Final report-01

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

4. ศึกษา และวิเคราะห หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความ ทางวิชาการที่เกี่ยวของกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของ อาคารเกาหรืออาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ทั้งในประเทศไทยและตางประเทศที่เปนสากล 4.1 การศึกษาหลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความทางวิชาการที่เกี่ยวของกับ การปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาหรืออาคารที่ไดรับความเสียหาย จากการทรุดตัว

ในการศึกษา หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความทางวิชาการที่เกี่ยวของจะแบง ออกเปน 3 หัวขอหลัก ตามลำดับขั้นตอนของการดำเนินงานดานวิศวกรรมดังนี้ 4.1.1 การตรวจสอบวิเคราะหความแข็งแรง และเสถียรภาพกอนการซอมแซม 4.1.2 การเสริม และปรับปรุงฐานราก 4.1.3 การปรับระดับอาคาร หรือการเคลื่อนยายอาคาร โดยรายละเอียดเนื้อหาการศึกษาหลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความทางวิชาการที่ เกี่ยวของแสดงดังนี้ 4.1.1 การตรวจสอบวิเคราะหความแข็งแรง และเสถียรภาพกอนการซอมแซม 4.1.1.1 ประเทศไทย หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ กฎกระทรวง ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2526) • ผูดำเนินการตองสำรวจรายละเอียด เชน ตำแหนง ความลึก และขนาดของโครงสรางใตดิน ฐานราก ออกตามความในพระราชบั ญ ญั ติ อาคารขางเคียง ทอประปา และสายเคเบิล เปนตน เพือ่ ประเมินผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากงาน ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 วาดวยการ กอสรางหรือซอมแซม กําหนดหลักเกณฑวิธีการและเงื่อนไข • หากมีการขุดดินลึกใกลอาคาร ถนน หรือกำแพง หากระดับความลึกของการขุดอาจกอใหเกิดผลกระทบ ในการก อ สร า ง ดั ด แปลงรื ้ อ ถอน ตอความมั่นคงของโครงสรางโดยรอบ ผูดำเนินการตองติดตั้งค้ำยัน เข็มพืด หรือฐานรากเสริมตามความ เคลื่อนยายใชหรือเปลี่ยนการใชอาคาร จำเปน และตองตรวจสอบใหอยูในสภาพปลอดภัยตลอดเวลา กฎกระทรวง ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2527) • กฎกระทรวง ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2527) แมจะถูกยกเลิกบังคับใชไปแลว โดยมีผลตั้งแตวันที่ 4 มีนาคม ออกตามความในพระราชบั ญ ญั ติ 2567 เปนตนไป แตยังคงใหนำมาบังคับใชกับอาคารที่มีการกอสรางอยูกอ นวันที่กฎกระทรวงฉบับ ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 วาดวยการ ใหมมีผลใชบังคับ กําหนดการรับน้ำหนัก ความตานทาน • กำหนดใหตองประเมินความสามารถในการรับน้ำหนักของวัสดุโครงสรางเดิมตามคาหนวยแรงสูงสุด ความคงทน ตลอดจน ลั ก ษณะและ ที่กฎหมายกำหนด โดยใชคาความตานทานสูงสุดและปจจัยความปลอดภัยในการออกแบบ คุ ณ สมบั ต ิ ว ั ส ดุ ท ี ่ใ ช ใ นการก อ สร า ง • การกำหนดคาหนวยแรงสูงสุดที่อนุญาตใหใชในการคำนวณออกแบบโครงสรางคอนกรีต ซึ่งมีการ ดัดแปลง หรือซอมแซมอาคาร (ยกเลิก) ระบุวา ในกรณีทใี่ ชคอนกรีตไมเสริมเหล็ก ตองใชหนวยแรงอัดไมเกิน 6 เมกาปาสกาลและหากเปน คอนกรีตเสริมเหล็ก จะตองใชไมเกินรอยละ 37.5 ของคาหนวยแรงอัดประลัย โดยมีขีดจำกัดไมเกิน 6.5 เมกาปาสกาล

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

17

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ • ในดานการใชวัสดุเหล็กเสริม กฎกระทรวงไดกำหนดคาหนวยแรงใชงานสูงสุดของเหล็กเสริมตาม ชนิดของเหล็ก กำหนดอัตราการใชเพียง 40 – 50% ของกำลังคราก มีวัตถุประสงคเพื่อลดความ เสี่ยงจากความลาและการวิบัติแบบไมคาดคิดของโครงสรางที่ใชงานระยะยาว

กฎกระทรวงการแก ไขอาคารที ่ มี • กอนที่จะแกไขอาคาร ตองแตงตั้งนายชางเพื่อตรวจสอบสภาพหรือการใชอาคาร และจัดทำรายงานสง ส ภ า พ ห ร ื อ ม ี ก า ร ใช  ท ี ่ อ า จเ ป น ใหเจาพนักงานทองถิ่น รายงานตองมีผลการตรวจสอบ ปญหาที่ตองแก วิธีแก และระยะเวลาในการ ภยันตรายตอสุขภาพ ชีว ิต รางกาย ดำเนินการ หากพบวาอาคารเสี่ยงตออันตราย นายชางตองรีบรายงานและเสนอแนวทางแกไขเรงดวน หรื อ ทรัพยสิน หรื ออาจไมป ลอดภัย เพื่อใหเจาพนักงานสั่งการไดทันที จากอัคคีภัย หรือกอใหเกิดเหตุราคาญ • กรณีที่อาคารเปนภยันตรายตอชีวิตหรือรางกายที่เกิดจากความไมมั่นคงแข็งแรงของโครงสรางอาคาร หรื อกระทบกระเทื อ นต อ การรัก ษา เจาของอาคารจะตองยื่นแบบที่ผานการรับรองโดยผูไดรับใบอนุญาต คุณภาพสิ่งแวดลอม พ.ศ. 2563 กฎกระทรวง กำหนดฐานรากของ • อาคารสูงหรืออาคารขนาดใหญพิเศษ อาคารขนาดใหญที่เปนอาคารประเภทควบคุมการใชและมี อาคารและพื ้ น ดิ น ที่ ร องรั บ อาคาร ความสูงตั้งแต 4 ชั้น ขึ้นไป และอาคารที่มีความสูงตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไป ที่กอสรางในโครงการจัดสรร พ.ศ. 2566 ที่ดินตามกฎหมายวาดวยการจัดสรรที่ดนิ ตองจัดทำรายงานการสำรวจดินฐานรากในพื้นที่กอสราง หรื อ ในโครงการจัดสรรที่ดิ น เพื ่อ ใชประกอบการคำนวณหนวยแรงแบกทานของดิ นหรือ แรง ตานทานของเสาเข็ม • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก ใหใชคา หนวยแรงแบกทานที่ ยอมไดของดินฐานรากแตละประเภทไมเกินคาที่กำหนด ดังนี้ หินสด ≤ 250 kPa กรวดแนนหรือดิน ดาน ≤ 200 kPa ดินเหนียวแข็ง ทรายแนน หรือกรวดแนนปานกลาง ≤ 100 kPa ดินเหนียวแข็ง ปานกลาง ทรายแนนปานกลาง หรือกรวดหลวม ≤ 50 kPa และดินเหนียวออน ≤ 20 kPa • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก การคำนวณแรงตานทานที่ ยอมใหของเสาเข็มในดินเหนียว ใหใชคาหนวยแรงเสียดทานที่ยอมไดไมเกินคาทีก่ ำหนด โดยที่ระดับ ลึก ≤ 10 เมตร ใตระดับดินเดิม ใหใชได ≤ 5 kPa ของพื้นผิวประสิทธิผลของเสาเข็ม ที่ระดับลึก > 10 เมตร แต ≤ 15 เมตร ใตระดับดินเดิมใหใชไดไมเกินคาที่คำนวณไดจากสูตร 5 + (1.6 x ความ ยาวเสาเข็ม) (kPa) และที่ระดับลึก > 15 เมตร ใตระดับดินเดิม ใหใชได ≤ 13 kPa ของพื้นผิว ประสิทธิผลของเสาเข็ม • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก การออกแบบฐานรากอาคาร ที่ตั้งอยูบนดินเหนียวออนมากใหใชคากำลังรับแรงเฉือนแบบไมระบายน้ำ ไมเกิน 4 kPa หรือคา หนวยแรงเสียดทานที่ยอมไดไมเ กิน 1.6 kPa และตองพิจารณาการทรุดตัวระยะยาวจากปจจัย แวดลอมรวมดวย • ฐานรากแผตองวางบนดินที่ไมมีอินทรียสารที่ยังสลายไมสมบูรณ โดยมีความหนาไมนอยกวา 0.20 เมตร และฝงลึกจากผิวดินถึงระดับต่ำสุดของฐานรากไมนอยกวา 1.00 เมตร ยกเวนฐานรากแผที่ วางอยูบนชั้นหิน • หากใชผลการคำนวณหรือผลการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานรากในการออกแบบ ใหใชหนวย แรงแบกทานที่ยอมใหไมเกิน 33% (หนึ่งในสาม) ของกำลังแบกทานของดินฐานรากที่คำนวณได หากใชคาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหมากกวา 200 kPa ผูออกแบบตองทำการทดสอบกำลังแบก ทานของดินฐานราก โดยใชแผนเหล็กทดสอบ (plate load test) กฎกระทรวง กำหนดการออกแบบ • กำหนดให ต  อ งคำนวณโครงสร า งโดยใช ว ิ ธ ี อ อกแบบตามหลั ก เกณฑ ท ี ่ ย อมรั บ เช น โครงสร า งอาคาร และลัก ษณะและ วิธีตัวคูณความตานทานและน้ำหนักบรรทุก (LRFD) หรือวิธีหนวยแรงที่ยอมให โดยตองพิจารณา คุ ณ สมบั ต ิ ข องวั ส ดุ ท ี ่ ใ ช ใ นงาน น้ำหนักบรรทุกคงที่ (นค.), น้ำหนักบรรทุกจร (นจ.), แรงลม (รล.), แรงสั่นสะเทือนของแผนดินไหว โครงสรางอาคาร พ.ศ. 2566 (รผ.), และแรงดันดินหรือแรงดันน้ำดานขาง (รด.) โดยทั่วไปใชสมการ น้ำหนักบรรทุกปรับคา (นป.) = 1.4 นค. + 1.7 นจ. และเมื่อพิจารณาแรงลมใช นป. = 0.75(1.4 นค. + 1.7 นจ.) + 1.6 รล.

• สำหรับโครงสรางที่รองรับเครื่องจักร ตองคำนึงถึงแรงกระแทกเพิ่มเติม เชน เพิ่มน้ำหนักบรรทุกอีก 20% สำหรับเครื่องจักรที่ขับเคลื่อนดวยเพลา และ 100% สำหรับระบบลิฟต เพื่อสะทอนการใช งานจริงในภาวะโหลดสูงสุด

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

18

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

เนื้อหาที่เกี่ยวของ • ในกรณีโครงสรางคอนกรีตเสริมเหล็ก ตองใชคาตัวคูณลดกำลัง (Ø) เชน Ø = 0.75 สำหรับเสา คอนกรีตที่รัดเหล็ก แกนดวยเหล็กปลอกเกลีย ว และ Ø = 0.90 สำหรับแรงดัดโดยไมมีแรงใน แนวแกน ทั้งนี้เพื่อประเมินความมั่นคงและความปลอดภัยของโครงสรางเดิมกอนการซอมแซมหรือ ดัดแปลง ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การ • กำหนดใหการออกแบบฐานรากตองอยูบนพื้นฐานของการวิเคราะหดานความมั่นคง โดยตอง กำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่ คำนึงถึงความสามารถในการถายน้ำหนักจากโครงสรางสวนบนสูดนิ ฐานราก แมวัสดุทใี่ ชจะเปนวัสดุ รองรับอาคาร ถม หรือวัสดุธรรมชาติปะปนกัน ตองมีการพิสจู นวา รับน้ำหนักไดอยางปลอดภัย และตองไมเกิดการ ทรุดตัวเฉพาะจุดที่อาจกระทบตอความมัน่ คงของโครงสราง ทั้งฐานรากแผ ฐานรากเสาเข็ม หรือ ฐานรากที่อยูในพืน้ ทีถ่ มใหม • วัสดุถมที่ใชรองรับฐานรากแผตองผานตะแกรงเบอร 200 ไมเกินรอยละ 25 และบดอัดใหไดความ หนาแนนแหงไมนอยกวารอยละ 95 ของคามาตรฐาน วัสดุทมี่ ีการทดสอบ CBR ตองมีคา ไมต่ำกวา รอยละ 4 และควรทดสอบกำลังแบกทานดวยแผนเหล็ก (plate load test) เพื่อประเมินการรับ น้ำหนักของดินถมและพิจารณาผลการทรุดตัว • กำหนดใหบริเวณหัวเสาเข็มและปลายเสาเข็มซึ่งมีความเสี่ยงตอการแตกราวมากที่สดุ ตองมี ปริมาตรเหล็กปลอกอยางนอยรอยละ 0.6 ของปริมาตรคอนกรีต และไมต่ำกวารอยละ 0.15 ใน สวนอืน่ ตามรูปแบบทีแ่ สดงไวในรูป

• การควบคุมแรงอัดใชงานจากน้ำหนักบรรทุกเพื่อ ไมใหเ กิน คาที่คอนกรีตรับ ได สำหรับเสาเข็ม คอนกรีตเสริมเหล็กที่ไมไดอัดแรง ขอกำหนดระบุใหแรงอัดจากน้ำหนักบรรทุกใชงานบนหนาตัด รวมของเสาเข็มตองไมเกิน 25% ของกำลังอัดของคอนกรีต มยผ.1332-55 มาตรฐานงานคอนกรีต • กำหนดใหในการตรวจสอบความแข็งแรงและเสถียรภาพของโครงสรางคอนกรีตกอนซอมแซม ตอง เมื่อพิจารณาความคงทนและอายุการ พิจารณาคุณสมบัติดานความคงทน เชน ความตานทานการซึมผานของน้ำ การหดตัวแบบแหง ใชงาน ความลึกของคารบอเนชัน และการตานทานคลอไรด โดยเฉพาะในสภาวะแวดลอมรุนแรง • ระยะหุมเหล็กขั้นต่ำตองคำนวณจากสมการ cmin = α × c0 โดย c0 = คาที่แนะนำสำหรับระยะหุม เหล็กเสริม cmin = ระยะหุมเหล็กเสริมนอยสุดที่จำเปนตองเพื่อใหคงทน สำหรับทุกสภาพสิ่งแวด ลอม และ α = เปนคาตัวคูณ ซึ่ง α ขึ้นอยูกับคุณภาพคอนกรีต เชน α = 1.2 สำหรับคอนกรีต กำลังอัดต่ำกวา 20 MPa หรืออัตราสวนน้ำตอวัสดุประสาน (w/b) > 0.65 และ α = 0.9 สำหรับ คอนกรีตกำลังอัดสูงกวา 40 MPa หรือ w/b ≤ 0.45 เพื่อใหมั่นใจในความทนทานตอสภาพแวดลอม • อายุการใชงานที่ปลอดการซอมแซม (Repair free service life) เชน เขื่อนและโรงไฟฟา 50 ป, สะพานขนาดใหญ 40 ป, และอาคารทั่วไป 20 ป เพื่อยืนยันวาโครงสรางที่พิจารณาซอมแซมยังมี สมรรถนะเพียงพอตอการใชงานในระยะเวลาที่เหลือภายใตสภาพแวดลอมจริง มยผ. 1501-51 ถึง 1507-51 • มยผ. 1501-51 วิธีตรวจพินิจ โดยเริ่มจากการตรวจพินิจดวยสายตา เพื่อประเมินความเสียหายเบื้องตน มาตรฐานการตรวจสอบโครงสร า ง เชน รอยราว การสึกกรอน การรั่วซึม และการบิดตัวของโครงสราง คอนกรีตเสริมเหล็กดวยวิธีการทดสอบ • มยผ. 1502-51 วิธีหาคาความแข็งแรงของคอนกรีตดวยคอนกระแทก (Rebound Hammer) แบบไมทำลาย เปนการทดสอบโดยอาศัยหลักการของการสะทอนกลับของพลังงาน ซึ่งวัสดุที่มคี วามแข็งแตกตางกัน จะสะทอนพลังงานกลับในปริมาณที่แตกตางกัน เมื่อหัวทดสอบกระทบกับผิววัสดุ วัสดุที่มีความแข็ง

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

19

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ สูงจะสะทอนพลังงานกลับไดมากกวาวัสดุที่มีความแข็งต่ำ การวัดคาการสะทอนกลับนี้สามารถใชเปน ดัชนีแสดงความแข็งของผิววัสดุได • มยผ. 1503-51 วิธีทดสอบประเมินกำลังอัดคอนกรีตดวยการยิงหัวหยั่งทดสอบ เปนการประเมิน ความสามารถตานทานการทะลุคอนกรีตเพื่อนำมาเทียบกับกำลังอัดที่ไดจากหองปฏิบตั ิการ • มยผ. 1504-51 วิธีทดสอบคอนกรีตโดยใชคลื่นอัลตราโซนิก เพื่อประเมินความสมบูรณและความ สม่ำเสมอของเนื้อคอนกรีต บริเวณที่คาความเร็วของคลื่นอัลตราโซนิกต่ำกวาจุดอื่น อาจเปนจุดที่มี ขอบกพรอง • มยผ. 1505-51วิธีตรวจสอบหาตำแหนงเหล็กเสริมในคอนกรีต เพื่อยืนยันตำแหนงเหล็กเสริม และระยะหุมเหล็ก โดยอาศัยหลักการเปลี่ยนแปลงของสนามแมเหล็กไฟฟา เพื่อชวยในการประเมิน คุณภาพงานกอสราง และวางแผนซอมแซมหรือเสริมกำลังโครงสราง • มยผ. 1506-51 วิธีทดสอบหาคาการสึกกรอนของเหล็กเสริม ในโครงสรางคอนกรีตเสริมเหล็ก โดยการวัดศักยไฟฟาครึ่งเซลล เพื่อประเมินความนาจะเปนของการเกิดสนิมในโครงสราง ตารางที ่ 1 ความสัมพันธระหวางศักย ไฟฟาครึ่งเซลลแ ละความนาจะเปนของการเกิดสนิ ม ใน โครงสราง

• มยผ. 1507-51 วิธีทดสอบเพื่อประเมินสภาพสมบูรณของเนื้อคอนกรีตดวยคลื่นเรดาร เพื่อ ประเมินสภาพภายในโครงสรางคอนกรีตจากภาพของคลื่นที่สะทอนกลับจากแตละตำแหนง โดย เปรียบเทียบลักษณะของคลื่นที่สะทอนจากจุดที่ไมมีวัตถุอื่น กับจุดที่มีการเปลี่ยนแปลงภายในเนื้อ คอนกรีต มยผ. 1551-51 ตรวจสอบความ • ตรวจสอบเสาเข็มเดิมกอนเสริมฐานรากสามารถดำเนินการดวยวิธีการไมทำลาย (non-destructive) สมบูร ณข องเสาเข็ม ดวยวิธี Seismic โดยใชการทดสอบคลื่นความถี่ต่ำ (Low-Strain Seismic Test) ซึ่งใชคอ นพลาสติกหรือยางกระตุนแรง Test และติดตั้งเครื่องวัดความเร็วอนุภาค (Velocity Transducer) ที่หัวเสาเข็ม เพื่อบันทึกสัญญาณสะทอน (reflected wave) จากความไมตอเนื่องของเนื้อคอนกรีต เชน รอยราว ชองวาง หรือการหักของปลาย เสาเข็ม มยผ. 1552-51 มาตรฐานการตรวจวัด • กำหนดใหการตรวจวัดการทรุดตัวและการเคลื่อนตัวของอาคารตองใชเครื่องมือที่มีความแมนยำสูง การเคลื่อนตัวของอาคาร เชน หมุดวัดการทรุดตัว และกลองสำรวจ ตองมีคาคลาดเคลื่อนไมเกิน ±1.0 มม. ขณะที่การวัด ความเอีย งของโครงสร างสูงตอ งใชม าตรวั ดความเอีย ง ที ่ม ีค วามละเอีย ด 8 พิล ิปดา และคา คลาดเคลื่อนจากอุณหภูมิตองไมเกิน ±0.05% ของคาที่อาน +5 พิลิปดา/°C • การตรวจสอบโครงสรางใตดินหรือดินฐานรากสามารถใชทอวัดความเอียงที่มีความละเอียด ±2.0 มม. ตอ ความลึก 25 ม. มาตรวัดการยืดตัวชนิดแทงที่มีความละเอียด ±0.1 มม. และมาตรวัดการยืดตัวชนิดเทปตอง มีความละเอียด ±0.15 มม. มีชวงการวัดอยางนอย 20 ม. โดยตองติดตั้งเครื่องมือในตำแหนงที่สามารถ ตรวจวัดซ้ำไดอยางตอเนื่อง • เกณฑการยอมรับการทรุดตัวในแนวดิ่งที่แตกตางกัน โดยมีนิยามการทรุดตัวของโครงสรางดังรูป และตาราง

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

20

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ

ตารางที่ 2 ขีดจำกัดของการเสียรูปเชิงมุม (β) ที่ยอมได สำหรับอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กชนิด เสา-คาน และผนักรับน้ำหนัก

ตารางที่ 3 ขีดจำกัดของการเสียรูปเชิงมุม (β) ที่ยอมได ตามคำแนะนำของ Bjerrum (1963)

4.1.1.2 ประเทศอเมริกา หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ International Building Code • อาคารและโครงสรางตองไดรับการวิเคราะหความแข็งแรงและเสถียรภาพ โดยพิจารณาคาการรับ (IBC) - International Code น้ำหนักบรรทุกตาง ๆ (เชน dead load, live load, wind load, seismic load) การรวมโหลดอยาง Council (ICC) ถูกตอง และใชวิธีการวิเคราะหที่เหมาะสม เพื่อประเมินวาโครงสรางสามารถรองรับภาระที่กำหนด โดยไมเกินขีดจำกัดของวัสดุหรือการใชงานที่ปลอดภัย • การประเมินกอนซอมแซมควรอางอิงขอกำหนดดานการออกแบบ เชน การกำหนดระดับความเสี่ยง ของอาคาร (risk category), ขอกำหนดดานการเสียรูป (serviceability), และแนวทางการเสริมกำลัง โครงสรางเดิมที่เสียหาย เพื่อใหเปนไปตามหลักวิศวกรรม • กำหนดใหมีการสำรวจและวิเคราะหดินอยางละเอียดกอนการซอมแซมอาคาร โดยตองประเมิน คุณสมบัติดิน ความสามารถในการรับน้ำหนัก การทรุดตัว และเสถียรภาพของฐานรากเดิม เพื่อ นำไปสูก ารออกแบบหรือเสริ มฐานรากใหม ีความมั่ นคงปลอดภัย โดยอางอิ งคามาตรฐานหรือ ผลทดสอบทางธรณีเทคนิค และเลือกใชระบบฐานรากที่เหมาะสม ทั้งนี้การตรวจสอบเหลานี้เปน ขั้นตอนสำคัญเพื่อใหมั่นใจวาอาคารที่ไดรับการซอมแซมสามารถรองรับน้ำหนักและคงเสถียรภาพได อยางปลอดภัย ASCE/SEI 7-22 Minimum Design • การประเมินความสามารถรับน้ำหนักของฐานรากตองดำเนินการโดยใชเกณฑเปรียบเทียบระหวาง Loads for Buildings and Other แรงกระทำภายนอก (Factored Load, Q u) กั บ กำลัง รั บ น้ ำ หนั ก ของฐานราก (Nominal Structures Resistance, Qus) ที่ปรับลดดวยปจจัยความตานทาน (Resistance Factor, ϕ) ตามสมการ ϕQus ≥ Qu ซึ่งคาปจจัย ϕ จะเปลี่ยนไปตามลักษณะการรับแรง เชน ϕ = 0.45 สำหรับแรงกดในแนวดิง่ บน เสาเข็มเดี่ยว และ ϕ = 0.65–0.85 สำหรับแรงลื่นไถลหรือแรงดึงในระบบฐานรากกลุม

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

21

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

ASCE/SEI 11-99 Guideline for Structural Condition Assessment of Existing Buildings

ACI 224.1R-93 Causes, Evaluation, and Repair of Cracks in Concrete Structures

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ • คาความสามารถรับแรงแบกทานของดิน อาจประเมินจากขอ มูลสนามหรือหองปฏิบัติการ เชน SPT, CPT, หรือคากำลังเฉือนแบบไมระบาย (Su) โดยหากใช allowable stress design (ASD) จะตองใช Factor of Safety (FS) เทากับ 2.0 สำหรับ bearing capacity เพื่อลดความเสี่ยงจาก พฤติกรรมของดินที่ไมเปนเชิงเสนหรือแปรปรวนสูง ในขณะที่การออกแบบแบบ load-resistance factor design (LRFD) จะใชคาความตานทานลด (ϕ) แทน • ประเมินการทรุดตัวตางระดับ (Differential Settlement) โดยใชเกณฑ δ/L ≤ 1/500 สำหรับอาคาร ประเภทสำคัญ (อาคารหรือสิ่งปลูกสรางที่มีความสำคัญตอความปลอดภัยของสาธารณะ อาคารที่หาก เกิดการวิบัติ จะกอใหเกิดอันตรายรุนแรงตอชุมชน, อาคารที่เกี่ยวของกับการจัดการสารพิษหรือวัตถุ อันตรายในปริมาณที่เปนภัย) • กำหนดใหดำเนินการตรวจสอบแบบสองระดับ ไดแก Preliminary Assessment และ Detailed Assessment โดยขั้นแรกเปนการรวบรวมขอมูลจากแบบแปลนเดิม รายงานการเจาะดิน และการ สำรวจสภาพจริงของโครงสราง (เชน การแตกราว การทรุดตัว หรือความเสียหายของระบบรับแรง) พรอมระบุระบบถายแรงแนวตั้งและแนวนอน และวิเคราะหความสามารถในการรับน้ำหนักเบื้องตน โดยใชเกณฑ Demand and Capacity เปนแนวคิดพื้นฐานที่ใชในการออกแบบและวิเคราะหทาง วิศวกรรม โดยเฉพาะในงานวิศวกรรมโครงสราง ฐานราก และธรณีเทคนิค ซึ่ง demand อธิบายถึง ความตองการที่โครงสรางตองรับ และ capacity อธิบายถึงความสามารถของโครงสรางในการรับ แรง โดยหากพบความเสี่ยง ตองเขาสูการประเมินเชิงลึก • การประเมินขั้น Detailed Assessment ครอบคลุมการวิเคราะหโครงสรางทั้งระบบ โดยใชขอมูล จากเอกสารเดิม การตรวจภาคสนาม และผลการทดสอบวัสดุเพื่อ ประเมินกำลัง ตานทานของ ชิ้นสวนโครงสรางสำคัญ เชน bending moment, shear, axial และ torsional resistance รวมถึงการใช capacity reduction factor เพื่อชดเชยความไมแนนอน เชน ความเสื่อมของวัสดุ หรือรายละเอียดไมตรงตามมาตรฐาน โดยตองวิเคราะหทั้งชิ้นสวนรับแรงหลัก และระบบตอของ โครงสราง • การตรวจสอบวัสดุ โ ครงสรา ง เชน คอนกรีต เหล็ก และไม ตอ งดำเนินการดว ยทั้ งวิธ ี Nondestructive testing (NDT) และ Destructive testing (DT) โดยเฉพาะกรณีท่ไี มมีขอมูลเดิม ซึ่ง การทดสอบคอนกรีต เชน ASTM C42 สำหรับตัวอยางเจาะแกน, ASTM C1074 สำหรับการ คำนวณอายุและความแข็งแรง, และ ACI 214.3R สำหรับการวิเคราะหทางสถิติ แนะนำใหเก็บ ตัวอยาง core อยางนอย 15 ชิ้น • ผลการประเมินตองสรุปในรายงานอยางเปนระบบ โดยมีท้งั รายละเอียดวิธีประเมิน คาพารามิเตอร ที่ใช สภาพชิ้นสวนโครงสรางหลัก ขอเสนอแนะเชิงวิศวกรรม เชน เสริมกำลัง ดัดแปลง หรือเลิกใช อาคาร • การประเมินรอยราวเริ่มจากการระบุตำแหนง ความกวาง ความลึก และลักษณะของรอยราว โดยใช วิธีทั้งทางตรง (direct observation) เชน การวัดดวย crack comparator ความละเอียด 0.025 มม. และทางออม (indirect observation) เชน การใช borescope การติดตั้ง crack monitor หรือ LVDT สำหรับติดตามการเคลื่อนไหวของรอยราว รวมถึงการถายภาพและทำแผนผังแสดง ตำแหนงรอยราว เพื่อประกอบการตัดสินใจวาจะซอมหรือเสริมโครงสราง • การทดสอบแบบไม ท ำลาย (NDT) เช น ultrasonic pulse velocity, impact-echo, pachometer (หาเหล็กเสริม) และ radiography เพื่อตรวจหารอยราวภายในหรือ void ที่มองไม เห็น รวมถึงตรวจสอบระดับการกัดกรอนเหล็ก โดยใชการวัดศักยไฟฟา (half-cell potential – ASTM C876) และเมื่อจำเปนควรเก็บตัวอยาง core เพื่อวิเคราะหความลึกและพฤติกรรมของรอย ราว รวมถึงทดสอบ compressive strength และ petrographic analysis เพื่อวินิจฉัยสาเหตุ เชน alkali-silica reaction (ASR), sulfate attack หรือ D-cracking • การวิเคราะหผลกระทบตอโครงสราง ควรพิจารณาวารอยราวที่พบสงผลกระทบตอความแข็งแรง (strength) ความแข็ง (stiffness) หรือการใชงานของโครงสรางหรือไม โดยเฉพาะกรณีที่รอยราว

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

22

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

เนื้อหาที่เกี่ยวของ เกี่ยวของกับปญหาการทรุดตัว การหดตัวจากการแหง หรือแรงอัดภายนอก หากสาเหตุของรอยราว ยังไมไดรับการแกไข เชน ฐานรากยังคงทรุดตัวอยู การซอมรอยราวจะไมไดผลในระยะยาว • ผลการประเมินควรถูกสรุปในรูปแบบรายงานทางวิศวกรรมที่รวมถึง ลักษณะของรอยราว ขอบเขต ของความเสียหาย และขอเสนอแนะในการเลือ กวิธีซอ ม (เชน epoxy injection, stitching, grouting) โดยเลือกใหเหมาะสมกับประเภทของรอยราว วัสดุเดิม และพฤติกรรมของโครงสรางที่ คาดวาจะเกิดขึ้นในอนาคต เชน movement, load transfer หรือการกัดกรอนจากสภาพแวดลอม ACI 228.2R-98 Nondestructive • ใช เ ทคนิค Non-Destructive Testing (NDT) สำหรับการประเมินสภาพของคอนกรีตและ Test Methods for Evaluation of องคประกอบโครงสราง เชน ฐานราก เสาเข็ม และแผนพื้น โดยเทคนิคสำคัญ ไดแก ultrasonic Concrete in Structures pulse velocity (UPV), impact-echo, ground-penetrating radar (GPR), และ spectral analysis of surface waves (SASW) ซึ่งสามารถใชประเมินคุณสมบัติคอนกรีต เชน ความ หนาแนน ความตอเนื่อง รอยราว ความชื้น และความเสียหายภายในโดยไมตองรื้อถอน • สำหรับฐานรากลึก เชน เสาเข็มหลอในที่ (cast-in-place piles) หรือฐานรากขนาดใหญ เอกสาร แนะนำการใช sonic-echo และ impulse-response ซึ่งสามารถตรวจสอบความยาวของเสาเข็ม ความสมบูรณของเนื้อคอนกรีต และตำแหนงของโพรงหรือคอคอดภายใน โดยอิงจากคาความเร็วของ คลื่นเสียง (เชน 3800–4000 m/s) และลักษณะของคลื่นสะทอน เชน echo time และ amplitude variation • เทคนิค NDT บางประเภท เชน frequency response mobility testing และ impedance analysis สามารถวิ เคราะห ค าความแข็ งของฐานรากหรื อเสาเข็มในเชิ งพลศาสตร โดยใชกราฟ mobilityfrequency ในการแยกแยะสวนที่เสียหาย เชน จุดที่คาความถี่เปลี่ยนแปลงอยางผิดปกติ อาจแสดงถึง รอยตอที่ไมสมบูรณหรือโพรงลึกในเสาเข็ม (เชน คาความถี่เปลี่ยนจาก 3.4 kHz เปน 7.3 kHz บงชี้โพรง ลึก ≈ 0.23 ม.)

• เอกสารเนนการ ผสานหลายเทคนิคเขาดวยกัน เพื่อเพิ่มความนาเชื่อถือของการประเมิน เชน การใช UPV รวมกับ impact-echo และ GPR เพื่อสรางภาพตัดขวางขององคประกอบฐานราก พรอม ประเมินคาความตานทานเฉพาะ (impedance = ρcAcCb) ซึ่งเปนตัวบงชี้เชิงปริมาณของความ แข็งแรงและความสมบูรณของโครงสรางกอนการตัดสินใจซอมหรือเสริมกำลัง โดยที่ c = ความหนาแนนของคอนกรีตในเสาเข็ม, Ac = พื้นที่หนาตัดของเสาเข็ม, และ Cb = ความเร็วคลื่นในคอนกรีตของเสาเข็ม • การวิเคราะหในโดเมนความถี่ (อิมพีแดนซ) ที่ไดจากการทดสอบแบบแรงกระตุนการตอบสนอง (impulse-response test) ยืนยันความยาวของเสาเข็ม และใหคาความแข็งเชิงพลศาสตรของ เสาเข็มรวมถึงอิมพีแดนซจำเพาะของเสาเข็ม (characteristic impedance) ACI 364.1R-94 Guide for • การประเมินเริ่มจาก ขั้น Preliminary Investigation โดยการรวบรวมขอมูลเอกสารเดิม เชน แบบ Evaluation of Concrete กอสราง รายงานโครงสราง รายงานการเจาะสำรวจ และขอมูลการซอมแซมกอนหนา จากนั้นทำการ Structures before สำรวจสภาพจริงของโครงสราง โดยตรวจวัดรอยราว การโกงตัว การเปลี่ยนรูป และการทรุดตัว Rehabilitation เบื้องตน โดยใชการสังเกตดวยตาเปลา การถายภาพ การวัดระยะผิดปกติ และอาจใชเครื่องมือ NDT อยาง rebound hammer หรือ ultrasonic pulse velocity เพื่อระบุพื้นที่ตองตรวจสอบเชิงลึก • ในขั้น Detailed Investigation จะดำเนินการทดสอบเพิ่มเติมอยางเปนระบบ เชน การเก็บ core samples ตามมาตรฐาน ASTM C42 (แนะนำ ≥3 ตัวอยางตอ จุด) เพื่อประเมิน กำลังอัดของ คอนกรีตและคาความแปรปรวน การตรวจสอบคาความตานทานการกัดกรอนเหล็กดวย half-cell potential หรือการตรวจหาตำแหนงเหล็กเสริมดวย cover meter นอกจากนี้ยังมีการใชการวัด ความโกงตัว (deflection) โดยพิจารณาเกณฑ L/240 และความเอียงของอาคาร หากเกิน L/250 ถือวาสงผลตอความมั่นคงและอาจตองซอมแซมทันที • สำหรับอาคารที่แสดงการทรุดตัวหรือเคลื่อนทีข่ องฐานราก เอกสารแนะนำใหบันทึกตำแหนง ขนาด และพฤติก รรมการเคลื่อ นไหวอยางละเอียด โดยอิงกับขอ มูลระดับน้ำใตดิน ลัก ษณะทางธรณี

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

23

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ เทคนิค และประวัติการใชงานที่ผานมา รวมถึงพิจารณาโหลดซ้ำ (repetitive loading) หรือการ เปลี่ยนแปลงของสภาพแวดลอม • ผลการตรวจสอบทัง้ หมดตองถูกรวบรวมใน รายงานสรุป (Final Report) ซึ่งประกอบดวยขอมูล เทคนิค ที ่ใช ผลทดสอบ สรุปความสามารถในการรับ แรง ขอ เสนอแนะในการซอ มหรือ เสริม โครงสราง

4.1.1.3 ประเทศอังกฤษ หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ International Building Code • อาคารและโครงสรางตองไดรบั การวิเคราะหความแข็งแรงและเสถียรภาพ โดยพิจารณาคาการรับน้ำหนัก (IBC) - International Code บรรทุกตาง ๆ (เชน dead load, live load, wind load, seismic load) การรวมโหลดอยางถูกตอง Council (ICC) และใชวิธีการวิเคราะหที่เหมาะสม เพื่อประเมินวาโครงสรางสามารถรองรับภาระที่กำหนดโดยไมเกิน ขีดจำกัดของวัสดุหรือการใชงานที่ปลอดภัย • การประเมินกอนซอมแซมควรอางอิงขอกำหนดดานการออกแบบ เชน การกำหนดระดับความเสี่ยงของ อาคาร (risk category), ขอกำหนดดานการเสียรูป (serviceability), และแนวทางการเสริมกำลัง โครงสรางเดิมที่เสียหาย เพื่อใหเปนไปตามหลักวิศวกรรม • กำหนดใหม ี การสำรวจและวิ เคราะห ดิ นอย างละเอีย ดกอ นการซอ มแซมอาคาร โดยตอ งประเมิน คุณสมบัติดิน ความสามารถในการรับน้ำหนัก การทรุดตัว และเสถียรภาพของฐานรากเดิม เพื่อนำไปสู การออกแบบหรือเสริมฐานรากใหมีความมั่นคงปลอดภัย โดยอางอิงคามาตรฐานหรือผลทดสอบทางธรณี เทคนิค และเลือกใชระบบฐานรากที่เหมาะสม ทั้งนี้การตรวจสอบเหลานี้เปนขั้นตอนสำคัญเพื่อใหมั่นใจ วาอาคารที่ไดรับการซอมแซมสามารถรองรับน้ำหนักและคงเสถียรภาพไดอยางปลอดภัย BS EN 13791 Assessment of • ประเมินกำลังอัดของคอนกรีตในโครงสรางจริง (in-situ compressive strength) โดยใชการเจาะ in-situ compressive strength ทดสอบ (core testing) โดยกำหนดเสน ผา ศู นย ก ลางความตั ว อย า งมากกว า 75 มิ ล ลิ เ มตร in structures and precast อัตราสวนความยาวตอเสนผานศูนยกลาง 2:1 และการทดสอบทางออม (indirect methods เชน concrete components rebound hammer และ UPV) • ใชสำหรับกรณีที่ - โครงสรางอาคารเกาที่อายุมีการใชงาน และตองการตรวจสอบวาคอนกรีตยังมีความแข็งแรงตาม มาตรฐานหรือไม - กรณีมีขอสงสัยเกี่ยวกับคุณภาพของคอนกรีต และตอ งการประเมินความสามารถในการรั บ น้ำหนักขององคประกอบโครงสรางกอนการเสริมแรงหรือซอมแซม BS 8004 Code of Practice for • วางแผนและดำเนินการสำรวจและทดสอบทางธรณีเทคนิค (geotechnical investigations) กำหนดให Foundations ความลึกสำรวจควรมากกวา 2 ถึง 3 เทาของความกวางฐานราก และจำนวนจุดเจาะควรไมต่ำกวา A/100 (A = พื้นที่อาคาร, ตารางเมตร) เพื่อระบุลักษณะของชั้นดิน ความแข็งแรง ความสามารถในการ รับน้ำหนัก และพฤติกรรมของดินที่อาจสงผลตอเสถียรภาพของโครงสรางกอนเริ่มงานปรับปรุงซึ่งชวยใน การวิเคราะหความเสถียรของฐานรากเดิม โดยการตรวจสอบ และทดสอบทั้งหมดตองเปนไปตาม มาตรฐาน BS EN 1997 Eurocode 7 Geotechnical design BS EN 1997 Eurocode 7: Part 1: General rules Geotechnical design • แบงการการตรวจสอบ และวิเคราะหสภาพทางธรณีเทคนิคเปน 3 หมวด ใชเพื่อกำหนดระดับความ ซับซอนและความเสี่ยงของงาน หมวดที ่ 1: สำหรับ โครงสรา งขนาดเล็ กและเรียบงาย ซึ ่ง สามารถมั่ นใจได วาปลอดภั ยตามหลัก วิศวกรรม โดยอาศัยขอมูลเชิงประสบการณและการสำรวจดินทั่วไปที่ไมซับซอน และไมมี ความเสี่ยงดานความเสถียรหรือการเคลื่อนตัวของดิน นอกจากนี้ควรใชเฉพาะในพื้นที่ที่ไม มีการขุดลึกกวาระดับน้ำใตดิน หรือหากมี ก็ตองสามารถยืนยันไดจากประสบการณวาไม เกิดปญหาในการกอสราง

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

24

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ หมวดที่ 2: สำหรับโครงสรางและฐานรากทั่วไปที่ไมมีความเสี่ยงพิเศษ ไมมสี ภาพดินที่ซับซอน หรือไม มีน้ำหนักบรรทุกที่ผิดปกติ โดยการออกแบบควรใชขอมูลและการวิเ คราะหท างธรณี เทคนิคในเชิงปริมาณ เพื่อ ใหมั่นใจวาเปนไปตามขอกำหนดพื้นฐาน ทั้งนี้สามารถใชวิธี มาตรฐานในการทดสอบภาคสนาม การทดสอบในหองปฏิบัติการ และการออกแบบ หมวดที่ 3: สำหรับโครงสรางหรือบางสวนของโครงสรางที่มีความซับซอนหรือมีความเสี่ยงสูง ซึ่งอยู นอกเหนือขอบเขตของหมวดที่ 1 และ 2 โดยโครงสรางขนาดใหญ มาก โครงสรางที่มี ลักษณะเฉพาะพิเศษ โครงสรางที่ตั้งอยูในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงผิดปกติ พื้นที่แผนดินไหวสูง พื้นที่ที่มีความเสี่ยงดานความเสถียรหรือมีการเคลื่อนตัวของดินอยางตอเนื่อง ตองมีการวัด การเคลื่อนตัวและวิเคราะหตลอดขั้นตอนการกอสราง • คาขีดจำกัดของการเสียรูปเชิงมุมที่ยอมรับได (angular distortion) สำหรับโครงสรางทั่วไปนั้นอยู ในชวงประมาณ 1/2000 ถึง 1/300 เพื่อปองกันไมใหโครงสรางเขาสู สถานะวิกฤตดานการใชงาน (serviceability limit state) โดยคาการหมุนสัมพัทธ 1/500 ถือวายอมรับไดสำหรับหลายโครงสราง และคา 1/150 เปนคาที่ทำใหเขาสูสถานะวิกฤตขั้นสุดทาย (ultimate limit state) • สำหรับ โครงสรา งทั่ว ไปที่ใชฐ านรากแยก (isolated foundations) คา การทรุ ดตัว รวม (total settlement) ที่ยอมรับไดไมเกิน 50 มิลลิเมตร ถือวายอมรับได หากไมสงผลระบบสาธารณูปโภคที่ เกี่ยวของ Part 2: Ground investigation and testing • การเจาะดินสำรวจตองครอบคลุมชั้นดินทั้งหมดที่มีผลตอการออกแบบ (เชน การเจาะลึกถึง

slip surface หรือชั้นที่อาจเกิด heave/subsidence) และตองรวบรวมขอมูลที่สามารถ นำไปใชในการออกแบบฐานรากแบบได

4.1.1.4 ประเทศออสเตรเลีย หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย AS 4349.1 Inspection of Buildings: Pre-purchase Inspections (Residential Buildings)

AS 2870 Residential Slabs and Footings: Construction

เนื้อหาที่เกี่ยวของ • การตรวจสอบรอยราวดำเนินการโดยการประเมินดวยสายตา (visual assessment) ในบริเวณที่สามารถ เขาถึงได โดยไมทำการรื้อถอนสิ่งกอสราง เพื่อระบุขอบกพรองหลัก (major defects) และสภาพทั่วไปของ โครงสราง โดยผูตรวจสอบจะตองประเมินวารอยราวเปนขอบกพรองในลักษณะใด ไดแก ผลกระทบดาน รูปลักษณ (appearance defect) การใชงาน (serviceability defect) หรือโครงสราง (structural defect) • โดยในกรณีของผนังกออิฐ จะแบงระดั บความรุนแรงจากตามความกว างรอยราว ไดแก นอยกวา 1 มิลลิเมตร ไมจำเปนตองซอมแซม โครงสรางยังคงใช งานไดปกติ และไมมีผลกระทบตอองค ประกอบ โครงสรางหลัก, นอยกวา 5 มิลลิเมตร มีผลเล็กนอย มักพบรวมกับปญหาประตูหรือหนาตางฝดแตยังไม สงผลตอเสถียรภาพโครงสรางโดยรวม, มากกวา 5 ถึง 15 มิลลิเมตร เสี่ยงตอความเสียหาย อาจตองเปลี่ยน ผนังบางสวน,และ มากกวา 15 ถึง 25 มิลลิเมตร เสียหายรุนแรง อาจเกิดการบิดตัวของวงกบหรือคานรับ แรง และอาจสูญเสียความสามารถในการรับแรงขององคประกอบโครงสราง ซึ่งระดับความเสียหายเหลานี้ ชวยสะทอนถึงพฤติกรรมการเคลื่อนตัวของฐานราก • กำหนดขีดจำกัดคาการทรุดตัวที่แตกตางกันของฐานราก (Δ) ที่ยอมรับได โดยใหใชคาที่นอยที่สุด อาคารแบบ full masonry รับการโกงตัวไดสูงสุดเพียง L/2000 หรือ 10 มม. clad frame ซึ่งมีความ ยืดหยุนมากกวา ยอมใหเคลื่อนตัวไดถึง L/300 หรือ 40 มม. ดังตาราง

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

25

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย AS 1726 Geotechnical Site Investigations

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ • มาตรฐานกำหนดใหตองมีการสำรวจ และทดสอบชัน้ ดินเพื่อประเมินสาเหตุ ของความลมเหลวของ โครงสรางกอนการปรับปรุงฐานรากอาคารเดิม โดยเนนที่ขอมูลลักษณะทางวิศวกรรมธรณีของพื้นที่ ระดับน้ำใตดิน สมบัติเชิงกลของดิน และการประเมินความเสี่ยง เชน การทรุดตัวหรือแรงดันน้ำใตดิน โดยกำหนดใหดำเนินการสำรวจเปนขั้นตอน ไดแก การทบทวนขอมูลเดิม การประเมินสภาพพื้นที่ เบื้องตน การเจาะสำรวจและทดสอบภาคสนาม การเก็บตัวอยางเพื่อวิเคราะหในหองปฏิบตั ิการ และ การจัดทำรายงานทั้งเชิงขอมูล (data report) และเชิงวิเคราะห (interpretive report) เพื่อสนับสนุน การออกแบบและลดความเสี่ยง

4.1.1.5 ประเทศสิงคโปร หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย Building Control Act 1989

เนื้อหาที่เกี่ยวของ

• การสั ่ งตรวจสอบอาคารโดยกรรมาธิก ารควบคุ ม อาคาร (Commissioner of Building Control): หากมีเหตุผลเชื่อไดวาอาคารหรือสวนใดของอาคารเปน “อันตราย” หรือ “ไม ปลอดภัย” (เชน โครงสรางเสียหาย ผนังทรุด หรือฐานรากไมมั่นคง) เจาหนาที่สามารถสั่งให เจาของอาคารแตงตั้งวิศวกรที่มีคุณสมบัติเหมาะสมทำการตรวจสอบดานโครงสราง รวมถึง ตรวจสอบองคอาคารสำคัญ เชน ฐานราก เสา คาน และผนังรับแรง ตามเงื่อนไขที่กฎหมาย กำหนด • วิศวกรหรือผูเชี่ยวชาญที่ไดรับมอบหมายตองดำเนินการตรวจสอบสภาพโครงสราง และจัดทำ รายงานเสนอแนะแนวทางการซอมแซมหรือการรื้อถอน (ถามี) พรอมทั้งประเมินผลกระทบ ดานเสถียรภาพของอาคารหรือพื้นที่โ ดยรอบ รายงานนี้ตองยื่นตอ Commissioner เพื่อ พิจารณาออกคำสั่งเพิ่มเติม เชน การจำกัดการใชงานอาคาร หรือการดำเนินการซอมแซม เรงดวน • หากเจาของอาคารเพิกเฉยหรือไมปฏิบัติตามคำสั่งตรวจสอบของ Commissioner อาจถูกสั่ง ปดอาคารชั่วคราวหรือถาวรไดตามมาตรา 25 ของกฎหมาย พรอมทั้งตองรับผิดชอบคาใชจาย ทั้งหมดในการตรวจสอบหรือแกไข เชน การติดตั้งเครื่องมือวัดความเอียง การทดสอบความ แข็งแรงของวัสดุ หรือการเจาะสำรวจฐานราก

SS EN 13791-2009 Assessment of in-situ compressive strength in structures and precast concrete components

• ในการวางแผนการตรวจสอบโครงสราง ควรใชการทดสอบดวยเครื่องรีบาวดแฮมเมอร (rebound hammer test) เพื่อคัดเลือกตำแหนงที่ครอบคลุมชวงคากำลังอัดของคอนกรีต จากนั้นดำเนินการ เจาะคอนกรีต (core test) ในบริเวณดังกลาวเพื่อวิเคราะหหาความสัมพันธกบั คากำลังอัดในสภาพจริง ของโครงสราง (in-situ compressive strength) • การประเมินกำลังอัดของคอนกรีตในโครงสรางทำไดโดยเจาะคอนกรีตเสนผานศูนยกลาง ≥ 100 mm ไปทดสอบในหองปฏิบตั ิการ โดยหากมีตัวอยางทดสอบมาก (≥15 ชิ้น) จะใชคาเฉลี่ยและสวนเบี่ยงเบน มาตรฐานมาคำนวณกำลังอัด แตถามีตัวอยางนอย (3–14 ชิ้น) จะใชคาต่ำสุดรวมกับการบวกคาความ ปลอดภัยเพิ่มเติม หรืออาจใชวิธีทดสอบที่ไมทำลาย โดยตองสอบเทียบกับการทดสอบแบบทำลาย อยางนอย 9–18 จุด เพื่อใหผลแมนยำ SS EN 1997-1 Eurocode 7: • การตรวจสอบความปลอดภัยในการออกแบบโครงสรางตามมาตรฐาน EN 1997-1 (Eurocode 7) Geotechnical design ตองดำเนินการโดยใชอตั ราสวนความปลอดภัย (Partial Factors) ซึ่งรวมถึงการเพิ่มคาแรงกระทำ การ Part 1: General rules ลดคาคุณสมบัติดิน และการลดคากำลังตานทาน เพื่อใหผลลัพธอยูในดานปลอดภัยรองรับความไม แนนอนทางวิศวกรรม โดยตองพิจารณาผลกระทบจากระดับน้ำใตดินเปนสำคัญ • คาการเสียรูปเชิงมุมที่ยอมรับได (angular distortion) ตามแนวทางในมาตรฐาน อยูที่ประมาณ 1/500 ซึ่งถือวาเหมาะสมสำหรับโครงสรางทั่วไปในหลายกรณี ขณะที่คาประมาณ 1/150 ถือเปน ขีดจำกัดที่อาจทำใหโครงสรางเขาสูภาวะวิกฤตดานความมั่นคง (ultimate limit state) สำหรับ อาคารทั่วไปที่ใชฐานรากแยก (isolated foundations) คาการทรุดตัวรวมไมเกิน 50 มิลลิเมตร มัก ถือวายอมรับได โดยอาจพิจารณาใหมากกวานี้ไดหากยังอยูในคาการเสียรูปเชิงมุมที่ยอมรับไดทั้งนี้

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

26

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ แนวทางดังกลาวใชเฉพาะกับโครงสรางทั่วไปที่มีการรับน้ำหนักอยางสม่ำเสมอเทานั้น หากใชกับงาน โยธาอื่น ๆ ตองตกลงคาเปนกรณีไป

SS EN 1997-2 Eurocode 7: • แนวทางการวางแผน การทดสอบ วิเคราะหผลการทดสอบทั้ง ภาคสนาม และในหองปฏิบัติ ก าร Geotechnical design ตลอดจนการกำหนดคาพารามิเตอรทางธรณีเทคนิคที่จำเปน สำหรับการตรวจสอบงานออกแบบ โดย Part 2: Ground investigation มีบทบาทสำคัญในการประเมินความแข็งแรงและเสถียรภาพของชั้น ดิน เพื่อรองรับการวิเคราะห and testing สมรรถนะของโครงสราง

4.1.1.6 ประเทศฮองกง หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย Code of Practice for Foundations 2017 (2024 Edition)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ • สำหรับอาคารหรือโครงสรางที่ไมไวตอการเคลื่อนตัวเปนพิเศษใหใชเกณฑอางอิงดังนี้ (1) คาการทรุด ตัวรวมสูงสุด (maximum total settlement) ตองไมเกิน 30 มม., (2) คาการทรุดตัวตางระดับ ระหวางเสา (differential settlement between columns/vertical elements) ตองไมเกิน 1:500, และ การเสียรูปเชิงมุมอยูท ี่ประมาณ 1/500 • เกณฑคาการทรุดตัวรวมสูงสุด 30 มม. ถือวาปฏิบัติตามไดโดยไมตองคำนวณเพิ่มเติมในกรณีฐานราก วางอยูบนหิน หรือเสาเข็มตอกถึงชั้นรับน้ำหนักที่มีคา SPT N ≥ 200 อยางไรก็ตาม หากการเคลื่อนตัว ของฐานรากคาดวาจะเกินเกณฑดังกลาว ตองทำการวิเคราะหเพื่อแสดงวาผลกระทบจากการเคลื่อน ตัวจะไมทำใหเกิด overstress ในอาคารหลักหรือโครงสรางใกลเคียง และจะไมกอใหเกิดปญหาเชิง ความแข็งแรงหรือการใชงานตอบริการหรือโครงสรางเชื่อมตอ เชน ถนน ทางเดิน หรือโครงสราง สาธารณะ

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

27

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

4.1.2 การเสริม และปรับปรุงฐานราก 4.1.2.1 ประเทศไทย หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ กฎกระทรวง กำหนดฐานราก • อาคารสูงหรืออาคารขนาดใหญพิเศษ อาคารขนาดใหญท่ีเปนอาคารประเภทควบคุมการใชและมีความ ของอาคารและพื้นดินที่รองรับ สูงตั้งแต 4 ชั้น ขึ้นไป และอาคารที่มีความสูงตั้งแต 4 ชั้น ขึ้นไป ที่กอสรางในโครงการจัดสรรที่ดินตาม อาคาร พ.ศ. 2566 กฎหมายวาดวยการจัดสรรที่ดิน ตองจัดทำรายงานการสำรวจดินฐานรากในพื้นที่ก อ สรา งหรือใน โครงการจัดสรรที่ดิน เพื่อใชประกอบการคำนวณหนวยแรงแบกทานของดินหรือแรงตานทานของ เสาเข็ม • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก ใหใชคาหนวยแรงแบกทานที่ยอม ไดของดินฐานรากแตละประเภทไมเกินคาที่กำหนด ดังนี้ หินสด ≤ 250 kPa กรวดแนนหรือดินดาน ≤ 200 kPa ดินเหนียวแข็ง ทรายแนน หรือกรวดแนนปานกลาง ≤ 100 kPa ดินเหนียวแข็งปานกลาง ทรายแนนปานกลาง หรือกรวดหลวม ≤ 50 kPa และดินเหนียวออน ≤ 20 kPa • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก การคำนวณแรงตานทานที่ยอมให ของเสาเข็มในดินเหนียว ใหใชคาหนวยแรงเสียดทานที่ยอมไดไมเกินคาที่กำหนด โดยที่ระดับลึก ≤ 10 เมตร ใตระดับดินเดิม ใหใชได ≤ 5 kPa ของพื้นผิวประสิทธิผลของเสาเข็ม ที่ระดับลึก > 10 เมตร แต ≤ 15 เมตร ใตระดับดินเดิมใหใชไดไมเกินคาที่คำนวณไดจากสูตร 5 + (1.6 x ความยาวเสาเข็ม) (kPa) และที่ระดับลึก > 15 เมตร ใตระดับดินเดิม ใหใชได ≤ 13 kPa ของพื้นผิวประสิทธิผลของเสาเข็ม • นอกเหนือจากอาคารดังกลาวหากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก การออกแบบฐานรากอาคารที่ ตั้งอยูบ นดินเหนียวออนมาก ใหใชคากำลังรับแรงเฉือนแบบไมระบายน้ำไมเกิน 4 kPa หรือคาหนวยแรง เสียดทานที่ยอมไดไมเกิน 1.6 kPa และตองพิจารณาการทรุดตัวระยะยาวจากปจจัยแวดลอมรวมดวย • หากใชผลการคำนวณหรือผลการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานรากในการออกแบบ ใหใชหนวยแรง แบกทานที่ยอมใหไมเกิน 33% (หนึ่งในสาม) ของกำลังแบกทานของดินฐานรากที่คำนวณได หากใชคา หนวยแรงแบกทานที่ยอมใหมากกวา 200 kPa ผูออกแบบตองทำการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐาน ราก โดยใชแผนเหล็กทดสอบ (plate load test) • การคำนวณผลของหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหของดินฐานรากสำหรับเสาเข็มที่ฝงอยูในชั้นทราย ปลาย เสาเข็มตอ งฝงอยูในชั้นทรายที่ม ีความหนา ≥ 3 เมตร หากความหนาของชั้นทราย < 3 เมตร ให พิจารณาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหของดินฐานรากจากผลการคำนวณในชั้นดินถัดไปดวย • การออกแบบและคำนวณฐานรากเสาเข็มที่มีจำนวนเสาเข็มมากกวาหนึ่งตนในหนึ่งฐานราก ใหตำแหนง ของเสาเข็มแตละตนมีระยะหางไมนอยกวา 3 เทาของมิติที่กวางที่สุดของหนาตัดเสาเข็ม ถาในกรณีที่ ระยะหางระหวางเสาเข็มแตละตนในหนึ่งฐานรากมีคานอยกวาหลักเกณฑที่กำหนดในวรรคหนึ่ง ให ผูออกแบบและคำนวณตรวจสอบผลกระทบที่อาจทำใหคาแรงแบกทานของฐานรากเสาเข็มกลุมลดลง ตามจำนวนเสาเข็มที่เพิ่มขึ้น • เสาเข็มเจาะหรือหลอในที่ที่อยูในชั้นดินเหนียวออนหรือออนมาก ตองมีพื้นที่หนาตัดรวมของเหล็กเสริม ตลอดความยาว ≥ 0.5% ของพื้นที่หนาตัดเสาเข็ม ใชเหล็กเสริมขนาด ≥ 12 มม. จำนวน ≥ 6 เสน และ ตองเวนระยะหางระหวางเสาเข็มที่เพิ่งหลอเสร็จภายใน 24 ชม. กับตนถัดไปไมนอยกวา 6 เทาของเสน ผานศูนยกลางเสาเข็มตนที่ใหญกวา โดยวัดจากศูนยกลางเสาเข็ม • ฐานรากเสาเข็มตองมีความหนาของฐานคอนกรีตและระยะหุมเสาเข็มตามเกณฑ โดยความหนาของฐาน คอนกรีตของเสาเข็มชนิดรับแรงเสียดทานเปนหลักตองมีความหนา ≥ 20 เซนติเมตร และเสาเข็มชนิด อื่น ≥ 35 เซนติเมตร ในสวนของระยะหุมเสาเข็มของฐานคอนกรีตของฐานรากเสาเข็มเดี่ยวตอ งมีระยะ หุมหัวเสาเข็ม ≥ 15 เซนติเมตร และระยะหุมขอบ 1/2 ของขนาดเสนผานศูนยกลางของเสาเข็ม และ ฐานรากเสาเข็มกลุมตองมีระยะหุมหัวเสาเข็ม ≥ 7.5 เซนติเมตร และระยะหุมขอบ 1/2 ของขนาดเสน ผานศูนยกลางของเสาเข็มตนริม มยผ. 1107-61 มาตรฐาน • กำหนดใหการใชเหล็กรูปพรรณ เชน H-beam, I-beam, Channel และเหล็กแผนในการรองรับหรือ คุณลักษณะเฉพาะของเหล็ก เสริมฐานรากเดิม ตองเลือกใชวัสดุที่มีคุณสมบัติเชิงกลเพียงพอ เชน เหล็กรีดรอนชนิด SM490 ตองมีคา

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

28

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย โครงสรางรูปพรรณที่ใชในงาน โครงสรางอาคาร

เนื้อหาที่เกี่ยวของ ความตานแรงดึงที่จุดคราก ≥ 315 MPa, คาความตานแรงดึงประลัย 490–610 MPa และคาการยืด ต่ำสุด ≥ 19% สำหรับเหล็กหนาไมเกิน 16 มม. เพื่อใหรองรับแรงอัด ดึง หรือดัดไดอยางมั่นคง • สำหรับทอเหล็กที่ใชเปนองคประกอบของฐานราก เชน เสาเข็มเหล็กหรือค้ำยัน ควรใชเกรด STK400 มี คาความตานแรงดึงที่จุดคราก ≥ 235 MPa, คาความตานแรงดึงประลัย ≥ 400 MPa และคาการยืด ต่ำสุด ≥ 18% เพื่อรับแรงที่เกิดขึ้นจากโครงสรางไดอยางมีประสิทธิภาพ มยผ. 1561-51 ถึง มยผ. 1565- • มยผ. 1561-51 ตรวจดวยวิธตี รวจพินิจ เปนวิธีการตรวจสอบโดยไมทำลายเพื่อหารอยบกพรองที่อาจ 51 มาตรฐานการตรวจสอบรอย เกิดขึ้นดวยสายตา เชื่อมโครงเหล็กรูปพรรณดวย • มยผ. 1562-51 ตรวจดวยวิธีการทดสอบดวยคลี่นเสียงความถี่สงู โดยการใชคลื่นเสียงความถี่สูงตัง้ แต วิธีการทดสอบแบบไมทำลาย 1 ถึง 6 เมกะเฮิรตซ สงเขาไปในรอยเชื่อม แลวตรวจจับคลื่นที่สะทอนกลับจากรอยบกพรอง เวลาที่ใชใน การสะทอนกลับและความแรงของคลื่นสะทอนจะใชเพื่อประเมินตำแหนงและขนาดของรอยบกพรองได • มยผ. 1563-51 ตรวจดวยวิธีการทดสอบดวยผงแมเ หล็ก (Magnetic Particle Testing) เปน วิธีการทดสอบโดยไมทำลายใชกับชิ้นงานที่เปนแมเหล็กได โดยเหนีย่ วนำสนามแมเหล็กเขาในชิ้นงาน จากนั้นโรยผงแมเหล็กลงบนผิว ผงจะรวมตัวกันบริเวณที่มคี วามไมตอ เนือ่ ง เชน รอยราว หรือโพรงใตผิว เนื่องจากเกิดการรั่วไหลของสนามแมเหล็ก ทำใหสามารถตรวจพบขอบกพรองที่ผิวหรือใตผิวชิ้นงานได อยางมีประสิทธิภาพ • มยผ. 1564-51 ตรวจดวยวิธีการทดสอบดวยสารแทรกซึม (Penetrant Testing) เปนวิธีการ ทดสอบดวยสารแทรกซึมเปนวิธีตรวจหารอยบกพรองที่ผิวชิ้นงานหรือรอยเชื่อม โดยอาศัยหลักการที่ สารแทรกซึมจะซึมเขาไปในโพรงหรือรอยราวขนาดเล็กของโลหะ ซึ่งขึ้นอยูกับความตึงผิว ความหนืด และความสามารถในการเปยกผิวของสารนั้น เมื่อลางสารสวนเกินออกแลว ใชสารแสดงผลดูดสารที่ ตกคางในรอยบกพรองออกมา ทำใหสามารถตรวจพบขอบกพรองไดอยางชัดเจน • มยผ. 1565-51 ตรวจดวยวิธีการทดสอบดวยรังสี (Radiographic Testing) เปนวิธีการทดสอบดวย รังสีเปนการฉายรังสีทะลุผานโลหะหรือแนวเชื่อมไปยังฟลมรับภาพ ความเขมของรังสีที่ผานขึ้นอยูกับ การดูดกลืนรังสีของโลหะและรอยบกพรอง โดยรอยบกพรองที่มีความหนาแนนต่ำกวาจะดูดกลืนนอย ทำใหปรากฏบนฟลมเปนบริเวณที่เขมกวา ชวยใหตรวจพบขอบกพรองไดอยางชัดเจน • เกณฑการยอมรับรอยบกพรองของรอยเชื่อมตองเปนไปตามมาตรฐาน โดยรอยแตก และการเชื่อมไม ตอเนื่อง ไมอนุญาตใหเกิดขึ้นในทุกกรณี

4.1.2.2 ประเทศอเมริกา หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ ASCE 20-96 Standard • การออกแบบเสาเข็มเสริม (pile underpinning หรือ retrofit piles) เพื่อใชในกรณีที่ฐานรากเดิมมี Guidelines for the Design ปญหาการทรุดตัวหรือไมสามารถรับน้ำหนักไดเพียงพอ อาจใชเสาเข็มประเภทขนาดเล็ก เชน microand Installation of Pile pile หรือ mini-pile และสามารถติดตั้งไดในพื้นที่จำกัดหรือภายในอาคาร Foundations • การวิเคราะหคากำลังรับน้ำหนักของเสาเข็มเสริมตองพิจารณาทั้งแรงปลายเสา (end bearing) และแรง เสียดทานผิวดานขา ง (skin friction) โดยทั่วไปคากำลังรับน้ำหนักออกแบบจะตองใช Factor of Safety ระหวาง 2.0–2.5 หากใช allowable stress design (ASD) และใชคาความสามารถเฉือนของ ดินจากการทดสอบสนาม เชน SPT หรือ CPT รวมกับการประเมินโครงสรางดินและการทรุดตัวสะสม • การติดตั้งเสาเข็มเสริมตองไดรับ การ ทดสอบภาคสนาม เพื่อยืนยันคาความสามารถรับน้ำหนัก เชน static load test ตาม ASTM D1143, lateral load test (ASTM D3966) หรือ dynamic pile testing (ASTM D4945) โดยแนะนำใหทดสอบที่ 200–300% ของคากำลังออกแบบ (design load) เพื่อยืนยันความมั่นคงของระบบรับน้ำหนักในสถานะใชงานจริง ASTM D1143 Standard Test • การเสริมฐานรากดวยเสาเข็มใหมหรือเสาเข็มเสริม จำเปนตองดำเนินการ ทดสอบกำลังรับน้ำหนักแบบ Methods for Deep Static Axial Compressive Load Test เพื่อยืนยันความสามารถรับน้ำหนักของเสาเข็มภายใตสภาพใช Foundation Elements งานจริง โดยทดสอบดวยวิธีตา ง ๆ เชน Quick Test, Maintained Load Test, หรือ CRP Test (Constant Rate of Penetration) ซึ่งสามารถเลือกใชตามวัตถุประสงคของการเสริมฐานราก

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

29

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ Under Static Axial • คาทดสอบที่กำหนดควรมีขนาดอยางนอย 2 เทาของ Design Load และอาจทดสอบจนถึง Failure Compressive Load Load (โหลดที่เกิดการเคลื่อนตัวไมหยุด) โดยวัดความสัมพันธระหวางแรงและการเคลื่อนที่ทุก 30–60 วินาที หรือเมื่อการเสียรูปคงที่ความเคลื่อนที่ที่ยอมรับไดมักอยูที่ ≤ 6 มม. สำหรับ Working Load เพื่อประเมินวาสภาพฐานรากหลังการเสริมสามารถรับภาระใชงานไดอยางปลอดภัยและมีพฤติกรรม ดิน–โครงสรางที่เหมาะสม • ระบบเสริมฐานรากตองติดตั้งรวมกับ reaction system เชน เสาเข็มตานหรือน้ำหนักถวง โดยตองจัด วางใหมีระยะหางไมนอยกวา 2.5 ม. หรือ 5 เทาของเสนผานศูนยกลางเสาเข็ม เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบ จากแรงยอนกลับ การวัดแรงและการเคลื่อนทีต่ องใชเครือ่ งมือที่ผานการสอบเทียบและมีความแมนยำไม เกิน ±1% ของคาที่อานได เพื่อใหมั่นใจวาฐานรากที่เสริมจะมีสมรรถนะสอดคลองกับการออกแบบ

4.1.2.3 ประเทศอังกฤษ หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ BS EN 14199 Execution of • กำหนดให Micro piles คือเสาเข็มขนาดเล็กที่มีการกำหนดเสนผานศูนยกลางสำหรับแบบเจาะไมเกิน special geotechnical works: 300 มม. และสำหรับแบบตอกไมเกิน 150 มม. เหมาะสำหรับงานเสริมฐานรากในพื้นที่จำกัด ทำหนาที่ Micro piles ถายแรงจากโครงสรางสูชั้นดิน โดยความสามารถในการรับแรงของฐานของเสาไมโครไพลสามารถ เพิ่มขึ้นไดเปนสวนใหญจากการอัดปูน (grouting) • กำหนดใหจำแนกประเภทตามลักษณะการติดตั้งและการใชงานประกอบดวย ไมโครไพลเดี่ยว (Single micropile) ไมโครไพล แ บบกลุ ม (Micropile groups) ไมโครไพลแ บบโครงขาย (Reticulated micropiles) และผนั งไมโครไพล (micropile walls) ซึ่ง หมายถึ งการติด ตั้งไมโครไพลหลายตน ตอเนื่องกันเพื่อสรางแนวผนังรับแรง

• ลัก ษณะกายภาพของเสาไมโครไพล สามารถออกแบบไดหลากหลาย ไดแ ก (1) แบบหนา ตัดคงที่ (uniform cross section หรือ straight shaft), (2) แบบเปลี่ยนขนาดชวงชั้น (telescopically changing shaft dimensions), (3) แบบขยายแกน (shaft enlargements), และ (4) แบบขยายฐาน (base enlargement) ซึ่งชว ยใหส ามารถปรับ ใชงานกับสภาพชั้น ดิน นอกจากนี้ย ังการออกแบบ micropile ขยายขนาดของฐานของเสาไมโครไพล ใหใหญกวาปกติเพื่อเพิ่มพื้นที่รับแรงหรือเพิ่มแรงฝด รอบแกนเสาอีกดวย

• กำหนดใหเสาไมโครไพลเหล็กแบบตอก (driven steel micro piles) ตอ งควบคุมใหคาความเคน (calculated stress) ขณะตอกไม เกิน 0.9 เทา ของคา กำลั งคราก (yield strength) ของวัสดุ

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

30

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

BS EN 12715 Execution of special geotechnical work: Grouting

BS EN 12716 Execution of special geotechnical work: Jet Grouting

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ ความคลาดเคลื่อ นของตำแหนงเสาไมโครไพลในแนวระนาบตองไมเกิน 50 มม. การเบี่ย งเบนจาก แนวแกนอนุญาตใหเบี่ยงเบนไดไมเกิน 2% ของความยาวเสา • การเสริม และปรับปรุง ฐานราก โดยใชวิธี Grouting ซึ่งเปนกระบวนการอัดวัสดุเหลว (เชน ซีเมนต น้ำยาเคมี หรือ mortar) เขาไปในดินหรือหินเพื่อเพิม่ ความแข็งแรง ลดการทรุดตัว หรือปดโพรงใตฐาน ราก โดยมีประเภทหลัก ไดแก การอัดที่ทำใหดนิ เคลื่อนที่ (displacement grouting) และการอัดโดยไม ทำใหดินเคลื่อนที่ (grouting without displacement) ซึ่งสามารถนำมาใชในการปรับปรุงฐานรากของ อาคารเดิมในพื้นที่ท่เี ขาถึงไดยาก • มาตรฐานกำหนดความสามารถในการซึมน้ำของดิน (K) สำหรับเลือกประเภท grout K มากกวา 5×10-3 m/s ใชการอัดแบบแทรกซึม (permeation grouting) ดวยน้ำยาซีเมนต (cement suspensions), K นอย กวา 1×10-4 m/s จะตองใชน้ำยาเฉพาะทาง เชน สารละลายเคมี (chemical solutions) หรือน้ำยาซีเมนต ละเอียด (microfine suspensions), ขนาดรอยแยก (e) รอยแตกขนาดใหญกวา 100 มิลลิเมตร จะใชมอร ตารซีเมนต (cement mortar) หรือ polyurethane ในขณะที่รอยแตกขนาดเล็กกวา 0.1 มิลลิเมตร จะตองใชสารแขวนลอยละเอียดมากเชน ซิลิเกต เจล นอกจากนี้มาตรฐานกำหนดใหตองมีการควบคุม คุณภาพของวัสดุอัด (grout) ไดแก ความหนืด ความหนาแนน เวลาเซตตัว การแยกตัวของน้ำ และกำลังอัด หลังแข็งตัว • มาตรฐานระบุถึงการออกแบบงานเจ็ตกราวด (jet grouting) ตองคำนึงถึงจุดประสงคการใชงานทีช่ ัดเจน ไมวาจะเปนงานชั่วคราวหรืองานถาวร การทำฐานรากสำหรับอาคารใหม การเสริมฐานรากเดิม การ สรางแนวปองกันการซึมของน้ำ การสรางกำแพงดินรับแรง หรือการเสริมกำลังมวลดิน • ระบบผสมและอัดวัสดุสำหรับงานเจ็ตกราวดประกอบดวย - ระบบของไหลเดียว (single system): ใชน้ำยาอัดเพียงชนิดเดียว สงผานหัวเจ็ตดวยปมแรงดันสูง พรอมถังเก็บและเครื่องผสม - ระบบสองของไหล (อากาศ) [double (air) system]: เหมือนระบบของไหลเดียว แตเพิ่มเครื่องอัด อากาศ เพื่อชวยกระจายและตัดดินไดดีขึ้น - ระบบสองของไหล (น้ำ) [double (water) system]: เพิ่มปมน้ำแรงดันสูงและปม น้ำยาอัดแยกกัน เพื่อใหจา ยน้ำและน้ำยาอัดพรอมกัน • ระบบสามของไหล (triple system): รวมของไหลทั้งสามชนิด-น้ำ, น้ำยาอัด และอากาศ—เพื่อเพิ่ม ประสิทธิภาพการตัดและขยายคอลัมนมากที่สุด

• ชวงคาพารามิเตอรของระบบ Jet Grouting สำหรับการเสริมและปรับปรุงฐานรากโดยระบบ Single fluid และ Double fluid (air) ใชแรงดันอัดซีเมนต (grout pressure) อยูที่ 30 ถึง 50 MPa และอัตรา การไหล 50 ถึง 450 ลิตรตอนาที สวนระบบ Double fluid (water) และ Triple fluid ใชแรงดันน้ำ 30 ถึง 60 MPa, แรงดันอัดซีเมนต มากกวา 2 MPa, อัตราการไหลของน้ำ 50 ถึง 150 ลิตรตอนาที และ อัตราการไหลของ grout 50 ถึง 200 ลิตรตอนาที โดยระบบที่ใชอากาศรวม (Double air / Triple) ตอ งควบคุ มแรงดั น อากาศ 0.2 ถึ ง 1.7 MPa และอัต ราการไหลของอากาศ 3 ถึง 12 m 3/min พารามิเตอรเหลานี้ถูกออกแบบเพื่อควบคุมขนาดคอลัมนดิน–ซีเมนตที่ไดอยางแมนยำ ซึ่งสามารถ นำไปใชเสริมฐานรากหรือยกอาคารเกาที่ทรุดตัวไดอยางมีประสิทธิภาพ

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

31

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ BS EN 12699 Execution of • เปนเสาเข็มประเภทติดตั้งโดย ใชวิธีตอกดวยแรงกระแทก (impact), แรงสั่นสะเทือน (vibration), กด Special Geotechnical Work: ดวยแรงคงที่ (jacking), หมุน (screwing) หรือผสมผสานวิธีเหลานี้ โดยวัสดุที่ใชทำเสาเข็ม ไดแก Displacement Piles เหล็กหลอ, เหล็กกลา, คอนกรีต, ไม และ grout ทั้งแบบสำเร็จรูป (prefabricated) และแบบหลอในที่ (cast in situ) • พารามิเตอรของเสาเข็มแบบ displacement ตองควบคุมแรงกระแทกขณะตอกไมใหเกินคากำลังวัสดุ เชน เสาเข็มคอนกรีตอัดแรง แรงอัดไมเกิน 0.8×กำลังรับแรงอัดของคอนกรีต สวนเสาเข็มเหล็กแรงสูงสุด ในเสาเข็มเหล็ก ตองไมเกิน 0.9 × กำลังคราก (characteristic yield strength) ของเหล็ก โดย กำหนดคาความเบี่ยงเบนที่ยอมใหไดระหวางติดตั้งในแนวราบไมเกิน 100 มม.

• จำเปนตองมีการทดสอบเพื่อวิเคราะหความสามารถในการรับน้ำหนักของเสาเข็มและตรวจสอบความ สมบูรณของวัสดุและรูปทรงเสาเข็มประกอบดวย การทดสอบการรับน้ำหนักของเสาเข็ม (Pile Load Tests) การทดสอบแบบพลศาสตร (Dynamic Load Tests) และการทดสอบความสมบูรณของเสาเข็ม (Integrity Tests)

4.1.2.4 ประเทศออสเตรเลีย หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ AS 2159 Piling: Design and • มาตรฐานครอบคลุมเกี่ยวกับการจำแนกประเภทเสาเข็มเปนเสาเข็มแบบดันดิน (displacement piles) Installation และไมดันดิน (non-displacement piles) และกำหนดการทดสอบเสาเข็มเพื่อประเมินความสามารถ ในการรับน้ำหนักของเสาเข็มที่ใชในการปรับปรุงฐานรากอาคาร • เสาเข็มขนาดเล็ก (Micro pile) จัดอยูในประเภท small displacement piles ซึ่งหมายถึงเสาเข็มที่มี หนาตัดตันขนาด < 300 มม. และติดตั้งโดยดัน ตอก หรือสกรูโดยไมกอ ใหเกิดการรบกวนดินมาก ซึ่ง เหมาะสำหรับใชงานในพื้นที่จำกัดหรือตองการลดแรงสั่นสะเทือน โดยเฉพาะเสาเข็มที่ตดิ ตั้งดวยการดัน มีการกำหนดแรงดันติดตั้งขั้นต่ำตามความยาวของเสาเข็ม • เสาเข็มแบบเจาะอัดน้ำปูน (grouted piles) จัดอยูในกลุม non-displacement piles ที่สามารถเสริม กำลังดวย post-grouting และตองใชระบบค้ำยันขณะขุดหลุม เชน temporary casing หรือ drilling fluid • จำเปนตองมีการทดสอบเพื่อวิเคราะหความสามารถในการรับน้ำหนักของเสาเข็มและตรวจสอบความ สมบูรณข องวัสดุและรูปทรงเสาเข็ม ประกอบดวย การทดสอบการรับน้ำหนัก ของเสาเข็ม (Static testing) การทดสอบแบบพลศาสตร (dynamic testing) และการทดสอบความสมบูรณของเสาเข็ม (Integrity Tests)

4.1.2.5 ประเทศฮองกง หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ Code of Practice for • Mini pile Foundations 2017 (2024 - Mini pile เปนเสาเข็มเจาะที่มีเสนผานศูนยกลางภายนอกของปลอกเหล็กไมเกิน 450 มิลลิเมตร มี Edition) แกนเหล็กเสริมอยูภายในไมเกิน 5 เสน แตละเสนมีเสนผานศูนยกลางสูงสุด 50 มิลลิเมตร และ เสาเข็มชนิดนี้สามารถรับน้ำหนักที่ถายจากโครงสรางดานบนไดไมเกิน 2,350 กิโลนิวตัน โดยการ คำนวณกำลังรับน้ำหนักจะพิจารณาเฉพาะกำลังจากเหล็กเสริม ไมรวมแรงตานจาก grout มาคิดรวม ในการออกแบบ - กำหนดใหแรงเคนที่อนุญาตในเหล็กเสริมมีคาไมเกินรอยละ 47.5 ของคากำลังครากของเหล็กทีใ่ ช ใน สวนของแรงยึดเกาะระหวางเหล็กเสริมกับปูนกำหนดไวสูงสุดที่ 0.8 เมกะปาสกาล โดยปูนที่ใชตองมี ความแข็งแรงเมื่อบมครบ 28 วัน ไมนอยกวา 30 เมกะปาสกาล และมีคุณสมบัติไมหดตัวหลังจากฉีด อัดเสร็จแลว เพื่อรักษาความแข็งแรงและปองกันการแตกราว

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

32

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ - เหล็กเสริมภายในเสาเข็มตองมีระยะหางระหวางกันไมนอยกวา 20 มิลลิเมตร เพื่อใหปูนสามารถ แทรกตัวหุมเหล็กไดทั่วถึง โดยมีชั้นปูนหุมรอบเหล็กเสริมหนาไมนอยกวา 30 มิลลิเมตร เพื่อปองกัน เหล็กเสริมสัมผัสกับดินโดยตรง - ตำแหนงเสาเข็มที่ติดตั้งจริงตองคลาดเคลื่อนไมเกิน 15 มิลลิเมตรจากแบบที่กำหนด และขนาด เสาเข็มเมื่อกอ สรางแลวเสร็จตองมีความแตกตางไมเกิน 3% จากแบบ โดยกอ นเริ่มงานจริงตอง ทดสอบเสาเข็มตนแบบดวยวิธีการรับน้ำหนักแบบพลศาสตร (Dynamic Load Test) หรือแบบสถิต (Static Load Test) เพื่อยืนยันความสามารถในการรับน้ำหนักตามขอกำหนด และรับรองความ ปลอดภัยในการใชงานจริง • Continuous Flight Auger (CFA Pile) - เสาเข็มแบบเจาะอัดปูนตอเนื่อง (CFA) เปนเสาเข็มเจาะขนาดเล็กที่มีเสนผานศูนยกลางไมเกิน 750 มิลลิเมตร เหมาะสำหรับใชในงานซอมแซมฐานราก โดยติดตั้งผานการเจาะดินและอัดคอนกรีตหรือ ปูนเขาไปในโพรงเจาะ การรับน้ำหนักของเสาเข็มพิจารณาจากแรงเสียดทานระหวางดินกับผิวเสาเข็ม ตลอดแนว และแรงรับที่ปลายเสาเข็ม ซึ่งจำเปนตองประเมินชั้นดินที่ใหแรงเสียดทานอยางรอบคอบ เพื่อใหมั่นใจวาเสาเข็มสามารถพัฒนาแรงตานไดอยางเพียงพอ - การใชเสาเข็มแบบเจาะอัดปูนตอเนื่อง (CFA) ในงานเสริมฐานราก ตองควบคุมคุณภาพการเติมปูนลง ในรูเจาะอยางเครงครัด โดยกำหนดใหปริมาณปูนที่เติมจริงตองมากกวาปริมาณที่คำนวณไวตาม ขนาดของรูเจาะอยางนอยรอยละ 15 เพื่อใหมั่นใจวารูเจาะเต็มแนนและสามารถถายน้ำหนักไดอยาง ปลอดภัย - หากพบสิ่งกีดขวางระหวางการติดตั้งเสาเข็ม มาตรฐานกำหนดแนวทางไวสองกรณี ไดแก (1) หาก ตำแหนงเสาเข็มใหมอยูใกลเสาเข็มเดิมในระยะนอยกวา 6 เทาของเสนผานศูนยกลางเสาเข็ม ใหกลบ หลุมเจาะเดิมดวยปูนผสมซีเมนต แลวเปลี่ยนตำแหนงเสาเข็มใหม เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบตอเสาเข็ม เดิม หรือ (2) หากระยะหางมากกวา 6 เทา อาจกำจัดสิ่งกีดขวางดวยวิธีที่เหมาะสม กลบหลุมเดิม ดวยทราย แลวติดตั้งเสาเข็มใหมในตำแหนงเดิมได แตตองประเมินความยาวใหม และไมนำแรงเสียด ทานจากดินบริเวณเหนือสิ่งกีดขวางมารวมในการคำนวณความสามารถในการรับน้ำหนักของเสาเข็ม

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

33

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

4.1.3 การปรับระดับอาคาร หรือการเคลื่อนยายอาคาร 4.1.3.1 ประเทศไทย หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. • ขอกำหนดการใชประโยชนที่ดินตามผังเมืองรวมกำหนดใหการใชที่ดิน และการกอสรางอาคารตองเปนไป 2562 ตามวัตถุประสงคของผังเมืองในแตละพื้นที่ โดยเฉพาะในเรื่องของประเภท ชนิด ขนาด ความสูง และ ลักษณะของอาคาร รวมถึงสัดสวนพื้นที่ใชสอยตอทีด่ ิน ระยะถอยรนจากถนน แนวเขต แหลงน้ำ หรือพื้นที่ สาธารณะตาง ๆ หากมีการดัดแปลงอาคารเดิม และการดัดแปลงนั้นสงผลใหเกิดการเปลี่ยนแปลงในดาน เหลานี้ จะตองปฏิบัติตามขอกำหนดของผังเมืองในพื้นที่นั้น • ในเขตที่ใหใชบังคับผังเมืองรวมแลว หามใชที่ดิน หรือกระทำการใด ๆ ขัดกับขอกำหนดในผังเมืองรวม แต มีขอยกเวนวา หากอาคาร/การใชที่ดินมีอยูกอนผังเมืองจะมีผลบังคับสามารถใชงานตอไปได เวนแตจะขัด ตอนโยบายของผังเมืองรวมในสาระสำคัญที่เกี่ยวกับสุขลักษณะ ความปลอดภัยของประชาชน สวัสดิภาพ ของสังคม หรือประโยชนสาธารณะ คณะกรรมการผังเมืองอาจกำหนดใหแกไข หรือเลิกใชได กฎกระทรวง ฉบั บ ที ่ 4 (พ.ศ. • ผูควบคุมงานตองศึกษารายละเอียดโครงสรางและสภาพแวดลอมอยางรอบคอบ และควบคุมใหก าร 2 5 2 6 ) อ อ ก ต า ม ค ว า ม ใ น เคลื่อนยายเปนไปตามขั้นตอนที่มั่นคง ปลอดภัย หากพบการปฏิบัติที่ไมถูกตองหรือเสี่ยงอันตราย ตอง พระราชบัญ ญั ติค วบคุ ม อาคาร สั่งใหแกไขทันที พ.ศ. 2522 วา ดว ยการกําหนด • กอนเคลื่อนยายอาคาร ผูดำเนินการตองตรวจสอบและปองกันความเสียหายตอระบบสาธารณูปโภคและ หลักเกณฑวิธีการและเงื่อนไขใน ชิ้นสวนอาคารที่อาจหลนหลุด เพื่อความปลอดภัยของบุคคลและทรัพยสิน การก อ สรา ง ดั ด แปลงรื ้ อ ถอน • ระหวางการรื้อ ตัด หรือเชื่อมตอโครงสรางเพื่อการเคลื่อนยาย ตองติดตั้งปายเตือนและไฟสัญญาณสี แดง เคลื่อนยายใชหรือเปลี่ยนการใช กระพริบโดยรอบ พรอมมีเจาหนาที่หามผูไมมีหนาที่เขาไปในพื้นที่ อาคาร • อนุญาตใหเคลื่อนยายอาคารไดเฉพาะระหวางพระอาทิตยขึ้นถึงพระอาทิตยตก เวนแตไดรับหนัง สือ อนุญาตใหทำในเวลากลางคืน หากใชพ้ืนทีส่ าธารณะตองติดตั้งแสงสวางและมาตรการปองกันอันตราย อยางเหมาะสม กฎกระทรวงฉบั บ ที ่ 11 (พ.ศ. • การเปลี่ยนแปลงโครงสรางของอาคารจะไมถือเปนการดัดแปลง หากเปนการเปลี่ยนโครงสราง โดยใช 2 5 2 8 ) อ อ ก ต า ม ค ว า ม ใ น วัสดุ ขนาด และชนิดเดียวกับของเดิม เวนแตในกรณีที่โครงสรางเดิมเปนคอนกรีตเสริมเหล็ก คอนกรีต พระราชบัญ ญั ติค วบคุ ม อาคาร อัดแรง หรือเหล็กรูปพรรณ นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงสวนที่ไมใชโครงสราง โดยใชวัสดุเดิม หรือวัสดุ พ.ศ. 2522 วาดวยการกระทำซึ่ง อื่นที่ไมเพิ่มน้ำหนักโครงสรางเกินรอยละ 10 ก็ไมถือเปนการดัดแปลงอาคาร ไม ถ ื อ เป น การดั ด แปลงอาคาร • การเปลี่ยนแปลง การตอเติม การเพิ่ม การลด หรือการขยาย ซึ่งลักษณะขอบเขต แบบ รูปทรง สัดสวน การรื้อถอนอาคาร น้ำหนัก เนื้อที่ของสวนตาง ๆ ของอาคารที่ไมเปนโครงสรางของอาคาร ซึ่งไมเปนการเพิ่มน้ำหนักใหแก โครงสรางของอาคารเดิมสวนหนึ่งสวนใดเกินรอยละ 10 กฎกระทรวง ฉบับ ที ่ 12 (พ.ศ. • อนุญ าตใหเจา ของอาคารดำเนินการเคลื่อ นยายหรือปรับเปลี่ยนตำแหนงอาคารไดภายใตเงื่อนไขที่ 2 5 2 8 ) อ อ ก ต า ม ค ว า ม ใ น ชัดเจน โดยตำแหนงใหมตองอยูภายในระยะ ±20% จากเขตที่ดินหรือที่สาธารณะตามแบบแปลนเดิม พระราชบัญ ญั ติค วบคุ ม อาคาร การเปลี่ยนแปลงสวนอื่นที่ไมเปนโครงสรางของอาคาร ตองไมเพิ่มน้ำหนักตอโครงสรางเกิน 10% จาก พ.ศ. 2522 ว า ดว ยการกำหนด แบบเดิมที่ไดรับอนุญาต กรณีที่ใหมีการกอสราง ดัดแปลง • เมื่อมีความจำเปนตองเปลี่ยนแปลง ตอเติม เพิ่ม ลด หรือขยายโครงสรางของอาคารเพื่อความมั่นคง รื้อถอน หรือเคลื่อนยายอาคารให แข็งแรง โดยไมทำใหลักษณะของอาคารผิดไปจากที่ไดรับใบอนุญาต ตองแจงเปนหนังสือใหเจาพนักงาน ผิ ด ไปจากแผนผั งบริเวณ แบบ ทองถิ่นทราบโดยมีเหตุผลแสดงความจำเปนพรอมดวยแบบแปลน รายการประกอบแบบแปลน และ แปลน และรายการประกอบแบบ รายการคำนวณโครงสราง แปลนที่ไดรับอนุญาต ตลอดจน วิธีการหรือเงื่อนไขที่เจาพนักงาน ทองถิ่นกำหนดไวในใบอนุญาต กฎกระทรวงฉบั บ ที ่ 55 (พ.ศ. • การกอสรางหรือดัดแปลงอาคารหรือสวนของอาคารจะตองไมล้ำเขาไปในที่สาธารณะ เวนแตจะไดรับ 2 5 4 3 ) อ อ ก ต า ม ค ว า ม ใ น อนุญาตจากเจาพนักงานซึ่งมีอำนาจหนาที่ดูแลรักษาที่สาธารณะนั้น พระราชบัญ ญัต ิ ควบคุ มอาคาร • อาคารอยูอาศัย และอาคารอยูอาศัยรวม ตองมีที่วางไมนอยกวา 30% ของพื้นที่ชั้นที่มีขนาดมากที่สุด พ.ศ. 2522 วาดวยลักษณะอาคาร สวนหองแถว ตึกแถว อาคารพาณิชย โรงงาน อาคารสาธารณะ และอาคารอื่นที่ไมใชที่อยูอาศัย ตองมี ส ว นตา ง ๆ ของอาคาร ที ่ ว  า ง ที่วางไมนอยกวา 10% ของพื้นที่ชั้นที่มีขนาดมากที่สุด

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

34

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ ภายนอก แนวอาคาร และระยะ • หองแถว หรือตึกแถวที่ไมติดถนนสาธารณะ ตองมีที่วางดานหนากวางไมนอยกวา 6 เมตร และดานหลัง ตาง ๆ ของอาคาร กวางไมนอยกวา 3 เมตร โดยไมมีสวนใดของอาคารยื่นล้ำ ยกเวนบันไดหนีไฟภายนอกที่ยื่นไดไมเกิน 1.40 เมตร ในสวนของบานแถว และบานแฝดตองเวนที่วางดานหนาอยางนอย 3 เมตร และดานหลังอยาง นอย 2 เมตร จากแนวรั้วหรือเขตที่ดินถึงผนังอาคาร สำหรับบานแฝดยังตองมีการขอกำหนดในการเวน ที่วางดานขางไมนอยกวา 2 เมตร เพิ่มเติม • การกอสราง หรือดัดแปลงอาคารใกลถนนสาธารณะตองมีการรนแนวอาคารตามขนาดความกวางของถนน โดยหากถนนกวางนอยกวา 6 เมตร ตองรนจากกึ่งกลางถนนอยางนอย 3 เมตร สำหรับอาคารที่สูงเกิน 2 ชั้น หรือเกิน 8 เมตร รวมถึงอาคารประเภทหองแถว ตึกแถว บานแถว อาคารพาณิชย โรงงาน อาคาร สาธารณะ ปาย หรือคลังสินคา ตองรนตามเงื่อนไขเพิ่มเติมนี้ หากถนนกวางนอยกวา 10 เมตร ตองรน อยางนอย 6 เมตร จากกึ่งกลางถนน หากถนนกวาง 10 – 20 เมตร ตองรนไมนอยกวา 1 ใน 10 ของความ กวางถนนจากเขตถนน และหากถนนกวางเกิน 20 เมตร ตองรนอยางนอย 2 เมตรจากเขตถนน • การกอสราง หรือดัดแปลงอาคารใกลแหลงน้ำสาธารณะ ตองรนแนวอาคารตามขนาดของแหลงน้ำ โดย หากแหลงน้ำกวางนอยกวา 10 เมตร ตองรนไมนอยกวา 3 เมตร ถากวางตั้งแต 10 เมตรขึ้นไป ตองรนไม นอยกวา 6 เมตร และหากเปนแหลงน้ำขนาดใหญ เชน บึง ทะเลสาบ หรือทะเล ตองรนไมนอยกวา 12 เมตร ยกเวนกรณีที่เปนสะพาน เขื่อน รั้ว ทอระบายน้ำ ทาเรือ ปาย อูเรือ คานเรือ หรือพื้นที่ใชจอดรถ ซึ่ง ไมตองรนแนวอาคาร • อาคารที่มีหนาตา ง ประตู ชองระบายอากาศ ชอ งแสง หรือ ระเบียง ตอ งเวนระยะจากแนวเขตที่ดิน สำหรับอาคารสูงไมเกิน 9 เมตร ตองหางไมนอยกวา 2 เมตร สวนอาคารสูงเกิน 9 เมตรแตไมเกิน 23 เมตร ตองหางไมนอยกวา 3 เมตร แตถาจะสรางใหห างนอ ยกวานี้ ตอ งมีระยะหางอยางนอ ย 50 เซนติเมตร หรือสรางชิดแนวเขตที่ดินไดในกรณีที่อาคารมีความสูงไมเกิน 15 เมตร และตองสรางผนัง ดานนั้นใหเปนผนังทึบ รวมถึงทำผนังทึบสูงจากดาดฟาไมนอยกวา 1.80 เมตร หากจะสรางชิดแนวเขต ที่ดิน ตองไดรับหนังสือยินยอมจากเจาของที่ดินขางเคียงกอน กฎกระทรวง กำหนดฐานราก • อาคารสูงหรืออาคารขนาดใหญพเิ ศษ อาคารขนาดใหญที่เปนอาคารประเภทควบคุมการใชและมีความ ของอาคารและพื ้น ดินที่ร องรับ สูงตั้งแต 4 ชั้น ขึ้นไป และอาคารที่มีความสูงตั้งแต 4 ชั้น ขึ้นไป ที่กอสรางในโครงการจัดสรรที่ดินตาม อาคาร พ.ศ. 2566 กฎหมายวาดวยการจัดสรรที่ดิน ตองจัดทำรายงานการสำรวจดินฐานรากในพื้น ที่ก อ สรางหรือใน โครงการจัดสรรที่ดิน เพื่อใชประกอบการคำนวณหนวยแรงแบกทานของดินหรือ แรงตานทานของ เสาเข็ม • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก ใหใชคาหนวยแรงแบกทานที่ยอม ไดของดินฐานรากแตละประเภทไมเกินคาที่กำหนด ดังนี้ หินสด ≤ 250 kPa กรวดแนนหรือดินดาน ≤ 200 kPa ดินเหนียวแข็ง ทรายแนน หรือกรวดแนนปานกลาง ≤ 100 kPa ดินเหนียวแข็งปานกลาง ทรายแนนปานกลาง หรือกรวดหลวม ≤ 50 kPa และดินเหนียวออน ≤ 20 kPa • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก การคำนวณแรงตานทานที่ยอมให ของเสาเข็มในดินเหนียว ใหใชคาหนวยแรงเสียดทานที่ยอมไดไมเกินคาที่กำหนด ดังนี้ โดยที่ระดับลึก ≤ 10 เมตร ใตระดับดินเดิม ใหใชได ≤ 5 kPa ของพื้นผิวประสิทธิผลของเสาเข็ม ที่ระดับลึก > 10 เมตร แต ≤ 15 เมตร ใตระดับดินเดิมใหใชไดไมเกินคาที่คำนวณไดจากสูตร 5 + (1.6 x ความยาวเสาเข็ม) (kPa) และที่ระดับลึก > 15 เมตร ใตระดับดินเดิม ใหใชได ≤ 13 kPa ของพื้นผิวประสิทธิผลของเสาเข็ม • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว หากไมมีรายงานการสำรวจดินฐานราก การออกแบบฐานรากอาคารที่ ตั้งอยูบนดินเหนียวออนมาก ใหใชคากำลังรับแรงเฉือนแบบไมระบายน้ำไมเกิน 4 kPa หรือคาหนวยแรง เสียดทานที่ยอมไดไมเกิน 1.6 kPa และตองพิจารณาการทรุดตัวระยะยาวจากปจจัยแวดลอมรวมดวย • ฐานรากแผตองวางบนดินที่ไมมีอนิ ทรียสารทีย่ ังสลายไมสมบูรณ โดยมีความหนาไมนอยกวา 0.20 เมตร และฝงลึกจากผิวดินถึงระดับต่ำสุดของฐานรากไมนอยกวา 1.00 เมตร ยกเวนฐานรากแผทวี่ างอยูบ นชั้น หิน • หากใชผลการคำนวณหรือผลการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานรากในการออกแบบ ใหใชหนวยแรง แบกทานที่ยอมใหไมเกิน 33% (หนึ่งในสาม) ของกำลังแบกทานของดินฐานรากที่คำนวณได หากใชคา

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

35

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ หนวยแรงแบกทานที่ยอมใหมากกวา 200 kPa ผูออกแบบตองทำการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐาน ราก โดยใชแผนเหล็กทดสอบ (plate load test) • การคำนวณผลของหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหของดินฐานรากสำหรับเสาเข็มที่ฝงอยูในชั้นทราย ปลาย เสาเข็มตอ งฝงอยูในชั้นทรายที่ม ีความหนา ≥ 3 เมตร หากความหนาของชั้นทราย < 3 เมตร ให พิจารณาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหของดินฐานรากจากผลการคำนวณในชั้นดินถัดไปดวย • การออกแบบและคำนวณฐานรากเสาเข็มที่มีจำนวนเสาเข็มมากกวาหนึ่งตนในหนึ่งฐานราก ใหตำแหนง ของเสาเข็มแตละตนมีระยะหางไมนอยกวา 3 เทาของมิติที่กวางที่สุดของหนาตัดเสาเข็ม ถาในกรณีที่ ระยะหางระหวางเสาเข็มแตละตนในหนึ่งฐานรากมีคานอยกวาหลักเกณฑที่กำหนดในวรรคหนึ่ง ให ผูออกแบบและคำนวณตรวจสอบผลกระทบที่อาจทำใหคาแรงแบกทานของฐานรากเสาเข็มกลุมลดลง ตามจำนวนเสาเข็มที่เพิ่มขึ้น • ฐานรากเสาเข็มตองมีความหนาของฐานคอนกรีตและระยะหุมเสาเข็มตามเกณฑ โดยความหนาของฐาน คอนกรีตของเสาเข็มชนิดรับแรงเสียดทานเปนหลักตองมีความหนา ≥ 20 เซนติเมตร และเสาเข็มชนิด อื่น ≥ 35 เซนติเมตร ในสวนของระยะหุมเสาเข็มของฐานคอนกรีตของฐานรากเสาเข็มเดี่ยวตอ งมีระยะ หุมหัวเสาเข็ม ≥ 15 เซนติเมตร และระยะหุมขอบ 1/2 ของขนาดเสนผานศูนยกลางของเสาเข็ม และ ฐานรากเสาเข็มกลุมตองมีระยะหุมหัวเสาเข็ม ≥ 7.5 เซนติเมตร และระยะหุมขอบ 1/2 ของขนาดเสน ผานศูนยกลางของเสาเข็มตนริม • เสาเข็มเจาะหรือหลอในที่ที่อยูในชั้นดินเหนียวออนหรือออนมาก ตองมีพื้นที่หนาตัดรวมของเหล็กเสริม ตลอดความยาว ≥ 0.5% ของพื้นที่หนาตัดเสาเข็ม ใชเหล็กเสริมขนาด ≥ 12 มม. จำนวน ≥ 6 เสน และ ตองเวนระยะหางระหวางเสาเข็มที่เพิ่งหลอเสร็จภายใน 24 ชม. กับตนถัดไปไมนอยกวา 6 เทาของเสน ผานศูนยกลางเสาเข็มตนที่ใหญกวา โดยวัดจากศูนยกลางเสาเข็ม • การออกแบบและคำนวณฐานรากเสาเข็มรับแรงตามแนวดิ่งที่มีรายงานการสำรวจดินฐานรากหรือมีการ ทดสอบหาแรงตานทานของเสาเข็มในบริเวณกอสรางหรือใกลเคียง ใหใชคาแรงต้ำนทานที่ยอมใหของ เสาเข็ม โดยคาแรงตานทานที่ยอมใหของเสาเข็มที่คำนวณไดจากรายงานการสำรวจดินฐานราก ใหใชได ไมเกินรอยละ 40 ของแรงตานทานสูงสุดของเสาเข็มที่ไดจากผลการคำนวณ และคาแรงตานทานที่ยอม ใหข องเสาเข็มที่ไดจ ากการทดสอบเสาเข็มโดยวิธีสถิตยศาสตร ใหใชไดไมเกินรอยละ 50 ของแรง ตานทานสูงสุดของเสาเข็มที่ไดจากผลการทดสอบ นอกจากนี้คาแรงตานทานที่ยอมใหของเสาเข็มที่ได จากการทดสอบเสาเข็มโดยวิธีพลศาสตร ใหใชไดไมเกินรอยละ 40 ของแรงตานทานสูงสุดของเสาเข็มที่ ไดจากผลการทดสอบที่ไดจากการสอบเทียบกับวิธีสถิตยศาสตร

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

36

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ มยผ. 1101-64 มาตรฐานงาน • เปนขอ กำหนดวัสดุกอสราง เชน ปูนซีเ มนต มวลรวมหยาบ-ละเอียด สารผสมเพิ่ม คอนกรีต เพื่อ คอนกรีตและคอนกรีตเสริมเหล็ก ควบคุมคุณภาพวัสดุใหเปนไปตามมาตรฐาน • กลาวถึงขั้นตอนการเตรียมวัสดุ ปริมาณวัสดุที่ในการผสม อัตราสวนน้ำตอวัสดุเชื่อมประสาน การผสม รวมถึงการทดสอบและการพิจารณาผลการทดสอบ มยผ. 1103-64 มาตรฐานงาน • กำหนดคุณสมบัติของเหล็กเสริม เชน เหล็กกลม เหล็กขอออย เหล็กเสริมคอนกรีต • กำหนดคากำลังดึง การยืดตัว การดัด การตอเหล็ก มาตรฐานการจัดวาง ระยะหุม และระยะซอนทับ มยผ. 1105-64 มาตรฐานงาน • ในการกอสรางฐานรากที่มรี ะดับความลึกตางกัน (ไมเกินขอกำหนดดังรูป) ตองดำเนินการกอสรางฐาน ฐานราก รากที่อยูในระดับลึกที่สุดกอนเสมอ เพื่อปองกันไมใหฐานรากทีอ่ ยูในระดับตื้นกวาพังทลาย หรือไดรับ ความเสียหายขณะดำเนินการกอสรางฐานรากที่ลึกกวาในภายหลัง

มยผ. 1106-61 มาตรฐานงาน • ครอบคลุมคุณลักษณะเฉพาะของเสาเข็มหลอสำเร็จ เสาเข็มคอนกรีตเสริมเหล็กอัดแรงหลอสำเร็จ และ เข็ม เสาเข็มเจาะ เชน - เสาเข็มหลอสำเร็จ แรงดัดที่เกิดจากการยกเสาเข็มตองไมกอใหเกิดหนวยแรงดึงในเหล็กเสริมเกิน กวา 120 MPa เมื่อใชเหล็กเสนกลมผิวเรียบ หรือเกินกวา 150 MPa เมื่อใชเหล็กขอออยที่มีกำลัง ครากนอยกวา 400 MPa หรือเกินกวา 170 MPa เมื่อใชเหล็กขอออยที่มีกำลังครากตั้งแต 400 MPa ขึ้นไป และหนวยแรงอัดในคอนกรีตที่ขณะใชงานจะตองไมเกินรอยละ 37.5 ของหนวยแรงอัด ประลัยของคอนกรีต - เสาเข็มคอนกรีตเสริมเหล็กอัดแรงหลอสำเร็จ แรงดัดจากการยกเสาเข็มตองไมทำใหคอนกรีตเกิด แรงดึงเกิน 0.5 𝑓

(เมื่อ 𝑓 เปนหนวยแรงอัดประลัย หนวย MPa)

หรือ 1.59 𝑓 (เมื่อ 𝑓 เปนหนวย kg/cm²) หากแรงดึงเกินคาดังกลาว ตองขยายหนาตัดหรือเสริมเหล็กในบริเวณที่เกิดแรงดึง เพื่อใหสามารถรับ แรงไดทั้งหมด - เสาเข็มเจาะ วัสดุตางๆ ที่ใชในการหลอเสาเข็ม และสวนผสมของคอนกรีต ตลอดจนการปฏิบัติตอง เปนไปตามมาตรฐานเสาเข็มตองมีความยาวเสนผานศูนยกลาง และความสามารถรับน้ำหนักบรรทุก ปลอดภัยไดตามที่ระบุไวในแบบหรือในรายการประกอบแบบ • ครอบคลุมอุปกรณที่ใชในการตอกเสาเข็มคอนกรีตและวิธีการตอกเสาเข็มคอนกรีต มย ผ. 11 07 - 6 1 มา ตรฐ าน • กำหนดใหการใชเหล็กรูปพรรณ เชน H-beam, I-beam, Channel และเหล็กแผนในการรองรับหรือ คุ ณ ลั ก ษณะเฉพาะของเหล็ ก เสริมฐานรากเดิม ตองเลือกใชวัสดุที่มีคุณสมบัติเชิงกลเพียงพอ เชน เหล็กรีดรอนชนิด SM490 ตองมี โครงสร า งรูป พรรณที ่ใชใ นงาน คาความตานแรงดึงที่จุดคราก ≥ 315 MPa, คาความตานแรงดึงประลัย 490–610 MPa และคาการยืด โครงสรางอาคาร ต่ำสุด ≥ 19% สำหรับเหล็กหนาไมเกิน 16 มม. เพื่อใหรองรับแรงอัด ดึง หรือดัดไดอยางมั่นคง • สำหรับทอเหล็กที่ใชเปนองคประกอบของฐานราก เชน เสาเข็มเหล็กหรือค้ำยัน ควรใชเกรด STK400 มี คาความตานแรงดึงที่จุดคราก ≥ 235 MPa, คาความตานแรงดึงประลัย ≥ 400 MPa และคาการยืด ต่ำสุด ≥ 18% เพื่อรับแรงที่เกิดขึ้นจากโครงสรางไดอยางมีประสิทธิภาพ

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

37

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

4.1.3.2 ประเทศอเมริกา หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ ASME B30.1 – 2020: Jacks, • การยกและปรับระดับอาคารดวยแมแรงตองดำเนินการแบบ “synchronized lifting” ซึ่งเปนการยก Indu st r i al Rol ler s, Air แบบประสานงานหรือยกพรอมกันอยางแมนยำ เปนกระบวนการยกโครงสรางหรือฐานรากดวยแมแรง Casters, and Hydraulic หลายตัวที่ควบคุมใหเคลื่อนที่ขึ้นหรือลงพรอมกัน เพื่อหลีกเลี่ยงการรับน้ำหนักไมสมดุล ซึ่งอาจทำให Gantries โครงสรางเกิดการบิดตัว หรือวิบัติในระหวางยก โดยการใชแมแรงหลายตัวที่มี rated capacity เทากัน และควบคุมพรอมกันขั้นจะตอนซับซอน ควรมีผูเชี่ยวชาญวิเคราะหและกำกับการดำเนินงาน • การยกตองมีการสื่อสารอยางตอเนื่องระหวางการใชแมแรง โดยสัญญาณสื่อสารที่สง ถึงผูควบคุมแมแรง จะตองเปนไปตามมาตรฐาน หากจำเปนตองใชสัญญาณสื่อสารพิเศษ บุคลากรที่รับผิดชอบในการยก ของจะตองตกลงกันกอนดำเนินการยกแมแรง สัญญาณจะตองสามารถรับรูหรือไดยินไดตลอดเวลา หาม ดำเนินการใดๆ เวนแตจะเขาใจสัญญาณไดอยางชัดเจน นอกจากนี้หากผูควบคุมแมแรงตองหยุดทันที เมื่อไดรับสัญญาณหยุด • การปฏิบัติงานตองจัดทำแผนปฏิบัติการ ซึ่งรวมถึงการคำนวณน้ำหนักโครงสราง ตำแหนงติดตั้งแมแรง การทดสอบการใชงานจริงของแมแรง (≥150% ของ rated load), และแผนสื่อสารระหวางผูควบคุม เพื่อรับรองวาการยกอาคารสามารถทำไดอยางปลอดภัย โดยระบบฐานรับแมแรงตองแข็งแรงและอยูบน พื้นแนนที่ไมกอใหเกิดการทรุดตัวระหวางการยก

4.1.3.3 ประเทศอังกฤษ หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ BS EN 8004 Code of Practice • มาตรฐานกำหนดแนวทางทางเทคนิคสำหรับงานเสริมฐานราก (Underpinning) โดยระบุวา ควรลด for Foundations น้ำหนักบรรทุกบนโครงสรางใหต่ำที่สดุ กอนการขุดหรือยกฐานราก ตองมีการค้ำยันที่มนั่ คงและออกแบบ เฉพาะเพื่อปองกันการเคลื่อนตัวของดินโดยรอบ โดยควรทิ้งชองวางประมาณ 75–150 mm ระหวาง ฐานรากใหมและฐานรากเกาเพื่อเติมคอนกรีตแหงในขั้นสุดทาย และหามเปดหนาขุดพรอมกันเกิน 25% ของความยาวฐานอาคาร โดยตองดำเนินการแตละฐานรากใหเสร็จสิ้นกอนเริ่มชวงถัดไป วัสดุค้ำยัน ระหวางการขุดตองออกแบบใหสามารถรับแรงดันดินทั้งในแนวดิ่งและดานขาง และควรมีการติดตาม ตรวจวัดการแตกราวและการทรุดตัวของอาคารอยางตอเนื่องตลอดระยะเวลาการทำงาน

BS 5975 Code of Practice • วัสดุที่ใชในโครงสรางชั่วคราว ตองไดรับการตรวจสอบความสมบูรณทั้งกอนและระหวางการใชงานซ้ำ for Falsework โดยวัสดุทุกชนิดตองมีคุณสมบัติตรงตามมาตรฐานที่เกี่ยวของ โดยหากมีรอยแตกราว บิดงอ สนิม หรือ การกัดกรอน ตองถูกแยกออกหรือซอมแซมกอนใชงานใหม และควรหลีกเลี่ยงการเชื่อมเหล็กที่ไมทราบ ชนิด ทั้งนี้วัสดุควรไดรับการทำความสะอาดและตรวจสอบรอยเชื่อมแบบสายตา • โครงสรางชั่วคราว ตองรับแรงจากหลากหลายประเภท ไดแก (1) น้ำหนักตัวเองของวัสดุ, (2) แรงจาก คอนกรีตสด, เหล็กเสริม, แบบหลอ และคนงาน, (3) แรงกระทำจากสิ่งแวดลอม เชน แรงลม ซึ่งตอง พิจารณา dynamic wind pressure (4) แรงสั่นสะเทือนทีเ่ กิดจากการเทคอนกรีตหรืออุปกรณเคลื่อนที่ • การออกแบบฐานรากของโครงสรา งชั่วคราว ตอ งเริ่มจากการตรวจสอบคุณสมบั ติดิน เชน cone penetration, standard penetration test หรือ plate bearing test เพื่อหาคา allowable bearing pressure ตามชนิดดิน โดยกำหนดคาความสามารถในการรับน้ำหนัก ของดิน (bearing

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

38

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาที่เกี่ยวของ pressure) สำหรั บ ฐานรากที่ ม ีค วามกว า งไม เ กิ น 1 เมตร เช น กรวดแน น หรือ ทรายแน น ค า ความสามารถรับน้ำหนัก ≥600 kPa ขณะที่ทรายหลวมมีคานอยกวา 100–200 kPa ดินเหนียว ดินแข็ง มากมีคาระหวาง 300–600 kPa แตหากเปนดินเหนียวออนมาก (very soft clays and silts) จะไม สามารถระบุคาไดและตองใหความสนใจเปนพิเศษตอการสูญเสียกำลังจากการออนตัว โดยเฉพาะเมื่อ ฐานรากอยูใกลผิวดิน ทั้งนี้ดินเหนียวจัดอยูใ นกลุมที่มีโอกาสเกิดการทรุดตัวในระยะยาวและการทรุดตัว ทันที

4.1.3.4 ประเทศออสเตรเลีย หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ AS 4991 Lifting Devices • อุปกรณยกทุกชนิดตองสามารถรับน้ำหนักออกแบบขั้นต่ำที่ 1.5 เทาของความสามารถในการรับน้ำหนัก (Rated Capacity หรือ Working Load Limit) และผานการทดสอบ proof load ตามมาตรฐาน โดยการ ทดสอบ proof load สำหรับอุปกรณยกทั่วไปตองเปน 2 เทาของ Rated Capacity สำหรับน้ำหนักไมเกิน 10 ตั น, (1.04 x Rated Capacity) + 9.6 ตัน สำหรั บ 10-160 ตัน, และ 1.1 เท าสำหรับมากกวา 160 ตัน ทั้งนี้ ตองมีการทดสอบและตองไมมีการเปลี่ยนรูปถาวรมากกวา 0.25% • ตองมีการประเมินความเสี่ยงโดยผูเชี่ยวชาญกอนยกอาคาร ครอบคลุมภารกิจ วิธีการ อุปกรณ อันตราย และแผนฉุกเฉิน พรอ มจัดทำวิธีการทำงานที่ปลอดภัยและปรับปรุงอยา งตอเนื่อง รวมทั้งตรวจสอบ อุปกรณยกกอนใชงานทุกครั้ง และตรวจสอบตามระยะที่ผูผลิตกำหนด หากพบขอบกพรองตองถอน อุปกรณจากการใชงาน ดำเนินการซอมแซมตามมาตรฐาน และผานการพิสจู นกำลังกอนใชงานใหม

4.1.3.5 ประเทศนิวซีแลนด หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ Guidance: Repairing and • ประเภทฐานรากแบงเปน 3 แบบ: Type A (พื้นไมบนเสาเข็ม), Type B (พื้นไมมีฐานรากคอนกรีตรอบ), rebuilding houses affected Type C (พื้นคอนกรีตเสริมเหล็ก slab-on-grade) โดยใหเกณฑชี้วัดวาพื้นหรือฐานรากควรไดรับการปรับ b y t h e C a n t e r b u r y ระดับหรือไม โดยหากความตางระดับของพื้น ในบานประเภท A หรือ B เกิน 50 มม. แตไมเกิน 100 มม. earthquakes ควรทำการปรับระดับ โดยประเภท A ใชการบรรจุไมรองใตเสา สวนประเภท B อาจตองปรับระดับและ เสริมโครงสรางบางสวน หากเกิน 100 มม. ควรพิจารณาเปลี่ยนฐานรากใหมทั้งหมด และหากบานพังออก จากฐานราก ตองพิจารณาการสรางใหม สำหรับบานประเภท C ที่มีพื้นคอนกรีต หากความตางระดับเกิน 50 มม. แตไมเกิน 150 มม. และระบบสาธารณูปโภคยังทำงานได อาจทำการปรับระดับได แตหากเกิน 150 มม. หรือมีความเสียหายรายแรงตอทอใตดิน ตองเปลี่ยนฐานรากหรือตัวบานใหม • แนะนำระบบวิธีการปรับระดับฐานราก และพื้น ประกอบดวย 4 วิธีหลักในการปรับระดับฐานรากและ พื้น ไดแก (1) การยกฐานรากรอบนอกดวยแมแรงพกพา และใชวัสดุเสริมที่ใชในการรองหรือเติมเต็ม ชองวางระหวางฐานรากหรือพื้นกับจุดรองรับน้ำหนักหลังจากการยกปรับระดับ เหมาะสำหรับฐานราก ตื้น, (2) การใชเสาเข็มหมุน เพื่อค้ำยันและยกระดับฐานรากอยางมั่นคง, (3) การปรับระดับพื้นดวยเรซิ นขยายตัว โดยฉีดใตพนื้ คอนกรีตเพื่อยกและเติมเต็มชองวาง, และ (4) การใช grout ชนิดวัสดุอัดฉีดที่มี คุณสมบัติพิเศษ มีความหนืดสูงขณะอยูในสภาพนิ่ง แตจะไหลตัวไดดีเมื่อถูกกวนหรือออกแรงอัด เมื่อ หยุดแรงกระทำ วัสดุนี้จะกลับมาอยูในสภาพหนืดอีกครั้ง ชวยใหสามารถควบคุมทิศทางและปริมาณการ ไหลของวัสดุไดอยางแมนยำ ซึ่งเหมาะสำหรับกรณีที่ตองควบคุมการแพรกระจายของวัสดุ แตละวิธีตอง ควบคุมมุมบิดเบี้ย ว ไมใหเกิน 1/150 เพื่อปองกันความเสียหายตอ โครงสราง และพิจ ารณาความ เหมาะสมตามชนิดของฐานรากและระดับความเสียหายจากการทรุดตัว

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

39

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

4.1.3.6 ประเทศสิงคโปร หลักเกณฑ/ ขอบังคับ/ กฎหมาย เนื้อหาที่เกี่ยวของ Examination and testing • อุปกรณยกทั้งหมดตองไดรับการตรวจสอบและทดสอบโดยผูตรวจสอบที่ไดรับอนุญาต ตามขอกำหนด requirements for statutory ของสิงคโปรกอนที่จะนำมาใชงาน โดยตองตรวจสอบในกรณีตอไปนี้: กอนใชงานครั้งแรก, ทุก ๆ 6–12 lifting equipment, Ministry เดือน (ขึน้ อยูกับประเภทอุปกรณ), หลังการซอมแซมครั้งใหญ, เมื่อมีการเปลี่ยนสถานที่ติดตั้ง หรือหาก of Manpower, Singapore ไมไดใชงานนานเกิน 1 ป การทดสอบรับน้ำหนักจะใชน้ำหนักที่มากกวาน้ำหนักใชงานปลอดภัย (Safe Working Load – SWL) อยางนอย 25% เพื่อประเมินความมั่นคงของอุปกรณ

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

40

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานราก ของอาคารเกาและอาคารที่ไดรบั ความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

4.2 การวิเคราะห หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความทางวิชาการที่เกี่ยวของ กับการปรับ ปรุง และซอมแซมฐานรากของอาคารเกาหรืออาคารที่ไดร ับ ความ เสียหายจากการทรุดตัว

ในการวิเคราะห หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความทางวิชาการที่เกี่ยวของจะแบง ออกเปน 3 หัวขอหลัก โดยในหัวขอหลักจะมีการแบงหัวขอยอยดังนี้ 4.2.1 การตรวจสอบวิเคราะหความแข็งแรง และเสถียรภาพกอนการซอมแซม • การเก็บขอมูลพื้นฐานของอาคาร • การสำรวจและประเมินความเสียหายเบื้องตน • การทดสอบและตรวจสอบโครงสราง • การวิเคราะหความคงทนโครงสราง • การวิเคราะหฐานรากและชั้นดิน • การวิเคราะหความมั่นคงโดยรวม 4.2.2 การเสริม และปรับปรุงฐานราก • ประเภทและเทคนิคการเสริมฐานราก • การออกแบบโครงสรางฐานรากเสริม • กระบวนการติดตั้ง • การทดสอบและตรวจสอบ 4.2.3 การปรับระดับอาคาร หรือการเคลื่อนยายอาคาร • การปฏิบัติตามขอกำหนดดานผังเมืองในการปรับระดับและเคลื่อนยายอาคาร • การประยุกตแนวทางวิศวกรรมในการปรับระดับและเคลื่อนยายอาคาร • การใชอุปกรณยก โครงสรางรองรับชั่วคราว และมาตรการความปลอดภัยระหวาง การยกอาคาร • การควบคุมและออกแบบการสรางฐานรากใหมภายหลังการเคลื่อนยายอาคาร โดยรายละเอียดเนื้อหาการวิเคราะห หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย หรือบทความทางวิชาการที่ เกี่ยวของแสดงในตาราง ดังนี้

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

41

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

ตารางที่ 4.1 การวิเคราะหหลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐานสำหรับการเลือกใชในหัวขอ “การตรวจสอบวิเคราะหความแข็งแรง และเสถียรภาพกอนการซอมแซม” ลำดับ 1

หัวขอยอย การเก็บขอมูล พื้นฐานของ อาคาร

2

การสำรวจและ ประเมินความ เสียหายเบื้องตน

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - กฎกระทรวง ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2526) ออก ตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 วาดวยการกําหนดหลักเกณฑ วิธีการและเงื่อนไขในการกอสราง ดัดแปลงรื้อ ถอน เคลื่อนยายใชหรือเปลี่ยนการใชอาคาร - การแกไขอาคารที่มีสภาพหรือมีการใชที่อาจเปน ภยันตรายตอสุขภาพ ชีวิต รางกาย หรือ ทรัพยสิน หรืออาจไมปลอดภัยจากอัคคีภัย หรือ กอใหเกิดเหตุราคาญ หรือกระทบกระเทือนตอ การรักษาคุณภาพสิ่งแวดลอม พ.ศ. 2563 - ASCE/SEI 11-99 Guideline for Structural Condition Assessment of Existing Buildings

- ACI 364.1R-94 Guide for Evaluation of Concrete Structures before Rehabilitation

- ACI 224.1R-93 Causes, Evaluation, and Repair of Cracks in Concrete Structures

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • ผูดำเนินการตองสำรวจตำแหนง ความลึก และขนาดของโครงสรางใตดินเพื่อประเมินผลกระทบจากงานกอสรางหรือ ซอมแซม • หากการขุดดินลึกอาจกระทบความมั่นคงของโครงสรางโดยรอบ ตองติดตั้งค้ำยัน เข็มพืด หรือฐานรากเสริม และตรวจสอบ ใหปลอดภัยตลอดเวลา

การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช กฎกระทรวง ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2526) เหมาะใชเป น กรอบอางอิงในการจั ดเก็บขอมูลอาคารกอนซอมแซม เพราะกำหนดใหจัดเตรียมแบบแปลน รายการประกอบ แบบ และขอมูลอาคารเดิม ซึ่งเปนพื้นฐานสำคัญตอ การวิเคราะหโครงสรางและเสถียรภาพทางวิศวกรรม ใช กฎกระทรวงการแกไขอาคารที่มีสภาพหรือมี • กอนแกไขอาคาร ตองแตงตั้งนายชางตรวจสอบและจัดทำรายงานเสนอเจาพนักงานทองถิ่น พรอมวิธีแกและระยะเวลา การใช ท ี ่ อ าจเป น ภยั น ตรายตอ สุ ข ภาพ ชี วิ ต ดำเนินการ รางกาย หรือทรัพยสิน หรืออาจไมปลอดภัยจาก • หากอาคารเสี่ยงอันตราย นายชางตองรายงานและเสนอแนวทางแกไขเรงดวนทันที อั ค คี ภ ั ย หรื อ ก อ ให เ กิ ด เหตุ ร าคาญ หรื อ • กรณีโครงสรางไมมั่นคง เจาของอาคารตองยื่นแบบที่ไดรับการรับรองโดยผูมีใบอนุญาต ก ร ะ ท บ ก ระ เ ทื อ น ต  อ กา ร ร ั ก ษา คุ ณ ภ าพ • การตรวจสอบแบงเปน Preliminary และ Detailed Assessment โดยรวบรวมขอมูลเดิม สำรวจสภาพจริง และวิเคราะห สิ่งแวดลอม พ.ศ. 2563 เปนกรอบกฎหมายหลัก เบื้องตนตามแนวคิด Demand และ Capacity ซึ่ง Demand อธิบายถึงความตองการที่โครงสรางตองรับ และ Capacity อธิบาย ในการประเมินสภาพอาคารกอนซอมแซมในบริบท ของประเทศไทย โดยประยุกตใชรวมกับ ASCE/SEI ถึงความสามารถของโครงสรางในการรับแรง หากพบความเสี่ยงจึงดำเนินการ Detailed Assessment 11-99 สำหรับการประเมินโครงสราง ซึ่งครอบคลุม • Detailed Assessment วิเคราะหโครงสรางทั้งระบบ โดยใชขอมูลเดิม ตรวจภาคสนาม และทดสอบวัสดุ พรอมใชคา การรวบรวมขอมูลเดิม การสำรวจภาคสนาม ไป reduction factor ชดเชยความไมแนนอน • ตรวจสอบวัสดุดวยวิธี NDT และ DT โดยเฉพาะกรณีที่ไมมีขอมูลเดิม การทดสอบคอนกรีตตามมาตรฐาน ASTM และ ACI จนถึ ง การวิ เ คราะห อ าการเสี ย หาย และ ACI 364.1R-94 สำหรับโครงสรางคอนกรีต สวน ACI แนะนำใหเก็บตัวอยาง core อยางนอย 15 ชิ้น 224.1R-93 และ AS 4349.1 ใชเสริมกรณีที่ตอง • ผลการประเมินตองจัดทำรายงานพรอมวิธปี ระเมิน คาพารามิเตอร สภาพโครงสราง และขอเสนอแนะทางวิศวกรรม วิเคราะหรายละเอียดเฉพาะจุด เชน รอยราว หรือ • เปนการประเมินเริ่มแนวทางสำหรับการประเมินโครงสรางคอนกรีตกอนการซอมแซม แบงเปน 2 ขั้น ในกรณีท ี ่อาคารอยู ในพื้ นที่ที่ไม มี วิศวกรควบคุ ม 1. ขั้น Preliminary Investigation รวบรวมขอมูลเดิมและสำรวจสภาพจริงดวยการวัดรอยราว การทรุดตัว และใช อย า งใกล ช ิ ด เอกสารทั้ง 4 ฉบั บ ควรใช ร  ว มกั น เครื่องมือ NDT เบื้องตน เพื่อให ก ารประเมิ นอาคารก อนซอ มแซมมี ค วาม 2. ขั้น Detailed Investigation ทดสอบเชิงลึก เชน เก็บตัวอยาง core (ASTM C42), ตรวจสอบคาความตานทานการ ครบถวน แมนยำ และรองรับทั้งขอกฎหมายและ กัดกรอนเหล็ก, วัด deflection และความเอียงโดยใชเกณฑ L/240 และ L/250 หลักวิศวกรรม • หากพบการทรุดตัว ตองบันทึกรายละเอียดพฤติกรรมรวมกับขอมูลธรณีเทคนิค ระดับน้ำใตดิน และประวัติการใชงาน • ผลทั้งหมดสรุปในรายงาน พรอมผลทดสอบ ขอเสนอแนะการซอมหรือเสริมโครงสราง • ประเมินรอยราวโดยระบุตำแหนง ขนาด และลักษณะ ดวยวิธีตรง เชน ไมบรรทัดเปรียบเทียบ (crack comparator) และ ทางออม เชน กลองสองที่แคบ (Borescope) พรอมบันทึกภาพและแผนผัง

76

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

- AS 4349.1 Inspection of Buildings: Prepurchase Inspections (Residential Buildings)

3

การทดสอบและ ตรวจสอบ โครงสราง

- มยผ. 1501-51 ถึง 1507-51 มาตรฐานการ ตรวจสอบโครงสรางคอนกรีตเสริมเหล็กดวย วิธีการทดสอบแบบไมทำลาย

- ACI 228.2R-98 Nondestructive Test Methods for Evaluation of Concrete in Structures

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • ใชการทดสอบแบบไมทำลาย เชน ultrasonic เพื่อตรวจหารอยราวภายในและการกัดกรอนเหล็ก และเมื่อจำเปนควรเก็บ ตัวอยาง core เพื่อวิเคราะหความลึกและพฤติกรรมของรอยราว • วิเคราะหผลกระทบของรอยราวตอความแข็งแรง ความแข็ง และการใชงานของโครงสรางจัดทำรายงานพรอมขอเสนอแนะ วิธีซอมที่เหมาะสมกับลักษณะรอยราวและพฤติกรรมโครงสราง • การตรวจสอบรอยราวผนังกออิฐทำโดยประเมินดวยสายตาในพื้นที่ที่เขาถึงได เพื่อระบุขอบกพรอง • โดยแบงความรุนแรงตามความกวางรอยราว ดังนี้: - < 1 มม.: ไมมีผลตอโครงสราง - < 5 มม.: ผลเล็กนอย อาจมีประตู/หนาตางฝด - 5–15 มม.: เสี่ยงตอความเสียหาย อาจตองเปลี่ยนบางสวน - 15–25 มม.: เสียหายรุนแรง อาจสูญเสียความสามารถในการรับแรงขององคประกอบโครงสราง • ระดับรอยราวสะทอนพฤติกรรมการเคลื่อนตัวของฐานราก • มยผ. 1501-51 ตรวจพินิจดวยสายตา เพื่อประเมินเบื้องตน เชน รอยราว สึกกรอน รั่วซึม และบิดตัว • มยผ. 1502-51 ทดสอบความแข็งแรงดวยคอนกระแทก โดยวัดการสะทอนกลับของพลังงาน ใชเปนดัชนีความแข็งของผิว คอนกรีต • มยผ. 1503-51 ยิงหัวหยั่งทดสอบ เพื่อประเมินความสามารถตานทานการทะลุ เทียบกับกำลังอัดจากหองปฏิบัติการ • มยผ. 1504-51 ใชคลื่นอัลตราโซนิก ตรวจสอบความสมบูรณและความสม่ำเสมอของเนื้อคอนกรีต • มยผ. 1505-51 ตรวจหาตำแหนงและระยะหุมเหล็กเสริม โดยใชการเปลี่ยนแปลงของสนามแมเหล็กไฟฟา • มยผ. 1506-51 ตรวจสอบการสึกกรอนของเหล็กเสริม ดวยการวัดศักยไฟฟาครึ่งเซลล เพื่อประเมินความเสี่ยงการเกิดสนิม • มยผ. 1507-51 ใชคลื่นเรดารตรวจสอบสภาพภายในคอนกรีต โดยเปรียบเทียบคลื่นสะทอนจากจุดปกติกับจุดที่มีความ เปลี่ยนแปลงในเนื้อคอนกรีต • ใชทดสอบแบบไมทำลาย เชน - UPV ใชเครื่องสงคลื่นอัลตราโซนิกสงคลื่นความถี่ผานคอนกรีตเพื่อตรวจสอบความหนาแนนและความสมบูรณของ คอนกรีต - Impact echo ใชแรงกระแทกบนผิวคอนกรีตทำใหเกิดคลื่น เพื่อตรวจสอบความหนาของโครงสรางคอนกรีต ตรวจหา รอยแยกหรือโพรงภายใน - Ground penetrating radar (GPR) ใชเครื่อง GPR จะปลอยคลื่นแมเหล็กไฟฟา ตรวจสอบเหล็กเสริม ตรวจหารอย แยก โพรงในคอนกรีต - Spectral analysis of surface waves (SASW) ใชคลื่นผิวเพื่อประเมินคุณสมบัติทางวิศวกรรมของชั้นดินและวัสดุใต พื้นผิว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

มาตรฐานทั้ง 4 ฉบับมีบทบาทเสริมกันชัดเจน โดย มยผ. 1501–1507 เหมาะใชเปนแนวทางหลักใน ประเทศไทย เนื่องจากใหรายละเอียดชัดเจนดาน อุปกรณ ขั้นตอน และการแปลผลของแตละเทคนิค NDT ไดชัดเจนและนำไปใชจริงไดงาย ขณะที่ ACI 228.2R-98 เปนแนวทางสากลที่ช วยเสริมความ เขา ใจเชิงลึกเกี่ยวกับขอจำกัด ความแมนยำ และ การเลือกใชวิธี NDT อยางเหมาะสม จึงสามารถใช รวมกับ มยผ. เพื่อเพิ่มความถูกตองของผลประเมิน สำหรับ BS EN 13791 และ SS EN 13791-2009 เนนการวิเคราะหกำลังอัดดวยวิธี ทางสถิติ เหมาะ สำหรับการประเมินโครงสรางในสถานที่ จริงอย าง เปนระบบและแมนยำ แมจะอางอิงกลุมอาคารใน ยุโรปและสิงคโปร แตก็สามารถประยุกตใชในไทย ได โดยเฉพาะเมื่อประเมินสมรรถนะของโครงสราง ก อ นซอ มแซม ควรใช อ า งอิ งเอกสารทั ้ง 4 ฉบั บ รวมกันซึ่งจะชวยใหการประเมินโครงสรางมีความ

77

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

- BS EN 13791 Assessment of in-situ compressive strength in structures and precast concrete components - SS EN 13791-2009 Assessment of insitu compressive strength in structures and precast concrete components

4

การวิเคราะห ความคงทน โครงสราง

- กฎกระทรวง ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2527) ออกตาม ความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ.

2522 วาดวยการกําหนดการรับน้ำหนัก ความ ตานทาน ความคงทน ตลอดจน ลักษณะและ คุณสมบัติวัสดุที่ใชในการกอสราง ดัดแปลง หรือซอมแซมอาคาร (ยกเลิก) - กำหนดการออกแบบโครงสรางอาคาร และ ลักษณะและคุณสมบัติของวัสดุที่ใชในงาน โครงสรางอาคาร พ.ศ. 2566

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • ฐานรากลึกประเมินดวย - Sonic echo ใชคอนเล็กตีที่หัวเสาเข็มสรางสัญญาณคลื่นจะเดินทางลงไปในเสาเข็ม เพื่อตรวจสอบความยาว และ ความ สมบูรณของเสาเข็ม - Impulse response ใชแรงกระแทกที่ผิวคอนกรีตเพื่อกระตุนการสั่นของโครงสราง เพื่อตรวจสอบความยาว และ ความ สมบูรณของเสาเข็ม • Frequency response เปนการกระตุนโครงสรางดวยแรงกระแทกหรือการสั่น เพื่อตรวจสอบความสมบูรณของเสาเข็ม • Impedance analysis เปนการวัดความตานทานของเสาเข็มคอนรีตตอแรงสั่นสะเทือน เพื่อคำนวณคาความแข็งแรงและรอยราว • เอกสารเนนการผสานหลายเทคนิคเขาดวยกัน เพื่อเพิ่มความแมนยำและประเมินความสมบูรณของโครงสรางกอนซอมหรือเสริมกำลัง • ระบุแนวทางการประเมินกำลังอัดในโครงสรางคอนกรีตและชิ้นสวนคอนกรีตหลอสำเร็จรูป (precast) • ประเมินกำลังอัดคอนกรีตในโครงสรางจริงดวยการเจาะ core (Ø > 75 มม., l/d = 2:1) และวิธีทางออม เชน rebound hammer และ UPV • ใชในกรณีอาคารเกาที่ตองตรวจสอบความแข็งแรงของคอนกรีต หรือเมื่อสงสัยในคุณภาพวัสดุกอนการเสริมแรงหรือซอมแซม • เปนมาตรฐานวาดวยเรื่อง "การประเมินกำลังอัดของคอนกรีตในสถานที่ (in-situ) และชิ้นสวนคอนกรีตสำเร็จรูป" • ใชการทดสอบรีบาวดแฮมเมอรคัดเลือกตำแหนงกอนเจาะ core เพื่อประเมินกำลังอัดคอนกรีตในสภาพจริง • เจาะ core ขนาด ≥ 100 มม. ทดสอบในหองปฏิบัติการ โดยใชคาเฉลี่ยหากมี ≥ 15 ชิ้น หาก < 15 ชิ้น ใหใชคาต่ำสุดของ ผลทดสอบบวกดวย 4 N/mm2 • หากใชวิธีไมทำลายตองสอบเทียบกับ core test อยางนอย 9–18 จุดเพื่อความแมนยำ • กฎกระทรวง ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2527) แมจะยกเลิกแตยังคงใชกับอาคารที่มีอยูกอน 4 มีนาคม 2567 • ตองประเมินความสามารถรับน้ำหนักของวัสดุโครงสรางเดิมตามคาหนวยแรงสูงสุดที่กฎหมายกำหนด • คอนกรีตไมเสริมเหล็ก ใชหนวยแรงอัดไมเกิน 6 MPa; คอนกรีตเสริมเหล็ก ใชไมเกิน 37.5% ของคาหนวยแรงอัดประลัย และไมเกิน 6.5 Mpa • เหล็กเสริมตองใชหนวยแรงไมเกิน 40–50% ของกำลังคราก • ตองคำนวณโครงสรางโดยใชวิธีที่ยอมรับ เชน วิธีตัวคูณความตานทานและน้ำหนักบรรทุก (LRFD) หรือหนวยแรงที่ยอมให โดยพิจารณาน้ำหนักบรรทุก นค., นจ., รล., รผ., และ รด.

• สมการทั่วไปที่ใช: นป. = 1.4 นค. + 1.7 นจ. และเมื่อตองพิจารณาแรงลม: นป. = 0.75(1.4 นค. + 1.7 นจ.) + 1.6 รล.

• โครงสรางรองรับเครื่องจักรตองเผื่อแรงกระแทก เชน เพิ่ม 20% สำหรับเครื่องจักรเพลา และ 100% สำหรับลิฟต • ใชคาตัวคูณลดกำลัง (Ø) เชน Ø = 0.75 สำหรับเสาคอนกรีตรัดเกลียว และ Ø = 0.90 สำหรับแรงดัด เพื่อประเมินความ มั่นคงกอนซอมหรือดัดแปลง

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช ครบถวน ถูกต อง และเชื่อถือไดทั้งในดานปฏิบัติ และวิชาการ

กฎกระทรวง ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2527) แมถูกยกเลิก แตยังใชกับอาคารที่มีอยูกอน 4 มีนาคม 2567 โดย กำหนดหลั ก เกณฑด านความแข็งแรงและความ คงทนของวั ส ดุ ส ว นกฎกระทรวงว า ด ว ยการ ออกแบบโครงสร า งอาคาร พ.ศ. 2566 ซึ่ ง ประกาศใชแทนกฎกระทรวง ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2527) มี ค วามทั น สมั ย กว า มุ  ง เน น การออกแบบเพื่ อ ประเมิ นความมั ่ น คงก อ นซ อ มหรื อดั ดแปลง จึง เหมาะใชเปนกรอบหลักในการวิเคราะหโครงสราง ขณะเดียวกัน มยผ. 1332-55 ซึ่งเปนมาตรฐาน ดานคอนกรีต ยังชวยประเมินความคงทนและอายุ การใชงานของวัสดุอยางละเอียด เอกสารทั้งสามจึง

78

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - มยผ.1332-55 มาตรฐานงานคอนกรีตเมื่อ พิจารณาความคงทนและอายุการใชงาน

5

การวิเคราะห ฐานรากและชั้น ดิน

- กฎกระทรวง กำหนดฐานรากของอาคารและ พื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566

- ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การ กำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับ อาคาร

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • กอนซอมแซมโครงสรางคอนกรีต ตองตรวจสอบความคงทน เชน การซึมผานน้ำ การหดตัว ความลึกคารบอเนชัน และการ ตานทานคลอไรด โดยเฉพาะในสภาพแวดลอมรุนแรง • ระยะหุมเหล็กขั้นต่ำคำนวณจาก cmin = α × c0 โดย c0 = คาที่แนะนำสำหรับระยะหุมเหล็กเสริม, Cmin= ระยะหุมเหล็ก เสริมนอยสุดที่จำเปนตองเพื่อใหคงทน สำหรับทุกสภาพสิ่งแวดลอม, α ขึ้นกับคุณภาพคอนกรีต เชน α =1.2 สำหรับ คอนกรีตกำลังอัด < 20 MPa หรือ w/b > 0.65 และ α =0.9 สำหรับกำลังอัด > 40 MPa หรือ w/b ≤ 0.45 • กำหนดอายุการใชงานที่ปลอดการซอม เชน เขื่อน/โรงไฟฟา 50 ป, สะพานใหญ 40 ป, อาคารทั่วไป 20 ป เพื่อประเมิน สมรรถนะที่เหลือของโครงสราง • อาคารสูง/อาคารขนาดใหญพิเศษ/อาคารขนาดใหญที่เปนอาคารควบคุมการใชและมีความสูงตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไป/อาคารสูง ตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไปที่กอสรางในโครงการจัดสรรที่ดิน ตองมีรายงานการสำรวจดินฐานราก • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว ถาไมมีรายงานสำรวจดิน - กำหนดคาหนวยแรงแบกทานตามประเภทดิน ดังนี้ หินสด ≤250 kPa, ดินดาน/กรวดแนน ≤200 kPa, ดินเหนียวแข็ง/ ทรายแนน/กรวดแนนปานกลาง ≤100 kPa, ดินเหนียวแข็งปานกลาง/ทรายแนนปานกลาง/กรวดหลวม ≤50 kPa, ดิน เหนียวออน ≤ 20 kPa - กำหนดคาหนวยแรงเสียดทานที่ยอมใหของดินฐานราก ดังนี้ความลึกของดินเหนียว (จากระดับดินเดิม) ≤ 10 ม. ใหใชได ≤ 5 kPa, ถาลึกเกิน 10 ม. แตไมเกิน 15 ม. ใหคิดจากสูตร 5 + (1.6×ความยาวเสา) (kPa), ถามากกวา 15 ม. ใหใชได ≤ 13 kPa - การออกแบบฐานรากในดินเหนียวออนมาก ใหใชคากำลังรับแรงเฉือนไมระบาย ≤ 4 kPa, หนวยแรงเสียดทานยอมให ≤ 1.6 kPa • ฐานรากแผตองหนา ≥ 0.20 ม. และฝงลึก ≥ 1.00 ม. ยกเวนกรณีวางบนชั้นหิน และตองไมมีวัสดุอินทรียที่ยอยสลายไม สมบูรณ • หากใชผลการคำนวณหรือผลการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานรากในการออกแบบ ใหใชหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหไมเกิน 33% (หนึ่งในสาม) ของกำลังแบกทานของดินฐานรากที่คำนวณได หากใชคาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหมากกวา 200 kPa ผูออกแบบตองทำการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานราก โดยใชแผนเหล็กทดสอบ (plate load test) • การออกแบบฐานรากตองวิเคราะหความมั่นคงและพิสูจนการรับน้ำหนักของดิน แมใชวสั ดุถมหรือวัสดุธรรมชาติปะปนกัน ตองไมเกิดการทรุดตัวเฉพาะจุด • วัสดุถมรองรับฐานรากแผ ตองผานตะแกรงเบอร 200 ไมเกิน 25%, บดอัดไดความหนาแนน ≥ 95% ของคามาตรฐาน, CBR ≥ 4%, และควรทดสอบ plate load test • บริเวณหัวและปลายเสาเข็มตองมีเหล็กปลอก ≥ 0.6% ของปริมาตรคอนกรีต และสวนอื่นไมต่ำกวา 0.15% ตามแบบมาตรฐาน

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช ควรใชรวมกัน เนื่องจากแตละฉบับมีจุดเนนที่เสริม กัน เพื่อใหการประเมิ นโครงสรางกอนซอมแซมมี ความครบถวน ครอบคลุมทั้งด านกฎหมาย การ ออกแบบ และวั ส ดุ ซึ ่ งเหมาะสมกั บ บริ บ ทของ ประเทศไทย

กฎกระทรวงกำหนดฐานรากของอาคารและ พื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566 และประกาศ กระทรวงมหาดไทยที่ออกตามกฎกระทรวง เปน กฎหมายหลักของประเทศไทยที่กำหนดประเภท ฐานรากและคา กำลั งรั บ น้ ำหนั ก ของดิ น ใช เ ป น กรอบอ า งอิ ง ในการประเมิ น และออกแบบ ทั้ ง อาคารใหมและอาคารที่ตองซอมแซม นอกจากนี้ใน กรณีที่จำเปนตองตรวจสอบเสาเข็มเดิ มที่ยังคงใช งานอยู จำเปนตองใช มยผ. 1551-51 ซึ่งใชวิ ธี Seismic Test ชวยประเมินไดโดยไม ตองรื้อ ถอน แมกฎหมายไทยมีกรอบชัดเจนแตมาตรฐานสากล เชน BS 8004 และ BS EN 1997 (Part 1 และ 2) ชว ยเสริม รายละเอีย ดที ่ก ฎหมายไทยยั งไม มี โดยเฉพาะการสำรวจดิน การประเมินการทรุดตัว และคาการเสียรูปที่ยอมรับได เชน คายอมรับทั่วไป ที่ 1/500 สำหรับโครงสรางทั่วไป และ 1/150 เปน ขีดจำกัดที่อาจเขาสูภาวะวิกฤตรวมถึงคาการทรุด ตั ว ไม เ กิ น 50 มม. สำหรั บ ฐานรากแยก ซึ ่ ง มี ประโยชนตอการวิเคราะหความมั่นคงของฐานราก ไดอยางครบถวน ในดานเฉพาะทาง AS 2870 ของ ออสเตรเลีย ซึ่ งเนนอาคารพักอาศั ย มีเกณฑการ

79

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

- มยผ. 1551-51 ตรวจสอบความสมบูรณของ เสาเข็ม ดวยวิธี Seismic Test - BS 8004 Code of Practice for Foundations - BS EN 1997 - Part 1: General rules

- BS EN 1997 - Part 2: Ground investigation and testing - AS 2870 Residential Slabs and Footings: Construction

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • การควบคุมแรงอัดใชงานบนเสาเข็มคอนกรีตเสริมเหล็กที่ไมไดอัดแรง ตองไมเกิน 25% ของกำลังอัดของคอนกรีตบนหนา ตัดรวมของเสาเข็ม • ตรวจสอบเสาเข็มเดิมกอนเสริมฐานรากดวยวิธีไมทำลาย โดยใชการทดสอบคลื่นความถี่ต่ำเพื่อตรวจหาความไมตอเนื่องของ เนื้อคอนกรีตจากสัญญาณสะทอนที่หัวเสาเข็ม • การสำรวจธรณีเทคนิคควรมีความลึกมากกวา 2–3 เทาของความกวางฐานราก และจำนวนจุดเจาะไมนอยกวา A/100 (A = พื้นที่อาคาร) เพื่อระบุลักษณะชั้นดิน ความแข็งแรง และพฤติกรรมดินที่อาจกระทบเสถียรภาพของโครงสราง • การตรวจสอบและทดสอบตองเปนไปตามมาตรฐาน BS EN 1997 Part 2 Ground investigation and testing • แบงการตรวจสอบและวิเคราะหสภาพทางธรณีเทคนิคเปน 3 หมวด - หมวดที่ 1 : สำหรับโครงสรางขนาดเล็ก ความซับซอนต่ำ ตั้งอยูบนดินที่เสถียรและคาดการณได และไมมีการขุดลึกต่ำ กวาระดับน้ำใตดิน ตรวจสอบโดยการสังเกต - หมวดที่ 2 : สำหรับโครงสรางและฐานรากทั่วไปที่ไมมีความเสี่ยงพิเศษ ในการตรวจสอบตองมีการวิเคราะหขอมูลธรณี เทคนิคอยางเหมาะสม รวมถึงการทดสอบในสนามและในหองปฏิบัติการ - หมวดที่ 3 : สำหรับโครงสรางหรือสวนของโครงสรางที่อยูนอกเหนือขอบเขตของหมวดที่ 1 และ 2 เชนโครงสรางขนาด ใหญมาก หรือโครงสรางที่มีลักษณะเฉพาะพิเศษ โครงสรางที่ตั้งอยูในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงผิดปกติ เชน ดิน ออน ดินไมเสถียร ตองมีการวัดการเคลื่อนตัวและวิเคราะหตลอดขั้นตอนการกอสราง • คาการเสียรูปเชิงมุมที่ยอมรับได สำหรับโครงสรางทั่วไปนั้นอยูในชวงประมาณชวง 1/2000–1/300 โดยคา 1/500 ยอมรับ ไดสำหรับหลายโครงสราง และ 1/150 เปนคาที่ทำใหเขาสูสถานะวิกฤตขั้นสุดทาย • สำหรับโครงสรางทั่วไปที่ใชฐานรากแยก (isolated foundations) คาการทรุดตัวรวม (total settlement) ที่ยอมรับได โดยทั่วไปคือไมเกิน 50 มิลลิเมตร • การเจาะดินสำรวจตองครอบคลุมชั้นดินทั้งหมดที่มีผลตอการออกแบบ (เชน การเจาะลึกถึง slip surface หรือชั้นที่อาจ เกิด heave/subsidence) และตองรวบรวมขอมูลที่สามารถนำไปใชในการออกแบบฐานรากแบบได • กำหนดขีดจำกัดการทรุดตัวตางระดับของฐานราก (Δ) โดยใชนอยที่สุดตามประเภทโครงสราง - อาคารแบบ full masonry ยอมรับไดสูงสุด L/2000 หรือ 10 มม.

- อาคารแบบ clad frame ซึ่งยืดหยุนกวา ยอมรับไดถึง L/300 หรือ 40 มม.

• คาดังกลาวใชเพื่อควบคุมไมใหโครงสรางเสียหายจากการเคลื่อนตัวของฐานราก

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช ทรุดตัวที่จำแนกตามประเภทโครงสราง สวน AS 1726 ระบุ ว ิ ธ ี ก ารสำรวจดิ น ในกรณี ข  อ มู ล ไม เพียงพอ สำหรับภูมิภาคอาเซียน มาตรฐาน SS EN 19 97-1 แ ล ะ 1 997- 2 ของสิ ง คโปร ก ็ ใช เปรียบเทียบได โดยเฉพาะในบริบทของภูมิอากาศ เขตรอนชื้นที่คลายคลึงกับประเทศไทย อยา งไรก็ ตาม หากอางอิง BS EN แลว SS EN อาจไมจำเปน นอกจากนี้ Code of Practice for Foundations 2017 (2024 Edition) ของฮองกง เปนแนวทางที่ ครอบคลุมและทันสมัย โดยกำหนดคาการทรุดตัว รวมไมเกิน 30 มิลลิเมตร และคาการเสียรูปเชิงมุม ที่ยอมรับไดประมาณ 1/500 สำหรับโครงสรางที่ไม ไวตอการเคลื่อนตัว พรอมขอแนะนำในการประเมิน ความเสี่ยงเพิ่มเติมหากเกินเกณฑ ซึ่งเหมาะสำหรับ เปนตนแบบการพัฒนามาตรฐานสำหรั บประเทศ ไทยในอนาคต

80

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

- AS 1726 Geotechnical Site Investigations

- SS EN 1997-1 Eurocode 7: Geotechnical design - Part 1: General rules

- SS EN 1997-2 Eurocode 7: Geotechnical design - Part 2: Ground investigation and testing - Code of Practice for Foundations 2017 (2024 Edition)

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

• มาตรฐานกำหนดใหสำรวจและทดสอบชั้นดินกอนปรับปรุงฐานราก เพื่อประเมินสาเหตุความเสียหายของโครงสราง • รวบรวมขอมูลลักษณะทางวิศวกรรมธรณี ระดับน้ำใตดิน สมบัติเชิงกลของดินและความเสี่ยงจากการทรุดตัวหรือแรงดันน้ำ • การดำเนินงานตองเปนขั้นตอน ไดแก ทบทวนขอมูลเดิม, ประเมินพื้นที,่ เจาะสำรวจภาคสนาม, วิเคราะหในหองปฏิบัติการ และจัดทำรายงานขอมูลและรายงานวิเคราะหเพื่อสนับสนุนการออกแบบและลดความเสี่ยง • มาตรฐาน EN 1997-1 (Eurocode 7) ใชอัตราสวนความปลอดภัย (Partial Factors) โดยเพิม่ แรงกระทำ ลดคาคุณสมบัติ ดิน และกำลังตานทาน เพื่อความปลอดภัยจากความไมแนนอน โดยตองพิจารณาระดับน้ำใตดิน • คาการเสียรูปเชิงมุมที่ยอมรับไดประมาณ 1/500 สำหรับโครงสรางทั่วไป และ 1/150 เปนขีดจำกัดที่อาจเขาสูภาวะวิกฤต • ฐานรากแยกยอมใหทรุดตัวรวม ≤ 50 มม. โดยอาจพิจารณาใหมากกวานี้ไดหากไมเกินคาการเสียรูปเชิงมุม และใชไดกับ โครงสรางทั่วไปที่รับน้ำหนักสม่ำเสมอเทานั้น • แนวทางการวางแผน การทดสอบ วิเคราะหผลการทดสอบทั้งภาคสนาม และในหองปฏิบัติการ ตลอดจนการกำหนด คาพารามิเตอรทางธรณีเทคนิคที่จำเปน สำหรับการตรวจสอบงานออกแบบ โดยมีบทบาทสำคัญในการประเมินความ แข็งแรงและเสถียรภาพของชั้นดิน เพื่อรองรับการวิเคราะหสมรรถนะของโครงสราง • โครงสรางที่ไมไวตอการเคลื่อนตัวใชเกณฑ: ทรุดตัวรวม ≤ 30 มม. และ การเสียรูปเชิงมุม ≈ 1/500 • หากคาดวาทรุดเกินเกณฑ ตองวิเคราะหเพิ่มเติมเพื่อยืนยันวาไมเกิด overstress หรือปญหาใชงานในโครงสรางหลักหรือ โครงสรางเชื่อมตอ

81

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ 6

หัวขอยอย การวิเคราะห ความมั่นคง โดยรวม

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - มยผ. 1552-51: มาตรฐานการตรวจวัดการ เคลื่อนตัวของอาคาร

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • ตรวจวัดการทรุดตัวและความเอียงตองใชเครื่องมือแมนยำสูง คลาดเคลื่อนไมเกิน ±1.0 มม. และมาตรวัดความเอียง ละเอียด 8 พิลิปดา • การตรวจโครงสรางใตดินใชทอวัดความเอียง ±2.0 มม./25 ม., มาตรวัดการยืดตัวชนิดแทง ±0.1 มม., ชนิดเทป ±0.15 มม., ชวงวัด ≥ 20 ม.

• การยอมรับการทรุดตัวตองเปนไปตามนิยามและเกณฑในรูปและตาราง

- International Building Code (IBC) – International Code Council (ICC)

• อาคารที่ตองซอมแซมตองไดรับการวิเคราะหความแข็งแรงและเสถียรภาพ โดยพิจารณาโหลดตาง ๆ รวมถึงระดับความ เสี่ยง ขอกำหนดดานการเสียรูป และแนวทางการเสริมกำลังที่เหมาะสมตามหลักวิศวกรรม • ตองมีการสำรวจและวิเคราะหดินอยางละเอียด เพื่อประเมินคุณสมบัติทางธรณีเทคนิค ความสามารถในการรับน้ำหนัก การ ทรุดตัว และเสถียรภาพของฐานรากเดิม • การออกแบบหรือเสริมฐานรากตองอางอิงคามาตรฐานหรือผลทดสอบ พรอมเลือกใชระบบฐานรากที่เหมาะสม เพื่อให โครงสรางสามารถรองรับน้ำหนักและคงเสถียรภาพไดอยางปลอดภัยหลังซอมแซม • ประเมินกำลังรับน้ำหนักของฐานรากโดยใชสมการ ϕQus ≥ Qu โดย Qu คือแรงกระทำภายนอก Qus คือคากำลังรับน้ำหนัก ของฐานราก คาปจจัยความตานทาน ϕ ขึ้นกับลักษณะแรงที่กระทำ เชน ϕ= 0.45 สำหรับแรงกดในแนวดิ่งบนเสาเข็ม เดี่ยว และ ϕ = 0.65-0.85 สำหรับแรงลื่นไถลหรือแรงดึงในระบบฐานรากกลุม • คากำลังรับแรงของดินประเมินจาก SPT, CPT หรือ su โดยใช FS = 2.0 สำหรับ ASD หรือใช ϕ สำหรับ LRFD • เกณฑการทรุดตัวตางระดับสำหรับอาคารสำคัญตองไมเกิน δ/L ≤ 1/500

- ASCE/SEI 7-22 Minimum Design Loads for Buildings and Other Structures

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช การประเมินความมั่นคงของอาคารที่เสียหายหรือมี แนวโนมจะวิบัติ ตองอาศัยทั้งขอมูลโครงสรางและ กรอบกฎหมายที่ชัดเจน สำหรับประเทศไทย มยผ.

1552-51 ใหแนวทางการวั ดการเคลื ่อ นตัว ไป จนถึ ง การประเมิ น แนวโน ม การทรุ ด ตั ว ทำให สามารถติดตามและเปรียบเทียบขอมูลในชวงเวลา กอนและหลั งการซ อมแซมไดอย างตอเนื ่ อ งและ แมนยำ จึงเหมาะใชเปนเกณฑหลักในการติ ดตาม เสถี ย รภาพของอาคาร ขณะที ่ International Building Code (IBC) ให ภ าพรวมด า นความ มั่นคง รวมถึงการประเมินฐานรากเดิ มจากขอมูล ธรณีเทคนิค สวน ASCE/SEI 7-22 ใหรายละเอียด น้ำหนักบรรทุกขั้นต่ำ ซึ่งสามารถประยุกตใชในการ วิเคราะหกำลังรับ น้ ำหนักของโครงสรางที่เปลี ่ยน สภาพจากเดิมได นอกจากนี้ Building Control Act 1989 มี แ นวทางควบคุม อาคารเสี ย หายที่ ชัดเจน ซึ่งสามารถใชเปนตนแบบในการกำกับดูแล และออกขอกำหนดในบริบทไทยได

82

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - Building Control Act 1989

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • กรรมาธิการควบคุมอาคาร (Commissioner of Building Control): สามารถสั่งใหตรวจสอบอาคารหากมีเหตุเชื่อวาไม ปลอดภัย เชน โครงสรางเสียหายหรือฐานรากไมมั่นคง • วิศวกรที่ไดรับมอบหมายตองตรวจสอบสภาพโครงสรางและจัดทำรายงานเสนอแนวทางซอมหรือรื้อถอน พรอมประเมินผล กระทบดานเสถียรภาพของอาคารหรือพื้นที่โดยรอบ • หากเจาของไมปฏิบัติตาม อาจถูกสั่งปดอาคาร และตองรับผิดชอบคาใชจายทั้งหมดในการตรวจสอบหรือแกไข

การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

ตารางที่ 4.2 การวิเคราะหหลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐานสำหรับการเลือกใชในหัวขอ “การเสริม และปรับปรุงฐานราก” ลำดับ 1

หัวขอยอย ประเภทและ เทคนิคการเสริม ฐานราก

หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย - BS EN 14199 Execution of special geotechnical works: Micro piles

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • Micropiles คือเสาเข็มขนาดเล็ก เสนผานศูนยกลาง ≤ 300 มม. (แบบเจาะ) และ ≤ 150 มม. (แบบตอก) เหมาะกับงาน เสริมฐานรากในพื้นที่จำกัด ทำหนาที่ถายแรงจากโครงสรางสูดิน โดยสามารถเพิ่มกำลังรับแรงของเสาไมโครไพลไดดวย การอัดปูน (grouting) • กำหนดใหจำแนกประเภทตามลักษณะการติดตั้งประกอบดวย - Single micropile, Micropile groups - Reticulated micropiles, - Micropile walls (ติดตั้งหลายตนเพื่อสรางผนังรับแรง) • Micropile สามารถออกแบบไดหลายรูปแบบเพื่อใหเหมาะกับสภาพชั้นดิน ไดแก (1) หนาตัดคงที่ (uniform cross section) (2) เปลี่ยนขนาดชวงชั้น (telescopic shaft) (3) ขยายแกน (shaft enlargements) (4) ขยายฐาน (base enlargement) • การขยายฐานหรือแกนชวยเพิ่มพื้นที่รับแรงและแรงฝดรอบเสาเพื่อเพิ่มความสามารถในการรับน้ำหนัก • เสาไมโครไพลเหล็กแบบตอกตองควบคุมคาความเคนขณะตอกไมเกิน 0.9 เทาของคากำลังครากของวัสดุ ตำแหนงใน แนวระนาบคลาดเคลื่อนไดไมเกิน 50 มม. การเบี่ยงเบนจากแนวแกนอนุญาตไดไมเกิน 2% ของความยาวเสา

การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช แนวทางตามมาตรฐาน BS EN ทั ้ ง สี ่ ฉ บั บ ที ่ ก ล า วถึ ง มี ค วาม เหมาะสมอยางยิ่งตอการประยุกตใชในประเทศไทย โดยเฉพาะใน เขตเมื องที่มีข อจำกัดดานพื้นที่ และสภาพดินออน โดย BS EN 14199 รองรับการใชไมโครไพลที่มีขนาดเล็กและสามารถติดตั้งใน พื้นที ่แคบ โดยไมรบกวนโครงสรางเดิ มมากนัก ขณะที่ BS EN 12715 เสนอการเลือกเทคนิคการอัดวัสดุจากคาการซึมน้ำของดิน ซึ่งดินในกรุงเทพมักมีคาการซึมน้ำต่ำ (k < 10-6 m/s) จึงเหมาะ กับการใช chemical grouting หรือ jet grouting ตาม BS EN 12716 ที่สามารถเพิ่มความแข็งแรงของดินไดมากและลดการทรุด ตัวไดอยางมีประสิทธิภาพ สวน BS EN 12699 ใหแนวทางการใช เสาเข็มแบบแทนที่ดินที่ลดการรบกวนโครงสรางโดยรอบ เหมาะ กั บ พื ้ น ที ่ ท ี ่ ย ั ง มี ก ารใช ง านอยู  ห รื อ มี ค วามอ อ นไหวต อ การ สั่นสะเทือน ซึ่งลวนสอดคลองกับ ขอจำกัดของงานกอสรางหรือ ปรับปรุงฐานรากในเมืองไทย อยางไรก็ตาม การเลือกใชเทคนิคใด

83

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย - BS EN 12715 Execution of special geotechnical work: Grouting

- BS EN 12716 Execution of special geotechnical work: Jet Grouting

- BS EN 12699 Execution of Special Geotechnical Work: Displacement Piles

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • การเสริมฐานรากดวย Grouting คือการอัดวัสดุเหลว เชน ซีเมนตหรือสารเคมี เขาไปในดินหรือหิน เพื่อเพิ่มความ แข็งแรง ลดการทรุดตัว หรือปดโพรงใตฐานราก • แบงเปน displacement grouting (ทำใหดินเคลื่อนที่) และ grouting without displacement (ไมทำใหดินเคลื่อนที่) เหมาะกับพื้นที่จำกัด • เลือกประเภท grout ตามคาการซึมน้ำของดิน (K) และขนาดรอยแยก (e) - K > 5×10-3 m/s: ใชการอัดแบบแทรกซึม permeation grouting ดวยซีเมนต - แตถา K < 1×10-4 m/s: ตองใชน้ำยาเฉพาะทาง เชน สารเคมีหรือซีเมนตละเอียด - รอยแยก > 100 มม.: ใช mortar หรือ polyurethane - แตถารอยแยก < 0.1 มม.: ตองใชสารแขวนลอยละเอียดมาก เชน ซิลิเกตเจลหรือสารแขวนลอยละเอียด • ควบคุมคุณภาพ grout ดานความหนืด ความหนาแนน เวลาเซตตัว การแยกน้ำ และกำลังอัดหลังแข็งตัว • Jet grouting (ตัด-ผสม-แข็งตัว) ตองออกแบบตามวัตถุประสงคใชงาน เชน เสริมฐานรากเดิม ปองกันน้ำซึม หรือเพิ่ม ความแข็งแรงมวลดิน ทั้งในงานชั่วคราวและถาวร • ระบบ jet grouting แบงเปน 4 ประเภท: - ระบบของไหลเดียว (single system) – ใชน้ำยาอัดชนิดเดียว - ระบบสองของไหล (อากาศ) [double (air) system] – เพิ่มลมอัดชวยตัดดิน - ระบบสองของไหล (น้ำ) [double (water) system] – ใชน้ำแรงดันสูงรวมกับน้ำยาอัด - ระบบสามของไหล (triple system) – ใชน้ำ, น้ำยาอัด, และอากาศรวมกันเพื่อขยายคอลัมนไดสูงสุด

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช จำเปนตองประเมินสภาพดิน พื้นที่หนางาน และขอจำกัดเฉพาะ ของแตละโครงการรวมดวย

• คาพารามิเตอรการทำงาน: - Single/Double (air): แรงดัน grout 30–50 MPa, อัตราการไหล 50–450 ลิตร/นาที - Double (water)/Triple: แรงดันน้ำ 30–60 MPa, แรงดัน grout >2 MPa, อัตราการไหลของน้ำ 50–150 ลิตร/ นาที, อัตราการไหลของ grout 50–200 ลิตร/นาที - Double (air)/Triple: แรงดันอากาศ 0.2–1.7 MPa, อัตราการไหลของอากาศ 3 – 12 m³/นาที • พารามิเตอรเหลานี้ชวยควบคุมขนาดคอลัมนดิน–ซีเมนตอยางแมนยำ เหมาะสำหรับเสริมฐานรากหรือยกอาคารที่ทรุดตัว • เสาเข็มแบบ displacement เปนเสาเข็มประเภทติดตั้งโดยใชแรงกระแทก แรงสั่น กด แรงหมุน หรือผสมกัน วัสดุไดแก เหล็กหลอ เหล็กกลา คอนกรีต ไม และ grout ทั้งแบบหลอในที่และสำเร็จรูป • ตองควบคุมแรงตอกไมเกินคากำลังวัสดุ: - เสาเข็มคอนกรีตอัดแรง ≤ 0.8×กำลังอัดคอนกรีต - เสาเข็มเหล็ก ≤ 0.9×กำลังคราก และ

84

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

2

หัวขอยอย

การออกแบบ โครงสรางฐาน รากเสริม

หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย

- กฎกระทรวง กำหนดฐานรากของ อาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566

- มยผ. 1107-61 มาตรฐาน คุณลักษณะเฉพาะของเหล็ก โครงสรางรูปพรรณที่ใชในงาน โครงสรางอาคาร

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ - เสาเข็มเบี่ยงเบนในแนวราบ ≤ 100 มม.

• ตองทดสอบเสาเข็มเพื่อยืนยันความสามารถรับน้ำหนักและความสมบูรณ เชน Pile Load Test, Dynamic Load Test และ Integrity Test • อาคารสูง/อาคารขนาดใหญพิเศษ/อาคารขนาดใหญที่เปนอาคารควบคุมการใชและมีความสูงตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไป/อาคารสูง ตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไปที่กอสรางในโครงการจัดสรรที่ดิน ตองมีรายงานการสำรวจดินฐานราก • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว ถาไมมีรายงานสำรวจดิน - กำหนดคาหนวยแรงแบกทานตามประเภทดิน ดังนี้ หินสด ≤250 kPa, ดินดาน/กรวดแนน ≤200 kPa, ดินเหนียว แข็ง/ทรายแนน/กรวดแนนปานกลาง ≤100 kPa, ดินเหนียวแข็งปานกลาง/ทรายแนนปานกลาง/กรวดหลวม ≤50 kPa, ดินเหนียวออน ≤ 20 kPa - กำหนดคาหนวยแรงเสียดทานที่ยอมใหของดินฐานราก ดังนี้ ความลึกของดินเหนียว (จากระดับดินเดิม) ≤ 10 ม. ให ใชได ≤ 5 kPa, ถาลึกเกิน 10 ม. แตไมเกิน 15 ม. ใหคิดจากสูตร 5 + (1.6×ความยาวเสา) (kPa), ถามากกวา 15 ม. ใหใชได ≤ 13 kPa - การออกแบบฐานรากในดินเหนียวออนมาก ใหใชคากำลังรับแรงเฉือนไมระบาย ≤ 4 kPa, หนวยแรงเสียดทานยอม ให ≤ 1.6 kPa • เสาเข็มที่ออกแบบใหปลายอยูในชั้นทรายตองฝงในชั้นทรายที่มีความหนา ≥ 3 ม. ถาชั้นทรายหนา < 3 ม. ตองพิจารณา คาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหจากชั้นดินถัด • เสาเข็มที่ออกแบบใหปลายอยูใ นชั้นทรายตองฝงในชั้นทรายที่มีความหนา ≥ 3 ม. ถาชั้นทรายหนา < 3 ม. ตองพิจารณา คาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหจากชั้นดินถัด • เสาเข็มเจาะ หรือเสาเข็มหลอในที่ หากอยูในดินเหนียวออนตองใชเหล็กเสริม ≥ 0.5% ของหนาตัดเสาเข็ม (Ø ≥ 12 มม., จำนวน ≥ 6 เสน) หากเทคอนกรีตในเสาเข็มตนหนึ่งเสร็จแลวภายใน 24 ชม. เจาะตนถัดไปตองหาง ≥ 6 เทาของเสน ผานศูนยกลางเสาเข็มตนที่ใหญกวา (วัดจากกึ่งกลาง) • ความหนาของฐานคอนกรีต สำหรับเสาเข็มแบบรับแรงเสียดทานเปนหลักตองมีความหนา ≥ 20 cm, เสาเข็มแบบอื่น ตองมีความหนา ≥ 35 cm • ระยะหุมเสาเข็ม (Concrete Cover) - สำหรับเสาเข็มเดี่ยว ตองมีระยะหุมหัวเสาเข็ม ≥ 15 cm ระยะหุมขอบเสาเข็ม ≥ ½ × เสนผานศูนยกลางของเสาเข็ม - เสาเข็มกลุม ตองมีระยะหุมหัวเสาเข็ม ≥ 7.5 cm ระยะหุมขอบเสาเข็ม ≥ ½ × เสนผานศูนยกลางของเสาเข็มตนริม • การใชเหล็กรูปพรรณเสริมฐานรากตองเลือกวัสดุที่มีคุณสมบัติเชิงกลเหมาะสม เชน เหล็กรีดรอนชนิด SM490 ตองมีคา ความตานแรงดึงที่จุดคราก ≥ 315 MPa, คาความตานแรงดึงประลัย 490–610 MPa และคาการยืดต่ำสุด ≥ 19% (เหล็กหนา ≤ 16 มม.)

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

กฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2566 เป น กรอบกฎหมายหลั ก ในการ ออกแบบฐานรากในประเทศไทย โดยกำหนดคารับน้ำหนักของดิน ตามประเภทและความลึ ก ซึ ่ งช ว ยควบคุ มความปลอดภั ย ใน ภาพรวมได อ ย างชั ดเจน แตเ นื่ อ งจากยัง ขาดรายละเอี ย ดเชิ ง วิเคราะหด านวิศ วกรรม จึ งควรเสริม ดว ยมาตรฐานสากล เชน ASCE 20-96 ที่ใหแ นวทางการวิเคราะหโ หลด แรงตาน และ กำหนดคา safety factor (แนะนำ 2.0–2.5) ที่เหมาะสม ขณะที่ AS 2159 เนนการประเมินแรงดึงและแรงดานขางจากสภาพดิน จริง ซึ่งชวยใหเรื่องการออกแบบ โดยเฉพาะในพื้นที่ดินเหนียวออน สวน Code of Practice for Foundations (2024) เหมาะกับ บริบทเมือง เนื่องจากเนนการเสริมฐานรากอาคารเดิมรวมกับการ ควบคุมการทรุดตัว สำหรับ มยผ. 1107-61 แมมุงที่วัสดุเหล็ก แต มี บ ทบาทในระบบฐานรากเสริมที่ใชโครงสรางเหล็กรับ น้ำหนัก โดยเฉพาะในระบบที่ใชเหล็กเปนเสาเข็มหรือคานรองรับน้ำ หนัก การผสานกฎหมายไทยกับ มาตรฐานสากลเหลานี้จึงชว ยใหการ ออกแบบมีทั้งความปลอดภัยตามขอบังคับ และตามหลักวิศวกรรม

85

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย

- ASCE 20-96 Standard Guidelines for the Design and Installation of Pile Foundations - AS 2159 Piling: Design and Installation

- Code of Practice for Foundations 2017 (2024 Edition)

3

กระบวนการ ติดตั้ง

- ASCE 20-96 Standard Guidelines for the Design and

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • การออกแบบเสาเข็มเสริม (pile underpinning) เพื่อใชในกรณีที่ฐานรากเดิมมีปญหาการทรุดตัวหรือไมสามารถรับ น้ำหนักไดเพียงพอ อาจใชเสาเข็มประเภทขนาดเล็ก เชน micro-pile หรือ mini-pile และสามารถติดตั้งไดในพื้นที่ จำกัดหรือภายในอาคาร • การออกแบบเสาเข็มเสริม (pile underpinning) เพื่อใชในกรณีที่ฐานรากเดิมมีปญหาการทรุดตัวหรือไมสามารถรับ น้ำหนักไดเพียงพอ อาจใชเสาเข็มประเภทขนาดเล็ก เชน micro-pile หรือ mini-pile และสามารถติดตั้งไดในพื้นที่ จำกัดหรือภายในอาคาร • การออกแบบตองพิจารณาแรงปลายเสาและแรงเสียดทานผิว ใช Factor of Safety 2.0–2.5 (ASD) รวมกับผลทดสอบ SPT หรือ CPT • มาตรฐานจำแนกเสาเข็มเปน displacement piles และ non-displacement piles พรอมกำหนดการทดสอบเพื่อ ประเมินกำลังรับน้ำหนักในการปรับปรุงฐานราก • เสาเข็มขนาดเล็ก (Micro pile) จัดอยูในประเภท small displacement piles (หนาตัด < 300 มม.) ติดตั้งโดยดัน ตอก หรือสกรู เหมาะกับพื้นที่จำกัดและลดแรงสั่น • เสาเข็มแบบเจาะอัดน้ำปูน (grouted piles) จัดอยูในกลุม non-displacement piles ใช post-grouting เสริมกำลัง และตองมีระบบค้ำยันระหวางการขุด • สำหรับ Mini pile - เปนเสาเข็มเจาะที่มีปลอกเหล็กขนาด ≤ 450 มม., มีเหล็กเสริม ≤ 5 เสน (แตละเสนมี Ø ≤ 50 มม.) รับน้ำหนักไม เกิน 2,350 kN - แรงเคนที่อนุญาตในเหล็กเสริม ≤ 47.5% ของกำลังคราก - แรงยึดเกาะระหวางเหล็กเสริมกับปูนสูงสุดเทากับ 0.8 MPa - ปูนที่ใชตองมีกำลังอัด ≥ 30 MPa เมื่อบมครบ 28 วัน และไมหดตัวหลังจากฉีดอัดเสร็จ - เหล็กเสริมตองมีระยะหาง ≥ 20 มม., ชั้นปูนหุมรอบเหล็กเสริมหนา ≥ 30 มม.

• สำหรับ CFA Pile - พิจารณากำลังรับน้ำหนักจากแรงเสียดทานดินรอบเสาเข็มและแรงที่ปลายเสา - ควบคุมปริมาณปูนที่เติม ≥ 15% ของที่คำนวณจากขนาดรูเจาะ เพื่อใหรูเต็มแนน - หากมีสิ่งกีดขวางและจำเปนตองเปลี่ยนตำแหนง/กลบหลุมใหม ตองประเมินความยาวเสาเข็มใหม และ ไมพิจารณา แรงเสียดทานดินเหนือสิ่งกีดขวางในการออกแบบ • การออกแบบเสาเข็มเสริม (pile underpinning) เพื่อใชในกรณีที่ฐานรากเดิมมีปญหาการทรุดตัวหรือไมสามารถรับ น้ำหนักไดเพียงพอ อาจใชเสาเข็มประเภทขนาดเล็ก เชน micro-pile หรือ mini-pile และสามารถติดตั้งไดในพื้นที่ จำกัดหรือภายในอาคาร

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

มาตรฐาน ASCE 20-96 และ AS 2159 มีความเหมาะสมอยาง ยิ่งตอการประยุกตใชในบริบทประเทศไทย โดยเฉพาะในงานเสริม ฐานรากที่ตองการความแมนยำและสามารถควบคุมคุณภาพได ทั้ง

86

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย Installation of Pile Foundations - BS EN 12699 Execution of Special Geotechnical Work: Displacement Piles - AS 2159 Piling: Design and Installation

- BS EN 14199 Execution of special geotechnical works: Micro piles

- BS EN 12715 Execution of special geotechnical work: Grouting - BS EN 12716 Execution of special geotechnical work: Jet Grouting

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • การติดตั้งเสาเข็มเสริมตองไดรับการ ทดสอบภาคสนาม เพื่อยืนยันคาความสามารถรับน้ำหนัก • เปนเสาเข็มประเภทติดตั้งโดยใชแรงกระแทก แรงสั่น กด แรงหมุน หรือผสมกัน วัสดุไดแก เหล็กหลอ เหล็กกลา คอนกรีต ไม และ grout ทั้งแบบหลอในที่และสำเร็จรูป • ตองควบคุมแรงตอกไมเกินคากำลังวัสดุ: (1) เสาเข็มคอนกรีตอัดแรง ≤ 0.8×กำลังอัดคอนกรีต (2) เสาเข็มเหล็ก ≤ 0.9× กำลังคราก และ (3) เสาเข็มเบี่ยงเบนในแนวราบ ≤ 100 มม.

• เสาเข็มขนาดเล็ก (Micro pile) จัดอยูในประเภท small displacement piles ติดตั้งโดยดัน ตอก หรือสกรูโดยไมกอใหเกิด การรบกวนดินมาก ซึ่งเหมาะสำหรับใชงานในพื้นที่จำกัดหรือตองการลดแรงสั่นสะเทือน โดยเฉพาะเสาเข็มที่ติดตั้งดวยการดัน มีการกำหนดแรงดันติดตั้งขั้นต่ำตามความยาวของเสาเข็ม • เสาเข็มแบบเจาะอัดน้ำปูน (grouted piles) จัดอยูในกลุม non-displacement piles ตองใชระบบค้ำยันระหวางการ ขุดหลุม เชน temporary casing หรือ drilling fluid • กำหนดใหจำแนกประเภทตามลักษณะการติดตั้งประกอบดวย - Single micropile, Micropile groups - Reticulated micropiles, - Micropile walls (ติดตั้งหลายตนเพื่อสรางผนังรับแรง) • Micropile สามารถออกแบบไดหลายรูปแบบเพื่อใหเหมาะกับสภาพชั้นดิน ไดแก (1) หนาตัดคงที่ (uniform cross section) (2) เปลี่ยนขนาดชวงชั้น (telescopic shaft) (3) ขยายแกน (shaft enlargements) (4) ขยายฐาน (base enlargement) • การขยายฐานหรือแกนชวยเพิ่มพื้นที่รับแรงและแรงฝดรอบเสาเพื่อเพิ่มความสามารถในการรับน้ำหนัก • เสาไมโครไพลเหล็กแบบตอกตองควบคุมคาความเคนขณะตอกไมเกิน 0.9 เทาของคากำลังครากของวัสดุ ตำแหนงใน แนวระนาบคลาดเคลื่อนไดไมเกิน 50 มม. การเบี่ยงเบนจากแนวแกนอนุญาตไดไมเกิน 2% ของความยาวเสา • การเสริมฐานรากดวย Grouting คือการอัดวัสดุเหลว แบงเปน displacement grouting (ทำใหดินเคลื่อนที่) และ grouting without displacement (ไมทำใหดินเคลื่อนที่) เหมาะกับพื้นที่จำกัด • ควบคุมคุณภาพ grout ดานความหนืด ความหนาแนน เวลาเซตตัว การแยกน้ำ และกำลังอัดหลังแข็งตัว • ระบบการติดตั้ง jet grouting แบงเปน 4 ประเภท: (1) ระบบของไหลเดียว (single system) – ใชน้ำยาอัดชนิดเดียว (2) ระบบสองของไหล (อากาศ) [double (air) system] – เพิ่มลมอัดชวยตัดดิน

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช สองฉบับใหแนวทางการออกแบบและติดตั้งเสาเข็มโดยครอบคลุม ตั ้ งแต ก ารวิเ คราะห แรงตา นของดิ น การเลือ กเทคนิค ติ ดตั้งที่ เหมาะสม (driven, bored, screw piles) ไปจนถึงการทดสอบ ภาคสนามระหว างและหลั งการติ ดตั ้ ง ซึ ่งสอดคล อ งกั บ ความ ตองการในพื้นที่ออนไหว ที่มีขอจำกัดดานพื้นที่และดินเหนียวออน ขณะที่ BS EN 12699 และ BS EN 14199 เหมาะกับการติดตั้ง เสาเข็มโดยเนนลดผลกระทบตอโครงสรางโดยรอบ โดยเฉพาะไม โครไพลตาม BS EN 14199 ที ่เหมาะกับ พื้ นที่เขา ถึ งยากหรื อ อาคารใชงานอยู นอกจากนี้ BS EN 12715 และ BS EN 12716 ซึ ่ ง เป น แนวทางด า น grouting และ jet grouting ยั ง ให รายละเอียดการควบคุมแรงดัน อัตราการไหล และเทคนิคการอัด วัสดุอยางชัดเจน ช วยใหสามารถเสริมดินหรือฐานรากไดอย าง แม น ยำในพื้น ที ่ที ่ไ ม สามารถใชเสาเข็ม ทั่ว ไปได จึ ง กล าวไดวา มาตรฐานเหล า นี ้ ม ี ค วามครอบคลุ ม และสามารถปรั บ ใช ใ ห เหมาะสมกับสภาพพื้นที่จำกัดและดินเหนียวออนในประเทศไทย ไดอยางมีประสิทธิภาพ

87

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

4

หัวขอยอย

การทดสอบและ ตรวจสอบ

หลักเกณฑ ขอบังคับ กฎหมาย

- มยผ. 1561-51 ถึง มยผ. 156551 มาตรฐานการตรวจสอบรอย เชื่อมโครงเหล็กรูปพรรณดวยวิธีการ ทดสอบแบบไมทำลาย

- ASTM D1143 Standard Test Methods for Deep Foundation Elements Under Static Axial Compressive Load

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ (3) ระบบสองของไหล (น้ำ) [double (water) system] – ใชน้ำแรงดันสูงรวมกับน้ำยาอัด (4) ระบบสามของไหล (triple system) – ใชน้ำ, น้ำยาอัด, และอากาศรวมกันเพื่อขยายคอลัมนไดสูงสุด • คาพารามิเตอรในการทำงานติดตั้ง: - Single/Double (air): แรงดัน grout 30–50 MPa, อัตราการไหล 50–450 ลิตร/นาที - Double (water)/Triple: แรงดันน้ำ 30–60 MPa, แรงดัน grout >2 MPa, อัตราการไหลของน้ำ 50–150 ลิตร/ นาที, อัตราการไหลของ grout 50–200 ลิตร/นาที - Double (air)/Triple: แรงดันอากาศ 0.2–1.7 MPa, อัตราการไหลของอากาศ 3–12 m³/นาที • มยผ. 1561-51 ตรวจดวยวิธตี รวจพินิจ เครื่องมือวัดสำหรับตรวจสอบ เชน เกจวัดรอยเชื่อม ฟุตเหล็ก ตลับเมตร • มยผ. 1562-51 ตรวจดวยวิธกี ารทดสอบดวยคลี่นเสียงความถี่สูง เครื่องมือวัดสำหรับตรวจสอบคือเครื่องสงคลื่นเสียงอัล ตราโซนิกตองเปนชนิดสงคลื่น–สะทอนคลื่น (Pulse Echo Ultrasonic Instrument) • มยผ. 1563-51 ตรวจดวยวิธกี ารทดสอบดวยผงแมเหล็ก (Magnetic Particle Testing) • มยผ. 1564-51 ตรวจดวยวิธกี ารทดสอบดวยสารแทรกซึม (Penetrant Testing) • มยผ. 1565-51 ตรวจดวยวิธกี ารทดสอบดวยรังสี (Radiographic Testing) • เกณฑการยอมรับรอยบกพรองของรอยเชื่อมตองเปนไปตามมาตรฐาน โดยรอยแตก และการเชื่อมไมตอเนื่อง ไมอนุญาต ใหเกิดขึ้นในทุกกรณี • เสาเข็มเสริมสามารถทดสอบ Static Axial Compressive Load Test เชน Quick Test, Maintained Load Test หรือ CRP Test เพื่อยืนยันความสามารถรับน้ำหนัก • คาทดสอบควร ≥ 2 เทาของ Design Load และอาจทดสอบถึง Failure Load โดยวัดแรง–การเคลื่อนที่ทุก 30–60 วินาที

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

มาตรฐาน มยผ. 1561-51 ถึง 1565-51 มีความสำคัญต อ การ ควบคุมคุณภาพรอยเชื่อมของชิ้นสวนเหล็กในระบบฐานรากเสริม ซึ่งหากไมไดตรวจสอบอย างถูกต อง อาจทำให เกิดการวิบ ัติ ของ โครงสรางได โดยเฉพาะในโครงการที่ตองใชเหล็กเปนสวนประกอบ หลักของฐานราก ขณะที่ ASTM D1143 เปนมาตรฐานสากลที่ใช ทดสอบกำลังรับน้ำหนักของเสาเข็มหลังการติดตั้ง ซึ่งสามารถยืนยัน ประสิทธิภาพของการเสริมฐานรากไดอยางแมนยำ ทั้งสองมาตรฐาน จึงมีความเหมาะสมในการประยุกตใชรวมกันในบริบทของประเทศ ไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ทรุดตัวสูงหรือเขตเมืองที่มีขอจำกัดด าน พื้นที่ และไมสามารถเสี่ ยงตอความลมเหลวทางโครงสราง การใช มาตรฐานเหลานี้ชวยเสริมความมั่นใจในดานความแข็งแรงของวัสดุ และประสิทธิภาพของงานเสริมฐานราก

88

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report)

ตารางที่ 4.3 การวิเคราะหหลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐานสำหรับการเลือกใชในหัวขอ “การปรับระดับ หรือเคลื่อนยายอาคาร” ลำดับ 1

หัวขอยอย การปฏิบัติตาม ขอกำหนดดาน ผังเมืองในการ ปรับระดับและ เคลื่อนยาย อาคาร

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562 - กฎกระทรวงหรือประกาศกระทรวงวา ดวยการบังคับใชผังเมืองรวมในแตละ จังหวัด

- กฎกระทรวง ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2526) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุม

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • กรุงเทพมหานคร และนนทบุรี ใชระบบควบคุมความหนาแนนไดแก อัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดิน, อัตราสวนพื้นที่วางเปดโลงตอพื้นที่อาคารรวม และความสูงอาคารซึ่งเปลี่ยนแปลงตามประเภทที่ดิน - พื้นที่อยูอาศัยกรุงเทพมหานครแบงออกเปน 10 ระดับ (ย.1–ย.10) และนนทบุรี 8 ระดับ (ย.1–ย.8) โดยพื้นที่ที่มีความ หนาแนนมากจะอนุญาตใหมีอัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดินสูงขึ้นจากไมเกิน 1:1 ไปจนถึงไมเกิน 8:1 ขณะที่อัตราสวน ของที่วางเปดโลงตอพื้นที่อาคารรวมจะลดลงจากไมนอยกวา 40% เหลือเพียง 4–5% เพื่อสงเสริมการใชประโยชนแนวดิ่ง โดยเฉพาะในพื้นที่ตามแนวรถไฟฟา - พื้นที่พาณิชยกรรมใชหลักเกณฑเชนเดียวกับพื้นทีอ่ ยูอาศัย โดยอนุญาตใหอัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดินสูงขึ้นใน พื้นที่ศูนยเศรษฐกิจหลัก เชน พ.5 ของกรุงเทพมหานครอนุญาตไดถึงไมเกิน 10:1 ขณะที่จังหวัดนนทบุรีกำหนดเงื่อนไขดาน ระยะรน อยางเขมงวด โดยเฉพาะในพื้นที่ตามแนวถนนใหญและสถานีรถไฟฟา (ตองเวนระยะไมนอยกวา 6–15 เมตร) - พื้นที่เกษตรกรรมและชนบทพบเฉพาะในกรุงเทพมหานคร โดยประเภทที่เขมงวดที่สุด เชน ก.1 และ ก.3 กำหนดให อัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดินไมเกิน 0.5:1 และตองมีพื้นที่วางเปดโลงไมนอยกวา 100% ของพื้นที่อาคารรวม เพื่อ รักษาสภาพสิ่งแวดลอม พื้นที่รับน้ำ และระบบนิเวศ สวนประเภทที่เหลือ (ก.2, ก.4, ก.5) ผอนคลายลงโดยอนุญาต อัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดินไดถึง 1:1 และตองมีพื้นที่วางเปดโลงอยางนอย 40% โดยคงขอจำกัดความสูงอาคาร ไมเกิน 12 เมตร ทั้งนี้ จังหวัดนนทบุรีไมมีพื้นที่ประเภทนี้ - พื้นที่ศิลปวัฒนธรรมมีเฉพาะในกรุงเทพมหานคร โดยประเภท ศ.1 มุงอนุรักษศิลปวัฒนธรรมอยางเขมงวด (อัตราสวนพื้นที่อาคาร รวมตอพื้นที่ดินไมเกิน 1:1 และพื้นที่วางเปดโลงไมนอยกวา 10%) ขณะที่ ศ.2 ผอนคลายขอกำหนดเพื่อสงเสริมการใชประโยชน เชิงเศรษฐกิจในพื้นที่ประวัติศาสตรที่มีศักยภาพ โดยอนุญาตใหอัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดินไมเกิน 4:1 และพื้นที่วาง เปดโลงไมนอยกวา 7.5% - พื้นที่สำหรับสวนราชการพบเฉพาะในกรุงเทพมหานคร โดยไมกำหนดอัตราสวนพื้นที่อาคารรวมตอพื้นที่ดินหรือพื้นที่วาง เปดโลง แตจำกัดใหใชเพื่อกิจการของรัฐเทานั้น ทั้งนี้ จังหวัดนนทบุรีไมมีการกำหนดพื้นที่ประเภทนี้ • จังหวัดอื่นๆ ใชเกณฑควบคุมที่เขาใจงาย เพดานความสูงอาคาร (6–23 เมตร), พื้นที่วางขั้นต่ำ (10–90% ของแปลง) และแนวกันชนจาก แมน้ำ ถนน หรือโบราณสถาน (6–15 เมตร) แทนการกำหนดคาอัตราสวนพื้นที่ตางๆ โดยพื้นที่เมืองจะกำหนดความสูงไดมาก ขึ้นและพื้นที่ชนบทหรือพื้นที่อนุรกั ษจะมีขอจำกัดเขมงวดขึ้น ระบบควบคุมนี้ยืดหยุนตามบริบทแตละจังหวัดโดยเนนการ รักษาทัศนียภาพ ระบบน้ำและความปลอดภัยรวมกับการใชประโยชนที่ดินอยางเหมาะสม • ผูควบคุมงานตองตรวจสอบรายละเอียดโครงสรางและควบคุมการเคลื่อนยายใหปลอดภัย หากพบความเสีย่ งตองสั่งแกไขทันที • ตองปองกันความเสียหายตอระบบสาธารณูปโภคและชิ้นสวนอาคารที่อาจหลนหลุดกอนเคลื่อนยาย

การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562 และประกาศ กระทรวงวาดวยการบังคั บใชผังเมือ งรวมในแตล ะ จังหวั ด ทำหนาที่เปนกรอบหลัก ในการควบคุ ม การ เคลื ่อ นย า ยและปรั บระดั บ อาคาร โดยกำกั บ การใช ประโยชนท ี่ ดิน ตามประเภทและเขตพื้ น ที่ หากการ ดำเนินงานสงผลตอแนวเขต ระยะรน หรือพื้นที ่วาง ตองพิจารณารวมกับ กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ.

2543) เพื่อควบคุมตำแหนงของอาคารใหเปนไปตาม เกณฑ ในดานการดัดแปลงอาคารและการขออนุ ญาต ตองพิจารณา กฎกระทรวงฉบับที่ 11 (พ.ศ. 2528) และ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2528) เพื่อประเมินวาเขาขาย การดั ด แปลงที ่ ต  อ งยื ่ น ขออนุ ญ าตใหม ห รื อ ไม ขณะเดี ยวกัน การยกหรื อเคลื่ อนย ายอาคารโดยตรง จะตองอางอิ ง กฎกระทรวง ฉบับ ที่ 4 (พ.ศ. 2526) ซึ่งกำหนดใหการดำเนินงานอยูภายใตการควบคุมของ วิศวกร เพื่อรับรองความมั่นคงของโครงสรางและความ ปลอดภั ย ของสาธารณู ป โภคโดยรอบ ดั ง นั ้ น การ เคลื ่ อ นย า ยหรื อ ปรั บ ระดั บ อาคารควรพิ จ ารณา กฎหมายทั ้ ง 5 ฉบั บ ร ว มกัน เพื่ อ ใหก ารดำเนิน งาน เป น ไปอย า งถู ก ต อ ง ครอบคลุ ม ทั ้ ง ด า นผั ง เมื อ ง โครงสรางอาคาร และความปลอดภัยทางวิศวกรรม

89

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน อาคาร พ.ศ. 2522 วาดวยการกําหนด หลักเกณฑวธิ ีการและเงื่อนไขในการ กอสราง ดัดแปลงรื้อถอน เคลื่อนยายใช หรือเปลี่ยนการใชอาคาร - กฎกระทรวงฉบับที่ 11 (พ.ศ. 2528) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุม อาคารพ.ศ. 2522 วาดวยการกระทำซึ่ง ไมถือเปนการดัดแปลงอาคาร การรื้อ ถอนอาคาร - กฎกระทรวง ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2528) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุม อาคาร พ.ศ. 2522 วาดวยการกำหนด กรณีที่ใหมีการกอสราง ดัดแปลง รื้อ ถอน หรือเคลื่อนยายอาคารใหผิดไปจาก แผนผังบริเวณ แบบแปลน และรายการ ประกอบแบบแปลนที่ไดรับอนุญาต ตลอดจนวิธีการหรือเงื่อนไขที่เจา พนักงานทองถิ่นกำหนดไวในใบอนุญาต - กฎกระทรวงฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุม อาคาร พ.ศ. 2522 วาดวยลักษณะ อาคาร สวนตาง ๆ ของอาคาร ที่วา ง ภายนอก แนวอาคาร และระยะตาง ๆ ของอาคาร

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • ระหวางรื้อ ตัด หรือเชื่อมตอโครงสราง ตองติดตั้งปายเตือน ไฟสัญญาณสีแดงกระพริบ และหามผูไมมีหนาที่เขาพื้นที่ • อนุญาตใหเคลื่อนยายไดเฉพาะระหวางพระอาทิตยขึ้นถึงพร อาทิตยตก เวนแตไดรับอนุญาตใหทำในเวลากลางคืนและตอง ติดตั้งแสงสวางและมาตรการความปลอดภัยหากใชพื้นที่สาธารณะ

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

• การเปลี่ยนโครงสรางโดยใชวัสดุ ขนาด และชนิดเดียวกันกับของเดิม ไมถือวาเปนการดัดแปลง ยกเวนกรณีโครงสรางเดิมเปน คอนกรีตเสริมเหล็ก คอนกรีตอัดแรง หรือเหล็กรูปพรรณ ใหถือวาเปนการดัดแปลง • การเปลี่ยนแปลงสวนที่ไมใชโครงสราง โดยใชวัสดุเดิมหรือวัสดุอื่นที่ ไมเพิ่มน้ำหนักเกิน 10% ของโครงสรางเดิม ไมถือเปนการ ดัดแปลงอาคาร • การเปลี่ยนแปลง ลักษณะ ขอบเขต รูปทรง หรือเนื้อที่ของสวนที่ไมเปนโครงสราง ไมถือเปนการดัดแปลง หากไมเพิ่มน้ำหนัก โครงสรางเกิน 10% • อนุญาตใหเคลื่อนยายหรือปรับตำแหนงอาคารได ภายในระยะ ±20% จากเขตที่ดินหรือที่สาธารณะตามแบบเดิม และการ เปลี่ยนแปลงสวนอื่นที่ไมเปนโครงสรางของอาคาร ตองไมเพิ่มน้ำหนักตอโครงสรางเกิน 10% จากแบบเดิมที่ไดรบั อนุญาต • หากมีการเปลี่ยนแปลง ตอเติม หรือขยายโครงสรางเพื่อความมั่นคง โดยไมเปลี่ยนลักษณะอาคารจากที่ไดรับอนุญาต ตองแจง เจาพนักงานทองถิ่นเปนหนังสือ พรอมเหตุผลแสดงความจำเปน รายการประกอบแบบแปลน และรายการคำนวณโครงสราง

• หามกอสรางหรือตอเติมอาคารล้ำเขาเขตสาธารณะ เวนแตไดรับอนุญาต • อาคารตองมี “ที่วาง” ไมนอ ยกวากำหนด เชน 30% สำหรับที่อยูอาศัย และ 10% สำหรับหองแถว ตึกแถว อาคารพาณิชย โรงงาน อาคารสาธารณะ และอาคารอื่นซึ่งไมไดใชเปนที่อยูอาศัย • ตึกแถวที่ไมติดถนนตองเวนที่วางดานหนาไมนอยกวา 6 ม. และดานหลังไมนอยกวา 3 ม. โดยไมมีสวนใดของอาคารยื่นล้ำ ยกเวนบันไดหนีไฟภายนอกที่ยื่นไดไมเกิน 1.40 เมตร • บานแถว และบานแฝดตองเวนที่วางดานหนา 3 ม. ดานหลัง 2 ม. และบานแฝดตองเวนดานขาง 2 ม.

• การกอสราง หรือดัดแปลงอาคารใกลถนนสาธารณะตองมีการรนแนวอาคารตามขนาดความกวางของถนน ดังนี้: - ถนนกวาง <6 ม. ตองรนจากกึ่งกลางถนนอยาง ≥3 ม.

- ถนนกวาง <10 ม. ตองรนจากกึ่งกลางถนนอยาง ≥6 ม.

90

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

2

การประยุกต แนวทาง วิศวกรรมใน การปรับระดับ และเคลื่อนยาย อาคาร

- BS EN 8004 Code of Practice for Foundations

- Guidance Repairing and rebuilding houses affected by the Canterbury earthquakes

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ - ถนนกวาง 10–20 ม. ตองรน ≥10% ของความกวางจากเขตถนน - ถนนกวาง >20 ม. ตองรน ≥2 ม. จากเขตถนน • การกอสราง หรือดัดแปลงอาคารใกลแหลงน้ำสาธารณะ ตองรนแนวอาคารตามขนาดของแหลงน้ำ ดังนี้: - แหลงน้ำกวาง <10 ม. ตองรน ≥3 ม.

- แหลงน้ำกวาง ≥10 ม. ตองรน ≥6 ม.

- แหลงน้ำขนาดใหญ ตองรน ≥12 ม.

• อาคารที่มีหนาตาง ประตู ชองระบายอากาศ ชองแสง หรือระเบียง ตองเวนระยะจากแนวเขตที่ดิน ดังนี้: - อาคารสูง ≤9 ม. เวน ≥2 ม.

- อาคารสูง >9–23 ม. เวน ≥3 ม.

- ถาหางนอยกวานี้ ตองมีระยะหางอยางนอย 50 เซนติเมตร หรือสรางชิดแนวเขตที่ดินไดในกรณีที่อาคารมีความสูงไมเกิน 15 เมตร และตองสรางผนังดานนั้นใหเปนผนังทึบ รวมถึงทำผนังทึบสูงจากดาดฟาไมนอยกวา 1.80 เมตร หากจะสรางชิดแนว เขตที่ดิน ตองไดรับหนังสือยินยอมจากเจาของที่ดินขางเคียงกอน • มาตรฐานงานเสริมฐานราก (Underpinning) กำหนดให ลดน้ำหนักบรรทุกของโครงสรางใหต่ำที่สุดกอนเริ่มขุดหรือยกฐานราก • ตองออกแบบระบบค้ำยันเฉพาะ เพื่อปองกันการเคลื่อนตัวของดินรอบขาง และสามารถรับแรงทั้งในแนวดิ่งและแนวราบ • ควรเวนชองวาง 75–150 มม. ระหวางฐานรากใหมและเกา สำหรับเทคอนกรีตแหงในขั้นตอนสุดทาย • หามเปดหนาขุดพรอมกันเกิน 25% ของความยาวฐานอาคาร และตองทำใหฐานรากแตละชวงเสร็จกอนเริ่มชวงใหม • ตลอดการดำเนินงาน ตองติดตามตรวจวัดการแตกราวและการทรุดตัวของอาคารอยางตอเนื่อง เพื่อความปลอดภัยและความ มั่นคงของโครงสราง • ประเภทฐานรากแบงเปน 3 แบบ: Type A: พื้นไมบนเสาเข็ม, Type B: พื้นไมมีฐานคอนกรีตรอบ, Type C: พื้นคอนกรีตเสริม เหล็ก (slab-on-grade) • เกณฑการตัดสินใจปรับระดับหรือเปลี่ยนฐานราก: - Type A/B: ตางระดับมากกวา 50 มม. แตไมเกิน 100 มม. ควรปรับระดับ (ประเภท A รองไม / ประเภท B เสริมโครงสราง) หากเกิน 100 มม. พิจารณาเปลี่ยนฐานรากหรือตัวบานใหมทั้งหมด - Type C: ตางระดับมากกวา 50 มม. แตไมเกิน 150 มม.ปรับระดับได (หากระบบสาธารณูปโภคยังทำงานได) หากเกิน 150 มม. หรือมีความเสียหายรายแรงตอทอใตดิน ควรเปลี่ยนฐานรากหรือตัวบาน • แนะนำระบบวิธีการปรับระดับฐานราก และพื้น ประกอบดวย 4 วิธีหลัก ไดแก (1) การยกฐานรากรอบนอกดวยแมแรงพกพา และใชวัสดุเสริมทีใ่ ชในการรองหรือเติมเต็มชองวางระหวางฐานรากหรือพืน้ กับ จุดรองรับน้ำหนักหลังจากการยกปรับระดับ เหมาะสำหรับฐานรากตื้น, (2) การใชเสาเข็มหมุน เพื่อค้ำยันและยกระดับฐาน รากอยางมั่นคง, (3) การปรับระดับพื้นดวยเรซินขยายตัว โดยฉีดใตพื้นคอนกรีตเพื่อยกและเติมเต็มชองวาง

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

Guidance Repairing and rebuilding houses affected by the Canterbury earthquakes และ BS EN 8004 มีบ ทบาทเสริมกันชัดเจนในการ ประยุกตใชกับการยกหรือเคลื่อนยายอาคารในประเทศ ไทยโดย Canterbury Guidance เนนที่การประเมิน ความเสียหายของฐานรากจากลักษณะโครงสรา งและ ความตางระดับของพื้น พรอมแนะนำเทคนิคการปรับ ระดั บ เช น แม แรง เสาเข็ม หมุ น การฉี ดเรซิน และ grout ซึ่งเหมาะสำหรับการวางแผนเบื้องตนและเลือก วิธีที่เหมาะสมกับอาคารแตละประเภท ขณะที่ BS EN 8004 เนนที่หลักความปลอดภัยระหวางขั้นตอนการ ปฏิบัติงาน เชน การจำกัดพื้นที่ขุด การจัดระบบค้ำยัน และการควบคุมการทรุดตัว ของโครงสราง จึงเหมาะ สำหรับใชควบคุมหนางานในระดับวิศวกรรม เอกสาร ทั้งสองฉบับมีความเหมาะสมในการใชงานรวมกันเพื่อ ควบคุ มความปลอดภัยและรองรับ บริบทการยกหรื อ เคลื่อนยายอาคารในประเทศไทย

91

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

3

การใชอุปกรณ ยก โครงสราง รองรับชั่วคราว และมาตรการ ความปลอดภัย ระหวางการยก อาคาร

- ASME B30.1 Jacks, Industrial Rollers, Air Casters, and Hydraulic Gantries

- AS 4991 Lifting Devices

- Ministry of Manpower Singapore Examination and testing requirements for statutory lifting equipment

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ (4) การใช grout ชนิดวัสดุอัดฉีดที่มีคุณสมบัตพิ ิเศษ มีความหนืดสูงขณะอยูในสภาพนิ่ง ไหลตัวดีเมื่อออกแรง ชวยควบคุม การกระจายวัสดุ • ขอควรระวัง: ตองควบคุมมุมบิดเบี้ยว ไมใหเกิน 1/150 เพื่อปองกันความเสียหายตอโครงสราง และเลือกวิธีใหเหมาะกับชนิด ฐานราก และระดับความเสียหายจากการทรุดตัว • การยกอาคารดวยแมแรงตองใชระบบ “synchronized lifting” ซึ่งควบคุมใหแมแรงหลายตัวเคลื่อนที่พรอมกัน เพื่อปองกัน การบิดตัวหรือวิบัติของโครงสรางจากน้ำหนักที่ไมสมดุล • แมแรงที่ใชตองมี rated capacity เทากัน และควบคุมการทำงานอยางแมนยำ โดยตองมีผูเชี่ยวชาญวิเคราะหและควบคุมการ ดำเนินงาน • ตองมีระบบการสื่อสารระหวางผูควบคุมแมแรงที่ชัดเจนและตอเนื่อง หามดำเนินการใด ๆ หากยังไมเขาใจสัญญาณการสื่อสาร และตองหยุดทันทีเมื่อไดรับสัญญาณหยุด • ตองจัดทำแผนปฏิบัติการโดยรวมถึง: การคำนวณน้ำหนักโครงสราง, ตำแหนงติดตั้งแมแรง, การทดสอบการใชงานจริงของแม แรง (≥150% ของ rated load), แผนการสื่อสาร, ตรวจสอบความแข็งแรงของฐานรองแมแรงใหอยูบนพื้นแนนเพื่อปองกันการ ทรุดตัวระหวางยก • อุปกรณยกทุกชนิด ตองรองรับน้ำหนักขั้นต่ำ 1.5 เทา ของน้ำหนักใชงาน และตองผานการทดสอบ proof load ดังนี้: - ≤ 10 ตัน: ทดสอบที่ 2 เทา ของน้ำหนักใชงาน - 10–160 ตัน: ทดสอบที่ (1.04 × น้ำหนักใชงาน) + 9.6 ตัน - 160 ตัน: ทดสอบที่ 1.1 เทา ของน้ำหนักใชงาน - หามมีการเปลี่ยนรูปถาวรมากกวา 0.25% • ตองมีการประเมินความเสี่ยงโดยผูเชี่ยวชาญกอนยกอาคารรวมถึง - การวิเคราะหภารกิจ วิธีการ อันตราย และแผนฉุกเฉิน - การจัดทำและปรับปรุงแผนปฏิบัติงานที่ปลอดภัย - ตรวจสอบอุปกรณยก กอนใชงานทุกครั้ง และ ตามรอบเวลา ที่กำหนด - หากพบขอบกพรอง ตอง ถอนอุปกรณ ซอมแซม และทดสอบกำลังใหม กอนนำกลับมาใชงาน • อุปกรณยกทั้งหมดตองไดรับการตรวจสอบและทดสอบโดยผูตรวจสอบที่ไดรับอนุญาตตามขอกำหนดของสิงคโปรกอนที่จะ นำมาใชงาน • สถานการณที่ตองตรวจสอบ: กอนใชงานครั้งแรก, ทุก 6–12 เดือน (ขึ้นอยูกับประเภทอุปกรณ), หลังการซอมแซมครั้งใหญ, เมื่อมีการยายสถานที่ติดตั้ง และหากไมไดใชงานนานเกิน 1 ป • การทดสอบรับน้ำหนักตองใชน้ำหนักที่มากกวาน้ำหนักใชงานปลอดภัย (Safe Working Load – SWL) อยางนอย 25% เพื่อ ประเมินความมั่นคงของอุปกรณ

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

มาตรฐานทั้ง 4 ฉบับเกี่ยวของกับอุป กรณ การยกและ โครงสร า งรองรั บ ชั ่ ว คราว มีค วามเหมาะสมในการ นำมาใชรวมกันโดย ASME B30.1 ควรใชเปนแนวทาง หลักสำหรับระบบการยกเนนความปลอดภัยของการ ทำงาน และการควบคุ ม อุ ป กรณ อ ย า งแม น ยำเพื่ อ ป อ งกั น การเสี ย สมดุ ล ของโครงสร า งและควรมี มาตรฐาน AS 4991 เสริมเพิ่มเติมในดานการกำหนด คุณสมบัติ การเลือกใชอุปกรณ และการทดสอบใหได มาตรฐานขณะท ี ่ แ นวทางขอ ง M i ni stry of Manpower Singapore เน น การตรวจสอบและ บำรุงรักษาอุปกรณยกตามรอบเวลา ชว ยเสริมระบบ ความปลอดภัยในการใชงานจริง สำหรับกรณีที่มีการใช โครงสรางรองรับชั่วคราวควรอางอิง BS 5975 เพิ่มเติม โดยเป น มาตรฐานเฉพาะที ่ ใ ห แ นวทางออกแบบ ตรวจสอบและควบคุม ความปลอดภัยของโครงสรา ง ชั่วคราวดังนั้น ทั้ง 4 ฉบับจึงควรใชอางอิงรวมกัน โดย เลือกใชตามลักษณะงาน

92

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - BS 5975 Code of Practice for Falsework

4

การควบคุมและ ออกแบบการ สรางฐานราก ใหมภายหลัง การเคลื่อนยาย อาคาร

- มยผ. 1101-64 มาตรฐานงาน คอนกรีตและคอนกรีตเสริมเหล็ก

- มยผ. 1103-64 มาตรฐานงานเหล็ก เสริมคอนกรีต - มยผ. 1105-64 มาตรฐานงานฐานราก

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • วัสดุในโครงสรางชั่วคราว ตองผานการตรวจสอบกอนและระหวางการใชงานซ้ำ หากมีรอยแตกราว สนิม หรือบิดงอ ตองแยก หรือซอมกอนใช และควรหลีกเลี่ยงการเชื่อมเหล็กที่ไมทราบชนิด • โครงสรางชั่วคราวตองรองรับแรงหลายประเภท เชน น้ำหนักตนเอง แรงจากคอนกรีตสด/แบบหลอ/คนงาน แรงลม (dynamic wind pressure) และแรงสั่นสะเทือน • การออกแบบฐานรากโครงสรางชั่วคราว ตองประเมินคุณสมบัติดิน เชน SPT, CPT หรือ Plate Bearing Test เพื่อหาคา allowable bearing pressure • คาความสามารถรับน้ำหนักดิน เชน ทรายแนน/กรวดแนน ≥ 600 kPa, ทรายหลวม 100–200 kPa, ดินเหนียวแข็งมาก 300– 600 kPa และดินเหนียวออนมากจะไมสามารถระบุคาไดแนชัดและตองใหความสนใจเปนพิเศษตอการสูญเสียกำลังจากการ ออนตัว โดยเฉพาะเมื่อฐานรากอยูใกลผิวดิน ทั้งนีด้ ินเหนียวจัดอยูในกลุมที่มีโอกาสเกิดการทรุดตัวในระยะยาวและการทรุดตัว ทันที • กำหนดคุณสมบัติของวัสดุกอสราง เชน ปูนซีเมนต มวลรวม สารผสมเพิ่ม และคอนกรีต เพื่อควบคุมคุณภาพวัสดุใหเปนไปตาม มาตรฐานของวัสดุกอสราง • ระบุขั้นตอนการเตรียมวัสดุ ปริมาณการใช อัตราสวนน้ำตอวัสดุประสาน วิธีการผสม รวมถึงการทดสอบคุณภาพและการ ประเมินผลการทดสอบ • กำหนดคุณสมบัติของเหล็กเสริม เชน เหล็กกลม เหล็กขอออย • กำหนดคากำลังดึง การยืดตัว การดัด การตอเหล็ก มาตรฐานการจัดวาง ระยะหุม และระยะซอนทับ • ในการกอสรางฐานรากที่มีระดับความลึกตางกันตองเริ่มกอสรางจากฐานรากที่ลึกที่สุดกอนเสมอ เพื่อปองกันความเสียหายหรือ การพังทลายของฐานรากที่อยูตื้นกวาในระหวางหรือหลังการกอสราง

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

มาตรฐานทั้ง 6 ฉบับมีความเหมาะสมในการใชรวมกัน โดย มยผ. 1101-64 และ มยผ. 1103-64 ควรใชเปน แนวทางหลักในการควบคุมคุณภาพวัสดุคอนกรีตและ เหล็กเสริมสำหรับฐานรากใหม สวน มยผ. 1105-64 นำมาประกอบเพื่อควบคุมลำดับการกอสรางฐานราก ในกรณี ร ะดั บ ดิ น ไม เ ท า กั น ซึ ่ ง พบได บ  อ ยหลั ง การ เคลื่อนยายอาคาร สำหรับกรณีที่ใชเสาเข็มเพื่อถายแรง จากโครงสรางอาคารเดิมตองพิจารณา มยผ. 1106-61 รวมที่เนนการควบคุมระหวางการตอกหรือการยก ซึ่ง ชวยลดความเสี่ยงจากการแตกราวและการเสียรูปของ เสาเข็มในระยะยาว มยผ. 1107-61 มีบทบาทสำคัญ ในการกำหนดคุณสมบัติเชิงกลของเหล็กรูปพรรณที่ใช เปนโครงสรางถายแรงชั่วคราวระหวางการยกหรือยาย อาคาร เพื่อใหสามารถรับ แรงอัด ดึง และดัดไดอ ย า ง มั่นคงและปลอดภัย นอกจากนี้ กฎกระทรวงกำหนด ฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ.

2566 ทำหนาที่เปนกรอบทางกฎหมายในการควบคุม ค า หน ว ยแรงแบกทานของดิ น และกำหนดเงื ่ อ นไข

93

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน - มยผ. 1106-61 มาตรฐานงานเข็ม

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • เสาเข็มหลอสำเร็จ: ตองควบคุมแรงดัดจากการยกเสาเข็มไมใหหนวยแรงดึงในเหล็กเกิน 120 MPa (เมื่อใชเหล็กเสนกลมผิว เรียบ), 150 MPa (เมื่อใชเหล็กขอออยที่มีกำลังครากนอยกวา 400 MPa), หรือ 170 MPa (เมื่อใชเหล็กขอออยที่มีกำลังคราก ตั้งแต 400 MPa) และแรงอัดในคอนกรีตขณะใชงานตองไมเกิน 37.5% ของคากำลังอัดประลัยของคอนกรีต • เสาเข็มคอนกรีตเสริมเหล็กอัดแรงหลอสำเร็จ: แรงดัดจากการยกเสาเข็มตองไมทำใหคอนกรีตเกิดแรงดึงเกิน 0.5 𝑓

- มยผ. 1107-61 มาตรฐานคุณลักษณะ เฉพาะของเหล็กโครงสรางรูปพรรณที่ใช ในงานโครงสรางอาคาร

- กำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดิน ที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

(เมื่อ 𝑓 เปนหนวย MPa)

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช สำหรั บ การสำรวจดิ น ในกรณี ท ี ่ ไ ม ม ี ร า ย งาน ประกอบการออกแบบ ดังนั้นมาตรฐานทั้ง 6 ฉบับควร ใชร  ว มกัน เพื่ อ ใหค รอบคลุม ทั ้ งดานวั สดุ โครงสร าง ขั้ นตอนการทำงาน และการควบคุมความเสี่ยงอยาง เปนระบบ

หรือ 1.59 𝑓 (เมื่อ 𝑓 เปนหนวย kg/cm²); หากแรงดึงเกินคาดังกลาว ตองขยายหนาตัดหรือเสริมเหล็กในบริเวณที่เกิดแรงดึง เพื่อใหสามารถรับแรงไดทั้งหมด • เสาเข็มเจาะ: ตองใชวัสดุ สวนผสม และวิธีการตามมาตรฐาน และใหความยาว เสนผานศูนยกลาง และกำลังรับน้ำหนักตรงตาม แบบ • การตอกเสาเข็ม: ครอบคลุมทั้งอุปกรณที่ใชและวิธีการตอกเสาเข็มคอนกรีตใหเปนไปตามหลักเกณฑวิศวกรรม • เหล็กรูปพรรณที่ใชเสริมฐานรากเดิม (เชน H-beam, I-beam, Channel, เหล็กแผน) ตองมีคุณสมบัติเชิงกลเพียงพอ เชน เหล็กรีดรอนชนิด SM490 สำหรับความหนา ≤ 16 มม. ตองมีคา Yield ≥ 315 MPa, คา Ultimate tensile strength = 490–610 MPa, คา Elongation ≥ 19% • สำหรับทอเหล็กที่ใชเปนองคประกอบของฐานราก เชน เสาเข็มเหล็กหรือค้ำยัน ควรใชเหล็กเกรด STK400 มีคา Yield ≥ 235 MPa, คา Ultimate ≥ 400 MPa, คา Elongation ≥ 18% • เพื่อใหสามารถรับแรงอัด แรงดึง หรือแรงดัดจากโครงสรางไดอยางมั่นคงและปลอดภัย • อาคารสูง/อาคารขนาดใหญพิเศษ/อาคารขนาดใหญที่เปนอาคารควบคุมการใชและมีความสูงตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไป/อาคารสูงตั้งแต 4 ชั้นขึ้นไปที่กอสรางในโครงการจัดสรรที่ดิน ตองมีรายงานการสำรวจดินฐานราก • นอกเหนือจากอาคารดังกลาว ถาไมมีรายงานสำรวจดิน - กำหนดคาหนวยแรงแบกทานตามประเภทดิน ดังนี้ หินสด ≤250 kPa, ดินดาน/กรวดแนน ≤200 kPa, ดินเหนียวแข็ง/ ทรายแนน/กรวดแนนปานกลาง ≤100 kPa, ดินเหนียวแข็งปานกลาง/ทรายแนนปานกลาง/กรวดหลวม ≤50 kPa, ดินเหนียว ออน ≤ 20 kPa - กำหนดคาหนวยแรงเสียดทานที่ยอมใหของดินฐานราก ดังนี้ ความลึกของดินเหนียว (จากระดับดินเดิม) ≤ 10 ม. ใหใชได ≤ 5 kPa, ถาลึกเกิน 10 ม. แตไมเกิน 15 ม. ใหคิดจากสูตร 5 + (1.6×ความยาวเสา) (kPa), ถามากกวา 15 ม. ใหใชได ≤ 13 kPa - การออกแบบฐานรากในดินเหนียวออนมาก ใหใชคากำลังรับแรงเฉือนไมระบาย ≤ 4 kPa, หนวยแรงเสียดทานยอมให ≤ 1.6 kPa

94

โครงการจางที่ปรึกษาเพื่อศึกษาและจัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการปรับปรุงและซอมแซมฐานรากของอาคารเกาและอาคารที่ไดรับความเสียหายจากการทรุดตัว ลำดับ

หัวขอยอย

หลักเกณฑ กฎหมาย หรือมาตรฐาน

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลาพระนครเหนือ

เนื้อหาโดยสรุปที่เกี่ยวของ • หากใชผลการคำนวณหรือผลการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานรากในการออกแบบ ใหใชหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหไม เกิน 33% (หนึ่งในสาม) ของกำลังแบกทานของดินฐานรากที่คำนวณได หากใชคาหนวยแรงแบกทานที่ยอมใหมากกวา 200 kPa ผูออกแบบตองทำการทดสอบกำลังแบกทานของดินฐานราก โดยใช แผนเหล็กทดสอบ (plate load test) • เสาเข็มที่ออกแบบใหปลายอยูในชั้นทรายตองฝงในชั้นทรายที่มีความหนา ≥ 3 ม. ถาชั้นทรายหนา < 3 ม. ตองพิจารณาคา หนวยแรงแบกทานที่ยอมใหจากชัน้ ดินถัด - เสาเข็มในฐานเดียวกันตองมีระยะหาง ไมนอยกวา 3 เทาของขนาดหนาตัด (ดานที่กวางที่สุด) ถาระยะหางนอยกวาที่ กำหนดตองวิเคราะหผลกระทบของเสาเข็มกลุม เชน คาแรงแบกทานที่ลดลง • ความหนาของฐานคอนกรีต สำหรับเสาเข็มแบบรับแรงเสียดทานเปนหลักตองมีความหนา ≥ 20 cm, เสาเข็มแบบอื่นตองมี ความหนา ≥ 35 cm • ระยะหุมเสาเข็ม (Concrete Cover) - สำหรับเสาเข็มเดี่ยว ตองมีระยะหุมหัวเสาเข็ม ≥ 15 cm ระยะหุมขอบเสาเข็ม ≥ ½ × เสนผานศูนยกลางของเสาเข็ม - เสาเข็มกลุม ตองมีระยะหุมหัวเสาเข็ม ≥ 7.5 cm ระยะหุมขอบเสาเข็ม ≥ ½ × เสนผานศูนยกลางของเสาเข็มตนริม • เสาเข็มเจาะ หรือเสาเข็มหลอในที่ หากอยูในดินเหนียวออนตองใชเหล็กเสริม ≥ 0.5% ของหนาตัดเสาเข็ม (Ø ≥ 12 มม., จำนวน ≥ 6 เสน) หากเทคอนกรีตในเสาเข็มตนหนึ่งเสร็จแลวภายใน 24 ชม. เจาะตนถัดไปตองหาง ≥ 6 เทาของเสนผาน ศูนยกลางเสาเข็มตนที่ใหญกวา (วัดจากกึ่งกลาง) • การออกแบบและคำนวณฐานรากเสาเข็มที่รับแรงตามแนวดิ่ง ที่มีรายงานการสำรวจดินฐานราก หรือมีผลการทดสอบเสาเข็ม คากำลังตานทานที่ยอมใหของเสาเข็มกำหนดดังนี้ - ใหใชไดไมเกิน 40% ของแรงตานทานสูงสุด (Ultimate Pile Capacity) กรณีคำนวณจากรายงานสำรวจดิน - ใหใชไดไมเกิน 50% ของแรงตานทานสูงสุดที่ทดสอบได กรณีคำนวณจากผลทดสอบเสาเข็มแบบสถิต (Static Load Test) ใหใชไดไมเกิน 40% ของคาที่ไดจากการสอบเทียบกับ Static test กรณีคำนวณทดสอบเสาเข็มแบบพลศาสตร (Dynamic Load Test)

รายงานฉบับสุดทาย (Final Report) การวิเคราะหสำหรับการเลือกใช

95