FysioPraxis november 2021

Vakblad voor de fysiotherapeut - ledenblad KNGF

De gecombineerde leefstijlinterventie

Zelfmanagement met de dr. Bart-app

jaargang 30 november 2021 nr 9

Betere zorg voor schouderpatiënten

“Tapen doe ik met Leukotape” Han Tijshen, NEC

SCAN NU DE QR-CODE EN VRAAG DE GRATIS TAPEWIJZER AAN! ✓ Handig formaat ✓ Alle producteigenschappen van onze sporttapes, elastisch klevende windsels en therapeutische tape op een rij

✓ Onderscheid tussen vier fases: • Preventiefase • Ontstekingsfase • Proliferatiefase • Remodelleringsfase

✓ Advies producten en toepassing per fase

colofon

redactioneel

FysioPraxis is het officiële tijdschrift van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) en verschijnt 10 keer per jaar.

Redactieadres

KNGF Postbus 248, 3800 AE Amersfoort E: fysiopraxis@kngf.nl

Oud en nieuw

Coördinatie en eindredactie

Liesbeth Immink E: fysiopraxis@kngf.nl T: 033 467 2953 Redactie

Saskia Bon (hoofdredacteur) Sander van de Hoef Corelien Kloek Niek Koenders Judith de Rooij Advertenties

Cross Media Nederland Sjaak Bruins E: sjaak@crossmedianederland.com Thijs de Koning E: thijs@crossmedianederland.com T: 010-760 73 26 www.crossmedianederland.com Adreswijzigingen KNGF-leden

www.mijnKNGF.nl

Abonnementen niet-KNGF-leden Een particulier abonnement kost per jaar € 106 en buiten­ landse abonnees betalen € 45 voor een digitale versie (prijswijzigingen voorbehouden).

Abonnementen kunnen op ieder moment starten en je betaalt aan het begin van het jaar voor het aankomend jaar.

Beëindiging kan op elk moment, met inachtneming van één maand opzegtermijn. Er volgt een verrekening naar rato en teveel betaald abonnementsgeld wordt gecrediteerd.

KNGF, Postbus 248, 3800 AE Amersfoort E: ledenadministratie@kngf.nl T: 033 467 29 29 Verantwoordelijkheid

De redactie beslist over de samenstelling van FysioPraxis.

De auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de door hen geschreven artikelen en het KNGF voor het KNGF-katern.

Auteursrecht © 2021 KNGF. Artikelen mogen alleen worden overgenomen en/of vermenigvuldigd na schriftelijke toestemming van het KNGF en met bronvermelding. Voor overname voor com­ merciële doeleinden vragen we een passende vergoeding.

Bladconcept

Jessica Dales, Dock35 Vormgeving en drukwerk Cross Media Nederland

Nee, we zijn niet in de war! Het duurt nog ruim een maand voordat het oud en nieuw is. Oliebollen eten, vuurwerkshows kijken en de Top 2000 luisteren… Traditioneel gezien een mooi moment om terug te blikken op het afgelopen jaar en bezig te gaan met nieuwe ideeën.

Oud en nieuw, het lijkt zo simpel. Het ene is verleden, versleten, vroe­ ger en vergeten. Het andere is heden, actueel, recent en functioneel.

Toch is oud en nieuw niet altijd makkelijk te onderscheiden. Het spreekwoord ‘Oude wijn in nieuwe zakken’ betekent dat iets wat je al kent op een andere manier wordt gepresenteerd. De inhoud is niet wezenlijk anders, maar het wordt in een nieuw jasje gestoken.

Vernieuwende ideeën binnen de fysiotherapie zijn soms ook lastig te onderscheiden van vroegere, vergeten ideeën. Want zeg nou zelf, leefstijlinterventies en een rol als coach of gids van herstel – zijn die ideeën er niet altijd al geweest?

Sinds 2019 wordt de gecombineerde leefstijlinterventie onder voor­ waarden vergoed uit de basisverzekering. Met deze leefstijlinterventie werken volwassenen aan een gezonde leefstijl met behulp van advies en begeleiding over voeding, eetgewoonten, gezond bewegen en duur­ zame gedragsverandering. Op pagina 8 lees je meer over de inhoud van – en de verschillen tussen – vier gecombineerde leefstijlinter­ venties. Het idee van leefstijlinterventies is wellicht niet nieuw, maar de verbeterde toegang door vergoeding uit de basisverzekering, de professionele organisatie van vele interprofessionele leefstijlnet­ werken en de centrale rol van fysiotherapeuten lijken belangrijke ­vernieuwingen!

Op pagina 18 pleiten Wim Hullegie en Jurjen Bosga voor een radicale omslag in onze professie door gebruik te maken van de hersteltheorie.

Zij beschrijven dat fysiotherapeuten als gids, samen met de patiënt, haar/zijn oplossend vermogen kunnen monitoren en kunnen verrui­ men. Deze gedachten klinken wellicht niet helemaal nieuw, maar het pleidooi voor oplossingsgericht denken en minder fragmentatie zijn onverminderd belangrijk. Oud of nieuw is wellicht minder belangrijk wanneer het gewoon een goed idee is!

We wensen je veel leesplezier.

Foto omslag

Wiep van Apeldoorn ISSN

Namens de redactie, Niek Koenders

0927- 5983

fysiopraxis@kngf.nl @FysioPraxis

FysioPraxis november 2021 | 3

op de cover

Wytse Brongers Wie ben je?

Waar is de coverfoto gemaakt?

Wytse Brongers, fysiotherapeut-­ leefstijlcoach, manager fysiotherapie en projectleider bij Leidsche Rijn Julius Gezondheidscentra. Verder zit ik graag op de fiets en hou ik van gezelligheid.

De foto is gemaakt voor een van onze gezondheidscentra, in Leidsche Rijn Centrum, wat ook een van onze ­GLI-locaties is.

woord). Als fysiotherapeut kan je mensen echt helpen.

Ik lees FysioPraxis vooral… … om te zien en te lezen wat mijn ­vakgenoten bezighoudt. Altijd leuk en ontspannen om FysioPraxis door te lezen.

Ook altijd goed om het blad in de koffiekamer te leggen. Het levert zo nu en dan ook nog eens voer voor discussie met andere disciplines.

Ik ben trots op…

Foto: Wiep van Apeldoorn

.. alle fysiotherapeuten die zich onvermoeibaar blijven inzetten voor het vak en hun patiënten.

Ik heb gekozen voor fysiotherapie om… … met elkaar in beweging te kunnen komen (in de breedste zin van het

agenda KNGF-scholingen

November

December

•N VMT Prof. Oostendorplezing – Pijn is Perceptie, Harmelen • NVMT Algemene Ledenvergadering, Harmelen • Online KNGF-workshop Videoconsulting in de ­fysiotherapie

Online KNGF-workshop Videoconsulting in de ­fysiotherapie

24 november

25 november

8 december

14 december Lezing Up-to-datebehandeling bij voorste-­ kruisbandletsel, Uden

Webinar NVFS ‘Enkelletsels’ > Preventie

2022

30 november

HYBRIDE Lezing Up-to-date behandeling bij voorste-kruisbandletsel, Amersfoort

ONLINE KNGF-workshop Videoconsulting in de ­fysiotherapie

18 januari

Informatie, inschrijven en meer scholingen, congressen, lezingen en trainingen van het KNGF: www.mijnkngf.nl

4 | FysioPraxis november 2021

Valt je iets op, heb je een opmerking of aanvulling? We horen het graag!

Reacties kun je sturen naar: fysiopraxis@kngf.nl @FysioPraxis

OPROEP

Wil je zelf een artikel aanleveren?

Wij nodigen je daar graag toe uit. Ga naar www.kngf.nl/fysiopraxis voor de auteursrichtlijnen.

De redactie behoudt zich het recht voor bijdragen die niet aan de kwaliteitseisen van FysioPraxis voldoen, af te wijzen.

ADVERTEREN IN

FYSIOPRAXIS? Neem dan contact op met

Sjaak Bruins

010-742 10 20 sjaak@crossmedianederland.com

Plug & Play • • • •

1 op 1 training Circuittraining Past binnen de KNGF-richtlijn Lage rugpijn Eenvoudig te bedienen

SMART

• Specifiek: sturing, Motor Control • Meetbaar en reproduceerbaar • Aanwijsbaar, uw cliënt met Motor Control insufficiëntie • Realistisch, zichtbaar en voelbaar resultaat • Tijdsgebonden, binnen 2 tot 6 sessies

T

010 416 93 93

www.veldon.nl

E

info@veldon.nl

inhoud

VERDER

18

14

26

8 De GLI in vogelvlucht

18 Paradigmaverschuiving

Eind 2020 voegde het ministerie van VWS een vierde gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) toe aan de basisverzekering. Naast de bestaande leefstijlprogramma’s BeweegKuur, CooL en SLIMMER, is ook Samen Sportief in Beweging nu te verzekeren preventieve zorg vanuit de basisverzekering. Met dit artikel zetten we de kenmerken van en de verschillen tussen de vier gecombineerde leefstijlinterventies op een rij.

14 De dr. Bart-app

Voor veel mensen met knie- en/of heupartrose is het niet altijd duidelijk wat ze zelf kunnen doen om hun klachten te v­ erminderen. Om hen hierbij te ondersteunen, ontwikkelden onderzoekers van de Sint Maartenskliniek een ­zelfmanagementapplicatie: de dr. Bartapp. Zowel de ontwikkeling als de evaluatie van de app waren onderdeel van het promotietraject van Tim Pelle.

Foto: Shutterstock

08

6 Studenten: studeren en onderzoeken 6 Geschiedenis: gehandicaptensport 7 Kort nieuws en column Jeroen van Egmond 13 Patiënt in beeld 22 Promotie: revalidatie bij gegeneraliseerde gewrichtshypermobiliteit 29 Column Arianne Verhagen 31 Wetenschap – samenvatting

In de rubriek Opinie schetsen Wim Hullegie en Jurjen Bosga een toekomstperspectief voor de fysiotherapie met een pleidooi voor een radicale paradigmaverschuiving.

Zij pleiten voor een hersteltheorie waarin de wijze waarop herstel tot stand komt het uitgangspunt is: “Veel van onze kennis is gebaseerd op losse stukjes informatie.

Het lichaam wordt behandeld alsof de verschillende onderdelen als legoblokjes in elkaar gezet kunnen worden.”

26 De schouderpoli

Sportfysiotherapeut Sjemaine van Zeeland en schouderfysiotherapeut Miranda van der Heijden-van Helvoort constateerden dat de zorg voor schouderpatiënten niet optimaal is en dat de eerste en tweede lijn op dit gebied veel te gescheiden van elkaar werken.

Daarom startten ze een onderzoek naar mogelijkheden voor anderhalvelijnszorg.

Een gesprek over de uitkomsten en hun ambitie: een schouderscreeningcentrum.

Specialistenkatern 34 NVMT: Chronische lage rugpijn 36 NVFVG: De Rett Syndrome Gross Motor Scale

KNGF-katern 37 In het zonnetje: Joël de Jong 38 Achter het nieuws: cao-update 40 Kort nieuws: SKF en KNGF 41 FysioWijzer: nieuwe methode richtlijnontwikkeling FysioPraxis november 2021 | 5

studenten en SGF

De route van Krijn Polder

Kennis opdoen, toepassen en doorgeven

Krijn Polder (31 jaar) is vierdejaars student fysiotherapie aan de Hogeschool Rotterdam en sinds twee jaar als student assistent betrokken bij onderzoek van het Kenniscentrum Zorginnovatie.

Hoe ben je hiermee begonnen?

“Ik had geen flauw idee dat ik onderzoek leuk zou vinden toen ik aan de opleiding begon. In het eerste jaar kwam ik voor het eerst in aanraking met wetenschappelijke artikelen en leerde ik PubMed kennen. Er ging een wereld voor me open, wat een schatkist aan informatie, dacht ik. Aan het einde van het eerste jaar ging ik op zoek naar een honoursprogramma, maar ik maakte via een van m’n docenten gelukkig kennis met onze hoofddocent en lector Complexe Pijn, Lennard Voogt. Ik mocht hem meteen helpen met een kwalitatief onderzoek.”

ding, beide zijn behulpzaam bij het doen van onderzoek. Ik wil me alle beschikbare kennis over een onderwerp eigen maken, maar ook kunnen switchen en met een onbevangen blik naar dingen kunnen kijken. Natuurlijk speelt ook het romantische idee mee om met nieuwe inzichten de (fysiotherapeutische) zorg te verbeteren.

Inmiddels snap ik iets meer over de ‘struggle’ voor financiering en de cultuur in de wetenschap waar ik in de toekomst mee te maken zou kunnen krijgen, maar voorlopig is het allemaal heel leuk en ben ik ontzettend dankbaar voor de kansen die ik krijg.”

daar interessante dingen over te vertellen, want vervolgens mocht ik ook meewerken aan de analyse en heb ik tijdens een openbare les van Lennard Voogt kort wat over het onderzoek mogen vertellen. Dat ging toen over de obstakels die fysiotherapeuten ervaren bij het behandelen van mensen met andere sociaal-culturele achtergronden. Een enorm interessant onderwerp en absoluut relevant in een grote multiculturele stad als Rotterdam. Inmiddels mag ik meedenken over de opzet van een vervolgonderzoek dat we dit jaar gaan uitvoeren.”

Waarom wetenschap?

Wat doe je als student assistent?

“Mijn interesse in onderzoek komt vooral uit diepgewortelde nieuwsgierigheid. Ik heb een brede interesse en een kritische hou-

“Ik ben begonnen met het transcriberen (het uitschrijven van een gesproken opname) van interviews. Blijkbaar had ik

“Beide! Juist de combinatie van onderzoek en werken in de praktijk lijkt me leuk. Eigenlijk ook lesgeven. Dan is de cirkel rond van kennis opdoen, toepassen en doorgeven.”

Fysiotherapeut of onderzoeker?

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

De rol van de fysiotherapeut bij de Paralympische Spelen In 1960 gingen de Paralympische Zomerspelen voor het eerst van start. In 1980 lag de organisatie in Nederlandse handen en vonden de Paralympische Zomerspelen plaats in het Nationaal Sportcentrum Papendal in Arnhem.

Tekst: Huub Vossen en Anton de Wijer

De Spelen in Arnhem gaven een enorme boost aan de gehandicaptensport in ons land, alles werd steeds professioneler. Het Jaarboek van Sportgeneeskunde meldt in 2010 dat er door de Olympische ambitie een toename komt van het aantal actieve sportparticipanten, wat zowel positieve gevolgen zal hebben (betere gezondheid, sociale aspecten, lagere ziektelast) als negatieve (sportletsels, toename van kosten als gevolg van sportletsels). Hier komt de rol van de fysiotherapeut om de hoek

6 | FysioPraxis november 2021

Lees ook het interview met paralympiër en student fysiotherapie Joël de Jong op pag. 37

kijken, die steeds prominenter wordt in het begeleiden van sportparticipanten, ook van die met een beperking.

mooie ontwikkeling die hopelijk navolging gaat vinden op de andere opleidingen.

Toekomstige rol

Er zijn ook lokale initiatieven om aangepaste sportbeoefening te stimuleren.

Zo organiseerde revalidatiecentrum Heliomare de ‘Heliolympics’ om de Olympische gedachte uit de dragen en aangepast sporten te stimuleren.

De belangstelling naar aangepast sporten in paralympisch verband blijft groeien.

Zo gingen docenten van de Hogeschool Arnhem-Nijmegen naar Beijing met de vragen: ‘Welke bijdrage kunnen wij als fysiotherapeuten (studenten en opleiding) leveren aan sporten met een beperking en kan sporten met een beperking meer aandacht krijgen in het curriculum?’ Een

Lokale initiatieven

Het volledige artikel is te vinden op: www.kngf.nl/fysiopraxis.

kort nieuws

column

Alles over ‘onbeperkt spelen’ op één website Samenspelen is leuk en leerzaam voor elk kind. Maar voor kinderen met een beperking schiet het er vaak bij in. Veel speelplekken zijn voor hen slecht toegankelijk. En kinderen zijn vaak druk met zorg, therapie, en reizen van en naar school. Hoe kun je als zorgprofessional samenspelen stimuleren?

Foto: SamenSpeelNetwerk

Op Onbeperktspelen.nl, een initiatief van het SamenSpeelNetwerk, bundelen tientallen partijen zoals speeltuinen, gemeenten en zorgverleners hun krachten om samenspelen mogelijk te maken voor kinderen met een beperking.

Wetenschapsdag en winnaar Proefschriftprijs In de Lebuinuskerk in Deventer ontmoetten op 6 oktober 90 onderzoekers in de fysiotherapie elkaar op de 15e Wetenschapsdag Fysiotherapie. Op het programma stonden sessies over creativiteit, publicaties van onderzoek, innovatieve designs en pitches over de proefschriften uit 2020. Aan het einde van de dag werd de winnaar van de Proefschriftprijs bekend gemaakt: Bart Bartels ontving de prijs voor zijn proefschrift Fatigability in spinal muscular atrophy – quantification, characterization and treatment.

E=KxA Beste collega, De formule in de titel is de wet van Maier, die aangeeft dat de effectiviteit van een interventie bepaald wordt door de kwaliteit van die interventie en de mate van acceptatie daarvan. Of hij ‘waar’ is of niet, ik vind het in elk geval mooi dat er iets relationeels en dus situationeels in de formule zit, wat goed past bij de aard van ons werk. Ik gebruik de formule niet als natuurwet, maar als manier om mijn denken en reflecties te richten.

Het doet me bijvoorbeeld denken aan de manier waarop we in ons vak decennialang bezig zijn geweest met K, in de verwachting dat dit genoeg zou zijn om effect te hebben op beleidsmakers en betalers. In dat licht is het terecht dat het KNGF niet alleen op wetenschap, maar ook op lobby is gaan inzetten. Hoewel lobbygroepen bij mij een beeld oproepen van schimmig opererende slimmeriken die met rationalisaties proberen recht te praten wat krom is, zijn de technieken mogelijk niet eens zoveel anders dan hoe wij werken aan gedragsverandering bij patiënten.

Een andere associatie bij de formule gaat terug naar het oude Griekenland, waar een aantal klassieke filosofen zich ergerde aan de rondtrekkende sofisten die veel meer bezig waren met overtuigen, retorica, dan met waarheid. Ook wij hebben in ons werk te maken met het verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen.

Volgens Aristoteles krijg je overtuigingskracht met ethos, logos en/of pathos. Je hoeft de krant maar open te slaan en er staan directeuren, beleggers en ministers in die hun argumenten (logos) wel op orde hebben (vaak met: juridisch mag het), maar waarbij juistheid van hun handelen (en de kwaliteit van hun karakter) onder kritiek staat; hun ethos is aangetast. En hoewel ze zelden een beroep doen op hun lijden (pathos), zien ze er soms wel pathetisch uit.

In onze praktijk schakelen wij dagelijks tussen de K en A, bijvoorbeeld als we moeten kiezen tussen botte eerlijkheid aan de ene kant, of therapeutisch liegen aan de andere kant. De focus ligt bij de eerste op principes, bij de laatste op gevolgen, twee bekende stromingen in het ethisch redeneren. Op de vraag of je nou in moet zetten op K of op A, zou Aristoteles waarschijnlijk antwoorden: de waarheid ligt in het midden. En op de vraag hóe je dat moet doen, gaf hij een voor ons heel bekend antwoord: functioneel oefenen!

Collegiale groet, Jeroen van Egmond docent fysiotherapie en zorgethicus j.van.egmond3@hva.nl

FysioPraxis november 2021 | 7

in de praktijk

De gecombineerde leefstijlinterventie

Vier leefstijlprogramma’s op een rij In november vorig jaar heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens het jaarlijkse Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) Symposium bekendgemaakt dat er een vierde gecombineerde leefstijlinterventie wordt toegevoegd aan de basisverzekering. Naast de bestaande leefstijlprogramma’s BeweegKuur, CooL en SLIMMER, is Samen Sportief in Beweging nu ook te verzekeren preventieve zorg. Met dit artikel zetten we de kenmerken van en de verschillen tussen de vier gecombineerde leefstijlinterventies op een rij.

Een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is preventieve zorg voor mensen met obesitas of voor mensen met overgewicht en een matig of sterk verhoogd gezondheidsrisico op chronische aandoeningen. Een GLI is gericht op gedragsverandering om een gezonde leefstijl te bereiken en te behouden.

De GLI is een interventie die zich richt op: · het verminderen van de energie-inname (gezonder eetpatroon); · het verhogen van de lichamelijke activiteit (meer bewegen); · het toevoegen van op maat gemaakte leefstijlcoaching ter ondersteuning van de gedragsverandering (ondersteuning bij gedragsverandering).

De GLI wordt als programma ingekocht door zorgverzekeraars.

Hoe werkt de GLI in de praktijk?

Foto: Wiep van Apeldoorn

De GLI is sinds januari 2019 onderdeel van het basispakket. De huisarts verwijst patiënten door voor deelname. Een GLI kan worden aangeboden door verschillende beroepsgroepen: leefstijlcoaches, diëtisten en fysio- en/of oefentherapeuten. Om een GLI aan te mogen bieden, moet de aanbieder voldoen aan specifieke voorwaarden.

Fysiotherapeut Wytse Brongers in gesprek met twee GLI-deelnemers

8 | FysioPraxis november 2021

Kijk op Loketgezondleven.nl voor meer informatie

BeweegKuurGLI

CooL

De BeweegKuurGLI is een unieke GLI die multidisciplinair werken hoog in het vaandel heeft staan. De kracht van multidisciplinair werken is dat de BeweegKuurGLI-professional, ieder in zijn eigen expertise, in staat is om de keten rondom de deelnemer te versterken. Hierdoor krijgen de deelnemers meer op hun behoefte afgestemde begeleiding. De BeweegKuurGLI is een GLI voor iedereen, met speciale aandacht voor mensen in een kwetsbare positie en voor laaggeletterden. Groepsdynamiek, plezier en leren in beweging zijn belangrijke accenten binnen de BeweegKuurGLI.

De Coaching op Leefstijl-interventie (CooL) is een monodisciplinaire GLI die gericht is op een betere kwaliteit van leven, gezondere eetgewoonten, meer lichamelijke activiteit, minder zitten, investeren in beter slapen en ontspannen. Daarnaast is CooL gericht op positieve veranderingen in fysieke resultaten zoals gewicht en BMI bij mensen met overgewicht of obesitas.

Gedurende twee jaar wordt door middel van kleine stapjes naar deze doelen toegewerkt. Tijdens het traject ligt de regie bij de deelnemer zelf en heeft de leefstijlcoach vooral een ondersteunende rol.

Waaruit bestaat het programma?

Waaruit bestaat het programma?

De BeweegKuurGLI wordt begeleid door drie professionals: een hbo-leefstijlcoach, diëtist en fysiotherapeut. Het belangrijkste doel van de BeweegKuurGLI is het realiseren van ­gedragsverandering door middel van motiverende gespreksvoering en activerende werkvormen om zo tot een gezonde, actieve leefstijl en gewichtsverlies te komen. De deelnemer wordt individueel en in groepsverband begeleid. De deelnemer heeft zelf de regie in handen door het stellen van eigen doelen, het team helpt bij het ondersteunen van het zelfmanagement.

Het CooL-programma is een groepsprogramma dat bestaat uit een basisprogramma van acht maanden en een onderhoudsprogramma van zestien maanden. Beide programmadelen bestaan uit acht groepsbijeenkomsten met minimaal vier individuele gesprekken. Het programma behandelt onder andere de thema’s beweging en voeding, maar ook slaap, stress, ­ontspanning, energie- en timemanagement, vitaliteit, terugval en gedragsverandering. De groepssessies staan elk in het teken van een thema dat met leefstijl of gedragsverandering te maken heeft.

Wat is de rol van de fysiotherapeut?

De fysiotherapeut zet aan tot bewegen, helpt bij het stellen van realistische beweegdoelen, bij het wegnemen van barrières om te bewegen en heeft zicht op de fysieke capaciteit van de deelnemer. Naast deze inhoudelijke bijdrage maakt de fysio­therapeut ook verbinding met het sociale domein zodat de deelnemer in zijn of haar eigen buurt gaat bewegen.

Een samenwerking van het BeweegKuurGLI-team maakt de BeweegKuurGLI succesvol.

Meer weten?

Kijk op https://bit.ly/3jUxEHE en www.beweegkuur.nl of neem contact op met Yrsa Wagemaker en Babita Pottjegort via info@huisvoorbeweging.nl en babita@huisvoorbeweging.nl.

Wat is de rol van de fysiotherapeut binnen CooL? CooL wordt uitgevoerd door één professional: de leefstijlcoach.

Dat kan ook een fysiotherapeut (of diëtist of oefentherapeut) zijn met een aantekening leefstijlcoaching. Gedurende de looptijd van het programma staat er telkens één en dezelfde persoon voor de groep: de leefstijlcoach. De leefstijlcoach behandelt zelfstandig alle leefstijlonderwerpen en fungeert voor alle vragen als centraal aanspreekpunt; dat is een belangrijk werkzaam element van het programma. Fysiotherapeuten met een aantekening leefstijlcoaching zijn zeer welkom om ook als CooL-coach aan de slag te gaan. Dat kan na het volgen van de CooL-e-learning, de starttraining en de aanschaf van een CooLlicentie. Inmiddels zijn er onder de 450 licentiehouders al meer dan 80 fysiotherapeuten die het programma uitvoeren.

Meer weten?

Kijk op www.leefstijlinterventies.nl of neem ­contact op met Ester Janssen en Nicole Philippens via info@leefstijlinterventies.nl.

»

FysioPraxis november 2021 | 9

» Samen Sportief in Beweging Het doel van Samen Sportief in Beweging (SSiB) is een gezonder gewicht door een structurele aanpassing van het beweegen eetpatroon. Dit wordt bereikt door een vergroting van kennis en bewustzijn van de risicofactoren, een vergroting van de motivatie en van de actietendens om dit te veranderen.

SSiB is geschikt voor de kwetsbare doelgroep met multiproblematiek en een lage sociaal economische status. De vorming van een lokaal netwerk met partijen uit de domeinen sport, welzijn en gemeente is essentieel voor het starten met SSiB.

Waaruit bestaat het programma?

SSiB wordt multidisciplinair uitgevoerd door een leefstijlcoach in samenwerking met beweeg- en voedingsprofessionals, met een warme overdracht naar de lokale sportaanbieders.

SSiB start na de intake door de leefstijlcoach met een intensieve basiscursus van acht weken in groepsverband: zestien uur bewegen en acht uur voedingsvoorlichting. Na afloop blijven de deelnemers bewegen bij het lokale sportaanbod en worden ze gedurende twee jaar begeleid door de leefstijlcoach. Coaching naar duurzaam blijven bewegen valt onder de vergoeding vanuit de basisverzekering.

Wat is de rol van de fysiotherapeut?

De fysiotherapeut kan twee rollen op zich nemen: die van beweegprofessional en die van leefstijlcoach, mits op dat gebied voldoende geschoold. Als beweegprofessional stelt hij tijdens de basiscursus een (individueel) beweegprogramma op, gebaseerd op belasting en belastbaarheid. De fysiotherapeut zorgt halverwege voor een warme overdracht naar de lokale sportaanbieders en blijft gedurende het hele traject deel uitmaken van het multidisciplinaire netwerk. Totale inzet: tien uur binnen de vergoeding vanuit de basisverzekering. Dit staat los van eventuele verdere behandeling indien noodzakelijk.

Meer weten?

Kijk op www.samensportiefinbeweging.nl of neem contact op met Marjo van Hal en Meike Los via marjo@gezondeleefstijl­company.nl en meike@gezondeleefstijlcompany.nl.

SLIMMER Het doel van SLIMMER is het bevorderen van een duurzame gedragsverandering naar een gezonde leefstijl om zo obesitas en het risico op diabetes type 2 te verminderen. Ook draagt het programma bij aan het verbeteren van de kwaliteit van leven.

Waaruit bestaat het programma?

Binnen SLIMMER begeleid je de deelnemer gezamenlijk en vanuit verschillende invalshoeken naar een gezonde leefstijl. Het programma bestaat uit een behandelfase (Deelprogramma Voeding en Deelprogramma Bewegen) en een onderhoudsfase (Deelprogramma Gedragsbehoud). Deelprogramma Voeding bestaat uit minimaal drie individuele consulten bij een diëtist en één groepsbijeenkomst. “We geven advies op maat. Deelnemers krijgen echt advies waar ze iets mee kunnen en waar ze hun doel mee kunnen behalen.” Het Deelprogramma Bewegen bestaat uit een wekelijkse groepsles van een fysiotherapeut.

“De deelnemers zijn enthousiast, vooral vanwege het bewegen in groepsverband en de steun die ze bij elkaar vinden.” Het Deelprogramma Gedragsbehoud met de leefstijlcoach bestaat uit drie terugkommomenten in het eerste jaar en vier individuele terugkommomenten in het tweede jaar.

Wat is de rol van de fysiotherapeut?

Tijdens de groepslessen Bewegen begeleid je de deelnemers met behulp van gedragsveranderingstools naar een gezondere leefstijl. De lessen bestaan uit activiteiten die deelnemers ook thuis kunnen uitvoeren, met daarbij een focus op verschillende thema’s (conditie, kracht, balans, etc.). Hierbij gaat het bijvoorbeeld om wandelen, losse oefeningen met simpele materialen (waterflesjes, matjes, kleine opstapjes, elastiek) en circuitjes.

Om deelnemers verder te stimuleren meer te gaan bewegen, worden ze via de buurtsportcoach begeleid naar lokaal beweeg­ aanbod.

Meer weten?

Kijk op www.nogslimmer.nl of neem contact op met Josien ter Beek en Ellen van Dongen via slimmer@­ggdnog.nl.

10 | FysioPraxis november 2021

Foto: Wiep van Apeldoorn

GLI in de praktijk

Wytse Brongers, Leidsche Rijn Julius Gezondheidscentrum: “Bij ons gezondheidscentrum voeren we zelf de SLIMMERinterventie uit en ook bieden we de CooL-interventie aan.

CooL wordt bij ons door externe leefstijlcoaches uitgevoerd. De patiënt kan zo kiezen welke interventie hij zelf wil doen. Begin 2019 zijn we ermee begonnen, samen met de huisarts en diëtist. Eerst hebben we alle kwalificaties en voorwaarden op orde gemaakt, zoals licenties, de registratie, scholing en contractering. Vervolgens zijn we van start gegaan.

KNGF: (landelijke) knelpunten en aanpak 1.

Onvoldoende GLI-aanbieders

2.

Overeenstemming eisen aan herregistratie

3.

Klachten over hoogte max-tarief

4.

Onbekendheid bij patiënten

5.

A. Huisartsen verwijzen onvoldoende door B. Huisartsen zijn niet overtuigd van de effectiviteit

6.

A. Zorggroepen kunnen niet makkelijk declareren B. Zorggroepen zetten niet in op de GLI

7.

Gebrek aan lokale regie

8.

Issues m.b.t. contracteerbeleid

De voornaamste knelpunten waar het KNGF zich mee bezig houdt, zijn het NZa-onderzoek naar een reëel tarief, erkenning

We hadden al meteen voldoende deelnemers. Het sluit echt aan bij de behoefte van een grote groep patiënten. Vooral het samenwerken in een groep aan een gezonde leefstijl en de tweejarige begeleiding vinden mensen fijn. Wat erg prettig is, is dat het al bewezen effectieve programma’s zijn waarbij is beschreven hoe je het moet uitvoeren. Ook word je gedwongen om samen te werken met de diëtist en het sociale domein. En dat is goed, want als je niet samenwerkt, kun je deelnemers niet optimaal begeleiden.

In het begin loop je continu tegen zaken aan, gewoon omdat die anders en nieuw zijn, denk aan een nieuwe systematiek van werken en van declareren. Met name kan het project- en planmatig werken met meerdere groepen lastig zijn. Je kunt in een jaar tijd zo tientallen tot honderd deelnemers hebben. Om goed te blijven monitoren waar iedereen in zijn interventie zit, dat vraagt echt om een andere – planmatige – aanpak. Je kunt snel het overzicht kwijtraken.

Als je start is het heel belangrijk om een doel te stellen: hoeveel mensen of groepen willen wij komend jaar gaan begeleiden?

Maar het allerbelangrijkste is dat je bij de eerste paar groepen je verwachtingen over wat je aan resultaat kunt behalen niet te hoog maakt. Gun jezelf de tijd om ermee te leren werken. Want als je dit voor het eerst doet, is het echt even wennen: hoe je het organisatorisch regelt en hoe je een GLI uitvoert.

Het is goed om een aantal groepen per jaar te begeleiden, dat zorgt voor wendbaarheid. Zo kun je groepen samenvoegen als het even wat minder loopt of in vakantietijd wat schuiven. Ook denk ik dat je het aanbieden van een GLI moet zien als een aanvulling op het zorgaanbod van jouw praktijk. Ik denk dat we in de toekomst nog veel meer van dit soort bewezen effectieve interventies zouden moeten aanbieden. GLI-programma’s duren twee jaar en we zijn dus eigenlijk pas net gestart. Over een paar jaar kunnen we pas écht zeggen wat leefstijlinterventies doen.”

van het KNGF- en SKF-register van fysiotherapeut-leefstijlcoaches door alle zorgverzekeraars per 2022, toeleiding van cliënten naar de GLI, het verbeteren van het declaratieproces tussen GLI-aanbieder en zorggroep, en het verbeteren van de lokale regie, waaronder de samenhang met het sociale domein.

De werkgroepen waarbinnen deze knelpunten worden aangepakt bestaan uit vertegenwoordigers van de verschillende beroepsorganisaties, interventie-eigenaren, Zorgverzekeraars Nederland, de Nederlandse Zorgautoriteit, het Zorginstituut Nederland en Patiëntenfederatie Nederland. De werkgroepen worden gecoördineerd en aangestuurd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Doel is op korte termijn te komen tot een goed dekkend aanbod voor de GLI-volwassenen in Nederland, waarbij de uitvoerder niet alleen een reëel tarief in rekening kan brengen, maar ook positie krijgt in het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten.

FysioPraxis november 2021 | 11

er n t Je pareweging in b Wobenzym® sport:

Wobenzym® plus:

• Voedingssupplement • Met vitamine C voor extra weerstand bij lichamelijke inspanning1 • 4-5 dagen voor aanvang van de training of tijdens de training

Enzymcomplex aangevuld • met Vitamine D voor het behoud van soepele spieren • en vitamine C voor het behoud van gezond kraakbeen

1. Een gunstig effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 200 mg Vitamine C naast de aanbevolen dagelijkse inname van Vitamine C.

Wobenzym Combi advertentie 185x132.indd 1

W: U E NI tho r o e h Pusimbract 0 Du C maa CM

Maat 0 - nieuw!

1 2 3

www.wobenzym.nl

24-03-21 12:30

PUSH FOR FREEDOM

Omtrek 15 - 17,5 cm 17,5 - 19,5 cm 19,5 - 22,5 cm 22,5 - 27 cm

Uitvoering: links en rechts

Vraag een GRATIS informatiepakket aan Uw cliënten beter informeren? Ontvang deze display gratis via www.lomed.nl/push-informatiepakket of scan deze QR code:

Exclusief distributeur:

Orthopedic Solutions

Wi th

Care

Foto: Wiep van Apeldoorn

patiënt in beeld

Angelique: Door mijn spierziekte Myasthenia gravis heb ik veel last van spierzwaktes in mijn hele lichaam.

Omdat lopen soms erg lastig gaat, kan ik geen lange afstanden lopen. Ik krijg dan problemen met mijn evenwicht en raak snel vermoeid.

Door de coronapandemie kwam ik veel thuis te zitten, waardoor ik te weinig bewoog. Dat zorgde ervoor dat ik erg achteruit ben gegaan. Toen de neuroloog opperde dat het misschien goed was om naar de fysiotherapeut te gaan, ben ik bij Floor terechtgekomen. Bij haar ben ik sinds september 2020 onder behandeling.

We zijn begonnen met één keer per week oefenen in de oefenzaal. We doen dan loopoefeningen, balansoefeningen, maar ook oefeningen om mijn spierkracht en conditie op te bouwen.

Inmiddels kom ik twee keer per week. Die tweede keer oefen ik in een klein groepje met nog twee andere dames, wat ook de nodige gezelligheid met zich meebrengt. Na afloop drinken we altijd nog even een kopje koffie.

Ik merk dat ik inmiddels alweer veel langer kan lopen en dat mijn evenwicht ook verbeterd is.

Ik weet dat ik niet meer moet stoppen met oefenen. Zodra ik dat zou doen, ga ik gelijk weer achteruit. Ik loop overigens ook elke week met een buddy en merk dat ook dat steeds beter gaat. Gelukkig heb ik een chronische machtiging voor fysiotherapie, dus voorlopig kan ik nog gewoon blijven oefenen.

Verderop in dit nummer geeft de fysiotherapeut van Angelique een toelichting op de behandeling (zie pag. 21).

FysioPraxis november 2021 | 13

wetenschap - promotie

Praktische richtlijnen voor mensen met knie- en/of heupartrose

De dr. Bart-app

Voor veel mensen met knie- en/of heupartrose is het niet altijd duidelijk welke behandelmogelijkheden er zijn en wat ze zelf kunnen doen om hun klachten te verminderen. Om patiënten te ondersteunen bij het nemen van een actieve rol in het omgaan met de gevolgen van hun aandoening in het dagelijks leven, hebben onderzoekers van de Sint Maartenskliniek een zelfmanagmentapplicatie ontwikkeld en geëvalueerd: de dr. Bart-app. Zowel de ontwikkeling als de evaluatie van de app waren onderdeel van het promotietraject van Tim Pelle.

Tekst en beeld: Tim Pelle

Artrose is een van de meest voorko­ mende gewrichtsaandoeningen. Alleen al in Nederland hebben bijna 1,5 miljoen mensen artrose.1 Artrose wordt gekarak­ teriseerd door pijn en stijfheid, wat op termijn beperkingen geeft bij dagelijkse activiteiten en leidt tot een verminderede kwaliteit van leven. Tot nu toe is artrose niet te genezen, daarom richten behan­ delingen zich op het verminderen van symptomen. Je kunt hierbij denken aan voorlichting over de aandoening, leefstijl­ advies, oefen- en fysiotherapie, afvallen bij overgewicht en medicatie. Nationale en internationale richtlijnen adviseren om patiënten te begeleiden naar een actieve rol in de omgang met hun gezondheid en aandoening, bijvoorbeeld door middel van zelfmanagementprogramma’s.2,3 Voor veel mensen met knie- en/of heupartrose is echter niet duidelijk welke behandelmogelijkheden er zijn en wat zij zelf kunnen doen om hun klachten te ver­ minderen. Digitale technologieën zoals mobiele applicaties, maken het mogelijk toegang te hebben tot zelfmanagement­ programma’s op ieder moment van de dag, zeven dagen per week, ongeacht de locatie. Een ander belangrijk voordeel van deze technologieën is de potentie om kosten en tijd te besparen.4 Daarom heeft de Sint Maartenskliniek een applicitie ontwikkeld: de dr. Bart-app. De naam dr.

Bart is gekozen omdat dit als acroniem staat voor Behandelstrategie ARTrose.

zorggebruik te optimaliseren en heeft als ultiem doel gezond gedrag te bevor­ deren. De dr. Bart-app is een volledig geautomatiseerde e-healthapplicatie, die gebaseerd is op verschillende theoreti­ sche modellen waarvan het Fogg-model voor gedragsverandering het belangrijk­ ste model is (figuur 1). Het Fogg-model maakt gebruik van het concept dat kleine stapjes die makkelijk te integreren zijn in het dagelijks leven (zogenoemde ‘tiny habits’) resulteren in bestendige gedrags­ verandering, wat uiteindelijk leidt tot gezondheidsverbetering. De dr. Bart-app

nodigt gebruikers uit vooraf geformu­ leerde gedragsdoelen, kleine gewoontes die in te passen zijn in het dagelijks leven, te selecteren en te behalen. Delen van deze doelen kan men aanpassen naar wens en behoefte. Daarnaast maakt de app gebruik van automatische (machine-­ learning) technieken die deze vooraf geformuleerde doelen voorstelt aan de gebruiker. Deze vooraf geformuleerde doelen zijn gerelateerd aan vier pijlers in de niet-operatieve behandeling van artrose: voorlichting over artrose en behandelmogelijkheden, fysieke acti­

Figuur 1

Wat is de dr. Bart-app?

De dr. Bart-app is ontwikkeld om zelf­ managment te ondersteunen en het

14 | FysioPraxis november 2021

Het theoretisch model dat ten grondslag ligt aan de dr. Bart-app

viteit (zowel algemene informatie als artrose-specifieke oefeningen), vitaliteit en voeding. Een voorbeeld van zo’n doel is: ‘Nadat ik naar het toilet ben geweest, doe ik 10 kniebuigingen.’ Of: ‘Tijdens de lunch eet ik een appel in plaats van een ongezonde snack.’ Gebruikers kunnen uit de voorgestelde doelen kiezen. Zodra een doel behaald is, stelt de app nieuwe doelen voor. De doelen worden voorge­ steld op basis van gegevens die zijn ver­ zameld in een persoonlijk profiel en door de eerdere keuzes van de gebruiker. Om dit persoonlijk profiel te maken vraagt de dr. Bart-app bij de eerste inlog een aantal zaken uit, zoals naam, geslacht, geboortejaar, lengte, gewicht, locatie symptomen, maximale loopafstand en slaapkwaliteit. Om het gebruik van de app te stimuleren, zijn in de app verschil­ lende motivatieverhogende technieken ingebouwd. De belangrijkste technieken zijn het herinneren aan het behalen van de gekozen doelen, het belonen als de gebruiker een doel behaalt en het inzien van een trofeeënkast. De dr. Bart-app is ontwikkeld in nauwe samenwerking met (medische) onderzoekers, artsen, fysiotherapeuten, patiënten en app-­ ontwikkelaars. Zowel de (grafische) vormgeving als de inhoud van de app zijn ontwikkeld in een iteratief ontwikkel­ proces met sprints van drie weken. Elke sprint bestond uit ontwikkeling, (gebrui­ kers)test, aanpassen, opnieuw testen en definitief ontwerp. Dit resulteerde in een proefversie. Vijfentwintig personen uit de doelgroep werden uitgenodigd om deze proefversie gedurende een maand te testen. Naar aanleiding van het gebruik en de feedback van deze groep hebben we laatste aanpassingen gedaan, wat ­resulteerde in de definitieve versie van de dr. Bart-app.5 Deze laatste versie is gebruikt in het hierna beschreven weten­ schappelijk onderzoek.

gebruikten en hoe intensief deelnemers de app gebruikten. Dit werd automatisch in de app bijgehouden.

In totaal zijn er 427 mensen geïnclu­ deerd, waarvan 214 mensen de moge­ lijkheid kregen om de app te gebruiken en de andere helft de controlegroep was (figuur 2). De interventie bestond uit de dr. Bart-app, die ze naar believen konden gebruiken. De controlegroep ontving geen aanvulling op de reguliere zorg. Van de 214 mensen, hebben 151 mensen (71%) minimaal 1 doel gekozen en 114 mensen (53%) minimaal 1 doel behaald, wat het belangrijkste element van de app was.

We zagen dat het gebruik van de app geleidelijk afneemt met het verstrijken van de tijd. Van de mensen die begonnen zijn de app te gebruiken, zien we na een half jaar dat 40% nog inlogt en bijna 25% nog doelen behaalt. Van de deelne­ mers die na een half jaar nog inloggen, zijn er 19 personen die geen doelen meer behalen of kiezen, maar de app nog wel gebruiken. In totaal hebben mensen die de dr. Bart-app gebruikten meer dan 9.000 doelen behaald, dit zijn dus 9.000 stapjes naar een gezondere leefstijl.

Gebruiksresultaten uit de app lieten zien dat met name doelen ten aanzien van lichaamsbeweging en voeding popu­ lair waren. Interessant was dat mensen bijna geen doelen kozen ten aanzien van

educatie, maar dat ze wel regelmatig de informatiebibliotheek raadpleegden. Men was dan met name geïnteresserd in infor­ matie over artrose en de behandelopties en wat ze zelf konden doen om de ziekte te beheersen.6 Dit lijkt aan te sluiten bij de huidige aanbevelingen vanuit de ­richtlijnen.

In tegenstellig tot wat we verwachtten, vonden we geen verschil in het aantal consulten (in zowel eerste- als tweede­ lijnszorg) tussen de twee groepen gedu­ rende een half jaar door middel van een ‘negative binomial regression analysis’ (figuur 3). Wel vonden we met behulp van linear mixed models kleine positieve effecten op symptomen, pijn en activi­ teiten in het dagelijks leven bij mensen die de mogelijkheid hadden om de app te gebruiken (figuur 4). We vonden geen verschillen in de hoeveheelheid lichaams­ beweging en de kwaliteit van leven.7 Voor beleidsmakers is het van belang dat klinische evaluaties van nieuwe therapieën of technologieën gepaard gaan met een economische evalua­ tie. In ons onderzoek hebben we door middel van vragenlijsten gekeken of de zorgkosten direct gerelateerd aan de zorg voor artrose verschilden tussen de groepen. Naast de kosten voor een consult met zorgverlener, werden de kosten voor dagbehandeling of chirurgie

Figuur 2

Randomised Controlled Trial Via advertenties in kranten en op soci­ ale media vroegen we mensen met zelfgerapporteerde knie- en/of heupar­ trose deel te nemen aan het gecontro­ leerde klinisch onderzoek (Randomised Controlled Trial) om te evalueren of de dr. Bart-app (kosten)effectief is ten opzichte van de reguliere zorg gedurende zes maanden. Daarnaast wilden we inventariseren hoeveel personen de app

Stroomdiagram met deelnemers aan het onderzoek FysioPraxis november 2021 | 15

»

Figuur 3 Incidence rate ratio (95 % BHI) Aantal consulten in de tweede lijn met een medisch specialist of physician assisstent

1,20 (0,67; 2,16)

Aantal consulten met een huisarts

1,24 (0,82; 1,89)

Aantal consulten met een fysiotherapeut

1,02 (0,53; 1,96)

Verschil tussen groepen over 6 maanden, gecorrigeerd voor baseline waardes, waarbij een incidence rate ratio boven de 1 in het voordeel van de controlegroep is

Figuur 4 Interventiegroep (dr. Bart app N=214) Controlegroep (N=213) Baseline gemiddelde (SD) N=214

6 maanden gemiddelde (SD) N=130

Verschil score over zes maanBaseline 6 maanden § gemiddelde (SD) gemiddelde (SD) den follow-up (95% BHI) N=166 N=213

Symptomen† (0-100)**

57,7 (16,3)

57,3 (17,7)

57,0 (18,9)

55,2 (19,4)

2,6 (0,4; 4,9)*

Pain (0-100)**

57,5 (15.5)

59,4 (17,7)

58,2 (17,8)

57,5 (18,0)

3,5 (0,9; 6,0)*

Activities of daily living (0-100)** 58,5 (19,7)

62,1 (20,8)

59,4 (20,2)

58,6 (19,3)

2,9 (0,2; 5,6)*

Activities (0-100)**

32,6 (23,9)

33,4 (25,0)

32,5 (23,1)

33,2 (23,4)

1,9 (-2,0; 5,9)

Quality of life† (0-100)**

38,0 (17,5)

39,1 (18,3)

38,3 (17,1)

40,5 (15,8)

0,3 (-2,5; 3,1)

†

†

†

Gemiddelde scores van de twee groepen op alle meetmomenten en bijbehorende verschilscores over zes maanden met 95% BHI Afkortingen: N: nummer; SD: standaarddeviatie; §Linear mixed models analyse gecorrigeerd voor baseline waardes; BHI: betrouwbaarheidsinterval; †KOOS of HOOS. *p-waarde < 0,05, waarbij een verschilscore groter dan 0 in het voordeel van de interventiegroep is; ** hogere score betekent minder klachten

» ook meegerekend. Hieruit bleek dat de artrose-gerelateerde zorgkosten gedu­ rende een half jaar gemiddeld iets lager waren in de dr. Bart-app-groep dan in de reguliere zorggroep (- € 22). Als we dit kostenverschil combineren met de posi­ tieve effecten op symptomen, pijn en activiteiten in het dagelijks leven zien we dat de dr. B ­ art-app een matig tot sterke waarschijnlijkheid heeft om kosteneffec­ tief te zijn.8

Conclusies De studies in dit proefschrift laten zien dat mensen die de dr. Bart-app gebruiken iets beter scoren op het gebied van symp­ toombestrijding dan mensen die alleen gebruikmaken van de reguliere zorg. Met betrekking tot de kosten zijn de verschil­ len ook klein, maar in het voordeel van de dr. Bart-app. Omdat er veel mensen met artrose zijn, is deze app wel degelijk van maatschappelijk belang, ook met het oog op de alsmaar toenemende zorgkosten.

Daarnaast liet ons onderzoek zien dat de app de mogelijkheid heeft om een groot

16 | FysioPraxis november 2021

publiek te bereiken en dat men de app dan ook relatief intensief gebruikt. De gebruikersdata lijken misschien geen hele hoge cijfers weer te geven, maar voor een applicatie om aan je gezondheid te werken beschouwen wij dit als best goed.

Hoewel ze vrijwillig deelnamen aan een e-healthstudie, heeft een deel van de deelnemers de app überhaupt niet geo­ pend. Helaas konden we met de huidige studieopzet niet achterhalen wat hier de reden of oorzaak van was. Van de deel­ nemers die de app wel gebruikten, waren de reacties uiteenlopend: het merendeel vond de app zeer nuttig, informatief en makkelijk bruikbaar, een aantal mensen zag geen meerwaarde in het gebruik van de app of vond deze niet handig.

Voor de toekomst is het zaak deze groep ­mensen te identificeren. Zo kunnen we de ­behandeling personaliseren zodat het aansluit bij de de wensen en behoeften van de patiënt. Doordat we de controle­ groep de app hebben aangeboden na het voltooien van de studie, is het niet mogelijk om naar de langeretermijn­

effecten van de dr. Bart-app te kijken.

Concluderend, gezien het grote aantal patiënten, het niet-invasieve karakter van de dr. Bart-app, het relatief hoge gebruik na zes maanden, de lage kosten en de kleine positieve effecten kan de dr. Bart-app mijn inziens worden toe­ gepast als primaire benadering in de dagelijkse praktijk voor patiënten met knie- en/of heupartrose. Helaas is er momenteel geen (structurele) financie­ ring om de dr. Bart-app draaiende te hou­ den en te implementeren in de dagelijkse praktijk.

Tim.Pelle@radboudumc.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

WAT KAN DE FYSIOTHERAPEUT MET DE RESULTATEN VAN DIT ONDERZOEK? Het onderzoek heeft ons geleerd welke doelen door mensen met artrose worden gekozen en welke doelen daadwerkelijk worden gehaald. Daarnaast kan de app worden ingezet als primaire benadering om mensen te ondersteunen bij hun aandoening. Ook zie ik mogelijkheden om een dergelijke app in te zetten als blended optie. We zagen dat mensen de app veel gebruikten zodra ze hem hadden gedownload. Daarom is het voor de toekomst belangrijk om te kijken of we mensen digitaal kunnen ondersteunen in hun behandeling. Dit kan eventueel ook in een blended vorm, maar dit zal eerst onderzocht moeten worden.

In de eerste weken van de coronacrisis werd het noodzakelijk om zorg te verlenen op afstand, zonder fysiek contact. Dit kon zijn door telefonische consulten of door middel van digitale toepassingen. Als gevolg van deze crisis zullen digitale consulten wellicht meer gangbaar worden in de dagelijkse praktijk, ook zodra we weer volledig teruggekeerd zijn naar het oude normaal. Ik hoop dan ook dat deze pandemie – ondanks de afschuwelijk gevolgen voor onder meer de gezondheid, de economie en de gezondheidszorg – e-health een stimulans geeft. Dit is het moment voor zowel patiënten als behandelaren om de attitude ten opzichte van e-health te veranderen en e-health te omarmen. Daarnaast heeft deze pandemie een geweldige invloed op ieders fysieke en mentale welzijn. Daarom is deze periode een uitstekende gelegenheid om gezond gedrag aan te moedigen door middel van de ‘tiny habtis’-methode.

Tim Pelle studeerde fysiotherapie aan de Saxion Hogeschool in Enschede met differentiatierichting musculoskeletale indica­ ties. Na voltooiing van zijn studie in 2013 begon hij aan zijn pre-master voor de studie Biomedische wetenschappen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Vervolgens startte hij in 2014 met de master Biomedical Sciences met als hoofdvakken Clinical Human Movement Sciences en Epidemiology, gecombi­ neerd met een onderzoeksprofiel.

Zijn promotieonderzoek, waar dit proefschrift het resultaat van is, voerde hij uit bij de Sint Maartenskliniek.

Op dit moment is Tim werkzaam als postdoctoraal onderzoeker bij het Radboudumc in Nijmegen op de afde­ ling Geneeskunde voor mensen met een verstandelijke beperking. Hier kan hij zijn interesses in leefstijl, fysieke activiteit, e-health en epidemiologie verder onderzoeken.

Titel proefschift: Beating osteo­ arthritis by e-self management in knee or hip osteoarthritis Promotiedatum: 7 januari 2021, Radboud Universiteit Nijmegen Promotieteam: prof. dr. Frank van den Hoogen, prof. dr. Job van der Palen, dr. Els van den Ende en dr. Karen Bevers

Hoe ben je tot dit promotietraject gekomen?

Tijdens mijn bachelor en master werd mij al snel duidelijk dat ik verder wilde

in het onderzoek. Dit werd nogmaals bevestigd door de praktische onder­ zoeken die ik tijdens mijn stages bij Roessingh Research and development en Medisch Spectrum Twente (op de Intensive Care) heb uitgevoerd. Toen ik deze vacature op het snijvlak van fysio­ therapie en epidemiologie voorbij zag komen, hoefde ik dan ook niet lang na te denken om te solliciteren. Achteraf gezien is dat nog steeds een goede keuze geweest, omdat in dit project het gehele proces van ontwikkeling tot en met evaluatie van een digitale inter­ ventie aan bod kwam.

ik toch verwacht dat we een verschil in zorgconsumptie konden aantonen; dit was helaas niet het geval.

We weten dat mensen apps om aan hun gezondheid te werken over het alge­ meen een relatief korte periode gebrui­ ken. Wat me positief heeft verrast, is dat uit ons onderzoek bleek dat men­ sen de app voor langere tijd gebruikten en dat de mensen die hem begonnen te gebruiken, hem ook redelijk intensief gebruikten.

Waarom dit onderwerp?

Ik zou een onder­ zoekslijn opzetten waarin theorie en praktijk elkaar goed aanvullen, met als doel inno­ vatieve (fysio­ therapeutische) zorg effectiever en doelmatiger te maken. Met het oog op de toenemende vergrijzing en stijgende zorgkosten denk ik dat er een transitie naar (relatief goedkope) fysiotherapeutische en integrale zorg nodig is. Dit kan denk ik perfect gecom­ bineerd worden met innovatieve toe­ passingen (zoals een app). Verder zou ik graag mogelijkheden verkennen op het gebied van (financiering van) pre­ ventie, gezonde leefstijl en omgeving, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen.

Mijn eerste kennismaking met het bevorderen van zelfmanagement door middel van apps was tijdens een stage. Hoewel dit eigenlijk niet het onderwerp van mijn stage was, vond ik het een heel relevant en interessant onderwerp, zeker met het oog op de vergrijzing en de toename van digitale technologieën in de zorg. Kort gezegd: in dit promotietraject kwamen mijn interesses voor fysiotherapie, innovatie en wetenschappelijk onderzoek samen.

Het leuke aan dit promotietraject was dat er nog gestart moest worden met de ontwikkeling van de app, waar ik dus ook een bijdrage aan kon leveren.

Hebben de conclusies je verrast?

Deels. Bij het opzetten van het onder­ zoek hoop je natuurlijk dat je interven­ tie beter werkt dan je controlegroep (in dit geval usual care). Hoewel we geen grote verschillen hadden verwacht, had

Wat zou je doen met 1 miljoen euro onderzoeksgeld?

FysioPraxis november 2021 | 17

opinie

Pleidooi voor een radicale paradigmaverschuiving

We zijn de brandweer niet!

In zijn boek Brand in Amsterdam beschrijft Leen Schaap hoe hij in opdracht van de burgemeester de brandweer moest hervormen.1 Zijn missie mislukte, omdat hij niet radicaal genoeg kon veranderen. Wim Hullegie en Jurjen Bosga schetsen een toekomstperspectief voor de fysiotherapie met een pleidooi voor een radicale paradigmaverschuiving.

Zij pleiten voor een hersteltheorie waarin de wijze waarop herstel tot stand komt het uitgangspunt is, op zowel structureel niveau als proces- of performance-niveau.

Tekst: Wim Hullegie en Jurjen Bosga

In den beginne Als je ons in de jaren negentig van de vorige eeuw vroeg of fysiotherapie effectief was, hadden we daar geen antwoord op. Onze prioriteit in die tijd was dit vak vanuit een theoretisch perspectief te begrijpen en te beschrijven. Collegae epidemiologen hanteerden het uitgangspunt dat effectstudies even belangrijk zijn als theorievorming. Het bekende voorbeeld van het effect van aspirine wordt nog steeds regelmatig gebruikt met de slogan: ‘We weten niet precies wat het causale werkingsmechanisme is, maar het werkt wel.’ Met andere woorden: toon eerst de effecten maar aan, dan komt de rest vanzelf. Maar de rest, waaronder ­theorievorming, komt niet vanzelf. Wij zijn van mening dat je geen specifiek effect van een interventie kan bewijzen als je niet kan voorspellen wat het verwachte effect ervan kan zijn. De voorspelling van het verwachte effect moet immers gebaseerd zijn op degelijke theorievorming.

Pas dan kan de bewijsvoering naar het specifieke effect van ons handelen aangetoond worden. Onze stelling is dan ook dat de fysiotherapie een hersteltheorie nodig heeft. Een rationale over de wijze waarop herstel in de tijd tot stand komt kan het verwachte effect van ons handelen voorspellen en helpen het effect van fysiotherapie te onderzoeken.

Legoblokjes Herstel is een fenomeen en de wijze waarop deze tot stand komt is een complex proces. Daarom richten onderzoekers zich graag op deelonderzoeksgebieden om de complexiteit van de onderliggende mechanismes van het te onderzoeken

18 | FysioPraxis november 2021

fenomeen te reduceren. Het gevolg is dat veel van onze kennis over de mens gebaseerd is op een optelsom van contextloze losse stukjes informatie. Bij deze manier van denken wordt het lichaam behandeld alsof de verschillende onderdelen als legoblokjes in elkaar gezet kunnen worden.2 Na het repareren van een legoblokje door een traumachirurg zijn er in veel gevallen goede resultaten te bereiken, maar soms ook niet. Het verkrijgen van een nieuwe knieprothese is geen garantie voor het herstel van het wandelvermogen. De werkbare relatie tussen de gerepareerde en bestaande onderdelen van het menselijk lichaam kan namelijk op een manier herstellen, waarop de samenwerking onder de maat blijft of domweg niet

meer kan herstellen. Volgens ons biedt het door Engel in 1977 ontwikkelde BioPsycho-Sociale (BPS) model fysiotherapeuten in de praktijk weinig soelaas.3 Het is een sympathiek construct, maar hoe de interacties – en dus de samenhang tussen de verschillende bio, psycho en sociale componenten – theoretisch gefundeerd zijn, wordt volgens ons niet onderbouwd. Het BPS-model is immers een taxonomie – een klacht is biologisch, psychologisch of sociaal van aard – en geen model.

Hersteltheorie Herstel komt voort uit de interacties tussen vele componenten van het complexe neuromotorisch systeem, dat op verschillende niveaus een scala aan

verschijnselen laat ontstaan. Een interessant verschijnsel van herstel is dat het gedrag van mensen zich aanpast onder invloed van structurele of procesmatige veranderingen. Dit hersteltheoretische principe biedt de fysiotherapie de kans om herstel aan het veranderde gedrag van mensen te koppelen om daarmee herstel te kwantificeren en te begrijpen. Bijvoorbeeld, als iemand de wachtkamer komt binnenstrompelen kan het geoefende oog van de fysiotherapeut vaak al vermoeden waar het bewegingsapparaat is aangedaan en vermoeden hoe gehandeld moet worden. Als het looppatroon na verloop van tijd is verbeterd, kunnen we aannemen dat er sprake is van herstel. De manier waarop een activiteit in de loop van de tijd verandert, kan informatief zijn voor de wijze waarop herstelprocessen verlopen en bevorderd kunnen worden.

Volgens ons een buitengewoon belangwekkend onderwerp. Binnen onze geformuleerde hersteltheorie speelt het abstract begrip ‘oplossingsruimte’ een centrale rol.4

Oplossingsruimte De vele manieren waarop iemand eenzelfde actie kan uitvoeren zegt iets over het potentieel aan oplossingen dat iemand tot zijn beschikking heeft om de actie uit te voeren.5 Dit vermogen om oplossingen te genereren, hebben wij geformaliseerd in een ‘Solution Space’ model. Dit model geeft de processen weer die verantwoordelijk zijn voor de wijze waarop steeds verschillende combinaties van spieren, banden, pezen, fascies, botten en neurale structuren in de tijd interacteren.6 7 De manier waarop acties worden uitgevoerd geeft inzicht in de dynamiek van de neuromotorische processen. Hierdoor kan de therapeut te weten komen welk specifiek deel van de oplossingsruimte gebruikt wordt en welk specifiek deel nog geëxploiteerd kan worden. Hieruit kan opgemaakt worden welk deel van het hersteltraject tot nu toe is afgelegd en aan welk deel van het hersteltraject nog gewerkt moet worden.

Klinische relevantie Elk letsel of elke ziekte vereist een reorganisatie van het hele neuromotorisch systeem. Iedere lokale verstoring, of het

nu een verstuikte vinger is of een knietrauma, ontlokt onmiddellijk een centrale aanpassing. Maar ook iedere manoeuvre van de fysiotherapeut aan het lichaam van de patiënt door massage of oefening is van directe invloed.8 Een belangrijke klinische vraag voor fysiotherapeuten is hoe de reorganisatie van het neuro­ motorisch systeem na een letsel of ziekte uitpakt. Daarbij moet je je afvragen of de patiënt zelf voldoende weerbaarheid en veerkracht heeft om te kunnen veranderen. In ons model van de Solution Space profiteren wij van de flexibiliteit van het neuromotorisch systeem.7 De mate van flexibiliteit is per persoon anders maar dat geldt ook voor zijn of haar voorgeschiedenis. Hoe adapteren en compenseren patiënten voor tijdelijke of permanente inperkingen van het neuromotorisch systeem? Lopen met een knieblessure of hemiplegisch been op een oneffen ondergrond vraagt om een andere aansturing. En het teruggeven aan patiënten van deze mogelijkheden draagt bij aan het krijgen van zelfvertrouwen, door een beroep te doen op het exploiteren van zijn/haar eigen oplossend vermogen. De wijze waarop de patiënt zich kan aanpassen aan veranderingen is, wat ons betreft, een belangrijke klinische vraag voor fysiotherapeuten en vormt de kern van onze hersteltheorie.

Hoe verder?

Een fysiotherapeut treedt idealiter op als gids in het herstel van ziekte of trauma.

Massage, oefenen, informatie geven, elektrotherapie en mobilisaties: dit alles in gesprek met de patiënt krijgt volgens onze opinie een andere waarde binnen de hersteltheorie.

Kennis en kunde moeten we onderhouden en moeten worden getoetst door eisen te stellen aan scholing, (her)registratie en accreditatie, en door controle in de vorm van intervisie. We moeten echter niet zo opgaan in kennis en kunde, dat het vervullen van de professionele rol een doel op zich wordt en we de complexiteit van ons vak uit het oog verliezen. Het wordt tijd voor een omslag in de professie fysiotherapie. Wij maken ons sterk voor een behandelingskader waar de acties van patiënten centraal staan en vakbekwame interventies onderdeel uitmaken van een groter geheel. Namelijk, samen met de patiënt haar/zijn oplossend vermogen monitoren en verruimen om het eventueel haperende herstel vlot te trekken.

Wij pleiten voor een hersteltheorie. Dit vereist een radicale omslag in het denken.

Want zeg nou zelf, zoals Leen Schaap in zijn boek schrijft: als je blijft doen wat je deed, krijg je toch wat je al had? In ons geval nog meer fragmentering!

Valkuil Oplossingsgericht denken is voor de fysiotherapeut klinisch uitermate relevant.2 Deze manier van denken helpt de therapeut de samenhang tussen omgeving (context), persoon en taak in de tijd in te zien en bepaalt de dynamiek van het herstel. Het zicht op de dynamiek van deze samenhang verdwijnt in onze optiek echter bij de weg die wij als beroepsgroep zijn ingeslagen. Fragmentering – het opdelen van problemen in legoblokjes – door middel van verbijzonderingen viert hoogtij. Het hebben van een aandachtsgebied is normaal, maar om van ieder aandachtsgebied een verbijzondering te maken is vanuit onze visie ridicuul. Met aan de ene kant van het spectrum de manuele therapie als extremis en aan de andere kant de psychosomatische fysiotherapie als extremis. Dit voorbeeld van complexiteitsreductie is de valkuil waar de fysiotherapie bij de professionalisering is ingevallen.

Dr. Wim Hullegie, fysiotherapeut bij Hullegie & Richter Fysiotherapie in Enschede Dr. Jurjen Bosga, fysiotherapeut en manueel therapeut eerstelijnszorg in Doorn, senior onderzoeker bij het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, Radboud Universiteit Nijmegen w.hullegie@msczorg.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis november 2021 | 19

EXCLUSIEF DISTRIBUTEUR VAN DE VOLGENDE MERKEN

LEERCENTRUM

In ons leercentrum ontdekt u alle productinformatie die u nodig Heeft voor het aanleggen én bij het gebruik van onze producten.

Ontdek onze: Geaccrediteerde workshops E Learning Product trainingen Informatieve blog berichten White papers Video uitleg

www.lomed.nl/fysiopraxis

ONTDEK UW VOORDEEL OP

vervolg van pag. 13

patiënt in beeld

Fysiotherapeut Floor van Ochten: Vorig jaar september kwam Angelique bij mij onder behandeling. Zij had een verwijzing van de neuroloog en gaf aan dat ze graag beter wilde lopen. Angelique heeft de spierziekte Myasthenia gravis, een auto-immuunziekte die wordt gekenmerkt door ernstige spierzwakte. De prikkeloverdracht van de zenuw naar de spier is aangedaan, waardoor de spieren ernstig verzwakken. Kenmerkend is een hangend ooglid, maar alle spieren in het lichaam zijn verzwakt.

Angelique heeft niet alleen Myasthenia gravis, maar systemische lupus erythematodes (SLE) en epilepsie. Door haar spierziekte en de epilepsie kan ze niet werken en mag ze ook niet autorijden en fietsen. Inmiddels is Angelique een jaar bij mij onder behandeling en we oefenen inmiddels twee keer per week. De oefeningen zijn gericht op balans, stabiliteit, spierkracht en conditie. Daarnaast wandelt ze elke week samen met een buddy en merkt ze dat ze steeds langer kan lopen.

Omdat Angelique niet veel sociale contacten heeft, leek het me een goed idee om haar in een groepje te laten oefenen. Ze oefent nu één keer per week met mij individueel en één keer per week met twee andere dames. De dames zijn van dezelfde leeftijd en kampen alle drie met evenwichtsproblemen. Ze hebben het erg gezellig, wat ook stimuleert om te blijven oefenen.

Angelique heeft nu een chronische verwijzing voor drie jaar, dus voorlopig kan ze nog blijven oefenen. Dat zal ook altijd belangrijk voor haar zijn om goed te kunnen functioneren.

Meer weten over de aanpak? Neem contact op met Floor van Ochten (info@fysiotherapieplus.nl).

Foto: Wiep van Apeldoorn

­

Floor van Ochten, fysiotherapeut bij Fysiotherapie Plus in Rotterdam FysioPraxis november 2021 | 21

wetenschap - promotie

Revalidatie bij gegeneraliseerde gewrichtshypermobiliteit

Pijn, vrees en hypermobiliteit bij adolescenten Chronische musculoskeletale pijn (CMP) komt veel voor bij adolescenten en kan leiden tot beperkingen in het dagelijks functioneren, zoals verminderd fysiek en psychologisch functioneren, meer schoolverzuim, minder sociale contacten en een afname van de kwaliteit van leven. In zijn promotieonderzoek onderzocht Thijs van Meulenbroek wat de rol is van pijngerelateerde vrees en gegeneraliseerde gewrichtshypermobiliteit (GJH) op het fysiek functioneren van adolescenten met CMP.

Tekst en beeld: Thijs van Meulenbroek

Naar schatting 25% van de Nederlandse schoolkinderen ervaart een periode van chronische pijn.1 Naast buikpijn en hoofdpijn, is chronische musculoskeletale pijn (CMP) de meest voorkomende pijnklacht bij adolescenten.1,2 Twee belangrijke factoren die mogelijk bijdragen aan het begrijpen van de complexiteit en het verklaren van de beperkingen gerelateerd aan CMP, zijn pijngerelateerde vrees en gegeneraliseerde gewrichtshypermobiliteit (generalized joint hypermobility, GJH).

Bij kinderen en adolescenten met CMP is pijngerelateerde vrees een voorspeller van pijngerelateerde beperkingen in het dagelijks functioneren.3,4 Onderzoek toont ook aan dat gedurende adolescentie GJH een risicofactor is voor het krijgen van CMP.5,6 GJH wordt gedefinieerd als een vergrote bewegingsuitslag in meerdere gewrichten en wordt vaak gerelateerd aan symptomen zoals CMP, gewrichtsinstabiliteit, verstoorde bewegingszin en weke delenletsel. Dit wordt ook wel een gegeneraliseerde hypermobiliteitsspectrum aandoening (generalized hypermobility spectrum disorder, G-HSD)7 genoemd, het voormalig hypermobiliteitssyndroom.8 G-HSD heeft veel overlap in de klinische presentatie met het hypermobiele subtype van Ehlers-Danlos syndroom (hEDS),9 het voormalig EDS type III.10 G-HSD en hEDS zijn beide specifieke GJH-gerelateerde aandoeningen zonder een genetisch profiel, daarom worden zij in dit proefschrift beschreven als G-HSD/hEDS.

22 | FysioPraxis november 2021

Adolescenten met G-HSD/hEDS hebben veel fysieke symptomen zoals verminderde kracht,11 conditie12,13 en balans.14 Tevens hebben zij een lager participatieniveau in het dagelijks leven.15,16 De huidige bewijskracht ten aanzien van de behandelingen voor adolescenten met G-HSD/hEDS is beperkt in grootte en kwaliteit.17,18 Er worden veel verschillende behandelingen aangeboden met diverse fysieke elementen, vaak zonder een duidelijk theoretisch concept.

Een hogere mate van pijngerelateerde vrees is een risico voor het krijgen van meer pijngerelateerde beperkingen op de lange termijn.19 Daarbij is angst, waaronder pijngerelateerde vrees, eveneens veelvoorkomend bij adolescenten met G-HSD/hEDS.20,21 De rol van pijngerelateerde vrees is echter onvoldoende belicht binnen de huidige behandelingen van deze patiëntengroep.

De nadruk in dit proefschrift ligt dan ook op het verder ontrafelen van zowel de rol van pijngerelateerde vrees als GJH op het fysiek functioneren bij adolescenten met CMP. Het beter begrijpen van deze onderlinge relaties zou mogelijk kunnen leiden tot gepersonaliseerde ­behandelingen voor adolescenten met G-HSD/hEDS met zowel fysieke als psychologische elementen.

Het toegepaste vreesvermijdingsmodel Het vreesvermijdingsmodel is een theo­ retisch model waarin de beperkende rol van pijngerelateerde vrees wordt verklaard.22 Dit model is van meerwaarde

gebleken voor het begrijpen van CMP bij zowel volwassenen als adolescenten.22,23 In dit proefschrift is met behulp van een topical review een toegepast vreesvermijdingsmodel voorgesteld (zie figuur 1). Dit topical review integreert de huidige actuele wetenschappelijke literatuur, geïdentificeerd via PubMed, uit verschillende onderzoeksgebieden van expertise in CMP, G-HSD/hEDS en revalidatiegeneeskunde, met betrekking tot het fysiek en psychologisch functioneren van adolescenten met G-HSD/hEDS. In dit toegepaste vreesvermijdingsmodel is een onderliggende aanname dat adolescenten met GJH meer kans hebben op het krijgen van CMP door een verhoogd risico op letsel en het vaker ervaren van pijnklachten. Daarnaast wordt pijngerelateerde vrees verondersteld als belangrijkste onderliggende factor in het verklaren van beperkingen bij adolescenten met G-HSD/hEDS. Volgens het model zorgt het catastroferen over pijn tot ­pijngerelateerde vrees, wat weer leidt tot het vermijden of aanpassen van activiteiten en hypervigilantie. Het vermijden of aanpassen van activiteiten leidt uiteindelijk tot beperkingen in het dagelijks functioneren, depressie en een slechte fysieke conditie. Deze factoren zijn weer van invloed op het in stand houden van de vicieuze cirkel van CMP. In adolescenten met G-HSD/hEDS wordt in het toegepaste vreesvermijdingsmodel verondersteld dat met name de slechte fysieke conditie tot extra negatieve consequenties leidt. Hun compensatieme-

chanisme gebaseerd op spierkracht, dat essentieel is voor gewrichtsstabiliteit om te compenseren voor de gewrichtslaxiteit, verslechtert door fysieke deconditionering en leidt tot verminderd bewegingsgevoel, balans en lichaamshouding. Dit verminderde compensatiemechanisme is een toevoeging op het bestaande vreesvermijdingsmodel op basis van beschikbare literatuur. Het beïnvloedt mogelijk de pijnervaring en het gangpatroon van adolescenten met G-HSD/hEDS en zou kunnen leiden tot een verhoogde kans op blessures.

Wanneer wij het vreesvermijdingsmodel toepassen lijkt het belangrijk om bij de behandeling van adolescenten met G-HSD/hEDS aandacht te hebben voor zowel de negatieve fysieke componenten gerelateerd aan GJH als de psychologische factoren.24

Figuur 1 Verminderd compensatiemechanisme

Beperkingen Depressie

Hypermobiliteit Letsel Herstel

Slechte fysieke conditie Vermijden / aanpassen van activiteiten

Pijnervaring

Hypervigilantie

Pijngerelateerde vrees

Activiteiten worden uitgevoerd

Geen pijngerelateerde vrees

Catastroferen over pijn

Het toegepaste vreesvermijdingsmodel

Figuur 2

Ervaren beperkingen en fysiek functioneren In de vervolghoofdstukken van het proefschrift is de invloed van pijngerelateerde vrees en hypermobiliteit op de ervaren beperkingen en fysiek functioneren ge­evalueerd. De adolescenten met CMP werden gerekruteerd door een revalidatiearts op de polikliniek Adelante, afdeling Revalidatiegeneeskunde locatie MUMC+ in Maastricht. GJH werd gemeten met de Beighton score. Deze bestaat uit 5 functionele testen, waarvan 4 bilateraal afgenomen. De testen worden dichotoom gescoord (0/1) met een totaalscore tussen de 0-9 (zie figuur 2).25 Het afkappunt voor adolescenten jonger dan 18 jaar is 6 uit 9 en het afkappunt voor adolescenten ouder dan 18 jaar is 5 uit 9.26 De ervaren beperkingen werden in kaart gebracht met de Functional Disability Inventory (FDI).28 Het fysiek ­functioneren werd gemeten middels spierkracht en krachtuithoudingsvermogen (Biodex; dynamometer),29 bewegingscoördinatie (Single Leg Hop for Distance)30 en activiteitenniveau (AX3; accelerometer). Voor het in kaart brengen van de verwachte schadelijkheid, als construct van pijngerelateerde vrees, werd de PHODA-youth (the Photograph Series of Daily Activities for youth) afgenomen.31 Uit de resultaten van dit proefschrift bleek dat pijngerelateerde vrees een belangrijke determinant is voor het verminderd fysiek functioneren (verminderde spierkracht, krachtuithoudings-

De functionele testen volgens de Beighton score Met toestemming overgenomen van Folci & Capsoni, 2016.27

vermogen en bewegingscoördinatie) en de ervaren beperkingen in het dagelijks functioneren bij adolescenten met CMP, onafhankelijk van het wel of niet hypermobiel zijn.32,33 Het hebben van GJH maakt adolescenten mogelijk kwetsbaarder voor het krijgen van CMP. Op het moment dat adolescenten CMP hebben, ongeacht of ze wel of niet hypermobiel zijn, is pijngerelateerde vrees echter gerelateerd aan beperkingen en verminderd fysiek functioneren.

Effecten van een multidisciplinaire revalidatiebehandeling Om verandering in ervaren beperkingen in het dagelijks functioneren, fysiek functioneren, verwachte schadelijkheid en pijnintensiteit na deelname aan een multidisciplinaire revalidatiebehandeling van adolescenten met G-HSD/hEDS te evalueren, werd een studie met een pre-post-

test-design uitgevoerd. De revalidatiebehandeling bestond uit een combinatie van fysieke training en een gerichte cognitieve gedragsmatige therapie, exposure in vivo. De fysieke training was gericht op het verbeteren van de aerobe capaciteit, spierkracht en bewegingsgevoel met als doel te compenseren voor de fysieke negatieve consequenties ten gevolge van GJH. Exposure in vivo had als doel het reduceren van pijngerelateerde vrees.

Veertien adolescenten (1 man) werden geïncludeerd. De adolescenten met G-HSD/hEDS boekten een significante en klinische relevante vooruitgang (67%) in de ervaren beperkingen na afronding van de behandeling, welke de belangrijkste uitkomstmaat was van deze studie (zie figuur 3).

Tevens werden significante verbeteringen gevonden voor spierkracht, krachtuithoudingsvermogen en bewegingscoördinatie FysioPraxis november 2021 | 23

»

Discussie Uit de resultaten van dit proefschrift bleek dat pijngerelateerde vrees een belangrijke determinant was voor het verminderd fysiek functioneren en de ervaren beperkingen in het dagelijks functioneren bij adolescenten met CMP, onafhankelijk van het wel of niet hypermobiel zijn. Bovendien was het verminderd fysiek functioneren gerelateerd aan een hogere mate van pijngerelateerde vrees.

Mogelijk heeft pijngerelateerde vrees de objectieve metingen van het fysiek

functioneren beïnvloed bij adolescenten met CMP, onafhankelijk van het wel/niet ­hypermobiel zijn. Het ervaren van pijn of pijngerelateerde vrees tijdens de meting heeft mogelijk geleid tot eerder stoppen of niet maximaal inspannen. Derhalve is het belangrijk, in toekomstig onderzoek en in de klinische praktijk, dat onderzoekers en therapeuten alert zijn op de invloed van factoren zoals pijngerelateerde vrees en pijnervaring op fysieke uitkomstma60 ten. Omdat met name pijngerelateerde

vrees leidt tot beperkingen en verminderd fysiek functioneren, is het vroegtijdig herkennen van pijngerelateerde vrees belangrijk, bijvoorbeeld door gebruik van de Nederlandstalige versie van de Fear of Pain Questionnaire-Child.35 In de eerstelijnszorg helpt vroegtijdig herkennen om adolescenten te identificeren die het risico lopen om nog meer beperkt te raken ten gevolge van CMP. In toekomstige op maat gemaakte multidisciplinaire revalidatiebehandelingen voor adolescenten

Figuur 3 Mate van beperkingen (Functional Disability Inventory: range 0-60)

verwachte schadelijkheid en pijnintensiteit (zie tabel 1). Met name de afname van pijnintensiteit (63%) was opvallend, aangezien pijnreductie niet een doel was van de revalidatiebehandeling. De resultaten zijn veelbelovend en bieden adolescenten met G-HSD/hEDS perspectief om ondanks pijnklachten optimaal te kunnen functioneren in de maatschappij.

Kanttekening hierbij is dat deze resultaten alleen gebaseerd zijn op uitkomsten van de vergelijking van het functioneren voor en na de behandeling van een kleine groep zonder controlegroep. Hierdoor is niet met zekerheid te zeggen of de gevonden resultaten toe te schrijven zijn aan de interventie, daarom dienen deze dan ook met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden.34

Mate van beperkingen (Functional Disability Inventory: bereik 0-60)

» en significante afnames ten aanzien van

50

Mediaan 24,0 (bereik 16,5 – 34,3)

40

30

Mediaan 8,0 (bereik 3,0 – 15,5)

20

10

0

Functional Disability Inventory voor behandeling

Functional Disability Inventory na behandeling

Individuele scores van de mate van beperkingen voor en na de behandeling bij adolescenten met G-HSD/hEDS

Tabel 1 Resultaten van de primaire en secundaire uitkomstmaten van de interventiestudie Multidisciplinaire revalidatiebehandeling (n = 14) Voor de behandeling Verschil tussen voor en na de behandeling Mediaan (bereik) Mediaan (bereik) Ervaren beperkingen FDI 24,0 (16,5 – 34,3) Fysiek functioneren SLHD 99,5 (93,0 – 132,3) PT/BW ext knie 104,8 (55,0 – 153,8) PT/BW flex knie 77,1 (35,7 – 90,2) TW ext knie 531,7 (326,2 – 928,4) TW flex knie 730,1 (340,2 – 1201,9) Total Activity 1,4x105 (1,2x105 – 1,8x105) b Verwachte schadelijkheid PHODA totaal 189,0 (100,0 – 273,3) a Pijnintensiteit VAS 41,3 (31,6 – 58,2)

Test statistieken Z

P

R

-16,0 (-26,0 – -5,0) a

-3,18

0,001

-0,61

20,0 (11,8 – 30,0) 67,3 (46,5 – 85,3) 36,9 (23,4 – 52,7) 567,7 (241,9 – 859,5) 418,9 (185,3 – 667,3) -0,9x104 (-3,9x105 – 3,6x105) c

-3,30 -3,30 -3,30 -2,35 -2,35 -0,18

0,001 0,001 0,001 0,019 0,019 0,859

-0,62 -0,62 -0,62 -0,42 -0,42 -0,04

-151,0 (-229,3 – -47,7) d

-3,06

0,002

-0,61

-26,0 (-45,6 – -5,4)

-2,79

0,005

-0,51

n = 13; b n = 10; c n = 9; d n = 12; Afkortingen: ext: extensoren, FDI: Functional Disability Inventory, flex: flexoren, PHODA: The Photograph Series of Daily Activities, PT/BW: Peak Torque genormaliseerd voor lichaamsgewicht, SLHD: Single Leg Hop for Distance, TW: Total Work, VAS: Visueel Analoge Schaal

a

24 | FysioPraxis november 2021

met G-HSD/hEDS is het belangrijk om naast fysieke componenten specifiek te focussen op psychologische factoren, zoals pijngerelateerde vrees en catastroferende gedachtes. De behandeling dient dan ook een biopsychosociale aanpak te hebben, gericht op het activeren van de adolescenten en het herstellen van het l­ eeftijdsadequaat functioneren in de maatschappij ondanks pijn. thijs.vanmeulenbroek@maastrichtuniversity.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Thijs van Meulenbroek studeerde fysiotherapie aan Zuyd Hogeschool (Heerlen, Nederland). Voorafgaand aan deze studie behaalde hij zijn master Physical Activity and Health aan de Universiteit van Maastricht. Zijn promotietraject volgde Thijs bij de vakgroep Revalidatiegeneeskunde van de Universiteit van Maastricht. Op dit moment is hij werkzaam als fysiotherapeut op de poliklinische revalidatiedagbehandeling van Adelante, locatie MUMC+. Hier behandelt hij onder anderen adolescenten en volwassenen met chronische pijn, net als patiënten met neurologische of orthopedische problematiek. Daarnaast werkt hij als senior onderzoeker voor het Kenniscentrum van Adelante, waarbij hij zich met name richt op de implementatie van e-health binnen de reguliere zorg.

Titel proefschrift: The impact of pain-related fear and hypermobility on physical functioning in adolescents with chronic musculoskeletal pain Promotiedatum: 23 april 2021, Universiteit van Maastricht Promotieteam: prof. dr. Jeanine Verbunt en prof. dr. Raoul Engelbert (promotoren), dr. Ivan Huijnen (co-promotor)

Hoe ben je tot dit proefschrift gekomen?

Gedurende mijn werkzaamheden als fysiotherapeut binnen de behandeling van adolescenten

WAT KAN DE FYSIOTHERAPEUT MET DE RESULTATEN VAN DIT ONDERZOEK? De resultaten van dit proefschrift laten zien dat de mate van hypermobiliteit niet extra bijdraagt aan meer beperkingen of verminderd fysiek functioneren bij adolescenten met CMP. Hypermobiele adolescenten met CMP dienen dan ook binnen de reguliere fysiotherapiebehandeling gestimuleerd te worden om ondanks pijnklachten actief te zijn en leeftijdsadequaat te functioneren. Vaak kunnen de goedbedoelde adviezen om voorzichtig te zijn bij deze adolescenten leiden tot pijngerelateerde vrees en op de lange termijn tot meer beperkingen. Is er echter sprake van matige tot ernstige beperkingen in het dagelijks functioneren, geassocieerd met psychosociale factoren, dan is verwijzing naar een multidisciplinaire behandeling in de tweede lijn aanbevolen om de juiste zorg op het juiste moment te faciliteren. De fysiotherapeut is een van de behandelaars in dit multidisciplinair behandeltraject (onder andere samen met revalidatiearts, psycholoog en ergotherapeut).

met CMP op Adelante, afdeling Revalidatiegeneeskunde locatie MUMC+, kreeg ik veel interesse in de vraag welke factoren invloed hadden op het fysiek functioneren van adolescenten met CMP. De revalidatiearts betrokken bij adolescenten met CMP vroeg mij om als junior onderzoeker het fysiek functioneren van adolescenten met CMP in kaart te brengen.

Gaandeweg werd dit mijn promotietraject met hierbij specifiek aandacht voor pijngerelateerde vrees en hypermobiliteit bij adolescenten met CMP.

Waarom dit onderwerp?

CMP is van invloed op functioneren bij volwassenen en adolescenten en leidt tot meer ervaren beperkingen in het dagelijks leven. Daarnaast werd in toenemende mate hypermobiliteit geconstateerd bij adolescenten met CMP op de polikliniek van de revalidatie arts.

Pijngerelateerde vrees is veelvoorkomend bij adolescenten met CMP en een voorspeller voor verminderd functioneren. Maar wat zijn nu de onderlinge relaties tussen hypermobiliteit, pijngerelateerde vrees en CMP? Meer duidelijkheid kan leiden tot betere op maat gemaakte interventies. De huidige interventies zijn veelal gericht op alleen fysieke elementen en juist de koppeling naar het biopsychosociale spectrum kan bijdragen aan betere interventies.

Hebben de conclusies je verrast?

Jazeker. Mijn verwachting was dat de hypermobiele adolescenten met CMP

meer pijngerelateerde vrees en beperkingen zouden rapporteren, minder kracht en stabiliteit zouden hebben en minder actief zouden zijn in het dagelijks leven in vergelijking met niet-hyper­ mobiele adolescenten met CMP. De resultaten laten echter zien dat de mate van hypermobiliteit bij adolescenten met CMP niet extra negatief doorwerkt in meer pijngerelateerde vrees, minder kracht en stabiliteit, meer beperkingen en verminderde activiteiten in het dagelijks leven. Mogelijk maakt hypermobiliteit adolescenten kwetsbaarder voor het krijgen van CMP, maar is pijngerelateerde vrees in de chroniciteit van pijnklachten bij adolescenten, onafhankelijk van het wel of niet hypermobiel zijn, de belangrijkste voorspeller voor beperkingen en verminderd fysiek functioneren.

Wat zou je doen met 1 miljoen euro onderzoeksgeld?

Ik zou de effectiviteit van de combinatie module fysieke training en exposure in vivo verder willen onderzoeken met alternatieve onderzoeksdesigns, zoals een single case design of een randomized controlled trial. Daarnaast zou ik ook andere constructen die gerelateerd zijn aan beperkingen bij adolescenten met G-HSD/hEDS, zoals onder andere vermoeidheid, multi-systeme dysfunctie en de rol van ouders, beter in kaart willen brengen. Het beter begrijpen van deze factoren en herkenning in de klinische praktijk kan leiden tot beter op maat gemaakte behandelingen.

FysioPraxis november 2021 | 25

nieuwe praktijken

Betere screening en betere zorg

Anderhalvelijnszorg voor schouderpatiënten De een werkt in het Bernhoven ziekenhuis als gespecialiseerd fysiotherapeut, de ander is zorgondernemer en heeft een eerstelijnsfysiotherapiepraktijk. Het schoudergebied heeft bij beiden de volle aandacht. Sjemaine van Zeeland, sportfysiotherapeut en mede-eigenaar van Medifit Oss, en Miranda van der Heijden-van Helvoort, schouderfysiotherapeut in Bernhoven, constateerden al langer dat de zorg voor schouderpatiënten niet optimaal is en dat de werelden van de eerste en tweede lijn veel te gescheiden zijn. Samen met Josette Driessen van het KNGF startten ze een onderzoek naar mogelijkheden voor anderhalvelijnszorg voor deze groep patiënten. De resultaten zijn positief.

Foto: Shutterstock

Tekst: Rietje Krijnen

26 | FysioPraxis november 2021

Het was Sjemaine van Zeeland en Miranda van der Heijden-van Helvoort al langer opgevallen dat de samenwerking tussen de eerste en tweede lijn beter kan.

Ze zoomden daarom in op de schouderpatiënten om voor hen de juiste zorg op de juiste plek te krijgen.

Een schouderpatiënt komt – vaak via de huisarts – bij de fysiotherapeut terecht.

Die constateert dat er mogelijk een blik nodig is van een orthopeed. De patiënt gaat naar het ziekenhuis en de fysio­ therapeut in de eerste lijn verliest het zicht op wat er vervolgens gebeurt. Na verloop van tijd komt de patiënt mogelijk terug voor nabehandeling of revalidatie na een ingreep. De overdracht gaat meestal van orthopeed naar fysiotherapeut en vice versa. De manier waarop dat gebeurt, zo zeggen Van Zeeland en Van der Heijden, is voor verbetering ­vatbaar.

Er is nog een andere route: een patiënt gaat vanuit de huisarts rechtstreeks naar de schouderpoli of de reguliere poli en wordt gezien door een orthopeed.

De helft heeft echt een consult van de orthopeed nodig en slechts tien procent krijgt een operatie. “Maar er wordt voor deze mensen die in het ziekenhuis komen wel allemaal een DBC geopend”, zegt Sjemaine van Zeeland. “Mensen die geen zorg in het ziekenhuis nodig hebben, kosten dus eigenlijk onnodig geld. Ze komen daarna bij de schouderpoli of in de eer-

Sjemaine van Zeeland: ‘Het zou mooi zijn als we tegen elkaar kunnen zeggen dat we de patiënt niet de juiste zorg hebben geleverd. Veel meer spiegelen, elkaar veel meer wijzen op mogelijkheden én op missers’ stelijnsfysiotherapiezorg. Ook dat is niet goed afgestemd en dat is al met al ten nadele van die patiënt.”

Niet naar het ziekenhuis Tijdens gesprekken over innovatie bij het KNGF (Josette Driessen) kwamen Van Zeeland en Van der Heijden tot de conclusie dat een deel van de patiënten voor deze klachten niet in het ziekenhuis terecht moet komen. Simpelweg omdat een behandeling van de orthopeed niet nodig is. En toch gaan patiënten nu richting orthopeed, moeten lang wachten en worden uiteindelijk daar niet geholpen, maar bij een fysiotherapeut. Het betekent een verliespost: de zorgkosten zijn hoog en de patiënt krijgt pas laat de juiste zorg.

“We zijn eigenlijk gewoon met elkaar gaan sparren”, leggen Van Zeeland en Van der Heijden uit. “Wat nou als we een centrale screening uitvoeren? Dan zien we wie wat nodig heeft. Is het een behandeling die de fysiotherapeut in de eerste lijn kan uitvoeren, moet iemand een injectie krijgen of is een operatie nodig? Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat iedere persoon de zorg krijgt die hij of zij nodig heeft. In het ziekenhuis of daarbuiten.”

Grote groep Het gaat niet om een kleine groep.

Alleen al zo’n 1.600 schouderpatiënten komen op de poli terecht. Om een goed onderzoek in te kunnen zetten is subsidie aangevraagd binnen het programma de Juiste Zorg op de Juiste Plek en die is toegekend. Hiermee konden ervaringen rondom deze zorg worden verzameld en de samenwerking tussen eerste en tweede lijn worden verkend. Het doel?

Bekijken of een Schouder Expertise Centrum opgericht kan worden waarin

een gespecialiseerde schouderfysiotherapeut het voortouw neemt.

Het tweetal is erg enthousiast over de verkenning, maar vooral over het vervolg en de onderzoeksuitslagen. “De centrale screening zou in dit verband het liefst in een onafhankelijk centrum moeten plaatsvinden, maar voor dit project is gekozen voor het Bernhoven ziekenhuis”, zegt Van Zeeland. Van der Heijden voegt toe: “Onafhankelijkheid is erg belangrijk.

Het moet niet zo zijn dat een fysiotherapeut van het ziekenhuis een ander belang dient. Het stellen van de diagnose moet zonder last of ruggenspraak kunnen gebeuren. Binnen het onderzoek hebben we wel binnen het ziekenhuis moeten werken, maar het streven is om dat in de toekomst op een andere manier in te vullen.”

Het onderzoek is breed ingestoken.

Verschillende fysiotherapiepraktijken in de regio zijn benaderd. In totaal hebben vijf fysiotherapeuten meegedaan.

Zij hebben een opleiding gehad van een orthopeed en een tweedelijnsfysiotherapeut om de screening goed te kunnen uitvoeren. En de vijf hebben meegelopen op de schouderpoli in het Bernhoven ziekenhuis. Alle deelnemende fysiotherapeuten hebben hun werkwijzen aangepast, zodat iedereen op dezelfde manier is gaan werken.

Kritisch Voor Van Zeeland en Van der Heijden is kwaliteit het allerbelangrijkste. “We zijn het niet zo gewend om heel kritisch naar elkaar te kijken, maar dat hebben we wel nodig. Vooral in deze anderhalve­lijnszorg.

Je moet elkaar een spiegel voor kunnen houden. Het zou mooi zijn als we een cultuur kunnen bewerkstelligen waarin we tegen elkaar ­kunnen zeggen dat we de patiënt niet de juiste zorg hebben gele-

verd. Veel meer spiegelen, elkaar veel meer wijzen op mogelijkheden én op missers”, zegt Van Zeeland en haar collega is het daar roerend mee eens. “Iedereen heeft zijn eigen specialiteit, maar je bent pas echt serieus bezig in de zorg als je kritisch blijft.”

Dat voorkomt ook het hoppen van pa­ tiënten tussen verschillende zorgverleners, denken zij. “Als we met z’n allen samenwerken en vroeg bepalen waar een patiënt thuishoort, dan krijg je minder dat patiënten van de een naar de ander gaan. Of dat een andere praktijk mensen probeert binnen te hengelen. Daarmee wordt de zorg nog niet ­verbeterd.”

Communicatie Het lijkt alsof de zorgverleners wel even voor de patiënt bepalen wat beter is voor hem of haar. Zo moet het project niet worden gezien. “Communicatie met patiënten is ongelooflijk belangrijk”, zegt Van der Heijden. “Die moet weten wat er gebeurt en waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.” Aan het onderzoek is een patiënttevredenheidsonderzoek gekoppeld waarin deze aspecten ook naar voren kwamen. Uit verschillende bijeenkomsten met patiënten is gebleken dat juist die communicatie onmisbaar is.

Dat geldt zowel voor informatie over de manier waarop wordt gescreend als de professionals die erbij zijn betrokken en de werkwijze binnen het expertisecentrum. “Zelfs informatie over de expertises van de betrokken zorgprofessionals als hun opleiding werd hoog gewaardeerd”, zegt Van Zeeland. “Vaak kwamen mensen op een poli en werden ze daarna weggestuurd. Tenminste: dat gevoel hadden ze als de orthopeed niets voor hen kon betekenen. Maar als duidelijk is op basis van welke afwegingen keuzes worden gemaakt, dan snapt iemand ook FysioPraxis november 2021 | 27

»

Miranda van der Heijden: ‘Met de nieuwe werkwijze kijken we gericht naar de klacht en hebben we een nieuwe manier van werken ontwikkeld’ » waarom het niet zinvol is om die prik te zetten of te gaan snijden.”

Uitkomsten De resultaten uit het pilotproject zijn opzienbarend. Maar liefst bij 32% van de patiënten (101 in totaal) bleek het niet noodzakelijk om de zorg verder in het ziekenhuis voort te zetten. Een deel van de mensen (61%) had nog verder onderzoek nodig (bijvoorbeeld een echo) en ruim de helft (53%) kreeg een echogeleide injectie. Ongeveer de helft van de mensen stroomt ook nog eens uit naar een gespecialiseerde fysiotherapeut voor verdere behandeling. En 23% heeft nog een vervolgafspraak met een orthopeed.

De twee fysiotherapeuten vinden het erg belangrijk dat patiënten net zo tevreden zijn over de anderhalvelijnszorg als over de ‘oude’ methode. “We kregen zelfs verschillende tienen, maar het gemiddelde zat op bijna een 9. Dat was zowat gelijk aan de waardering voor de oude werkwijze. Dat zegt wel wat, want een patiënt moet goed geholpen worden, maar ook het gevoel hebben serieus genomen te worden.”

Ze hebben ook de kosten door laten rekenen. In de onderzoeksgroep leverde deze manier van werken een besparing op van 5.400 euro. Op jaarbasis betekent dit een kostenbesparing van 25.000 euro. Dat is winst, maar ze zien nog meer winst. “We kunnen gerust stellen dat de wachttijden voor patiënten in het ziekenhuis naar beneden kunnen. Alleen de mensen die ook écht bij de schouderpoli moeten zijn, komen er dan terecht. Dat zijn er grofweg 30% minder dan voorheen. De screening door een eerstelijns- of tweedelijnstherapeut maakt geen verschil. Nog een voordeel: de overdracht naar de eerste lijn verloopt veel beter. De fysiotherapeut krijgt een helder beeld van de patiënt. Als

28 | FysioPraxis november 2021

we op de oude manier werken is dat niet vanzelfsprekend. Het zijn mooie uitkomsten.”

Zorgverzekeraar Hun enthousiasme is duidelijk te merken. Het liefst zouden ze morgen op deze manier gaan werken. Ze hebben zorgverzekeraar VGZ erbij betrokken, omdat de financiering anders moet verlopen. Daar is eveneens groot enthousiasme merkbaar.

“We zouden nu door kunnen pakken”, zegt Van Zeeland. “Dat betekent dat er in andere regio’s ook pilots gedraaid moeten worden. Hiervoor is een extra subsidie nodig. En er moet nagedacht worden over een andere declaratiestructuur. Het liefst op zo’n manier dat andere gebieden straks naadloos aan de slag kunnen.”

Ze benoemen de mogelijkheden om naast schouderklachten ook mensen met rug- of handklachten op die manier te zien en te helpen. “Het kan allemaal.

Alleen het systeem is er nog niet op ingericht”, zegt Van der Heijden. “Als we dit verder in het land willen uitrollen moeten we dat nu doen. Met de nieuwe werkwijze kijken we gericht naar de klacht en hebben we een nieuwe manier van werken ontwikkeld. Het kan namelijk ook zo zijn dat bijvoorbeeld een bedrijfsfysiotherapeut of een ergotherapeut beter kan worden betrokken omdat de klachten werkgerelateerd zijn. Of dat we bijvoorbeeld het pijnnetwerk inschakelen. Dat zie je in die screening. Het is echt een kwestie van de juiste zorg op de juiste plek krijgen. En dan zouden we daaraan toe kunnen voegen: voor de juiste persoon.”

Huisarts Ze hebben het al aangegeven: het liefst werken ze toe naar een toekomst met een schouder­screeningcentrum. Daar

komt alle expertise samen en kunnen mensen veel sneller én beter worden geholpen. Vooralsnog zit dat er niet in, maar ze houden hoop. “Als je zulke mooie resultaten neerlegt, dan moet het toch mogelijk zijn om zorg op allerlei vlakken te verbeteren. Dus zorg die goedkoper is, waarbij mensen sneller worden geholpen door de juiste expertises en dat dan ook alle zorgprofessionals in de keten beter zijn geïnformeerd.”

Er zit wel een hobbel in het traject. De huisarts zit niet in deze keten, maar verwijst. Dat betekent dat de huisarts altijd naar een screeningscentrum moet verwijzen en niet naar één fysiotherapeut.

“Wij vinden dat mensen met klachten aan het bewegingsapparaat per definitie bij de fysiotherapeut gezien moeten worden”, zegt Van Zeeland. “Die moet kunnen doorverwijzen. We hebben geprobeerd de huisartsen te betrekken in dit project, maar dat is niet gelukt. Zij willen de verwijzing blijven doen, terwijl wij natuurlijk ook veel mensen rechtstreeks binnen krijgen. Het zou zo veel beter zijn als we meer samenwerken. Ook als het gaat om uitwisseling van informatie. Ik begrijp het erg goed dat patiënten met een onderliggende aandoening mogelijk een andere route moeten volgen, maar als het gaat om de behandeling van – in dit geval – schouderklachten, dan maakt het niet uit. Dan is het vooral van belang dat de huisarts op de hoogte blijft van wat er bij de fysiotherapeut of in het ziekenhuis gebeurt. Dat kan ook zeker. We blijven openstaan voor een constructieve samenwerking. Daar worden we allemaal beter van, toch?”

column

Praktijklessen We zijn weer op de campus: na ruim vier maanden lockdown en alleen online onderwijs! Dat was ook hard nodig. De eerstejaars hebben dit semester namelijk veel praktijklessen.

Toen het semester startte was de lock­ down net begonnen. In eerste instan­ tie was ik wel positief; we zouden alle theorie in de eerste vijf weken prop­ pen en dan weer terug naar de cam­ pus kunnen. Hoppa, iedereen gooide het onderwijs om. Maar toen bleek alles langer te duren. Ik probeerde de laatste drie weken voor ‘onze’ krokus­ vakantie toestemming te krijgen om toch praktijkles op de campus te geven. Er was namelijk geen theorie meer over en we moesten echt terug naar de praktijk. Helaas was het team erg terughoudend. Men heeft hier nog echt iets van: als je het virus tegen het lijf loopt, ga je dood.

Er ontstond een hoop gedoe. In principe kan ik, als ik toestemming krijg om de prak­ tijklessen te hervatten, docenten dwingen les te geven. Dat leek me alleen geen con­ structieve exercitie. Dus probeerde ik het volgende concept: de studenten vrijgeven en de acht weken praktijklessen die nog over waren hervatten zodra dat officieel weer kon. De studenten vonden dat een prima idee, ook al betekende dat lessen tot in december. Tot mijn stomme verbazing was dit alleen niet mogelijk. Onderwijs wordt hier gegeven in twee semesters van elk maximaal vijftien weken (inclusief één vakantieweek).

Daarbuiten onderwijs geven of zelfs examens afnemen is niet toegestaan.

Na een hoop gedoe had ik twee opties voor het team: terugkomen op de campus voor de

praktijklessen of weer een hoop werk verzetten om online inhoud te creëren.

Uiteindelijk vonden we een tussenweg en inmiddels zijn we weer terug op de campus. Mind you, iedereen is volle­ dig gevaccineerd, anders mag je hier gewoon de deur niet uit. Komisch is dat de docenten bijna allemaal met speci­ ale ziekenhuismaskers, handschoenen, schort en bril of scherm op het hoofd lesgeven, terwijl de studenten alleen mondmaskers op hebben (verplicht).

Angst is ook een pandemie!

In elk nummer van FysioPraxis schrijft Arianne Verhagen een column over haar verblijf in Australië, waar zij sinds februari 2018 hoogleraar is aan de University of Technology Sydney (UTS) in Sydney. arianne.verhagen@uts.edu.au

SPIERZIEKTEN. KIJK ERNAAR VOOR ZE ZICHZELF LATEN ZIEN. Met o .a.

Tom v an ’t H ek en Prof. dr. Lu do van d e r Po l

WEBCAST HERKEN SPIERZIEKTEN ONMISBAAR VOOR IEDERE EERSTELIJNS ZORGVERLENER. In Nederland lijden er meer dan 200.000 mensen aan één van de ongeveer

Bekijk daarom de gratis webcast Herken Spierziekten op herkenspierziekten.nl

Deze on demand webcast is geaccrediteerd voor o.a. huisartsen en fysiotherapeuten.

Bekijk de webcast

M AT- N L-210 0 5 82-V1. 0 - 0 4 2 0 21

600 verschillende spierziekten. Het herkennen van deze spierziekten is vaak lastig.

wetenschap – samenvatting

Physiotherapy in nursing homes. A qualitative study of physiotherapists’ views and experiences Shanty Sterke, Ana Paula Nascimento da Cunha, Hanneke Oomen, Lennard Voogt, Marleen Goumans

Klinische vraag Wat doen fysiotherapeuten in Nederlandse verpleeghuizen en hoe willen ze zich binnen deze context positioneren?

Conclusie van de auteurs Fysiotherapeuten zijn in verpleeghuizen betrokken bij de preventie en de behandeling van verschillende zorg- en functioneringsproblemen, zoals decubitus, vallen, incontinentie en probleemgedrag.

De manier waarop en de mate waarin zij betrokken zijn, loopt sterk uiteen. Meer uniformiteit kan helpen om hun positie te versterken.

Onderzoeksopzet

penie, overgewicht, fysieke beperkingen, smetplekken, chronische wonden, probleemgedrag, en transfertrainingen en -adviezen. De wijze waarop en de mate waarin fysiotherapeuten betrokken zijn verschilt. Dit hangt af van organisatorische en persoonlijke factoren, zoals het beleid in de organisatie, tijdsdruk, personeelsbezetting, samenwerking met andere disciplines en kennis. De onderzoeksresultaten helpen om beleidsbepalers, bewoners en naasten beter te informeren over de rol van fysiotherapeuten.

Met meer uniformiteit kunnen fysiotherapeuten zich krachtiger positioneren binnen zorgpaden omtrent valgevaar, decubitus, incontinentie en andere zorgproblemen.

Shanty Sterke PhD, fysiotherapeut Aafje Rotterdam, bewegingswetenschapper en senior onderzoeker ­Kenniscentrum Zorginnovatie Hogeschool Rotterdam c.s.sterke@hr.nl

Kwalitatief onderzoek.

Onderzoekslocatie

Samengevat uit: BMC Geriatr. 2021: 21(1):150.

DOI: 10.1186/s12877-021-02080-6

Verpleeghuizen voor langdurige zorg.

SAMENVATTING Wat betreft de formatie-uren fysiotherapie zijn er grote verschillen tussen verpleeghuizen. Duidelijke richtlijnen voor fysiotherapie in verpleeghuizen ontbreken, waardoor er grote verschillen in de manier van werken zijn. Om inzichtelijk te maken wat fysiotherapeuten tot hun takenpakket vinden horen, stuurden we 72 fysiotherapeuten een online vragenlijst. We vroegen ze om zo nauwkeurig mogelijk te beschrijven wat ze in hun werk doen en wat ze willen doen. De vragenlijst bestond uit negen casussen met veelvoorkomende situaties, algemene vragen over hoe de preventie en behandeling van zorgproblemen in de instelling zijn geregeld, en welke rol de fysiotherapeut daarin heeft.

Zesenveertig fysiotherapeuten retourneerden de ingevulde vragenlijst. Naast actieve oefentherapie, gericht op verbetering van functioneren, zijn fysiotherapeuten betrokken bij de preventie en behandeling van vallen, decubitus, incontinentie, ondervoeding en sarco-

Smartphone app with an accelerometer enhances patients’ physical activity following elective orthopedic surgery: a pilot study Hanneke van Dijk-Huisman, Anouk Weemaes, Tim Boymans, Ton Lenssen, Rob de Bie.

Klinische vraag Zorgt het gebruik van de Hospital Fit app voor een verandering in de hoeveelheid fysieke activiteit en functioneel herstel tijdens de klinische fase na een totale knie- of heupprothese-operatie?

Conclusie van de auteurs Gebruik van de Hospital Fit, een smartphone app gecombineerd met accelero­ meter, is veelbelovend om de hoeveelheid fysieke activiteit en het functioneel herstel bij klinische patiënten te bevorderen.

Onderzoeksopzet Quasi-experimentele pilotstudie.

Onderzoekslocatie Maastricht UMC+.

SAMENVATTING Hospital Fit is een smartphone app gekoppeld aan de MOX accelerometer. De app is ontwikkeld om de hoeveelheid fysieke activiteit en functioneel herstel van patiënten tijdens de ziekenhuisopname te bevorderen. Hospital Fit geeft patiënten en fysiotherapeuten objectief inzicht in het beweeggedrag van patiënten. Ook biedt het patiënten inzicht in de mate van zelfstandigheid in dagelijkse activiteiten en kan een op maat gemaakt oefenprogramma aangeboden worden. In deze studie kregen patiënten in de controlegroep de reguliere fysiotherapeutische behandeling gericht op het stimuleren van fysieke activiteit en functioneel herstel. Patiënten in de interventiegroep hebben aanvullend Hospital Fit gebruikt.

Het aantal minuten staan en lopen per dag is gemeten vanaf de operatie tot aan het ontslag. De mate van fysiek functioneren op postoperatief dag 1 is gemeten middels de modified Iowa Level of Assistance Scale (mILAS). Multipele regressieanalyse is uitgevoerd om de associatie tussen beweeggedrag en Hospital Fit gebruik te onderzoeken. In totaal hebben 97 patiënten aan dit onderzoek deelgenomen. Het gebruik van Hospital Fit, gecorrigeerd voor leeftijd, heeft geresulteerd in een toename van 28,43 minuten (95% betrouwbaarheidsinterval (BI): 5,55 – 51,32) staan en lopen op dag 1. De odds op functioneel herstel op dag 1, gecorrigeerd voor American Society of Anesthesiologists-classificatie (ASA-classificatie) waren 3,08 (95% BI: 1,14 – 8,31) keer hoger bij het gebruik van Hospital Fit. Gebruik van een smartphoneapp gecombineerd met accelerometer is veelbelovend om de hoeveelheid fysieke activiteit en het functioneel herstel bij klinische patiënten te bevorderen.

Hanneke van Dijk-Huisman, fysiotherapeut, promovendus en projectleider Zorginnovatielab, Maastricht UMC+ hanneke.huisman@mumc.nl Samengevat uit: Sensors (Basel). 2020;20(15):4317.

DOI: 10.3390/s20154317 FysioPraxis november 2021 | 31

Gewrichtspijn?

*

Kies voor gerichte pijnverlichting.

*Voltaren Emulgel 2,32% (diclofenac diethylammononium) is een geneesmiddel bij gewrichtspijn in knie en vinger. Voltaren niet gebruiken gedurende het laatste trimester van de zwangerschap. Lees voor gebruik de bijsluiter. Handelsmerken zijn eigendom van of in licentie gegeven aan de GSK groep. © 2021 de GSK groep of de licentiegever. PM-NL-VOLT-21-00059. KOAG-KAG: 309-0921-10229.

specialistenkatern

Redactie: de Beroepsinhoudelijke Verenigingen Coördinatie & Eindredactie: Liesbeth Immink

NVMT

Pijngerelateerde angst en een hoog intramusculair vetgehalte in de Erector Spinae

34

Chronische lage rugpijn

NVFVG

De Rett Syndrome Gross Motor Scale Nederlandse versie van een nieuw grof-motorisch meetinstrument

36 FysioPraxis november 2021 | 33

NVMT | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR MANUELE THERAPIE

specialistenkatern

Chronische lage rugpijn

Pijngerelateerde angst en een hoog intramusculair vetgehalte in de Erector Spinae Chronische lage rugpijn (CLRP) wordt gezien als een aandoening met een complexe multifactoriële interactie tussen biologische, psychologische en sociale factoren.18 Een van de biologische factoren zijn anatomische biomarkers, zoals de aanwezigheid van een degeneratieve spiercompositie van de Erector Spinae (ES) en Lumbale Multifidus (LMM).12 Een degeneratieve spiercompositie wordt macroscopisch gekenmerkt door een afname van spiervolume en toename van intramusculaire vettige infiltratie (IMAT).12

Tekst: Eddo Wesselink, Edwin de Raaij, Philip Pevenage, Nick van der Kaay en Jan Pool

Meerdere studies hebben een verband aangetoond tussen IMAT van de paraspinale spieren en CLRP.13,15 Zo werd er meer IMAT gevonden in de LMM bij patiënten met CLRP vergeleken met patiënten met acute lage rugpijn29 en mensen zonder lage rugpijn.16 Fysieke inactiviteit wordt aangewezen als een mogelijke oorzaak voor een toename van IMAT van de paraspinale spieren.25 Fysieke inactiviteit verlaagt de stofwisseling van spieren en heeft daarmee een negatieve impact op de communicatie tussen cellen die verantwoordelijk zijn voor het in stand houden van spierkwaliteit en -functie.10,28 Zodoende kan een verstoring in dit proces leiden tot een toename van IMAT.1 Bij patiënten met lage rugpijn kan fysieke inactiviteit verband houden met pijngerelateerde angst voor bewegen.2 Pijngerelateerde angst kan worden gezien als een gedragsmatige reactie op het omgaan met CLRP,2 waarbij mensen met negatieve gedachtes over pijn anders27 of minder bewegen.9,14,26 Het is van belang om het verband tussen pijngerelateerde angst en IMAT van de paraspinale spieren te onderzoeken aangezien beide factoren verband houden met een slechte prognose bij patiënten met lage rugpijn.3,22,30

34 | FysioPraxis november 2021

De onderzoeksvraag van deze studie betreft daarom: Wat is het verband tussen pijngerelateerde angst en IMAT van de paraspinale spieren bij patiënten met CLRP?

Methode Voor dit cross-sectionele onderzoek werden MRI-beelden gegenereerd van ­patiënten die vanwege CLRP waren verwezen naar het MRI-centrum in Amsterdam voor medisch beeldvormend onderzoek. De patiënten voerden geen aanvullende acties uit voor dit onderzoek en stemden in met het gebruik van geanonimiseerde persoonlijke informatie via een informed consent.

Participanten Patiënten voldeden aan de inclusiecriteria bij een leeftijd van 18 jaar of ouder en de aanwezigheid van lage rugpijn langer dan 12 weken. Als er een voorgeschiedenis was met lumbale chirurgie of aanwezigheid van neurologische aandoeningen, spinale abnormaliteiten of recente traumatische incidenten werden patiënten uitgesloten van deelname.

Procedure beeldvorming Tesla 1.5 MRI-beelden werden gebruikt met een repetitietijd van 4.110-4.400 ­milliseconden (ms), echotijd van 132 ms en plakdikte van drie millimeter. De transversale opnames werden handmatig geselecteerd ter hoogte van de tussenwervelschijf van L4-L5 en L5-S1.

IMAT De dwarsdoorsnede oppervlaktes van de ES en LMM werden bilateraal op beide niveaus gesegmenteerd. Anatomische crossreferenties van de LMM en ES werden gebruikt als beschreven door Crawford et al. (zie figuur 4 op www.kngf. nl/fysiopraxis).5 Pixels werden geclassificeerd als spier of IMAT op basis van een histogramanalyse (zie figuur 5 op www. kngf.nl/fysiopraxis). De mate van IMAT werd berekend door de oppervlakte van IMAT te delen door de totale oppervlakte.

Pijngerelateerde angst De mate van pijngerelateerde angst werd bepaald door het subdomein fysieke activiteit van de Fear-Avoidance Beliefs Questionnaire(FABQ-PA). De totale score is de som van de items twee tot en met vijf, waarbij een hogere score een grote mate van pijngerelateerde angst weergeeft. Een score van 14 punten of hoger duidt op de aanwezigheid van pijngerelateerde angst.23

Zelfgerapporteerde vragenlijsten De pijnintensiteit werd gemeten met behulp van de Numeric Pain Rating Scale (NPRS).4 De patiënten beoordeelden hun gemiddelde pijn in de week voorafgaand aan de MRI op een schaal van nul (geen pijn) tot tien (meest ernstige pijn).

Lichamelijke activiteit werd gemeten door de patiënten te vragen naar hoeveel uur per week ze gemiddeld aan sport deden in de vier weken voorafgaand aan de MRI.

Potentiële confounders Er is een sterk verband gevonden tussen de mate van IMAT en discus degeneratie,19,20,24,25 leeftijd (38,39,40),6,8,20 mate van fysieke activiteit (36),25 de mate van pijn en geslacht.21,7 Deze factoren zijn geïncludeerd in dit onderzoek als poten­ tiële confounders.

Statistische analyse Beschrijvende statistiek en de ShapiroWilk-test werden gebruikt om de assumptie voor normaal verdeelde data te toetsen. Het gemiddelde verschil in IMAT tussen de LMM en ES werd berekend met de gepaarde t-test. Een bivariate correlatiematrix werd gebruikt om de onafhankelijke relatie tussen IMAT, FABQ-PA en potentiële confounders te beoordelen. Een lineaire multiple regressieanalyse werd gebruikt om het verband te bepalen tussen IMAT en de FABQ-PA. De gestandaardiseerde coëfficiënten (eta) werden berekend voor het verband tussen IMAT (LMM en ES afzonderlijk) en

de FABQ-PA nadat ze waren gecorrigeerd voor potentiële confounders en werden beschouwd als statistisch significant bij p<0,05.

Resultaten Demografische kenmerken Data voldeden aan de assumptie van een normaalverdeling (Shapiro-Wilk p>0,05).

Er voldeden 24 patiënten aan de inclusiecriteria, met een gemiddelde leeftijd van 48,63 jaar (SD ± 14,73) (zie figuur 1 op www.kngf.nl/fysiopraxis). De gemiddelde score op de FABQ-PA was 14,92 (SD ± 5,39), waarvan 70,8 procent hoger dan 14 punten scoorde. De mate van LMM IMAT (22,03%, SD ± 11,88) was significant hoger (p=0,046) dan ES IMAT (17,72%, SD ± 11,66), met een gemiddeld verschil van 4,28 procent.

Bivariate correlatie analyse Er is een significant verband gevonden tussen FABQ-PA en ES IMAT (r=0.484, p=0.017), maar niet de LMM (r=0.228, p=0.284) (zie figuur 2 op www.kngf.nl/ fysiopraxis). LMM IMAT toonde een significant verband met leeftijd (r=0,678, p<0,001), discusdegeneratie op L4-L5 (r=0,515, p=0,010) en L5-S1 (r=0,477, p=0,018). ES IMAT toonde een significant verband met leeftijd (r=0,472, p=0,020), discusdegeneratie van L4-L5 (r=0,480, p=0,018) en benaderde significantie voor discusdegeneratie op L5-S1 (r=0,336, p=0,109) en lichamelijke activiteit (r=0,350, p=0,094).

Lineaire Multiple regressie analyse De verklaarde variantie van ES IMAT, fysieke activiteit, leeftijd en discusdegeneratie van L4-L5 was 55,5 procent (ANOVA p=0,003) (zie figuur 3 op www.kngf.nl/fysiopraxis). Ook na correctie voor confounders was het verband tussen de FABQ-PA en ES IMAT significant (β=0.381, p=0.028).

Discussie Deze studie heeft een significant verband aangetoond tussen pijngerelateerde angst en ES IMAT. Pijngerelateerde angst kan worden gezien als een gedragsmatige reactie op het omgaan met CLRP en heeft mogelijk een negatieve impact op spierkwaliteit.2 In deze studie kan echter niet worden vastgesteld of het verband tussen IMAT van de paraspinale spieren en pijngerelateerde angst een oorzaak of gevolg van elkaar is. Om een causaal ​​

verband aan te tonen tussen pijngerelateerde angst en IMAT van de paraspinale spieren worden studies met een longitudinaal design aanbevolen.

Er is geen significant verband gevonden tussen pijngerelateerde angst en LMM IMAT, in tegenstelling tot een significante verband met ES IMAT. Dit verschil kan te wijten zijn aan verschillende pijngerelateerde substitutiepatronen van de LMM in vergelijking met de ES.11 De toename van IMAT wordt echter gereguleerd door een complexe multifactoriële interactie,28 waar ook factoren als leeftijd,6,20 geslacht en BMI7 een grote rol spelen met individuele verschillen tussen de paraspinale spieren. Daarom blijft een duidelijke verklaring voor het onderliggende mechanisme van verschillende uitkomsten in ES IMAT en LMM IMAT hypothetisch van aard.

In vergelijking met andere studies, beschreven wij andere IMAT-gehaltes voor zowel de LMM(22,03%) als ES(17,72%). Naast populatie-gebaseerde verschillen, zoals leeftijd of geslacht, kunnen dergelijke controversiële resultaten worden verklaard door verschillen in methodologie (kwantitatieve versus kwalitatieve meetmethoden, MRI versus CT).5,8 Om studies in toekomstig onderzoek beter te kunnen vergelijken wordt aanbevolen om de beeldvormende parameters en threshold-/segmentatieprocedures te standaardiseren.

Studiebeperkingen In deze studie was de gemiddelde leeftijd 48,63 jaar (SD ± 15,29) en 70 procent van de geïncludeerde patiënten werd geclassificeerd met pijngerelateerde angst (FABQ-PA >14). Om deze reden kan het moeilijk zijn om de resultaten te generaliseren naar een oudere populatie of een populatie met CLRP zonder pijngerelateerde angst. In deze studie bevatte de lineaire multiple regressieanalyse één uitkomstvariabele en drie confounders bij 24 patiënten. Dit model voldeed hiermee niet aan de aanbevolen limiet van ten minste tien waarnemingen per variabele, wat de validiteit van de analyse mogelijk heeft beïnvloed.17 In de toekomst wordt onderzoek met een grotere populatie aanbevolen.

lecteerde steekproef kan de validiteit van onze resultaten hebben beïnvloed.

Longitudinaal onderzoek met een grotere populatie is nodig om een ​​causaal verband aan te tonen.

Eddo Wesselink PT, MSc, Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen, Amsterdam Movement Sciences, VU Amsterdam, Paramedisch Centrum Fytac, Genemuiden Edwin de Raaij PT, MSc, lectoraat Leefstijl en gezondheid, University of Applied Sciences Utrecht Philip Pevenage MD, MRI-centrum, Amsterdam Nick van der Kaay PT, MSc, Lectoraat Leefstijl en gezondheid, University of Applied Sciences Utrecht, Fysiotherapie van der Kaay, Leiden Jan Pool PhD, lectoraat Leefstijl en gezondheid, University of Applied Sciences Utrecht

e.o.wesselink@vu.nl

Conclusies Deze studie heeft een significant verband aangetoond tussen pijngerelateerde angst en de ES IMAT. De kleine en gese-

Literatuur en figuren: www.kngf.nl/fysiopraxis

FysioPraxis november 2021 | 35

NVMT | NEDERLANDSE VERENIGING VOOR MANUELE THERAPIE

specialistenkatern

N V F V G | N E D E R L A N D S E V E R E N I G I N G VA N F Y S I O T H E R A P E U T E N V O O R V E R S TA N D E L I J K G E H A N D I C A P T E N

specialistenkatern

Nederlandse versie van een nieuw grof-motorisch meetinstrument:

De Rett Syndrome Gross Motor Scale Samengevat uit: Borst H, Weeda J, Downs J, Curfs L, de Bie R. The Rett Syndrome Gross Motor Scale – Dutch Version (RSGMS-NL). Can Reliably Assess Gross Motor Skills in Dutch Individuals with Rett Syndrome. Devel Neurorehab; 2021.

DOI: 10.1080/17518423.2021.1960920

Rett syndroom is een neurologische ontwikkelingsstoornis die veel impact heeft op het individu en de omgeving. Fysiotherapeutische behandeling voor mensen met Rett syndroom bestaat voornamelijk uit het trainen van functionele vaardigheden en het faciliteren van voldoende beweging en houdingsvariatie. Om het niveau van grof-motorische vaardigheden van een individu te kunnen inventariseren en monitoren is de RSGMS-NL ontwikkeld, de Nederlandse versie van de Rett Syndrome Gross Motor Scale.

Tekst: Hanneke Borst en Josianne Weeda

Rett syndroom is een zeldzame genetische ontwikkelingsstoornis.1 Klassiek Rett syndroom kenmerkt zich door een schijnbaar normale ontwikkeling gedurende de eerste 6 tot 18 maanden van het leven, gevolgd door een stagnatie en regressie van gesproken taal, doelgerichte handfunctie en grof-motorische vaardigheden, en het verschijnen van stereotype handbewegingen.2 Veelvoorkomende comorbiditeiten zijn epilepsie, ademhalingsstoornissen, tonusstoornissen, dyspraxie, scoliose en bewegingsbeperkingen. Daarnaast is er meestal sprake van belemmeringen in de communicatie, waardoor de cognitieve vaardigheden van individuen met Rett syndroom vaak worden onderschat.3 Er is veel variatie in vaardigheden en ernst van stoornissen tussen verschillende individuen met Rett syndroom.

Daarnaast kan er per individu veel variatie zijn in vaardigheden tussen verschillende momenten. Om de grof-motorische vaardigheden in kaart te brengen is er behoefte aan een betrouwbare en eenvoudige test die gebruikt kan worden voor inventarisatie en evaluatie, zowel voor de praktijk als voor onderzoek.

36 | FysioPraxis november 2021

Rett Syndrome Gross Motor Scale Een bekend meetinstrument voor grof-motorische vaardigheden voor kinderen met een beperking is de Gross Motor Function Measure (GMFM), ontwikkeld voor kinderen met cerebrale parese. Door beperkingen in initiatie en executie van een beweging sluit deze niet voldoende aan bij de mogelijkheden van individuen met Rett syndroom. Jenny Downs, buitengewoon hoogleraar fysiotherapie, en haar onderzoeksgroep hebben de GMFM passend gemaakt voor de Australische Rett-populatie, wat resulteerde in de Rett Syndrome Gross Motor Scale (RSGMS).4 De RSGMS beschrijft 15 functionele grof-motorische vaardigheden, waarbij de mate van ondersteuning wordt geobserveerd. De vaardigheden worden op een vierpuntsschaal gescoord, waarbij een hogere score overeenkomt met een hoger niveau van grof-motorische vaardigheden.

RSGMS-NL Voor gebruik in de Nederlandse praktijk is het meetinstrument volgens standaard richtlijnen vertaald en vervolgens cross-cultureel geadapteerd voor gebruik in de Nederlandse populatie.5 Aan de originele 15 items zijn 4 items toegevoegd, bestaande uit ‘gaan zitten’, ‘een helling af lopen’, ‘trap op lopen’ en ‘trap af lopen’.

Deze items zijn toegevoegd, omdat ze nodig zijn om goed te kunnen functioneren in de Nederlandse samenleving. Een pre-test is uitgevoerd door drie ervaren fysiotherapeuten werkzaam in de gehandicaptenzorg, waarna de Nederlandse versie definitief werd: de RSGMS-NL.

Klinimetrische eigenschappen Tot slot is zowel de inter-beoordelaarsals intra-beoordelaarsbetrouwbaarheid van de RSGMS-NL getoetst. De eerste is getoetst op basis van video’s van drie

meisjes met verschillende niveaus van grof-motorische vaardigheden. Deze video’s zijn beoordeeld door 27 fysiotherapeuten, betrokken bij het netwerk Rett Syndroom & Fysiotherapie, na het volgen van een online training over het afnemen van de RSGMS-NL. Dit resulteerde in goede tot excellente inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid (ICC-waarden 0.82-1).

De intra-beoordelaarsbetrouwbaarheid is getest door video’s van 17 kinderen en volwassenen met Rett-syndroom op twee momenten met 10 dagen ertussen onafhankelijk te laten scoren door twee fysiotherapeuten. Hieruit bleek een goede tot excellente intra-beoordelaarsbetrouwbaarheid (ICC-waarden 0.87-0.97).

Implementatie De RSGMS-NL blijkt een valide en betrouwbare test voor kinderen en volwassenen met Rett syndroom te zijn.

Dit meetinstrument kan voortaan in de praktijk en in onderzoek gebruikt worden om de grof-motorische vaardigheden van individuen met Rett-syndroom te inventariseren en evalueren.

Hanneke Borst MSc, kinderfysiotherapeut en promovenda, Rett Expertisecentrum, Maastricht UMC Josianne Weeda MSc, fysiotherapeut, bewegingswetenschapper en epidemioloog, Rett Expertisecentrum, Maastricht UMC

h.borst@maastrichtuniversity.nl

Literatuur: www.kngf.nl/fysiopraxis

Redactie: KNGF | Coördinatie: Saskia Bon en Liesbeth Immink | Eindredactie: Liesbeth Immink

38: Cao Eerste Lijn Fysiotherapie dichterbij dan ooit 40: Kort nieuws: SKF en KNGF 41: Nieuwe richtlijnen: Oncologie en Zelfmanagement

In het z nnetje ‘Met doorzettingsvermogen en positiviteit kun je meer dan je denkt’ Mensen die zich inzetten voor de fysiotherapie zetten wij graag in het zonnetje. Deze keer: Joël de Jong. Bij Joël werd op vijfjarige leeftijd botkanker geconstateerd. Nog geen jaar later werd zijn been geamputeerd en konden artsen niet beloven dat hij ooit weer zou kunnen lopen. Nu is Joël paralympiër, medaillewinnaar op het Europees Kampioenschap atletiek en student fysiotherapie. Oh, en motivator. Want anderen helpen geeft hem energie.

Tekst: Rianne Vinke | Beeld: Leon van der Spank

maker niet teleurstellen en ben meege­ gaan. Dat was een fantastische beslissing.”

Dat kun je wel zeggen. Je mocht dit jaar zelfs naar de Paralympische Spelen. Hoe is die route verlopen?

Hoe kom je zo bij atletiek?

“Met pure mazzel eerlijk gezegd. Ik heb altijd gevoetbald met de droom om prof te worden. Maar omdat de voet van mijn prothese regelmatig afbrak bij het blok­ ken van de bal zat ik bijna elke week bij de prothesemaker. In 2016 nam hij me mee naar het EK atletiek in Amsterdam, waar ik mocht proberen om op een blade te lopen. Eigenlijk had ik helemaal niks met atletiek, maar ik wilde mijn prothese­

“Mijn progressie is heel snel gegaan.

In eerste instantie ben ik drie keer in de week gaan trainen in Hoorn, bij de oud-bondscoach van de Paralympische Atletiek. Dat was toen nog grotendeels voor de lol, maar toen ik de limiet liep voor het EK wist ik dat ik het serieuzer moest gaan aanpakken. Ik ben vanuit Harlingen naar Amsterdam verhuisd om daar de studie Fysiotherapie te combine­ ren met het topsportleven. Gelukkig kan dat op de Hogeschool van Amsterdam heel goed. Tentamens worden om trainin­ gen en wedstrijden heen gepland zodat ik nog beter kan worden. Deelname aan de Paralympische Spelen en mijn medailles (zilver in 2021, brons in 2018) op het EK zijn tot nu toe mijn grootste successen.”

Waarom heb je voor fysiotherapie gekozen?

“Ik heb altijd al anderen willen helpen.

Als klein jochie kwam ik na mijn beenam­ putatie veel in aanraking met revalida­ tiefysiotherapeuten en ik merkte toen al snel dat ik dat reuze interessant vind.

Helemaal omdat ik weet dat je meer kunt dan je zelf denkt. Zo hebben we als Team Para Atletiek laatst een prothesefestival georganiseerd om anderen enthousiast te

maken voor de sport. Op het moment dat de coach vroeg om te gaan hinken op één been durfde niemand dat. Maar nadat ik het voordeed en liet zien dat het wel kan, durfden ze wel. Dat is toch super! Ik krijg echt energie van anderen helpen en motiveren. De studie past daarom perfect bij mij.”

Je bent nog jong, hoe zie je de toekomst voor je?

“Qua sport zeggen ze dat je piekjaar op je zevenentwintigste is. Dus wie weet. Ik heb nog even. Mijn droom is goud op de Paralympische Spelen. Daar ga ik alles voor doen. Daarna wil ik heel graag aan de slag als revalidatiefysiotherapeut. Ik wil mensen helpen na een amputatie. Ze sterker maken en laten zien dat er, zelfs met een lichaamsdeel minder, zo veel mogelijk is. Voorwaarde is wel dat ik fit blijf. Als fysiotherapeut sta je veel en dat is best lastig met één been, maar zolang ik blijf sporten komt het helemaal goed.”

Volg Joël de Jong op instagram: @jumpingjoe_19

Rianne Vinke, communicatie KNGF

r.vinke@kngf.nl FysioPraxis november 2021 | 37

achter het nieuws

Cao-update

Cao Eerste Lijn Fysiotherapie dichterbij dan ooit – deel 2 Zit je met spanning te wachten op de uitkomsten van de nieuwe cao? Wij vroegen Daan Spanjersberg, voorzitter van de Werkgeversvereniging Fysiotherapie (WVF) en Bob van Ravensberg, voorzitter van de Fysiovakbond (FDV) hoever zij zijn met de onderhandelingen, wat de gemeenschappelijke delers tot nu toe zijn en waar zij nog overeenstemming over moeten bereiken. Beide vertegenwoordigers hebben als doel gesteld dat er op 1 januari een concept-cao klaar ligt om aan de leden voor te leggen.

Tekst: Kirsten Elenbaas, FysioPromotor

Op welke punten hebben FDV en WVF ­overeenstemming bereikt?

Daan Spanjersberg: “De onderhandelingen verlopen tot nu toe voorspoedig.

Over de arbeidsvoorwaarden hebben wij grotendeels overeenstemming bereikt.

Beide partijen zijn ervan overtuigd dat een goed en degelijk arbeidsvoorwaardenpakket absoluut nodig is, want er is grote behoefte aan rust en duidelijkheid in de hele sector.”

Bob van Ravensberg: “Natuurlijk is het nog even afwachten hoe het totaal er precies uit komt te zien, maar we zien de cao steeds verder vorm krijgen. Ons gemeenschappelijke uitgangspunt is een gezond verdienmodel voor werkgevers en werknemers met passende tarieven.

Belangrijkste voor nu is dat de cao tot stand komt. Er is immers geen sector die al zo lang zonder cao zit als de fysiotherapie in de eerste lijn.”

Bob van Ravensberg, FDV: ‘Het belang van een cao is groter dan ooit’ 38 | FysioPraxis november 2021

achter het nieuws

Wat zijn nu de belangrijkste agendapunten?

Daan Spanjersberg: “Op de agenda staan nu de lonen, het verdienmodel en de kosten. Deze onderwerpen liggen gevoelig.

Hier moeten weloverwogen keuzes in gemaakt worden. We hebben berekeningen laten maken op basis van verschillende onderzoeken. Uit alle berekeningen komt naar voren dat er tussen inkomsten en kosten een minimale marge zit. Er moet hier, zoals het KNGF ook aangeeft, ontwikkeling in komen. Met een cao, zetten we een eerste stap om verandering voor onze beroepsgroep te bewerkstelligen. Maar, de stip op de horizon daar zijn we nog niet. Die moet er beter uitzien. Dit houdt verband met een tariefstijging. Wij zijn ervan overtuigd dat de cao perspectief biedt om daar te komen.”

Bob van Ravensberg: “Het draait om een goede cao als geheel, waarin ook ­pensioen als arbeidsvoorwaarde is geregeld. Met meer duidelijkheid en zekerheid kunnen fysio’s doen waar ze goed in zijn: goede zorg leveren. Voor het functiehuis willen we zo veel mogelijk aansluiting zoeken bij de beschrijving, waardering en beloning van fysiotherapeuten in andere zorgcao’s. Zo blijft de eerste lijn voor nieuwe fysiotherapeuten een goede keuze. Op basis van een salarisgebouw met schalen en periodieken moeten ze kunnen rekenen op een vast maandsalaris en een vast uurloon. Voor de secundaire arbeidsvoorwaarden werken we onder meer aan een meerkeuzesysteem, ook wel bekend als cafetariamodel. Dit biedt werkgever en werknemer ruimte om dit samen in te vullen. Denk bijvoorbeeld aan vergoeding voor scholing.”

Wat betekent de cao voor werknemer en werkgever?

Daan Spanjersberg: “Een cao betekent in elk geval duidelijkheid en meer eenduidigheid. Er zal minder sprake zijn van oneerlijke concurrentie. Het ‘jobhoppen’ komt het leveren van goede patiëntenzorg absoluut niet ten goede. Variabele salarissen gaan verdwijnen, sterker nog dat wordt verboden. Dit komt ook als harde eis in de cao te staan. Verder zijn de afspraken niet in beton gegoten. Er blijft vrijheid om specifieke afspraken te maken tussen werkgever en werknemer, het zogenaamde cafetariamodel, zoals Bob ook al aangaf.”

Daan Spanjersberg, WVF: ‘Variabele salarissen gaan verdwijnen.

Dit komt als harde eis in de cao te staan’ Bob van Ravensberg: “De zorgvraag neemt toe en er zijn te weinig fysiotherapeuten om de vraag te beantwoorden. Er is dus sprake van een positieve arbeidsmarkt. De randvoorwaarden moeten dan wel goed zijn om het werk aantrekkelijk te maken en het werk goed te kunnen doen.

De cao moet fysiotherapeuten dus ook een stevigere positie geven en aansluiten op ontwikkelingen in het vak.”

Wanneer verwachten jullie een concept-cao voor te kunnen leggen aan jullie leden?

ben wij zeker nog niet alles in getackeld.

We gaan voor vaste salarissen, maar wel met de mogelijkheid om toeslagen of prestatiebonussen te geven.”

Bob van Ravensberg: “Voor nu is het belangrijkste dat we verder gaan met het bouwwerk. We houden onze leden nauw aangehaakt zodat, zodra we met WVF een akkoord voor de Cao Eerste Lijn Fysiotherapie bereiken, de uitkomsten niet uit de lucht komen vallen.”

Daan Spanjersberg: “Op 1 januari ligt er een cao klaar, dat is het streven! Hier hebFysioPraxis november 2021 | 39

kort nieuws

SKF en KNGF: we gaan verder met de s­ amenwerking!

Tijdens de extra Algemene Ledenvergadering (ALV) van het KNGF op woensdag 29 september stemden de leden van het KNGF vóór het inrichten van één platform voor de ontwikkeling en positionering van de beroepsgroep fysiotherapie en het bestuurlijk samengaan van SKF en KNGF. Vanaf 1 januari 2022 organiseren we daarmee één plek voor de individuele registratie en praktijkregistratie van onze beroepsgroep. De besturen van SKF en KNGF zijn verheugd over deze uitslag: het is een historisch moment voor beide organisaties en geeft een belangrijke impuls aan de verdere inrichting van het Kwaliteitshuis Fysiotherapie en de benodigde commissies.

Meer info:

Vanuit de praktijk naar de wijk, tot in het gemeentehuis: de toolkit samenwerken met de gemeente Toolkit samenwerken met de gemeente

Voor steeds meer fysiotherapeuten, praktijken en samenwerkingsverbanden is de gemeente een belangrijke partner.

Daarom maakten we, samen met praktijkhouders, adviseurs van de gemeente en bewoners een toolkit: samenwerken met de gemeente. Met tips, principes en verhalen. In films en handige tools. Natuurlijk leiden meerdere wegen naar Rome, wij verzamelden een selectie daarvan. En helpen je naar een volgende stap: vanuit de praktijk naar de wijk, tot in het gemeentehuis.

Bekijk de toolkit: 40 | FysioPraxis november 2021

FysioWijzer

Deel 1: Aandoeningsoverstijgende richtlijnen

Niet de aandoening, maar het fysiek functioneren centraal Richtlijnen bieden zorgverleners handvatten voor het leveren van goede zorg en zijn vaak gericht op een specifieke aandoening. Omdat fysio- en oefentherapeuten (hierna te noemen ‘therapeuten’) patiënten met talloze aandoeningen behandelen, zouden er evenzoveel richtlijnen ontwikkeld moeten worden om alle patiënten conform richtlijnaanbevelingen te behandelen. Dit is tijdrovend en kostbaar. Daarnaast sluit het ook niet altijd aan bij de dagelijkse praktijk, omdat juist de gevolgen van een aandoening op het gebied van functioneren centraal staan. Kortom: richtlijnontwikkeling kan doelmatiger. De toename van het aantal patiënten met comorbiditeit en de vele overeenkomstige elementen in verschillende richtlijnen, ondersteunen deze stelling. Deze overwegingen gaven in 2020 aanleiding tot het project Fysio- en oefentherapie Aanpak STroomlijning kwaliteitsstandaarden (FAST), dat het KNGF en VvOCM samen met het Radboudumc, Amsterdam UMC en het Nederlands Kankerinstituut hebben uitgevoerd.

Vanuit een rapport van VUMC en Ecorys (2018) werd voorgesteld om richtlijnen voortaan op drie niveaus te ontwikkelen: 1. generiek niveau (voor alle patiënten); 2. domeinspecifiek niveau (voor patiënten binnen een bepaald aandoeningsgebied); 3. aandoeningspecifiek niveau (voor patiënten met een bepaalde aandoening).

Door richtlijnen op domeinspecifiek of generiek niveau te ontwikkelen, k­ unnen we met één richtlijn aanbevelingen opstellen voor een grote groep patiënten.

Op de gekozen onderwerpen, zelfmanagement (generiek) en oncologie (domeinspecifiek), zijn de vakgebieden sterk in beweging en is er behoefte aan aanbevelingen voor goede zorg.

In de eerste fase van het project is een addendum op de huidige KNGFRichtlijnenmethodiek ontwikkeld, met aandachtspunten voor de ontwikkeling van generieke en domeinspecifieke richtlijnen. In de laatste fase van het FASTproject werd geëvalueerd in hoeverre het ontwikkelen van aandoeningoverstijgende richtlijnen haalbaar is en of de methode tot een relevante richtlijn voor therapeuten kan leiden.

Tijdens de evaluatie werd door de richtlijnontwikkelaars aangegeven dat het formuleren van aandoeningoverstijgende uitgangsvragen een uitdaging was en

dat vrijwel alle gevonden literatuur aandoeningspecifiek onderzoek betrof. Er is bijvoorbeeld veel onderzoek gedaan naar patiënten met borstkanker, waarbij ter discussie staat in hoeverre effectieve interventies ook effectief zijn bij patiënten met andere vormen van kanker. De conclusie was dat meer tijd genomen moet worden voor zowel gedegen literatuuronderzoek, als discussie over de overwegingen met de werkgroep en de daarbij horende discussie over generaliseerbaarheid van de resultaten. Het ontwikkelen

van een generieke of domeinspecifieke richtlijn is in veel gevallen complexer en meer tijdrovend. Maar een richtlijn is hierdoor toepasbaar voor een veel bredere populatie en is beter toegerust op de moderne visie op het vak fysio- en oefentherapie. Bovendien hoeven de betreffende onderwerpen niet meer in iedere aandoeningspecifieke richtlijn uitgewerkt te worden, wat op de langere termijn zorgt voor tijdsbesparing in de bredere richtlijnontwikkeling binnen de fysio- en oefentherapie.

Foto: Fysiqvision.nl

Auteurs: Mitchell van Doormaal, Daniëlle Conijn, Koen Verburg, Jesper Knoop, Philip van der Wees

FysioPraxis november 2021 | 41

FysioWijzer

Deel 2: Ontwikkeling van de KNGF-richtlijn Oncologie De zorg bij patiënten met kanker is in de laatste jaren ingrijpend veranderd. De overlevingskansen nemen toe en steeds meer heeft kanker het karakter van een chronische ziekte gekregen. Door deze verandering is het aantal mensen dat leeft met de gevolgen van de ziekte en de behandeling groter geworden en daarmee ook de rol van de fysiotherapeut en oefentherapeut. Dit is mede gesterkt door de toename aan het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van fysio- en oefentherapie voor het verminderen van de ziektelast door bijwerkingen en langetermijneffecten van (behandeling van) kanker. Doordat de therapeut een grotere rol in het zorgproces krijgt, loopt deze aan tegen complicerende factoren in het therapeutisch behandeltraject. De KNGF-richtlijn Oncologie geeft therapeuten handvatten om met enkele van deze veelvoorkomende complicerende factoren om te gaan.

Auteurs: Mitchell van Doormaal, Daniëlle Conijn, ­Maike Sweegers, Michelle Verseveld, Theo ­Ruitenbeek, Martijn Stuiver

In september 2020 startten KNGF, VvOCM en het Nederlands Kanker Instituut (NKI) met de richtlijn Oncologie. Naast het opleveren van aanbevelingen ten aanzien van patiënten met kanker, geeft dit project (als onderdeel van het FAST-project) ook antwoord op de vraag in hoeverre het haalbaar is om een aandoeningoverstijgende richtlijn te ontwikkelen en of deze wijze van richtlijnontwikkelingen voor het werkveld relevante aanbevelingen oplevert. Oncologie is hiervoor een geschikt onderwerp, aangezien veel elementen van de fysio-/oefentherapeutische behandeling bij patiënten met kanker onafhankelijk zijn van het type tumor. Dit bleek ook tijdens de knelpuntenanalyse, waarbij therapeuten aangaven dat de belangrijkste zorginhoudelijke knelpunten liggen op het vlak van complicerende factoren bij de behandeling, waarbij het type tumor van ondergeschikt belang is. Op basis van een enquête bleek dat botmetastasen, cardio­ toxiciteit, chemotherapie-geïnduceerde perifere neuropathie (CIPN) en (ernstige)

vermoeidheid de meest relevante complicerende factoren waren, waarbij nog onvoldoende duidelijk is hoe een therapeut met deze factoren rekening moet houden tijdens de therapie. Om aanbevelingen ten aanzien van deze complicerende factoren op te stellen, is literatuuronderzoek uitgevoerd naar de veiligheid en effectiviteit van beweeginterventies en naar noodzakelijke aanpassingen daarvan. Daaraan werden overwegingen van experts in de

werkgroep (therapeuten, andere zorgverleners en patiënten) toegevoegd. Dit alles resulteerde in concrete aanbevelingen over de omgang met complicerende factoren in de context van beweeginterventies. Daarnaast zijn ook de belangrijkste elementen uit de huidige Standaard Beweeginterventie Oncologie overgenomen en is deze informatie aangevuld met recente inzichten vanuit internationale richtlijnen en wetenschappelijke ­literatuur.

Werkgroepleden aan het woord Michelle Verseveld: “Bij de ontwikkeling van de richtlijn Oncologie bleek dat niet de feitenkennis, maar een correcte vertaling naar de praktijk het kennishiaat was. Daarom bevat de richtlijn per complicerende factor aanbevelingen om de oncologische zorg passend en doelmatig vorm te geven. Een risicoanalyse van de situatie is hierin essentieel, maar volledig uitsluiten van risico’s onmogelijk. Het is belangrijk dat therapeuten met de pa­ tiënt de voordelen van de behandeling afwegen tegen de mogelijke risico’s.”

Theo Ruitenbeek: “De richtlijn geeft handvatten hoe om te gaan met complicerende factoren bij patiënten met kanker. Naast de actuele informatie en aanbevelingen uit de richtlijn, is het belangrijk dat therapeuten de patiënten de best mogelijk zorg en begeleiding bieden en daarmee een waardevolle bijdrage leveren aan de kwaliteit van leven. Met de reeds verworven deskundigheid en deze nieuwe richtlijn moet de therapeut zich steeds opnieuw afvragen in hoeverre hij of zij bekwaam is om de juiste zorg te geven.”

Deel 3: Ontwikkeling van de KNGF-richtlijn Zelfmanagement De rol van de fysio- en oefentherapeut bij het ondersteunen van zelfmanagement wordt steeds belangrijker. Niet alleen wordt er in beide beroepsprofielen veel aandacht geschonken aan dit onderwerp, maar ook de nieuwe KNGF-richtlijn Zelfmanagement geeft de therapeut handvatten deze rol te vervullen.

Auteurs: Mitchell van Doormaal, Daniëlle Conijn, Elizabeth Mutubuki, John Verhoef, Mariëlle Dekker, Raymond Ostelo

In september 2020 begonnen het KNGF, VvOCM en Amsterdam UMC met een

42 | FysioPraxis november 2021

nieuwe richtlijn Zelfmanagement in het kader van het FAST-project. Het onderwerp zelfmanagement wordt een steeds prominenter onderdeel van het vak fysiotherapie en oefentherapie, mede omdat in Nederland bij de zorg aan

chronisch zieken voor een aanpak wordt gekozen waarbij zelfmanagement een belangrijke rol speelt. De gedachte was bij aanvang van het project dat de wijze van zelfmanagementondersteuning niet zozeer bepaald wordt door de onderlig-

FysioWijzer

gende aandoening, maar door een breed scala aan kenmerken van een patiënt en de daarbij behorende context. Dit werd bevestigd gedurende de knelpunten­ analyse om tot de relevante uitgangsvragen voor de richtlijn Zelfmanagement te komen. Belangrijke knelpunten die door therapeuten genoemd werden, betroffen belemmerende en bevorderende factoren ten aanzien van zelfmanagement in het diagnostisch proces en de strate-

gieën, zoals Motivational Interviewing, om zelfmanagement te bevorderen indien er dominant belemmerende factoren aanwezig zijn bij een patiënt. Deze knelpunten zijn omgezet naar uitgangsvragen. Daarna is een literatuuronderzoek uitgevoerd naar deze onderwerpen.

De werkgroep heeft gestructureerd afwegingen gemaakt over de inhoud en de sterkte van de uiteindelijke aanbevelingen.

Werkgroepleden aan het woord John Verhoef: “De richtlijn Zelfmanagement is in zijn vorm uniek. Naast dat de werkwijze van de ontwikkeling nieuw is, is de richtlijn intuïtief opgebouwd voor gebruik in de dagelijkse praktijk. Het volgt het proces van klinisch redeneren van diagnose tot aan therapie.

Het generieke karakter zal bijdragen aan een breed en eenvoudig gebruik in de dagelijkse praktijk. De richtlijn is inzetbaar bij vele aandoeningen en door professionals met verschillende niveaus van vaardigheden in het toepassen van zelfmanagementondersteuning.

Een kritische noot mag niet ontbreken. Zelfmanagementondersteuning die de professional aanbiedt, doet een beroep op het vermogen van de patiënt tot het uitvoeren van zelfmanagement als competentie. Juist deze competentie is niet voor iedereen hetzelfde en mogelijk beperkter dan we denken. Een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid uit 2017 geeft aan dat de overheid verwacht dat alle burgers actieve patiënten kunnen worden en zelf meebeslissen over hun behandeling. Maar niet elke burger kan een actieve patiënt zijn. Kortom: verwachtingenmanagement uitspreken ten aanzien van uitvoeren van zelfmanagement samen met de patiënt zal teleurstellingen kunnen voorkomen.”

Mariëlle Dekker: “Binnen de fysio- en oefentherapie is dit de eerste generieke richtlijn die ingaat op zelfmanagement. Dit kan bijdragen aan meer uniformiteit in behandelingen bij diverse aandoeningen. Nieuw is daarnaast het perspectief dat zelfmanagement bij elke fysio- en oefentherapeutische behandeling van toepassing is en dat steeds overwogen moet worden of verder onderzoek en behandeling noodzakelijk zijn. De strategieën voor zelfmanagementondersteuning zijn goed toepasbaar in de praktijk, ook bij verschillende niveaus van competenties en vaardigheden van de therapeut.

De maatschappelijke bewustwording van het belang van zelfmanagement en efficiënte zelfmanagementondersteuning moet wel nog groeien. Daarnaast vraagt goed zelfmanagement veel gezondheidsvaardigheden van patiënten. Belangrijk is daarom het besef dat volledig zelfmanagement niet voor elke patiënt haalbaar is.

Maar met goede ondersteuning van een professional en met deze richtlijn ligt er in ieder geval een mooie basis.”

Mitchell van Doormaal MSc, projectleider FAST, senior medewerker Kwaliteit, KNGF Daniëlle Conijn MSc, beleidsmedewerker Kwaliteit en Wetenschap, VvOCM Koen Verburg MSc, IQ healthcare, Radboud Institute for Health Sciences, Radboudumc, Nijmegen, eerstelijnsfysiotherapeut, Geeresteingroep, Woudenberg Dr. Jesper Knoop, senior onderzoeker HAN/VU/AmsterdamUMC Prof. dr. Philip van der Wees, hoogleraar Paramedische Wetenschappen, afd. Revalidatie en IQ healthcare, Radboudumc, Nijmegen Dr. Maike Sweegers, postdoctoraal onderzoeker, Antoni van Leeuwenhoek Michelle Verseveld MSc, klinisch epidemioloog, oedeem en oncologie­ fysiotherapeut, bestuurslid NVFL Theo Ruitenbeek, fysiotherapeut Fysiotherapie de Vijfhoek, Deventer, docent en cursusleider NPi Dr. Martijn Stuiver, klinisch epidemi­ oloog, Antoni van Leeuwenhoek, bijzonder lector Functioneel herstel bij kanker, Hogeschool van Amsterdam Dr. Elizabeth Mutubuki, richtlijnontwikkelaar, Amsterdam UMC Dr. John Verhoef, lector Eigen regie bij Fysiotherapie en Beweegzorg, Hogeschool Leiden Mariëlle Dekker MSc, psychosomatisch fysiotherapeut MPT, fysiotherapiewetenschapper MSc, gastdocent Hogeschool Utrecht Prof. dr. Raymond Ostelo, hoogleraar Evidence Based Fysiotherapie, Amsterdam UMC

FysioPraxis november 2021 | 43

U kent Chemodol, de hypo-allergene afwasbare massage-olie.

Maar Chemodis heeft meer massage-oliën.

Zoals Chemotherm, een massage-emulsie met milde en verantwoorde warmtewerking. Het zuiver plantaardige Olivine, zonder conserveermiddelen en emulgatoren. Chemovine, speciaal voor de sterk behaarde huid.

Over de rug van Chemodol.

En, speciaal voor de overgevoelige huid, Chemoderm met natuurlijke werkstoffen en de ongeparfumeerde Baselin Emulsion met biologische eigenschappen.

Uw leveranciers kunnen u er alles over vertellen.

Of bel voor meer informatie: +31 (0)72 - 520 50 83 www.chemodis.nl

Chemodis B.V.

CHEMODIS

Dat ligt voor de hand

Para-medische Farmacie Postbus 9160 NL-1800 GD Alkmaar Tel. +31 (0)72 - 520 50 83 E-mail: sales@chemodis.nl