgeluk door het kind in je naar boven te halen. Ga meer spelen op de werkvloer. Daarmee geef je jezelf meer

Plato: ‘Je leert iemand beter kennen door een uur spelen dan door een jaar praten’ Homo ludens Die sociale sfeer is een sterke energiebron van mensen en op dat punt maakte Lammert Kamphuis een interessante gedachtesprong. Hij introduceerde de leer van Johan Huizinga, een schrijver en cultuurhistoricus van begin vorige eeuw.

Huizinga zag ons niet als homo sapiens (sapiens is het Latijns woord voor ‘wijs’), maar als homo ludens (ludens is het Latijnse woord voor ‘spelend’). Hij stelt dat onze hele cultuur in feite bestaat uit spel, en zelfs voortkomt uit spel. Hoewel we geneigd zijn spel te koppelen aan frivoliteit, is spel volgens Huizinga juist een heel serieuze aangelegenheid. De spelende mens vormt volgens hem zelfs de fundering onder cultuur en de wijze waarop de samenleving vorm krijgt.2 Huizinga was niet de enige die het belang van spel voor de mens inzag. De Griekse filosoof Plato zei al: “Je leert iemand

energie en betrokkenheid en dus ook meer bevlogenheid. Dus, bij dezen: tikkie – jij bent ’m!

Prof. dr. Wilmar Schaufeli: ‘Van burn-out tot bevlogenheid’. M&O 2015;2/3 (maart/juni):15-31.

2 Elize de Mul: ‘HomoLudens: Je onderschat het belang van spel volgens Johan Huizinga’. Blog op www.brainwash.nl (Human).

1

Linda Slootweg MSc is hoofd van de masteropleiding Psychosomatische fysiotherapie bij de Hogeschool Utrecht. Daarnaast werkt ze als psychosomatisch fysiotherapeut bij het Medisch Training Centrum Delft.

linda.slootweg@hu.nl

Innovatie in zorgverlening en zorgproces

Regionalisering kinderfysiotherapie Binnen de kinderfysiotherapie zijn er verschillende initiatieven op het gebied van regionalisering. Dit is het aangaan van regionale samenwerking met de relevante partners in het zorgveld om te komen tot innovatieve vormen van zorgverlening en inrichting van het zorgproces gericht op het kind. In dit artikel vertelt een aantal collega’s over hun ervaringen op dit gebied.

Marloes Meurs kinderfysiotherapeut MSc MBA, eigenaar Kinderfysio Noord “Met alle regels, samenwerkingspartners en richtlijnen is het goed om krachten te bundelen met ‘soulmates’, collega’s met een vergelijkbaar aandachtsgebied en dezelfde uitgangspunten. Omdat de kinderfysiotherapie maar een van de schakels is binnen de meeste zorgtrajecten, werken wij al een heel aantal jaren samen met verschillende disciplines. Inmiddels hebben we een goed en langdurig concept. Het kind met de zorgvraag is ons uitgangspunt.

Zo hebben we zorgpaden voor kindervoeten/gangbeeld, obesitas, sportgerelateerde klachten, SOLK en ontwikkelingsproblemen. De collega’s met wie we inhoudelijke afspraken hebben, zijn kinderfysiotherapeuten van onze praktijk, sportfysiotherapeuten, podologen, diëtisten, kinderartsen, jeugd-ggz-organisaties, jeugdartsen, orthopedagogen en logopedisten.

We denken dat onze werkwijze toe is aan uitbreiding naar een samenwerking met vergelijkbare kinderpraktijken, waar kinderfysiotherapeuten multidisciplinair samenwerken. De samenwerking zal als doel hebben kennis te delen en de zorg verder inhoudelijk te ontwikkelen, om een stevige basis in de eerste lijn neer te zetten. We willen dit doen met een paar kinderfysiotherapiepraktijken verspreid over Nederland. Binnenkort organiseren we een eerste bijeenkomst.

Interesse? Neem dan contact met mij op.” marloesmeurs@bcjunior.nl

Ingrid (midden boven) kijkt met haar team verder dan het eigen vak: “We werken in de regio samen met medisch s­ pecialisten, jeugd­ artsen, ggz-instellingen en het onderwijs.”

Wendy Scholtes-Bos kinderfysiotherapeut, mede-eigenaar Kinderfysiotherapie regio Westland “Binnen onze praktijk hebben wij de interprofessionele samenwerking en regionalisering op verschillende manieren vormgegeven. We werken met negen kinderfysio­ therapeuten om alle kinderen die bij ons komen, optimale zorg te verlenen.

Daarbij kijken we naar het kind en zijn of haar omgeving. We hebben een nauwe samenwerking met logopedisten, diëtisten, jeugdartsen, huisartsen, het sociaal kernteam en revalidatieartsen. We participeren o.a. in de werkgroepen ‘voeding en beweging’ en ‘kindermishandeling’.

In onze visie houdt regionalisering o.a. in dat we, behalve dat we zorg verlenen, ook kijken naar welzijn en innovatie.

We hebben projecten opgezet met de gemeente: ‘beweegcoach aangepast sporten’ en ‘sportief besteed’. Ook houden we ons bezig met ons vak in de toekomst.

Daartoe participeren we in innovatieprojecten zoals de Go-app, ‘supereters’ en ‘wat beweegt jou’. De verbinding met kennisinstanties zoals de Hogeschool Utrecht en de Haagse Hogeschool zorgt voor nieuwe projecten, waarbij de kinderfysiotherapeut als specialist op het gebied van bewegen bij kinderen centraal staat. Het ontwikkelen van offline en online innovaties die de kinderfysiotherapie ten goede komen, is een van de punten die we meenemen in de regionale projecten. Wij zien de regionalisering als een kans om onze passie voor het kind en zijn of haar omgeving nog meer vorm te geven.” w.scholtes-bos@kftrw.nl

Ingrid Kempinski-Kriele kinderfysiotherapeut ParaMedisch Centrum Zuid Sittard en Adelante Kinderrevalidatie Valkenburg/Houthem “Het kinderteam van ParaMedisch Centrum Zuid (PMCZ) bestaat uit twee kinderfysio­therapeuten, drie kinderergotherapeuten en één logopedist. De visie van het team is dat interprofessionele samenwerking een effectieve en efficiënte manier is voor het gezamenlijk verlenen van zorg. Je kijkt als team integraal naar het kind en zijn of haar omgeving. Er wordt gewerkt met één gemeenschappelijk zorgplan waarbij de specifieke competenties van iedere professional worden ingezet om dit plan vorm te geven en uit te voeren, zodat het kind zich goed kan ontwikkelen.

In ons streven naar interprofessionele samenwerking hebben we gemerkt dat samenwerken meer is dan alleen het verlenen van zorg. We hadden kennis nodig over het ontwikkelen van een zorgvisie, over gezamenlijk ondernemen en over praktijk-overstijgend organiseren. Het kinderteam heeft verschillende ontwikkelingstrajecten onder professionele leiding doorlopen en zich deze kennis eigen gemaakt. Het kinderteam van PMCZ heeft zich ontwikkeld tot een volwaardige partner in de eerste lijn en werkt in de regio samen met medisch specialisten, jeugdartsen, ggz-instellingen en het onderwijs. Om de optimale ontwikkeling van het kind te kunnen realiseren, is regio­ nalisering een kans. Naar mijn idee is kennis over samenwerken, ondernemen en organiseren hiervoor de basis.” ingrid@pmczuid.nl FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 33

NVFK | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR KINDERFYSIOTHERAPIE

specialistenkatern

NVZF | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR ZIEKENHUIS FYSIOTHERAPIE

specialistenkatern

Fysiotherapie voor patiënten met een primaire hersentumor

Samenwerking ziekenhuizen noodzakelijk Jaarlijks wordt er bij circa 1400 mensen in Nederland een primaire hersentumor ontdekt.1 Over de fysiotherapeutische behandeling en het gebruik van meet­ instrumenten bij patiënten met een primaire hersentumor die opgenomen zijn in het ziekenhuis, is in de literatuur nog maar weinig bekend.2 Een argument voor het ontbreken hiervan zou de heterogeniteit van de patiëntenpopulatie of de slechte prognose kunnen zijn. Er is behoefte aan richtlijnen om de fysiotherapeutische zorg te kunnen standaardiseren en deze patiënten te helpen om een zo goed mogelijke kwaliteit van leven te behouden, ondanks de prognose. Om hier meer onderzoek naar te kunnen doen, is eerst meer kennis van de kenmerken van deze patiënten­ populatie nodig.

Tekst: Marloes Steenhuisen, Inge Lim, Anne ­Visser-Meily, Tom Snijders en Vera Schepers

Methode Gedurende 6 maanden werden van patiën­ ten die met een primaire hersentumor in het UMC Utrecht werden opgenomen, data verzameld. De demografische data, kenmerken van de hersentumor, fysiothe­ rapeutische behandeldoelen en ontslag­ richting werden geregistreerd. Daarnaast werd er ook een enquête uitgezet onder fysiotherapeuten in andere academi­ sche centra, waarin gevraagd werd een schatting te maken van de grootte van de patiën­tenpopulatie die zij behandelen, welke richtlijnen zij hierbij hanteren en wat de meest gebruikte fysiotherapeuti­ sche behandeldoelen zijn.

Resultaten

De figuren zijn gemaakt in Piktochart.

Populatiebeschrijving – In de onderzoeks­ periode van 6 maanden werden in het UMC Utrecht 208 patiënten met een ­primaire hersentumor opgenomen; 96 patiënten (18-90 jaar) kregen tijdens de ziekenhuisopname fysiotherapie.

70% van de tumoren betrof een glioom*, zie figuur 1. De grootste groep, 48% van de patiënten, had een hersentumor met WHO graad IV. Dit is de meest agressieve vorm. De locatie van de tumor was zeer divers, zie figuur 2.

Figuur 1 Soort hersentumor 34 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

De fysiotherapeutische doelen tijdens de ziekenhuisopname waren vooral gericht op het zelfstandig kunnen lopen en het maken van transfers om ontslag naar huis mogelijk te maken. De helft van de patiënten (53%) kon na de ziekenhuis­ opname naar huis worden ontslagen, zie figuur 3. Veel patiënten die naar huis gin­ gen, werden verwezen naar een fysiothe­ rapeut in de eerste lijn.

Figuur 2 Locatie van de hersentumor

Discussie en aanbevelingen De beschreven groep patiënten was heterogeen wat betreft leeftijd en loca­ tie van de hersentumor. Toch waren de gerapporteerde fysiotherapeutische behandeldoelen hetzelfde. Gezien deze overeenkomst in behandeldoelen zou onderzoek naar fysiotherapie bij patiën­ ten met een primaire hersentumor goed mogelijk moeten zijn. Ook het andere argument, namelijk dat de aandoening een slechte prognose heeft, zou onder­ zoek niet in de weg mogen staan; zo wordt er veel onderzoek gedaan naar revalidatie en fysiotherapie bij andere aandoeningen met een slechte prognose, zoals andere vormen van kanker en ALS. Er is behoefte aan meer literatuur op dit gebied en heldere richtlijnen, niet alleen voor fysiotherapie, maar ook voor multi­ disciplinaire revalidatie bij patiënten met een primaire hersentumor. Voor het opstellen van de meest passende fysio­ therapeutische behandeling, het eva­ lueren en continue verbetering hiervan lijkt een gestandaardiseerde set meet­ instrumenten noodzakelijk. Daar is verder onderzoek voor nodig. Gezien het geringe aantal ­patiënten met een primaire her­ sentumor dat jaarlijks opgenomen wordt per ziekenhuis, is samenwerking tussen meerdere ziekenhuizen noodzakelijk.

Daarom nodigen we andere fysiothera­ peuten die in het ziekenhuis met deze patiënten werken, graag uit contact met ons op te nemen. *tumor die ontstaat uit de steuncellen van de hersenen, gliacellen

Figuur 3 Ontslagrichting Enquête – In totaal hebben we infor­matie gekregen van fysiotherapeuten uit vijf academische centra. Uit de enquête kwam naar voren dat de geschatte grootte van de patiëntenpopulatie met een primaire hersentumor overeenkomt tussen de ver­ schillende academische centra. De KNGF richtlijn beroerte3 werd veel gebruikt bij de fysiotherapeutische behandeling en de fysiotherapeutische behandeldoelen waren vooral gericht op het maken van transfers en het zelf­standig veilig lopen.

M. Steenhuisen MSc, fysiothera­ peut, UMC Utrecht.

Dr. I. Lim, fysiotherapeut, UMC Utrecht.

Prof. J.M.A. Visser-Meily, hoogle­ raar revalidatiegeneeskunde, UMC Utrecht.

Dr. T.J. Snijders, neuroloog, UMC Utrecht.

Dr. V.P.M. Schepers, revalidatiearts, UMC Utrecht.

M.Steenhuisen-3@umcutrecht.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Samenwerking NVBF en Stichting Sociaal Fonds Bakkersbedrijf

Doorverwijzing bakkers naar bedrijfs- en arbeidsfysiotherapeut Sinds 2019 werken de Nederlandse Vereniging voor Bedrijfs- en Arbeidsfysiotherapeuten (NVBF) en Stichting Sociaal Fonds Bakkersbedrijf (SSFB) samen voor een veilig en gezond bakkersbedrijf en een vitale werkomgeving. De bakkerijbranche doet er veel aan om een vitale werkomgeving te realiseren. Zo wordt de juiste manier van werken steeds meer de standaard. Welke thema’s over gezond werken worden door Veilig en Gezond in het Bakkersbedrijf al aangepakt en wat betekent de samenwerking tussen NVBF en SSFB? Arbeidshygiënist Tineke Rens vertelt over deze samenwerking.

Tekst: Mahlee Plekker | Beeld: Stichting Sociaal Fonds Bakkersbedrijf

“Bakkers zijn als ambachtslieden trots op hun product, maar het is ook zwaar werk met afwijkende werktijden en bijzondere fysieke belasting. Dat maakt het moeilijk maar ook extra belangrijk om een vitale werkomgeving te creëren”, vertelt arbeidshygiënist Tineke Rens in een interview voor Vitaal aan het Werk.

“Grote bakkerijen hebben vaak een eigen HRM-afdeling die verantwoordelijk is voor duurzame inzetbaarheid. Maar bij de kleinere bedrijven is het een van de vele onderwerpen die op hen afkomt. Juist bij deze doelgroep is een praktijkgerichte aanpak belangrijk. Alleen beleid is niet voldoende, met Veilig en Gezond in het bakkersbedrijf wijzen wij de weg door wettelijke normen en beleid te vertalen naar begrijpelijke en branchespecifieke praktische informatie.”

Veilig en Gezond in het bakkersbedrijf Het SSFB heeft projecten op het gebied van arbeidsomstandigheden en duurzame inzetbaarheid samengenomen onder de noemer ‘Veilig & Gezond in het bakkersbedrijf’ (veiligengezond.com).

Over vier thema’s wordt op de website informatie verstrekt: helpdesk vitaliteitsregeling; gezond werken; veilig werken; stofvrij werken. Hieronder lichten we de thema’s ‘veilig werken’ en ‘gezond werken’ verder toe.

Veilig werken In de bakkerijbranche liggen de grootste risico’s bij lichamelijke belasting, machineveiligheid, hitte en geluid. Veilig en Gezond

in het bakkersbedrijf heeft in samenwerking met werkgevers- en werknemersorganisaties verschillende instrumenten ontwikkeld om ondernemers en werknemers te helpen bij preventief werken.

Gezond werken Mentale of lichamelijke overbelasting kunnen leiden tot langdurige uitval.

Preventie is hierbij het belangrijkste, vindt Veilig en Gezond in het bakkersbedrijf. Om knelpunten in fysieke belasting preventief aan te pakken, werkt Veilig en gezond in het bakkersbedrijf met preventieve (groeps)trainingen of in-company-trainingen. De trainingen worden gegeven door STEP (landelijke organisatie voor herstel en voorkomen van klachten aan het lichaam). Daarnaast is er op de website een vragenlijst beschikbaar waarmee werknemers eventuele knelpunten op het gebied van ­lichamelijke belasting kunnen inventariseren (­formulier.veiligengezond.nl).

Doorverwijzing naar register-bedrijfsfysiotherapeut Als blijkt dat er knelpunten in de fysieke belasting zijn die men niet zelf op kan lossen, wordt er doorverwezen naar een register-bedrijfsfysiotherapeut. Tineke Rens: “Hier komt dan ook de samenwerking met de NVBF om de hoek kijken.

Register-bedrijfsfysiotherapeuten van het NVBF die een extra scholing gevolgd hebben in de methodiek participatieve werkplekaanpassing (PWA), zullen deze werknemers volgens een geprotocolleerde aanpak individueel begeleiden en adviseren. Algemene handleidingen of de wettelijke regelgeving zijn niet altijd pasklaar in te zetten voor onze branche.

Veilig en Gezond in het bakkersbedrijf kan deze regelgeving vertalen naar branchespecifieke aanbevelingen en regels, maar nu ook aanvullen met passend advies en praktische aanbevelingen vanuit het NVBF.”

Advies op maat “Een van de uitdagingen van de bakkersbranche is de trots die de bakkers voelen voor hun product”, vertelt Tineke Rens.

“Ambachtslieden hebben een mooie zaak en richten zich op hun producten. Daarbij letten ze minder goed op zichzelf. Het is dan ook moeilijk om mensen duidelijk te maken dat de grondstof waarmee ze hun mooie producten maken, hen bij inademing ziek kan maken, en dat de fysieke belasting van hun dagelijkse werkzaamheden positief kan worden beïnvloed, bijvoorbeeld door andere houdingen en bewegingen. Dat is duurzame inzetbaarheid. De praktische uitvoerbaarheid en juiste toon van het advies zijn daarom in deze branche extra belangrijk. Dit vraagt om een zekere sensitiviteit en een advies op maat. Wil je echt iets met je inhoudelijke advies bereiken, dan moet het om praktisch uitvoerbare maatregelen gaan.

Hoe kun je de werkgever het beste ondersteunen? Wat is haalbaar binnen een klein bedrijf? De praktische hulp van de NVBF-leden kan hier zeker aan bijdragen.”

Lees het hele artikel in Vitaal aan het werk, uitgave 2019 (interview met Tineke Rens).

Mahlee Plekker, freelance tekstschrijver en eindredacteur.

info@mahlee.nl FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 35

NVBF | NNEDERLANDSE VERENIGING VOOR BEDRIJFS- EN ARBEIDSFYSIOTHERAPEUTEN

specialistenkatern

In één van de mooiste regio‘s in Zuid-Duitsland met fantastische vrijetijdsmogelijkheden zoeken wij ter versterking van ons team een

Fysiotherapeut

Universitaire Masterstudie

Evidence Based Practice in Health Care MSc/Drs Start 19e academisch jaar september 2020 Tweejarige universitaire deeltijd masterstudie tot klinisch epidemioloog (medisch wetenschappelijk onderzoeker).

Bridging health care and science ■ een eersteklas carrièrestap als startpunt naar een hoog wetenschappelijk niveau ■ modern en actueel onderwijs met een multidisciplinaire benadering ■ (inter)nationaal gerespecteerd en NVAO-geaccrediteerd ■ voor medici, paramedici, promovendi, verpleeg- en verloskundigen Voor contact, voorlichtingsdata, informatie en aanmelding: www.amc.nl/masterebp

ADVERTEREN IN ADVERTEREN IN

FYSIOPRAXIS? FYSIOPRAXIS? Vakblad voor de fysiotherapeut - ledenblad KNGF Vakblad voor de fysiotherapeut - ledenblad KNGF

jaargang 28 oktober 2019

jaargang 28 oktober 2019

nr 8

Ons moderne poliklinische revalidatiecentrum met 115 medewerkers staat onder Nederlandse leiding en geeft naast fysiotherapie ook onderdak aan medische fitness, ergotherapie, logopedie en wellness afdelingen.

Voor reacties of meer informatie: Peter van den Berg (bedrijfsleider) tel: 0049 861 98 644 13 • email: p.berg@gesundheitszentrum-chiemgau.de • http://www.gesundheitszentrum-chiemgau.de

Plug & Play • 1 op 1 training • Circuittraining

SMART

• Specifiek: sturing, Motor Control • Meetbaar en reproduceerbaar • Aanwijsbaar, uw cliënt met Motor Control insufficiëntie • Realistisch, zichtbaar en voelbaar resultaat • Tijdsgebonden, binnen 2 tot 6 sessies

T

010 416 93 93

E

info@veldon.nl

www.veldon.nl

Word jij dé specialist in handtherapie?

nr 8

Schrijf je in voor de Allround Opleiding Handtherapie De opleiding start in maart en is bestemd voor ergo- en fysiotherapeuten die zich willen verdiepen en specialiseren in handtherapie.

Ben je geïnteresseerd in de opleiding?

Ga naar onze website voor meer informatie: www.handtherapieonderwijs.nl

Katern Dag van de

Fysiotherapeut Katern Dag van de Fysiotherapeut Casus vanuit Oefentherapie bij Project UCM Utrecht ethisch perspectief comorbiditeit in Beweging Casus vanuit Oefentherapie bij Project UCM Utrecht ethisch perspectief

comorbiditeit

in Beweging

De opleiding van Handtherapie Onderwijs wordt goed beoordeeld · Gemiddeld cijfer een 8! · Gedreven en betrokken docenten · Goede uitleg over anatomie en klinisch redeneren · Veel praktische lessen

Accreditatiepunten: ADAP/EN: 225 KNGF: 156 Keurmerk: 245

Neem dan contact op met Neem dan contact op met

Anouk Rondberg Anouk Rondberg

010-742 19 45 010-742 19 45 anouk@crossmedianederland.com anouk@crossmedianederland.com www.crossmedianederland.com www.crossmedianederland.com

Kijk voor meer informatie op: www.handtherapieonderwijs.nl

38 Beroepscode 39 Nightingale onderzoek 40 Terugblik DvdF 2019

In het z nnetje Genomineerden Fysio in Beeld Fysiotherapeuten verdienen het om in het zonnetje gezet te worden. Dus dat doen we! Deze keer de genomineerden van de Fysio in Beeld award: Paul van der Tas en Geert van der Sluis.

Tekst: Nicole Welleweerd

Tijdens de opening van de Dag van de Fysiotherapeut op 16 november werd de Fysio in Beeld award uitgereikt. Marloes Thoomes won de award. Geert van der Sluis en Paul van der Tas waren de andere genomineerden. Zij verdienen het om in het zonnetje gezet te worden, want ook zij leverden een bijzondere prestatie voor de fysiotherapie.

Geert van der Sluis

Paul van der Tas

Geert van der Sluis

was ze waarschijnlijk na zeven dagen niet in staat geweest om zelfstandig bepaalde acties uit te voeren. Nu kon ze na één nacht het ziekenhuis alweer verlaten.”

Mensen die een knieoperatie ondergaan, verblijven na de operatie vaak vijf dagen in het ziekenhuis. Door het innovatieve onderzoek van Geert van der Sluis hoeft zeventig procent van de patiënten maar twee dagen in het ziekenhuis te blijven na de operatie.

Gedurende zijn onderzoek werkte Geert in het ziekenhuis Nij Smellinghe samen met fysiotherapeuten, specialisten, andere zorgprofessionals en patiënten.

Wat is een mooie uitkomst van je onderzoek?

“Patiënten zijn na een knieoperatie sneller klaar om naar huis te gaan. Neem bijvoorbeeld mevrouw Meijer, die op tachtigjarige leeftijd een knieoperatie moest ondergaan. Als we voorafgaand aan haar operatie niet met haar hadden getraind,

Paul van der Tas Op alle mogelijke manieren zet nestor en duizendpoot Paul van der Tas zich in voor de fysiotherapie. Hij is praktijkhouder, docent, spreker, schrijver, onderzoeker en bestuurder en deelt enthousiast kennis met collega’s. Hij werkte o.a. mee aan publicaties over echografie.

Waarom echografie?

“Echografie is een waardevolle aanvulling op de toolbox van een fysiotherapeut.

Maar: alleen als het op een zorgvuldige manier wordt uitgevoerd. In mijn eigen praktijk werk ik sinds 2003 met echografie. Inmiddels sturen collega-fysiotherapeuten uit de omgeving en ver daarbuiten patiënten naar ons door voor echografisch onderzoek. Op mijn beurt stuur ik patiënten door naar collega’s die gespecialiseerd zijn in zaken waarvan ik minder weet. Ik ben van mening dat we de mogelijkheid om collegiaal te zijn en onderling kennis uit te wisselen, te weinig benutten.”

Wat is er veranderd in het ziekenhuis en hoe ga je verder?

“We hebben met een interprofessioneel team een visie en cultuur gecreëerd waarin we elke patiënt als participant zien. Met een andere omgeving motiveer je mensen om uit bed te komen en een dagelijks ritme op te pakken.”

Waarom zet jij je zo intensief in voor de fysiotherapie?

“Het mooiste van het vak fysiotherapie is en blijft dat mensen hun lichaam – en hun functieproblemen – aan mij durven toevertrouwen. Ik genees geen weefsel, maar vaak kan ik wel bijdragen aan een betere kwaliteit van leven. Iemand kan weer functioneren, bewegen. Hoe mooi is dat?”

Wat geef je andere fysiotherapeuten mee?

“We mogen ons meer bewust zijn van de belangrijke bijdrage die we leveren aan het fysiek functioneren en de fysieke gezondheid van patiënten. En daar mogen we trots op zijn.”

Wat wil jij fysiotherapeuten meegeven?

“Onderwerp mensen in de oefenzaal niet meteen aan gewichten en spierversterking. Bouw een behandeling rustig op: blijf trouw aan de basis. Herstel functioneel bewegen.”

In het februarinummer (2020) van FysioPraxis lees je een uitgebreid ­interview met Marloes Thoomes, winnaar van de Fysio in Beeld award.

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 37

achter het nieuws

A code is nothing, coding is everything

Beroepscode voor de Fysiotherapeut In de Algemene Ledenvergadering van november 2019 is de geactualiseerde versie van Beroepsethiek en gedragsregels voor de Fysiotherapeut goedgekeurd door de leden. Deze gedragsregels noemen we voortaan Beroepscode voor de Fysiotherapeut.

een regel toegevoegd over het scheppen van voorwaarden door de fysiotherapeutische zorginstelling voor goede fysiotherapeutische zorg zoals bedoeld is in de Wkkgz. Andere onderwerpen zijn bondiger geformuleerd, zoals de regels over het respecteren van de persoonlijke levenssfeer van de patiënt en over de intimiteit.

Omdat de regels in de Beroepscode een reactie zijn op eerder vastgestelde of vervallen wettelijke regels, zal verandering van het fysiotherapeutische handelen niet meer nodig zijn. Toch is het nuttig om de Beroepscode te raadplegen en dit te toetsen.

Commissie van Toezicht Tekst: Betty Kroes, KNGF

Gedragsregels vanaf 1978 Als beroepsgroep hebben we vanaf 1978 gedragsregels. Wie in de periode daarna de opleiding afsloot, kreeg de gedragsregels in handen gedrukt, vaak samen met het diploma of kort daarvoor bij het eindgesprek. De Beroepscode heeft als ondertitel: ‘Leidraad voor het fysiotherapeutisch handelen’, wat meteen de kern van de Beroepscode aangeeft. Daarnaast bevat de Beroepscode ook geboden vanwege bestaande wet- en regelgeving (vooral gezondheidsrecht), en verboden.

Verwachtingen en toetsingskader Een beroepscode is een collectieve uitdrukking van wat we samen vinden en wat we voor een goede beroepsuitoefening belangrijk vinden. Het is een beschrijving van het professionele handelen en draagt tegelijkertijd bij aan de professionalisering van de beroepsgroep. Als beroepsgroep toon je ook hoe je als beroepsgroep wilt zijn en wat van jou als fysiotherapeut verwacht kan worden.

Een beroepscode biedt tegelijkertijd een toetsingskader voor het professionele handelen.

Wetgeving Na de laatste wijzigingen in 2012 is er veel veranderd in de wetgeving in de zorg. Zo zijn de Kwaliteitswet zorginstellingen en de Wet klachtrecht cliënten zorgsector opgegaan in de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). De Wet bescherming persoonsgegevens is vervangen door de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).

Informatieplicht, klachtbehandeling en intimiteit Wijzigingen betreffen bijvoorbeeld de informatieplicht van de zorgverlener aan

38 | FysioPraxis december 2019/januari 2020

de patiënt, ook over keuze en kwaliteit.

Er mag geen vergoeding meer gevraagd worden voor een afschrift van het dossier vanwege de invoering van de AVG. Toegevoegd zijn regels over het recht op vernietiging, aanvulling en correctie van het dossier. De informatieverstrekking aan derden is uitgebreider beschreven. De rechten van de patiënt bij een elektronisch uitwisselingssysteem zijn opgenomen.

Verder zijn er regels opgenomen vanwege de invoering van de Wkkgz, zoals de klachten- en geschillenregeling en de Meldcode huiselijk geweld. Nieuwe regels betreffen ook de meldplicht van een datalek, toepassing van e-health, declaratie van zorgkosten en schenking van patiënt aan fysiotherapeut. Vanwege de marktwerking in de zorg zijn de regels over praktijkvoering aangepast. Daarnaast is

Wie meent dat een fysiotherapeut in strijd handelt met de regels, kan een klacht indienen op grond van het Reglement Tuchtrechtspraak KNGF. De Commissie van Toezicht is de aangewezen commissie om het handelen van de fysiotherapeut te toetsen en te beoordelen aan de hand van de Beroepscode. De Commissie kan, indien de klacht naar haar oordeel gegrond is, een maatregel opleggen waaronder doorhaling van de inschrijving in het KRF NL, of schorsing van dan wel ontzetting uit het lidmaatschap van het KNGF. Bekijk de film met uitleg over de Beroepscode Mr. Betty Kroes, adviseur belangenbehartiging bij KNGF.

Bij wat voor soort vragen biedt de Beroepscode je een handreiking?

• Mag je als manager de behandelkamer van de fysiotherapeut betreden en de fysiotherapeut een compliment maken waar de patiënt bij is, met als doel het geloof van de patiënt in de fysiotherapeut en de behandeling te verhogen?

• Je bent als fysiotherapeut op een feestje met vrienden, mag je je in strijd met de Beroepscode gedragen?

• Een patiënte klaagt over haar huisarts, hoe reageer je?

• Een patiënt komt van een concurrent en klaagt over die concurrent en je vindt dat die fysiotherapeut verkeerd handelde, hoe reageer je?

• Een patiënt vertelt je dat hij gevoelens voor je heeft, jij ook voor hem, hoe pak je dit correct aan?

• andere fysiotherapiepraktijk zit 100 meter verderop in dezelfde straat. Mag je reclameborden neer laten zetten op een afstand van 150 meter van je praktijk af?

• Mag je in je advertenties vermelden waarin je beter bent dan de praktijken in de buurt?

• Mag je iemands thoracale wervelkolom (TWK) manipuleren omdat dat het geloof in de therapie verhoogt?

• Wanneer mag je doorvragen over de seksposities van de patiënt?

• Mag je, als grapje, de patiënt zeggen dat hij of zij een lekker kontje heeft?

achter het nieuws

Resultaten Nightingale onderzoek

Positieve effecten fysiotherapie op heup- en knieartrose Met de data uit de Landelijke Database Fysiotherapie (LDF) onderzochten Mediquest en het KNGF de resultaten van fysiotherapie bij twee progressieve aandoeningen. Het resultaat is zeer positief.

Tekst: Babette Langbroek, KNGF

LDF Sinds 2013 verzamelt het KNGF waar­ devolle data in de Landelijke Database Fysiotherapie (LDF). Deze data geven inzicht in behandelingen en behandel­ episodes en is van hoge kwaliteit, bij­ voorbeeld vanwege het grote volume.

Alleen al in 2018 werden meer dan een miljoen behandelepisodes aangeleverd door fysiotherapiepraktijken. De LDF en het LDF-dashboard helpen praktijken om te kijken naar eigen fysiotherapeutisch handelen. Tegelijkertijd kan de hoeveel­ heid data een bron zijn voor onderzoek.

Een voorbeeld is het concept Nightingale, waarbij Mediquest en het KNGF samen­ werkten in een onderzoek naar de behan­ deling van heupartrose en knieartrose.

Relevant onderzoek De zorgvraag en zorgkosten voor mensen met heup- en knieartrose (HKA) nemen toe. De verwachting is dat de kosten voor heupvervanging in 2030 zullen stijgen met 27%. Ook daarom is er veel aandacht voor meer doelmatige zorg aan patiënten met HKA, bijvoorbeeld door middel van fysio­ therapie. Sinds 2018 worden de eerste 12 behandelingen voor oefen- of fysio­ therapie bij HKA vergoed vanuit de basis­ verzekering. Het KNGF publiceerde in mei 2019 daarnaast een nieuwe richtlijn voor de behandeling van heup- en knieartrose.

En nu is er ook het Nightingale-onderzoek!

Voor het project Nightingale gebruikte Mediquest data vanuit de LDF. De tech­ niek van machine learning werd gecombi­ neerd met klinisch literatuuronderzoek en datavalidatie. Grote hoeveelheden data werden geanalyseerd voor het onderzoek.

Conclusies Artrose is een progressieve aandoening.

Het doel van behandelingen voor deze ziekte is om pijn te remmen en het dage­ lijks functioneren te bevorderen. Een groot deel van de patiënten met heup- en knieartrose heeft voor het begin van de fysiotherapeutische behandelingen veel pijn en beperkingen in het dagelijks func­ tioneren. Na fysiotherapie blijkt dat de patiënten zeer gebaat zijn bij de behan­ delingen: de meeste mensen hebben nog maar weinig pijn en kunnen goed functi­ oneren. Het onderzoek toont aan dat het effect van fysiotherapie bij HKA op pijn­ beleving groter is dan op het functioneren.

Het KNGF is natuurlijk enthousiast over Nightingale. Want op deze manier ­gebruiken we de eigen data uit de LDF

voor onderzoek en informatie over de effecten van fysiotherapeutische zorg. De resultaten bieden perspectief voor onder­ zoek naar andere aandoeningen.

Ook voor patiënten is het onderzoek van toegevoegde waarde. Doordat we kennis hebben van het effect en toekomstper­ spectief van behandelingen kunnen fysio­ therapeuten mensen ondersteunen bij het maken van keuzes voor de juiste zorg.

www.kngf.nl/ldf

Babette Langbroek, communicatieadviseur bij KNGF.

FysioPraxis december 2019/januari 2020 | 39

Dag van de Fysiotherapeut 16 november 2019

Fotoâ&#x20AC;&#x2122;s: Rienk Toorman

1500 bezoekers 150 (poster)sprekers 70 exposanten Geniet nog even na!

Erik Scherder opende de Dag van de Fysiotherapeut en vertelde over de relatie tussen bewegen en cognitie. Over wat er met je brein gebeurt als je beweegt en hoe jij als fysiotherapeut dit positieve effect nog groter kan maken.

Keuzestress lag op de loer!

Fysiotherapeuten konden in vier rondes kiezen tussen zestig interessante sessies.

En de winnaars zijnâ&#x20AC;Ś Marloes Thoomes, Fysio in Beeld

Anke van den Broek, Beste Poster

Julia Hofstede, Jaco den Dekker Afstudeerprijs

Het Fysio Future Lab Team inspireerde bezoekers met exercise-games, virtual reality, activity trackers, robotica, video-consulting en paramedische apps.

In de Wetenschapsarena presenteerden wetenschappers hun posters. Zij hebben zichzelf letterlijk op de kaart gezet. Dit is een voorloper van de digitale onderzoekersnetwerkkaart waar we volgend jaar mee starten.

De hele dag door vonden er in alle hoeken en gaten inspirerende en leerzame sessies plaats. Fysiotherapeuten praatten bij met hun collegaâ&#x20AC;&#x2122;s en bezochten de beursvloer.

Tot volgend jaar op de Dag van de Fysiotherapeut in Den Bosch op 14 november!

Start-ups

Sa za te v rd D e t ag v h 14 dF e d no 20 at ve 20 e m be r2 02 0

KNGF dankt de partners van de Dag van de Fysiotherapeut 2019!

“Ik vertrouw al jaren op de kwaliteit van Leukotape” Han Tijshen, NEC

Meet the Stars à la TravelEssence

In Australië en Nieuw-Zeeland laten de sterren zich van hun beste kant zien. Iedere nacht. Die krijgt u er gratis bij als wij uw reis naar Down Under mogen organiseren. Maar het liefst willen we u voorstellen aan “onze” sterren: de eigenaren van de accommodaties die we samen met u uitzoeken.

U verblijft in unieke cottages, B&B’s, lodges of hostels: klein van opzet, groots in klasse. Onze specialisten hebben er zo’n 1500 zelf bezocht en geselecteerd. Gerund door gastvrije locals, die met liefde en passie hun stukje onder de sterrenhemel met u delen. U wordt als ster verwelkomd en als vriend weer uitgezwaaid.

Met uw eigen huurauto rijdt u relaxed, via uitgekiende routes van de ene naar de andere verrassing. We plannen uw reis zó dat u overal meerdere nachten verblijft. Tijd en ruimte genoeg om ultiem te genieten.

Is zo’n reis naar de sterren iets voor u? Kom dan naar een van onze landenpresentatiedagen voor nog meer inspiratie. Of bel voor een afspraak met een van onze adviseurs, waar en wanneer het u uitkomt.

Onze lokale kennis maakt het verschil.

Klanten waarderen ons gemiddeld met een 9.3 www.travelessence.nl | 030 272 5335