Klasse Magazine 025

025 – september 2021

www.klasse.be

september 2021 Stress voor de les www.klasse.be

Stress voor de les

Advertentie

32.

36.

Lezen in secundair met een carrousel en onaangekondigde kwartiertjes

In de wolken over de kleuren, contrasten en lijnen op school, door dronefoto’s

REPORTAGE:

05.

EDITO: Everzwijnen in de klas

06.

Lezers, volgers, posters

08.

Wat leerde je van een collega?

10.

DOSSIER: Stress voor de les

22.

BLOG: Het schooljaar van Arvid

24.

BEELDREPO:

30.

BRIEF: “Een internaat leiden? Twijfel niet!”

42.

ONDERZOEK: Hoe sterk is samenwerkend leren?

46.

LERARENTEKORTJES:

Lekker ongezond lunchen?

48.

REPORTAGE: Directeur Hans over levensecht leren

54.

REPORTAGE: “Met UDL is elke leerling mee”

INTERVIEW: Procureur Ine Van Wymersch: “Geef jongeren nooit op”

58.

LERARENKAART: Nieuwe voordelen

64.

MOET JE WETEN: Interessant lesmateriaal

73.

DOORLOPER: Win een reischeque

Advertentie

Klasse Magazine

Edito

Everzwijnen in de klas

Un kilomètre à pied, ça use, ça use, un kilomètre à pied, ça use les souliers. Met dit riedeltje in mijn hoofd, dat ik leerde van mijn petekind, wandel ik deze zomer met een vriend door de Limburgse bossen. Plots horen we geknor in de struiken. Steeds luider en onheilspellender. What the? Vlak voor ons raast een kudde everzwijnen het pad over. Ik sta aan de grond genageld.

Mijn vriend duikt achter mij, klaar om weg te spurten. Vechten, vluchten of bevriezen. Je oeroude reptielenbrein neemt het over als stress een hormonencocktail door je lijf jaagt. Je pupillen verwijden, je hartslag versnelt, je spieren spannen zich op. Bepaalde hersendelen sluiten zich af, je reageert enkel op instinct.

Ook in de klas steken voortdurend everzwijnen het gangpad over. Ze nemen de vorm aan van toetsen, pestgedrag, perfectionisme, conflicten, corona, druk van ouders, leerproblemen, competitie, armoede … Zijn al die stresserende gebeurtenissen noodzakelijk slecht? Nee, een gezonde dosis stress is nodig om goed te leren, te functioneren en voorbij de grens van je eigen kunnen te stappen. Maar als stressoren zich opstapelen of blijven duren, dan gaan leerlingen buiten hun window of tolerance. Ze lopen de klas uit, beginnen te roepen of verdwijnen in zichzelf. Hun brein schreeuwt: vecht, vlucht of bevries! Focussen op de les lukt niet meer.

Scholen stressvrij maken, dat vraagt niemand. Ook de maatschappij zal nooit zonder spanning zijn. Daarom moeten we leerlingen weerbaar maken. Hen manieren aanleren om stress te reguleren. Kunnen ze vertellen wat hen stress geeft?

Weten ze hoe ze piekergedachten kunnen beheersen en welke activiteiten rust geven?

En al heb je als leraar lang niet alle stressoren in de hand, enkele misschien wel. Bekijk je samen met collega’s of je taken voldoende spreidt en geen inhaaltoetsen plant tijdens de pauze – ook jij verdient een break? Bouw je tussendoortjes in: een praatronde, een beetje beweging of wat meditatie? Investeert de school in rustbanken op de speelplaats of boksballen in de turnzaal? Experts en leraren zien het effect van al die ingrepen.

In de kleuterklas van mijn petekind weerklinken niet voor niets dansjes en liedjes. Ze brengen het brein tot rust, zorgen voor routine en creëren ruimte om gulzig te leren. Geen wonder dat ze een zomer lang haar eerste Franse woordjes zong.

Kilometer na kilometer danst ze door het leven, het eerste leerjaar in. Help jij ook jouw leerlingen omgaan met aanstormende everzwijnen? En hou je je eigen stressniveau onder controle?

Dat is niet alleen goed voor jezelf, maar ook voor je leerlingen.

Want stress is besmettelijk, maar jouw enthousiasme ook.

Hans Vanderspikken Hoofdredacteur Klasse hans@klasse.be

5

Klasse Magazine

Lezers, volgers, posters

Lezers, volgers, posters Tekst Tinne Deboes

@ikleesmee – “Maar zoals steeds in het onderwijs: niet alles werkt, en bijna niets werkt altijd.” (Pedro De Bruyckere) Zelden zoveel waarheid over onderwijs gelezen in zo weinig woorden.

KLASSE.BE

1109 hartjes

“Ik omarm leerlingen die nee durven zeggen”

Psychiater Dirk De Wachter vertelt op Instagram over meesterlijke leraren en het respect dat ze verdienen. En jullie zijn het overduidelijk met hem eens.

Als een leerling ingaat tegen de mening van de groep, gaat leraar Hedwig naast hem staan. Want elk idee, argument of gevoel is welkom in haar klas. Zo voorkomt ze polarisering.

Meer tips via No-cap.be.

FACEBOOK - PAS VOOR DE KLAS

6

Klasse Magazine

FACEBOOK - PAS VOOR DE KLAS

“Een ‘zelfzorg’-vraag voor de mede-starters die nog geen opdracht hebben dit schooljaar. Ik werk anderhalf jaar in onderwijs, maar zit voorlopig thuis. De dagen aftellen tot er een job uit de lucht valt, is frustrerend. Je hebt natuurlijk veel tijd, kan methodieken uitwerken en handboeken doornemen.

En je weet in je achterhoofd: plots komt dat bericht. In de voormiddag ga je dan ergens op gesprek, die middag mag je cursus en sleutels ophalen, de volgende morgen start een volle lesdag op twee campussen. Eerst geen werk, daarna zoveel stress. Hoe gaan jullie daarmee om?”

In de Facebook-groep Pas voor de Klas delen startende leraren ervaringen en zorgen. Zoals deze jonge leraar, die ondanks het lerarentekort zit te wachten op dat ene telefoontje.

KLASSE MAGAZINE

Trots op je team Heb jij hem al gespot op school? Bij elk schoolexemplaar van Klasse Magazine stopten we deze poster. Want iedereen mag weten dat jij werkt in een topteam.

MEEST GELEZEN OP KLASSE.BE REDACTIE@KLASSE.BE

De kleuterklas: veel meer dan knutselen “We hebben nood aan een verandering in ons denken en praten over ‘wie’ er onze kinderen mag lesgeven. Geef kleuterleraren aan het begin van hun carrière een extra bonus. Het sociale stigma – ‘Is dat niet vooral knutselen en liedjes zingen en veel vakantie?’ – treft hen immers het hardst. Nochtans ligt hun opdracht, meer dan bij wie ook, op het snijpunt van opvoeding en onderwijs.”

Philippe Noens is doctor in de pedagogische wetenschappen en pedagoog aan het Kenniscentrum Gezinswetenschappen (Odisee Hogeschool).

7

1. KALENDER VOOR HET SCHOOLJAAR 2021-2022 2. WANNEER JE KLEUTERS DE THEMA’S KIEZEN 3. HOE MAAK JE EEN HECHTE KLASGROEP? BENUT DE ‘GOUDEN WEKEN’ 4. 5 TIPS VOOR DUIDELIJKE KLASREGELS MET EFFECT 5. WAT IS ER NIEUW OP 1 SEPTEMBER?

Klasse Magazine

Wat leerde je van een collega?

Wat leerde je van een collega?

Klasse legt in elk magazine drie leraren een vraag voor. Dit schooljaar: wat leerde je van een collega, welk sterk advies kreeg je? Mail jouw antwoord naar redactie@klasse.be

Tekst Bart De Wilde Beeld Eva Vlonk

ALTIJD OOGCONTACT “Een collega nam me bij zich toen ik als zij-instromer de lerarenkamer binnenstapte. Ze tipte: ‘Maak je groot in je eerste lessen. Ga niet zitten, sta rechtop, loop rond. Jij kan de leerlingen zien, zij zien jou.’ Dat werkt.

Zonder autoritair te zijn, schep je duidelijke verwachtingen en werk je al aan een band. Voeg daar elke dag wat humor en veel aandacht aan toe en je krijgt je leerlingen een heel jaar mee.”

Sven Arys, leraar Hout, Óscar Romerocollege Dendermonde

8

Klasse Magazine

WERKGELUK 2.0 “In Nederland stond ik in een school die sterk gericht was op cijfers en prestaties.

Van mijn Vlaamse collega’s leerde ik de voorbije drie jaar dat ik voldoening en werkgeluk mag halen uit een goed klas­ gesprek of als ik zie dat kinderen lachend naar huis gaan, ook zonder een tien op rekenen. Een veilige leeromgeving bieden, daar mag een leraar tijd voor maken. Zeker in een grootstad.”

Linda Kappen, leraar vijfde leerjaar, GO! Op Dreef Antwerpen

GEVECHTEN KIEZEN “Soms stop je beter je bek in je pluimen. Dat fluisterde een collega me in toen ik als starter fel tekeer ging. Ze had gelijk: sommige gevechten kan je niet winnen. Zoals toen jonge leraren met kinderen de toezichten kregen onder het motto: ‘Wij moesten daar ook door’. Niet fijn, natuurlijk. Ik nam mezelf toen voor om later, als ervaren leraar, meer begrip te tonen voor starters.”

Adelheid Vereecke, leraar ASV, De Waterlelie Moorsele

9

Dossier Stress voor de les

Dossier Stress

Leren (z)onder stress Een gezonde dosis stress helpt je leerlingen leren. Maar wat als spanning meedogenloos in hun hoofd of buik slaat? Klasse sprak met expert Eva Kestens en drie leraren over reptielenbreinen, stressvensters en weerbaarheid.

Tekst Kyra Fastenau, Sara Frederix & Femke Van De Pontseele Illustraties Carmen Cansado Beeld Tine Schoemaker

11

Klasse Magazine

Klasse Magazine

Dossier Stress voor de les

“Ritme en rituelen verlagen stress in de klas” Stress verminderen door de muziekles te schrappen? Toetsen inhalen tijdens de speeltijd? Het slechtste wat je kan doen, zegt kinder- en jeugdpsychiater Eva Kestens.

“Ons brein heeft rustmomenten nodig, om daarna beter te leren.”

“In de kinder- en jongerenpsychiatrie zien we een duidelijk verband tussen stress en school. De aanmeldingen verminderen tijdens de vakantie en stijgen in september, met een piek rond Pasen. Leerlingen scoorden slecht op hun examen, de school vermoedt een leerstoornis en ouders hopen dat we snel een diagnose kunnen stellen. Zodat, met medicatie of redelijke aanpassingen, de eindexamens beter gaan. Maar door de volle wachtlijsten duurt het helaas lang voor een kind geholpen is.”

“Schoolstress is van alle tijden. Ik zie vooral een maatschappelijke tendens: de opkomst van sociale media, de drang om continu functioneel bezig te zijn, het bombardement aan prikkels.

Maar ons brein heeft rustmomenten nodig om optimaal te leren en functioneren. Zeker een kinder- of tienerbrein, dat voort­ durend nieuwe zenuwnetwerken aanlegt. Dat maakt dat kinderen vlot leren, maar het heeft een keerzijde. Ook stress pikken ze snel op. Daarom is het belangrijk dat ze die al vroeg leren reguleren.”

Wat is de invloed van stress op het lerende brein?

“Een beetje stress is nodig om te leren en te groeien. Zolang de uitdaging zich bevindt in de zone van naaste ontwikkeling, net boven wat een leerling al kan, is er geen probleem. Dat is gezonde stress, die je leerling uitdaagt om zich verder te ontwikkelen. Ligt de uitdaging te hoog? Dan ontstaat er ongezonde stress, die het leren juist belemmert. Er zijn bovendien nog andere stressoren die een leerling meeneemt naar de klas. Denk aan spanningen thuis, buiten de groep vallen, je niet goed kunnen uitdrukken in het Nederlands …”

“In de hulpverlening maken we stress bespreekbaar met de window of tolerance. Binnen dat mentale raam functioneer je optimaal. Je kan opletten in de klas, verwerken wat de leraar vertelt, een vraag stellen als je iets niet begrijpt. Maar bij te veel opwinding doorbreek je een soort bovengrens en kan je niet meer focussen. Hoe gespannen je bent, schommelt door de dag. Een ruzie thuis voor je naar school vertrekt, doet je stressniveau stijgen. Fiets je daarna door de natuur, dan zakt de stress weer. Maar mis je de bus en dreig je te laat te komen? Dan stapelt stress zich op stress en is de kans groot dat je uit je mentale raam gaat. Op dat moment staat je prefrontale cortex, je denkende brein, buitenspel. Je limbisch systeem, ook wel je emotionele brein genoemd, neemt het over. Je ademhaling versnelt, je hartslag verhoogt, je spieren spannen op. Logisch nadenken lukt niet meer.”

“In de klas is dat het moment waarop een leerling figuurlijk of letterlijk dingen naar je hoofd slingert. Praten heeft dan geen zin, je wacht beter tot de stress gezakt is. Besef dat een leerling reageert vanuit instinct: vechten, vluchten of bevriezen. Neem het niet te persoonlijk en gooi niet met straffen, want dat is olie op het vuur. Als een leerling wil weglopen en jij gaat tussen hem en de deur staan, is de kans groot dat hij agressief reageert. Met leerlingen die vaak buiten hun raam gaan, maak je daarom op een rustig moment een plan. Waaraan voelen ze de spanning stijgen? En wat kan die dan helpen zakken? Maak een time-outplek waar ze

12

Klasse Magazine

Wie is Eva Kestens?

• psychiater in Ter WendeEspero, een behandelcentrum voor vijf- tot achttienjarigen en vormingsplek voor hulpverleners en scholen • gespecialiseerd in stress en trauma

“Een beetje stress is nodig om te leren en te groeien”

naartoe kunnen en spreek af wie tussendoor checkt of de leerling gekalmeerd is, de zorgleraar bijvoorbeeld.”

Waaraan merk je dat een leerling buiten zijn ‘stressvenster’ dreigt te gaan?

“Veel zaken kunnen een stressreactie uitlokken.

Maakt een leerling thuis veel ruzie mee? Dan kan een leraar die de stem verheft, een trigger zijn. Voor een kind met een leerprobleem kan het een uitdagende taak zijn. Een leerling met autisme kan gevoelig zijn voor visuele of auditieve prikkels. Leerlingen reageren ook heel verschillend op zo’n trigger. Niet iedereen begint met stoelen te smijten.”

“Er zijn kinderen die bevriezen. Ze worden niet snel opgemerkt, maar terwijl ze muisstil in hun bank zitten, zijn ook zij niet tot nadenken in staat. Dat zijn de leerlingen die regelmatig lijken te dagdromen. Die ‘ja’ knikken als je hen een opdracht geeft, maar toch niet doen wat je vroeg. Hun denkende brein stond uit, dus

13

hebben ze de informatie niet opgeslagen. Als je opdrachten geeft en merkt dat een leerling afwezig is, vraag dan rustig of ze je boodschap kunnen herhalen.”

“Klaagt een leerling geregeld over buikpijn? Ook dat kan aan stress gerelateerd zijn. Misschien wil hij naar huis om te zorgen voor een zieke ouder. Misschien wordt hij gepest of heeft hij faalangst voor een toets. Maar het is evengoed mogelijk dat het wél om een maag- of darmprobleem gaat.

Ik merk vaak dat fysieke klachten van kinderen minder ernstig worden genomen. ‘Het zal wel schoolstress zijn, gewoon even volhouden’, roepen we al snel. Maar dat lijf wil sowieso iets vertellen. En of dat nu lichamelijk of psychisch is, je moet ermee aan de slag.”

“Omgaan met stress in de klas is dus echt maatwerk. Idealiter weet elke (zorg)leraar waardoor kinderen uit hun raam gaan en wat dan helpt. Uiteraard vraagt dat een investering.

Maar met de basisprincipes van de window of tolerance kom je al een heel eind. Leg ze klassikaal uit, met voorbeelden

Klasse Magazine

Dossier Stress voor de les

“Wil je leerlingen rustig krijgen, dan moet je eerst je eigen stress onder controle hebben” van situaties waarbij je zelf uit je ‘raam’ gaat. Laat leerlingen daarna in kleine groepen nadenken over wat hen triggert en weer rustig maakt. Of doe de denkoefening als klas: wat kan ons als groep helpen?”

Is de window of tolerance altijd en voor iedereen even groot?

“Hoe stressbestendig iemand is, is deels nature en deels nurture. Sommige kinderen hebben extra aanleg voor stress vanwege vroeggeboorte, autisme, ADHD, hoogsensitiviteit …

Maar ook de eerste duizend dagen zijn heel bepalend. Als ouders adequaat reageren op signalen van hun kind, door de fles te geven of de pamper te verversen, leert het erop vertrouwen dat zijn behoeften vervuld worden. Het bouwt een weerbaar stresssysteem: een peuter met honger kan al twee minuten wachten op de ping van de microgolf. Maar groeit een kind op in een gezin waar veel stress is, bijvoorbeeld door geldzorgen, ziekte of relationele conflicten? Of kunnen de ouders zijn signalen niet goed lezen? Dan ontwikkelt het een systeem dat gevoelig is voor stress. Al vormt dat stresssysteem zich ook nog in de jaren daarna. Dus zelfs als een kind een moeilijke start had, kan de school een groot verschil maken.”

Hoe kan de school kinderen helpen hun stress te reguleren?

“Wat betreft stressregulatie kunnen we een voorbeeld nemen aan het kleuteronderwijs. Voor het eerst naar school gaan, is enorm stressvol. Plots zijn kleuters op een onbekende plek en ze weten niet wanneer ze hun ouders weer zien. Om houvast te bieden, bestaat hun schooldag uit een aaneen­ sluiting van rituelen. Vaak gaan die gepaard met een liedje of een dansje, zoals het opruimlied. Dat is niet zonder reden: ritme en rituelen brengen het brein tot rust.”

“Niet voor niets hebben de meeste mensen een vast ochtend­programma: wassen, aankleden, ontbijten … Het leven zou supervermoeiend zijn, als we daar elke dag opnieuw over

14

moesten nadenken! Doordat ons brein ons richting rituelen stuurt, komt er ruimte vrij voor nieuwe impulsen.

Ruimte om te leren. Ook ritme werkt kalmerend. De eerste hersencellen werden aangelegd in de baarmoeder, onder de hartslag van onze moeder: een beat van zestig tot tachtig slagen per minuut. Muziek in hetzelfde tempo associëren we onbewust met die veilige cocon.”

“Als er ruimte in het curriculum nodig is, sneuvelen de creatieve vakken als eerste. En toetsen inhalen gebeurt vaak tijdens de speeltijd. Maar met die zogenaamde efficiency bereik je het tegenovergestelde van wat je beoogt. Ons brein heeft variatie nodig. Ruimte om te mijmeren en creatief te zijn. Geen wonder dat mensen hun beste ideeën krijgen tijdens de vakantie.

Een uur geconcentreerd werken is ook voor volwassenen veel gevraagd. Denk maar aan een studiedag: na een hele dag les volgen, ben je ‘s avonds stikkapot. Van kinderen verwachten we dit dag in, dag uit. Ik zeg helemaal niet dat we op school alles gemakkelijk moeten maken, maar kinderen hebben wel een dosis fun nodig om de moeilijke dingen aan te kunnen.”

Veroorzaken die extra activiteiten geen stress bij de leraar?

“Een tussendoortje van vijf minuten maakt al een verschil. Neem het secundair onderwijs, waar leerlingen van lokaal wisselen. Op zich niet slecht, want ze bewegen. Maar gevoelige leerlingen bezorgt die overgang een hoop stress. De laatste vijf minuten letten ze al niet meer op, omdat ze bezig zijn met: ‘Heb ik alles ingepakt? In welk lokaal zit ik straks?’ Voordat die stress gezakt is, vliegen ook de openingsminuten van de volgende les voorbij. Dus waarom die les niet starten met muziek? Zet een popnummer op en spreek af: ‘Als de melodie stopt, zit iedereen klaar’. Je leerlingen zijn

Klasse Magazine

relaxter en jij ook, want je moet ze minder terechtwijzen. Als leraar Engels of Frans kan je er zelfs een taalstimulerende activiteit van maken!”

“Het hoeft niet per se muziek te zijn. Elke creatieve of niet-functionele taak werkt stressverlagend. Tijdens de eerste lockdown hebben veel volwassenen zulke activiteiten (her)ontdekt: puzzelen, tekenen of zelfs brood bakken. Sommigen haalden hun wandelschoenen boven. Anderen leerden yoga of meditatie kennen, activiteiten waarvan onderzoek aantoont dat ze stress reduceren en idealiter tot het basispakket van het onderwijs horen. Inderdaad, je moet even een drempel over. Kies daarom iets waarbij jij je comfortabel voelt. Als je ‘Just Dance’ opzet en zelf met een zuur gezicht langs de kant staat, hebben je leerlingen er ook geen zin in. Maar straal jij plezier uit, dan werkt dat besmettelijk. Natuurlijk zorgt zo’n dansmoment in het begin voor chaos. Maar als je het op vaste momenten inbouwt, weten je leerlingen na een tijdje: nu werken, straks drie minuten dansen en dan weer werken.”

“Het lijken ‘maar’ tussendoortjes. Maar om ons stressniveau op peil te houden en ervoor te zorgen dat leerlingen én leraar optimaal functioneren, zijn ze cruciaal. Want niet alleen plezier, ook stress is besmettelijk. Als jij na een hectische ochtend gejaagd de klas binnenstapt, raken ook je leerlingen sneller ontregeld.

En is je klas heel druk, dan neem jij als leraar die stress over. Wil je leerlingen rustig krijgen, dan moet je eerst je eigen stress onder controle krijgen. Gemakkelijker gezegd dan gedaan, want leraren hebben veel to do’s en vaak meerdere zorgleerlingen. Daarom is dit ook een boodschap aan directies en beleidsmakers: zorg dat leraren met een kalm brein voor de klas kunnen staan.

Investeer in zorgleraren of een schoolpsycholoog om stressgevoelige leerlingen te ondersteunen. En zoek als team uit wat de voornaamste stressoren zijn.

Misschien ontdekken jullie zo een collectieve bron van stress die jullie samen kunnen aanpakken, zoals het aantal toetsen.”

Welke zaken kan je in de schoolomgeving aanpakken om stress te verlagen?

“Onze zintuigen zijn nauw verbonden met ons stresssysteem: we ruiken, voelen en proeven gevaar.

Maar ook dat werkt in beide richtingen. Geuren kunnen bijvoorbeeld kalmeren, denk maar aan een pot verse koffie in de lerarenkamer. Zo heeft iedere leerling wel iets wat hem rustig maakt. De een kauwt graag op potloden, de ander wordt rustig van een elastiek tussen zijn stoelpoten en een derde werkt graag met een kop­ telefoon. In ons behandelcentrum hebben we daarom een prikkelkoffer: een doos met prullaria waaruit

15

kinderen en jongeren iets mogen uitzoeken dat hen houvast biedt tijdens een gesprek. Zoiets kan je ook perfect aanbieden in scholen. Of richt een leeg lokaal in als snoezelruimte.”

“Wil je als school echt werk maken van een stressverlagende omgeving, begin dan met je speelplaats. Een kale betonnen vlakte is een bron van conflict. Gelukkig zie je steeds meer scholen die het anders aanpakken, ook in grote steden. Ontharden, wat planten neerzetten en idealiter zelfs wat dieren of een groentetuin. Leraren zijn soms bang dat ze het overzicht verliezen als er te veel verstopplekjes zijn.

‘Achter die hoekjes wordt er misschien gepest’, redeneren ze.

Maar op een saaie speelplaats pesten leerlingen elkaar net uit verveling! De toenemende juridisering speelt natuurlijk ook mee. Ouders stellen leraren gemakkelijker verantwoordelijk als er iets met hun kind gebeurt.”

Ouders met hoge eisen zijn ook een bron van stress?

“Als ouders over onderwijs andere opvattingen hebben, is dat niet makkelijk. Misschien besluit de school om op woensdag geen huiswerk te geven. Sommige ouders juichen dat toe, anderen vinden dat hun kind zo niets leert. ‘We moeten de leerachterstand zo snel mogelijk inhalen’, klinkt het overal.

Maar als de druk zo hoog wordt dat er enkel nog ruimte is voor functionele activiteiten, zal de leervertraging alleen maar toenemen. Vergeet niet dat kinderen en jongeren het afgelopen anderhalf jaar heel bang, boos en verdrietig geweest zijn.

Er moet ook ruimte zijn om die gevoelens te laten zakken.”

Klasse Magazine

Dossier Stress voor de les

“Wie constant op de teentoppen loopt, krijgt kramp”

Dat hij zelf soms stress heeft, mogen zijn leerlingen weten. Dat je problemen kan oplossen ook. En dat je er sneller over durft praten als je daar elke maandag een half uurtje voor hebt. Leraar Robin zet zelfs een magische stoel in: “Zonder ongezonde stress gaat de leerstof er beter in.”

“Tijdens mijn eerste jaar koerste ik door de lessen. Alle leerstof moest uitgebreid aan bod komen. De druk die ik mezelf oplegde, gaf ik soms door aan mijn klas. Ik stak meer tijd in de werkbladen dan in mijn leerlingen. Hun zorgen of stress? Ik zag ze wel, maar ging er niet op in. Tot ik op klasdate trok bij collega Elke: zij wandelt al eens met haar klas en last praatrondes in. Toch hinken haar leerlingen niet achterop. Wat meer tijd voor welbevinden gaat niet ten koste van kennis. Er verdwijnen geen leerdoelen onder de mat.”

Wie is Robin De Palmenaer?

• geeft les in HEHAschool, Sint-Gillis-bij-Dendermonde • vijf jaar kleuteronderwijzer en leraar lager onderwijs • volgt een extra opleiding opvoedkunde (DHOS)

“Grenzen geven leerlingen rust” 16

Klasse Magazine

KRAMP IN DE TENEN “Sinds dat bezoek bij mijn collega, start ik de week met een korte praatronde. Ik kies niet voor de dooddoener: ‘Deed je in het weekend iets leuks’, maar vraag gewoon of ze iets willen vertellen. Heel vrijblijvend. In die ongedwongen sfeer delen leerlingen hun grote en kleine zorgen. Zo hoorde een jongen buurkindjes onder zijn raam over hem roddelen. ‘Ik vind hem stom’, klonk het luid. Dat bleef op school in zijn hoofd spoken. Sociale stress kan een gevoelig kind echt belemmeren om te leren. Dat even kunnen uitspreken, werkt heel bevrijdend.”

“Sommige leerlingen voelen de druk om perfect te zijn, zowel in hun schoolresultaten als hun gedrag. Ze durven niet antwoorden omdat ze niet in de fout willen gaan. Of ze nemen geen genoegen met ‘maar’ een acht. Als iets niet loopt zoals voorzien, voelen ze zich slecht. Maar als je voortdurend op de toppen van je tenen loopt, krijg je kramp. Daarom toon ik hen dat ik zelf ook niet perfect ben: ‘Ik heb ook al eens woorden met vrienden, maar daarna lossen we het gewoon samen op’.

En ik ben ook niet in alles goed, geef ik hen mee. Maar je best doen is nog belangrijker dan alle punten halen. Daarom feliciteer ik een kind ook met een ‘matig’ rapport als ik weet dat hij er hard voor werkt.”

HARRY POTTER-STOEL “De praatrondes zijn er voor alle leerlingen, net als mijn ‘magische Harry Potter-stoel’. Wie de les niet goed snapt of zich ergens slecht over voelt, komt naast mij op die stoel zitten voor wat extra uitleg of aandacht. Daarover maakten we duidelijke afspraken: je ploft niet voor de grap op de stoel. Als ik iets apart bespreek met een klasgenoot, werken de anderen verder met hun buddy. Iedereen heeft natuurlijk evenveel recht op mijn aandacht, al hebben sommige kinderen wat meer ‘magie’ nodig.”

“Een hoogsensitieve leerling met ASS, bijvoorbeeld. Elke dag was voor hem een helse strijd. Hij was zo bang om te falen, dat hij niks invulde op zijn toets. De stress trok hem steeds dieper terug in zijn binnenwereld. Ik moedigde hem aan om op ‘de magische stoel’ te komen zitten. De eerste weken zat hij daar bij elke toets. Geduldig overliep ik de vragen met hem, maakte ze heel concreet. Het kostte ons een hoop zweet, maar na enkele weken ging hij van een nul naar een drie op vijf. Na verloop van tijd plaatste ik een tweede magische stoel, zodat nog iemand anders hulp kon vragen.”

“In het begin sprak die jongen met ASS enkel met mij.

Spreek­oefeningen waren loodzwaar voor hem. Tot hij op maandagochtend plots zijn vinger opstak. ‘Ik ging snowboarden met mijn mama’, vertelde hij. Voor hem was dat een immense stap vooruit, voor mij het bewijs dat structurele praatrondes na een tijd vruchten afwerpen.”

17

“Iedereen heeft recht op mijn aandacht, maar sommige kinderen hebben wat meer magie nodig”

REKENEN MET EEN OORWORM “Doordat ik marge laat voor gesprekken, sta ik zelf ontspannen voor de klas. De leerdoelen halen, kan ook met wat gekkigheid. Over cijferend rekenen schreef ik een oorworm: ‘delen, maal en min en zak eens door’.

En als spreekoefening laat ik ze een mop vertellen: ze ondervinden hoe belangrijk de juiste woorden, intonatie en timing zijn. Tijdens de speeltijd voetbal of dans ik soms met mijn leerlingen, na de zwemles duw ik wat gel in de haren van de jongens of help ik meisjes een staartje knopen. Dat vinden ze fantastisch. Maar ik waak erover dat mijn klas geen ‘apenkot’ wordt. Ik vind het heel belangrijk dat we beleefd met elkaar omgaan.

Die grenzen geven de leerlingen rust.”

“We sluiten elke dag af met de ‘Piet Huysentruyt­ techniek’ die mijn docent Opvoedkunde me bijbracht. ‘Wat hebben we vandaag geleerd’, maar ook: ‘Waarom liep iets goed of slecht?’ Een kind dat meer op mislukkingen focust, vraag ik waarom de oefening lukte. Panikeren hoeft niet, want je leert uit je fouten.

Ik hoop dat het leerlingen helpt om een stevige anti­ stressmuur te bouwen voor later.”

Klasse Magazine

Dossier Stress voor de les

“Als cijfers voor hun ogen dansen” Zou iemand meer ervaring hebben met studiestress dan de leraar wiskunde? Al meer dan dertig jaar ziet Lieve sommige leerlingen vastlopen op haar vak. “Ook stoere praat van klasgenoten wakkert hun faalangst aan.”

“Vraag je leerlingen naar de vakken waarvoor ze stress voelen, dan scoort rekenen altijd hoog. En hoewel leerlingen geavanceerde rekenmachines mogen gebruiken, blijven hun vingers tijdens wiskunde trillen. De stress komt niet alleen van het vak zelf. Ik heb de indruk dat leerlingen nu meer worstelen met de hoge verwachtingen van hun ouders. Door de digitale agenda kunnen leerlingen zich niet meer verstoppen. Slechte resultaten blijven geen twee maanden meer onder de radar. Ouders volgen van heel nabij, wat goed is, maar soms moeten zij ook leren omgaan met het feit dat hun kind aan zijn plafond zit.”

“Tegelijkertijd lees je vaak over de zesjescultuur, leerlingen die beter kunnen maar met een vijf of zes op tien tevreden in de hangmat liggen. Terwijl mijn leerlingen met stress de lat net heel hoog leggen voor zichzelf. Ze moeten steeds in de roos schieten en mogen zeker niet ‘afzakken’ naar een andere richting.”

OPPERVLAKKIGE KENNIS “Tijdens de kerstexamens vorig jaar nam een radeloze mama contact met me op. Haar dochter had zoveel schrik voor mijn examen dat ze niet meer sliep. Na de eerste lockdown had ze moeite met de leerstof. Sommige bewerkingen had ze niet geautomatiseerd, haar achterstand kreeg ze moeilijk weggewerkt. Daarop stuurde ik mijn leerling een uitgebreide mail. Ik somde op wat ze wel al goed beheerste. En dankzij haar degelijke resultaten op dagelijks werk begon ze niet aan het examen met nul op de teller. ‘Als een vraag niet goed gaat, lukken andere misschien wel’, schreef ik.”

“Mijn leerling liet zich beïnvloeden door de stoere praat van sommige klasgenoten: ‘Zit je nu nog met je neus in de boeken? Ik leerde dat op een uurtje.’ Ik vertelde haar dat die leerlingen de leerstof oppervlakkiger kennen dan ze denken.

En ik spiegelde haar klasgenoten voor die zich even hard moesten inspannen. Het is oké als je meer tijd nodig hebt om iets in te prenten, vergelijk jezelf niet met de mooipraters.”

CRISIS OP HET EXAMEN “We geven tijdens de examens geen uitleg in de studiezaal om leerlingen van andere klassen niet te storen. Maar voor een leerling die zwaar strest, maken we een uitzondering. We gaan toch even langs. En als de stress zo hoog is dat de spanning in de buik slaat, mag de leerling het examen invullen in de zorgklas, met een toilet in de buurt. Dat die leerlingen niet naar de grote, bomvolle studiezaal moeten, kalmeert ze. Ze leren om niet te vluchten voor examens. En na goede examens lukt het de volgende keer toch in die volle studiezaal.”

“Dat crisismanagement tijdens de examens kan je voor een stuk voorkomen met je lesaanpak. Met herhaling speel je

18

Klasse Magazine

Wie is Lieve D’hoedt?

• geeft les in het HeiligGrafinstituut Bilzen • achtendertig jaar leraar wiskunde en economie in de tweede en derde graad • veertien jaar coördinator en leerlingenbegeleider

stress preventief naar huis. Leerlingen met stress zeggen vaak dingen als: ‘Ik kan geen wiskunde.’ Dan trek ik hun blik open: ‘Het is niet omdat statistiek je niet lag, dat het altijd misloopt.’ Wel bouwt wiskunde, meer dan economie bijvoorbeeld, voort op voorgaande kennis. Je moet een eerstegraadsvergelijking beheersen voor je complexere vergelijkingen aanpakt. Voldoende automatiseren is dus belangrijk. Als startende leraar ging ik soms te snel verder met de les. Nu schud ik een herhalingsoefening uit mijn mouw als ik leerlingen zie sukkelen.”

STRENG MAAR MENSELIJK “Ook goed klasmanagement werkt als een golfbreker tegen stress. Toen ik een bevraging hield bij mijn leerlingen, gaven ze aan dat ik nog strenger mocht zijn. Rumoer in de klas vinden ze zelf storend, want dan kunnen ze zich moeilijker concentreren. Ik maak in september duidelijke afspraken met hen over de lessen en de toetsen, en ik zet die op papier.

Dat biedt veiligheid en rust. Tegelijk hou ik ruimte voor menselijkheid. Leerlingen die hun taak niet op tijd inleveren, mogen uitleggen waarom. Tijdens corona kon een leerling thuis niet rustig werken omdat zijn broer met autisme veel lawaai maakte. Hij mocht zijn taak op school rustig afwerken. Maar dat wil niet zeggen dat ik bij elk excuus plooi.”

“Als je open bent over je eigen hiaten of fouten, zien perfectionistische leerlingen dat het geen ramp is als je niet alles weet.

Begin niet zenuwachtig te stamelen als een leerling je een moeilijke vraag stelt. Leerlingen doorprikken je valse zekerheden snel als je zegt: ‘Het zal wel zo in elkaar zitten.’

Maar antwoord je: ‘Prima vraag. Dat moet ik opzoeken, dat weet ik niet’, dan toon je je net meer zelfzeker. Bovendien loop ik daardoor niet voortdurend op de toppen van mijn tenen en straal ik meer rust uit als leraar.”

“Door leerstof voldoende te herhalen, speel je stress preventief naar huis” 19

“Mijn ‘slapeloze’ leerling behaalde met kerst zestig procent. In juni had ze geen slaapproblemen meer en moest ik niet meer passeren tijdens het examen. Doordat we haar steunden, leerde ze omgaan met haar onzekerheid. En dat is misschien wel het mooiste geschenk om uit het secundair mee te nemen naar het hoger onderwijs.”

Klasse Magazine

Dossier Stress voor de les

Wie is Ludovic Beuselinck?

• tuchtprefect in het SintNorbertusinstituut in Antwerpen • zeventien jaar leraar L.O., Engels, PAV, zakelijke communicatie

“Blokje rond en chocomelk doen wonderen” Leerlingen die buiten de school in aanraking komen met geweld, misbruik of verslaving brengen die extra stress mee naar school. Het Sint-Norbertusinstituut kanaliseert die met een boksbal, origami, ravotten in de Ardennen én teamwork.

20

“Wij hebben leerlingen van dertien jaar die drugs dealen of in een bende zitten, kampen met huiselijk geweld, loverboys, game­verslaving, eet- en slaapproblemen. Mijn gsm staat dag en nacht aan. Soms spring ik in mijn auto om een rond­ dolende leerling te zoeken in de stad voor een veilig bed in mijn gezin. Die stresserende thuissituaties die leren in de weg staan, kan je niet in je eentje als leraar of leerlingen­begeleider aan. Dat moet je als team doen van collega’s, CLB, een netwerk van professionele hulpverleners en ouders.”

LEERLING ZONDER MAKE-UP “Op 420 leerlingen hebben we er pakweg vijftig met een heel zware problematiek. Die verdelen we onder het team zodat elke leerling een vertrouwenspersoon heeft. En elke leraar heeft zo maar één zorgleerling onder zijn hoede. Ik laat collega’s de keuze of ze daar tijd en goesting voor hebben. Want de ene is sterk in sociaal-emotionele ondersteuning en de andere in informatica. Ik heb alle leraren nodig om stresssignalen te detecteren en een overbelaste leraar pikt niets meer op. We geven ook les met de deur open. Zo kunnen collega’s snel even bij elkaar inspringen bij een oververhitte situatie of een leerling op de extra schoolbank in de gang in ’t oog houden.”

Klasse Magazine

“De kleinste gedragsverandering kan een teken van een stresserende thuissituatie zijn. Waarom draagt die leerling plots geen make-up, eet ze niet meer op haar lievelingsplekje of hangt hij niet meer bij de vaste bende? Of wat met een leerling die vaak moe is, meer aan zijn gsm plakt of die plots niet meer op zak heeft?”

VIJFTIG MINIGESPREKKEN “Ik zit zo weinig mogelijk in mijn lokaal en wandel voortdurend rond op de speelplaats en door de gangen. Ik voer vijftig minigesprekjes op vijftien minuten: snel mijn duim vragend omhoog of omlaag, een langere blik naar leerlingen zodat ze weten dat ik hen zie. Na een paar weken weten we waar de zwaarste problematieken zitten en kruipen ze uit hun schulp om dingen te vertellen of hulp te vragen.”

“In het begin van het schooljaar ging ik vroeger met mijn klas drie dagen naar de Ardennen. Een wandeling in de natuur, buiten spelen, samen koken ... Doodgewone activiteiten die deze jongeren niet kennen maar waar ze wel recht op hebben. Op die fijne sfeer kunnen we een heel schooljaar teren. Als er een situatie ontploft, haal ik die goede herinneringen boven. Weet je nog hoe leuk jullie het samen hadden? Wil je dat op het spel zetten? Een meerdaagse uitstap vraagt veel van leraren, maar je wint er achteraf veel lestijd mee. En samen met collega’s een dropping met spannende opdrachten en veel modder voorbereiden, is de beste teambuilding.”

AFKOELEN MET KLEURPLATEN “Een leerling die ontploft in de klas weet dat de boksbal of loopschoenen klaar staan om vijftien minuten te ontladen.

Die worden élke dag gebruikt. Na wat zweten en een paar

kickboks-tips, komt die babbel vlotter. Andere leerlingen neem ik snel mee naar buiten voor een blokje rond om de boel even te laten afkoelen en te vermijden dat ze iets stuk slaan. Een rustpauze op een bankje of samen een chocomelk drinken doet wonderen. In mijn schuif zitten ook altijd stappenplannen om een eenvoudig bootje te vouwen, mandala kleurplaten of tekeningen waarbij je nummers van nul tot honderd verbindt. Je krijgt er zelfs de oudste pubers mee tot rust.”

“In een donker, stoffig lokaaltje kunnen leerlingen terecht voor een korte meditatie. Stel je daar niet te veel van voor: gewoon een eenvoudige ontspanningsoefening van de yogales van mijn vrouw of de spanning laten zakken in een zetel tot ze zélf beslissen dat ze weer naar de klas kunnen. Sommigen vallen zelfs even in slaap want onze leerlingen leven soms meer ‘s nachts dan overdag.”

STRESSBAL VOOR HET LEVEN “Boksen, meditatie of een blokje rond begeleiden, vraagt natuurlijk heel wat extra toezicht. Dat is niet altijd mogelijk, dus laat ik de oudere leerlingen vaak alleen. Dan vliegt er wel eens een boksbal door de lucht, maar beter je uitleven op de boksbal dan op een medeleerling of schoolmateriaal.”

“We kunnen de thuisproblemen van leerlingen niet oplossen, maar ze wel weerbaarder maken tegen stress. Jaren later gebruiken ze nog altijd hun stressbal of ademhalingsoefening op het werk. Als ze me een vriendschapsverzoek sturen op Facebook, weet ik dat we hen op school niet alleen een plek om te leren geven, maar ook een plek om te leven.”

“Een bootje vouwen, kleurplaten maken of nummers verbinden tot een tekening.

Je krijgt er zelfs de oudste pubers mee tot rust”

21

Klasse Magazine

Blog

Wie is Arvid De Muynck?

• leraar Nederlands en Engels in College Ten Doorn Eeklo • achttien jaar voor de klas • Leraar van het Jaar 2021 • Gekste interviewvraag?

“De moderubriek in een lokaal maandblad. Toch vriendelijk voor bedankt.”

Beeld Eva Vlonk

22

Klasse Magazine

Het schooljaar van Arvid “Hoe is ’t?” Die vraag stelt Arvid dagelijks aan zijn leerlingen.

En dus kaatst Klasse de vraag vier keer terug.

Tekst Arvid De Muynck & Bart De Wilde Beeld Debby Termonia

HOE ZIT HET MET JE ENERGIEPEIL? “Voor het eerst in achttien jaar trok ik op 1 september met frisse tegenzin en wat stress naar school. De naweeën van een kwakkelzomer, het vooruitzicht van alweer een uitdagend jaar en opnieuw fulltime voor de klas na enkele jaren ouderschapsverlof. Zou het wel lukken? Dat gevoel sloeg helemaal om zodra ik met mijn leerlingen de klas binnenstapte. Ik was zo blij, dat ik de deur opengooide en iedereen uitgebreid verwelkomde.

Toen elke leerling al een plekje gevonden had, besefte ik pas wat ik vergeten was. Corona, weet je wel: de hele klas weer naar buiten en netjes een vaste plaats op alfabetische volgorde.”

WELKE UITGLIJDER MAAKTE JE IN JE LES? “Voor Engels nemen we elk jaar een digitale test af. Zo kunnen leerlingen achterhalen waar ze staan. Voor het eerst liep die test in het honderd, nam hij veel meer tijd in beslag dan gepland. Had ik de digitale skills van mijn leerlingen overschat? Vinden ze het lastiger om zich op schermen te focussen in een klas? Of is het decompressie na eindelijk een vrij normale zomer? Ik geef mijn leerlingen wat tijd om weer te wennen aan het ritme. En ik hou mijn timing voortaan wat beter in de gaten.”

WAAR WERD JE WARM VAN? “Het eerste terrasje op vrijdag met de collega’s.

Hoe iedereen langer bleef plakken dan gepland.

Eindelijk spontane babbels over iets anders dan school. En toch ook weer wel, want tussen pot en pint ontstaat de energie om grote projecten eindelijk aan te pakken. Zoals een eigen voorstelling van ons lerarenbandje voor leerlingen met kleinkunst in al zijn vormen, van Ramses Shaffy tot de Jeugd van Tegenwoordig. Al die leuke momenten waren we kwijt: Schrijf-Ze-Vrijdag, een Kubbtornooi of kortfilms tijdens de middag.

Je voelt de goesting om die initiatieven nieuw leven in te blazen.”

WELKE UITSPRAAK RAAKTE JE? “Bij de start van het schooljaar wilde plots iedereen wat zeggen over onderwijs. Volgens een Voka-topman konden we veel leren van het bedrijfsleven.

Op beleidsniveau kan ik me daar wat bij voorstellen, maar in de klas kom je met dat nutsdenken niet ver. En digitale innovatie moet er zeker zijn, maar hand in hand met een werkvorm die, zeker in taalvakken, zijn nut al eeuwen bewijst: het onderwijs­leergesprek. Op zo’n moment hangt in de klas net dezelfde magie als in een theaterzaal. Elke les kan fantastisch zijn. Of helemaal floppen. Daar zit de waarde van goed onderwijs: dat ongrijpbare moment waarop je contact maakt met je publiek.”

23

Interview

“Jongeren vliegen te vaak terug naar start” Tekst Leen Leemans Beeld Thomas Sweertvaegher

Als jongeren op het matje verschijnen bij het gerecht, mag dat voor procureur des Konings Ine Van Wymersch nooit een eindpunt zijn. Wel een kans. “Scholen en rechters hebben een andere taak, maar kijken door dezelfde bril: jongeren zijn jong en maken fouten, maar we geven ze nooit op.”

25

Klasse Magazine

Klasse Magazine

Interview

Zelf kreeg Ine Van Wymersch tijdens haar schoolloopbaan zelden straf. Ruim twee jaar geleden werd ze procureur des Konings bij het parket Halle-Vilvoorde.

Sindsdien vraagt ze in de rechtbank voor de beschuldigde een straf in naam van de maatschappij.

Als je als procureur met jongeren in contact komt, is het dus al ergens goed misgelopen?

Ine Van Wymersch: “Klopt, maar dat de rechtbank enkel straffen uitdeelt, is een fout beeld. Niet elke jongere die iets mispeutert, komt voor de jeugdrechter of krijgt een straf. Door het jeugddelinquentiedecreet is er heel wat mogelijk tussen de aanklacht seponeren en de jeugdrechter vorderen. We leggen voorwaarden op die we controleren, bieden herstelbemiddeling aan of kiezen voor een positief project zoals staptochten. Zo geven we trapsgewijs kansen.

Als de politie vaststelt dat kinderen in erbarmelijke omstandigheden leven, stelt ze een proces-verbaal op en schakelt ze het parket in. Dat beslist welke hulp verplicht is voor het gezin.”

“Aan elk feit dat een jongere pleegt, geven we wel gevolg. Wie in de Hema een lippenstift steelt zonder dat daar een reactie op komt, steelt er de volgende keer nog een paar oorbellen bij. Jongeren mogen niet het gevoel hebben dat dat straffeloos kan. Maar we schieten daar niet in door. We sturen die jongeren en hun ouders een brief: ‘We zijn op de hoogte van de diefstal, maar beslissen je niet te vervolgen. Dit is een kans die je krijgt.’ Uiteraard houden we het dossier bij voor als de dader hervalt. Maar we sturen niet iedereen naar een gesloten instelling.”

“We kijken bovendien altijd naar de context. Als een jongere steelt omdat er thuis geen geld is voor eten, is straffen niet de oplossing. We pakken de opvoedingssituatie aan en gidsen het gezin naar de juiste hulp.

Uiteraard geven we ook het signaal dat diefstal niet oké is. Door die jongere gemeenschapsdienst aan te bieden, zodat hij zijn misstap kan goedmaken. Jongeren grijpen echt wel kansen als die aansluiten bij hun dagelijkse realiteit. Aan een gezin in financiële moeilijkheden een geldboete geven, is wereldvreemd. Zo geef je ook geen strafstudie aan een leerling die zijn huiswerk niet gemaakt heeft omdat zijn moeder opgenomen werd in het ziekenhuis.”

Wil dat zeggen dat het gerecht soms de redding van jongeren is?

Ine Van Wymersch: “Hopelijk de redding, maar minstens een nieuwe kans. Een jongere biechtte me op: ‘Ik ben blij dat jullie me gestopt hebben. Ik zat in een spiraal van geweld, het lukte thuis en op school niet

26

“Wie investeert in onderwijs en welzijn, bespaart automatisch op justitie” meer en ik raakte er zelf niet meer uit’. Ze staan niet in de rij om dat te komen zeggen, maar in de dossiers zien we vaak een keerpunt. Er zijn natuurlijk ook jongeren die we niet op het rechte pad krijgen. Maar elke jongere is het waard om ons hele arsenaal aan middelen op los te laten. Het gerecht is geen ‘einde verhaal’, het is een traject. Elk dossier van de jeugdrechtbank komt jaarlijks opnieuw ‘op zitting’ en we volgen het permanent op. Een dossier afsluiten doen we pas als we echt denken dat alles in orde komt.”

“We kiezen voor een individuele aanpak. We onderzoeken hoe die jongere omringd wordt en welke hulp hij krijgt.

Wat weten we over de ouders? Zijn ze oké, beleefd en correct bij de politie, dan leggen we een contactverbod met foute vrienden op zodat de ouders hun opvoeding kunnen verderzetten. Maar als ouders hun taak niet aankunnen, is een tijdelijke opname in een instelling misschien zinvoller. We werken altijd samen met verschillende hulpverleningsdiensten, met de school ook. We zijn de stok achter de deur, maar er moet wel een deur zijn.”

Klasse Magazine

“We handelen zoals in een school. Je voert als klasleraar een algemeen beleid, maar er zijn altijd enkele leerlingen die je speciaal opvolgt. Als je een groepje jongeren met wiet betrapt op een festival is dat iets anders dan jongeren die voor de zoveelste keer in een station drugs verkopen en zelf verslaafd zijn. We kijken bij jongeren naar de feiten, maar ook naar hun persoonlijkheid en netwerk. Die drie puzzelstukken bepalen onze aanpak.”

Je luidde de alarmbel over het welzijn van jongeren tijdens de coronaperiode. Ziet het gerecht daar de uitwassen van?

Ine Van Wymersch: “Er werd minder gestolen, want iedereen bleef thuis. En de politie pikte drugskoeriers sneller van de straat. Ik gaf tijdens die periode meermaals het signaal – ook aan de pers – dat het tijdens de wachtdiensten van de politie allemaal rond familiaal geweld of

psychische problemen draaide. Elke keer volgde hetzelfde antwoord: ‘We hebben geen cijfers’. Dus is er officieel geen toename.”

“Maar als intrafamiliaal geweld toeneemt, zie je dat niet noodzakelijk in cijfers. Wanneer valt het op?

Als je op school komt met een blauw oog of op het werk niet opdaagt. Als scholen sluiten en iedereen thuiswerkt, zet je daders en slachtoffers samen. Dan is er geen aangifte. Ook het aantal jongeren met psychische problemen steeg. We verloren onderweg heel wat jongeren. Kijk maar naar het toegenomen aantal tieners dat een eetstoornis ontwikkelde of wegliep van huis. Soms komen jongeren pas bij het gerecht terecht na een zelfdodingspoging. Maar tussen niet goed in je vel zitten en zelfdoding proberen te plegen, zit een

“Zeg aan jongeren niet ‘herpak je’ zonder uit te leggen hoe”

Wie is Ine Van Wymersch?

• studeerde rechten • in 2019 benoemd tot procureur des ­Konings van het parket Halle-Vilvoorde • jongste topmagistraat van het land • schreef in 2020 het boek ‘Als je wieg op drijfzand staat’ over een vrouw die ­euthanasie wil laten plegen wegens ­ondraaglijk psychisch lijden

27

Klasse Magazine

Interview

hele spreidstand aan problemen die onze collectieve aandacht verdienen. We moeten samen ingrijpen om te vermijden dat het zover komt.”

Welke rol speelde de sluiting van de scholen?

Ine Van Wymersch: “Leraren deden heel veel moeite om contact te houden met hun leerlingen. Maar als ik naar mijn eigen gezin kijk – een middenklasse­ gezin zonder issues – met vier kinderen die tegelijk digitaal onderwijs krijgen, weet ik het wel. Wij hebben daar de infrastructuur niet voor. Hoe gaat dat in een gezin met weinig middelen en zonder sociaal netwerk? Als je in een kansarm gezin opgroeit, ben je nu nog kansarmer. Niet alleen financieel, maar ook qua toekomst.

Ik maak me veel zorgen over die groep.”

“Als je scholen sluit, knip je de eerste noodlijn van jongeren door. Doordat ze die ‘eerste hulp’ missen, escaleert het gedrag van jongeren sneller, waardoor politie en justitie moeten ingrijpen. Wat helemaal niet de wenselijke weg is. Tussenkomst van politie is ingrijpend, jongeren gedwongen laten opnemen niet de ideale weg. Dat we zo vaak moesten tussenkomen, toont de omvang van de ijsberg. Wij zien enkel het topje.”

“Ik was vanuit justitie altijd vragende partij om de scholen – die grote reddingsboeien zijn voor kinderen – open te houden. Ik krijg weleens de vraag of ik bij justitie genoeg financiële middelen heb. Als ik morgen een zak geld krijg, geef ik die met veel plezier aan scholen en de welzijnssector. Als zij voldoende mensen hebben, heb ik genoeg middelen om in te grijpen waar het echt fout loopt. Ook voor justitie moeten de wachtlijsten in de gezondheidszorg en hulpverlening weggewerkt worden. Veel jongeren belanden bij het gerecht omdat ze op lange wachtlijsten botsen. Of hun ouders. Ik gebruik een cliché: de depressie van moeder of het overmatige alcoholgebruik van vader wordt niet aangepakt. Als dat aansleept, dan dragen de kinderen daar de gevolgen van.”

Hoe kunnen scholen het gerecht helpen?

Ine Van Wymersch: “Door transparant te zijn over hun beleid. Als de school een ‘aanklampende opvolging’ opstart voor bijvoorbeeld drugs, blijven we een beetje op de achtergrond. We weten: als de directeur ons belt, dan is er echt een probleem. Scholen zijn als een gezin: als ze de boel onder controle hebben, zijn wij overbodig. Hoe ze dat doen? Door niet alleen te aaien en zalven, maar ook af en toe een streng signaal te sturen.”

“Helaas geven steeds meer ouders hun kinderen op. Ze denken dat de school en de politie het wel oplossen. We proberen de ouders te responsabiliseren. Als

28

het hen niet lukt om hun kinderen na de avondklok binnen te houden, moeten ze begeleiding krijgen. Nu, en niet binnen zes maanden omdat er een wachtlijst is. En liefst voordat die jongeren feiten plegen. Vaak vorderen we de jeugdrechter voor delinquent gedrag én voor een problematische opvoedingssituatie. Het een komt zelden zonder het ander. Geen enkele veertienjarige staat ’s ochtends op en zoekt wat vrienden om een apotheek te overvallen. Daar gaat een lange weg van gemiste kansen aan vooraf.”

“Tijdens een verhoor vertellen jongeren hun hele verhaal. ‘Ik zit al in mijn zesde school, ik voel me daar niet thuis, een diploma halen, lukt me nooit. Ik heb het opgegeven.’ Jongeren hebben heel veel aan die ene leraar die wél in hen gelooft of die ene CLB-medewerker die hen níet loslaat. Want hoe stoer ze ook zijn, ze verlangen naar een cocon of nest. Ook de stoerste krijg je mee als hij voelt dat hij een echte kans krijgt.

Want hoe vaak horen ze niet ‘Jij weer?!’”

Hoe belangrijk is het nest waarin je geboren wordt?

Ine Van Wymersch: “Het nest waaruit je komt, bepaalt veel. Maar niet alles. De rechter zegt dat vaak tegen een jongere: ‘Je ouders hebben er niets van gebakken. Maar dat mag je niet als excuus blijven gebruiken. We bieden je nu een aantal kansen. Grijp ze!’ Maar dikwijls durven of kunnen ze dat niet zien. Laad je maar voor de zesentwintigste keer op als er eindelijk een begeleider is. Ze zijn al zo vaak terug naar start gevlogen.”

“We vragen veel van jongeren. Mensen die werk zoeken en na drie negatieve sollicitaties de moed verliezen, krijgen begrip. Maar jongeren die telkens weggestuurd worden en in een nieuwe school moeten starten, vinden we lastposten.

Ik begrijp hun wanhoop, onmacht of gebrek aan goesting. We moeten ook de vraag durven stellen hoeveel kansen echte kansen zijn. ‘Herpak je’ mag geen hol begrip zijn. We moeten hen zo omkaderen dat dat ook echt mogelijk is en uitleggen hoe ze dat kunnen doen.”

Wat denk je als het over je eigen kinderen gaat? ‘Met een goede basis komt het wel in orde’ of ‘Het kan snel misgaan’?

Ine Van Wymersch: “Wat je als ouders in je kind investeert, kan je niet onderschatten.

Tegelijkertijd is de grens tussen wanneer het

Klasse Magazine

goed of fout loopt flinterdun. Ik zal nooit een ouder met de vinger wijzen, want zoveel andere factoren spelen een rol. Zoals je vriendenkring. Ik probeer aan mijn kinderen mee te geven dat het belangrijk is je buikgevoel te volgen over wat een goede en een slechte situatie is. Jongeren weten zelf wel dat die vriend of vriendin niet oké is. Maar hoe stap je weg als je voelt dat iets niet deugt, zonder gezichtsverlies te lijden en zonder daarna gepest te worden?”

“Toch kan elke jongere op het verkeerde moment op de verkeerde plaats zijn. Dan is het zaak om hen niet te lossen. Ik vraag aan de politie om de eerste reactie van de ouders te noteren als ze voor hun kind naar het commissariaat moeten komen. Leraren herkennen dat wel. Na de eerste godver­domme – mensen zijn ook maar mensen – voel je heel snel of ze hun kind zullen aanmoedigen om zich te herpakken of het loslaten. En als je dat laatste voelt of je vraagt je af hoe de ouders waarden of normen kunnen door­ geven aan hun kinderen, zal je vroeg of laat met een alternatief moeten komen.”

Je mag het vak ‘Mens en Samenleving’ geven in het secundair. Wat vertel je?

Ine Van Wymersch: “Dat ze actief moeten investeren in mensen rondom hen die het goed menen. Meer dan ooit. Want met het vingertje zeggen ‘dat mag niet’, werkt niet.

Fouten maken ze allemaal. Dan bepaalt hun vangnet of ze verder geraken of niet. En ik zou uitleggen hoe belangrijk je excuseren is, herstellen wat fout ging. Maak je brokken, neem dan je verantwoordelijkheid. Én vervolgens preciseren hoe je dat doet. Als je uit frustratie een kras hebt gemaakt op de auto van de buurman en je ouders hebben daardoor miserie, ga dan werken in het weekend om de kosten te betalen. Dan maak je een nieuwe start.”

“Een rechtbank is de stok achter de deur, maar er moet wel een deur zijn”

29

“Minderjarigen hebben meer in de hand dan ze denken. Zoals excuses aanbieden.

Mensen zeggen ‘wat is dat waard?’ maar in een zitting zien we dat dat enorm veel betekent voor slachtoffers. Als je gemeende excuses aanbiedt, kan je met een schone lei beginnen. Soms moeten de mensen rondom de jongeren een duwtje geven. Ze niet alles alleen laten oplossen.”

Klasse Magazine

Brief

Wie is Katelijn Vandekerckhove?

• zuster van Don Bosco • internaatbeheerder in Don Bosco Groot-Bijgaarden • daarvoor leraar in Don Bosco Groenveld, Instituut de Pélichy Izegem en Spes Nostra Heule

30

Klasse Magazine

Brief aan mijn jongere zelf

Lieve Katelijn Een B-attest, hoor ik? Waar is het leergierige meisje dat zo graag naar school ging? Heeft het te maken met het nijdige sfeertje in je klas, waar jij – die altijd kiest voor de ‘kleintjes’ – bij de pesters noch bij de zwijgers aansluiting vindt? Of is de klas nu al te klein voor je en besteed je liever je tijd zinvol bij het Rode Kruis?

Katelijn is beheerder van een klein internaat in de Brusselse Rand waar vooral pubermeisjes met een moeilijke thuissituatie verblijven. Ooit was ze zelf dat meisje. Maar tegelijk was ze toen al the leader of the band.

Dat punten niet zo belangrijk zijn? Daar volg ik je nog steeds in. Maar je moet wel aan je toekomst willen werken. En respect hebben voor jezelf. “Dat zie ik aan je lavabo”, zeg ik altijd op het internaat. Hou jij de jouwe nog wel netjes?

Je kijkt vast uit naar dat diploma secundair, want je wil naar de unief. Je kans komt nog wel. Voorlopig heb je het thuis niet breed, dus het zal verpleegkunde worden. Als je maar voor mensen kan zorgen. Het RVT is echt een fijne werkplek, hoor. Maar jij bent op zoek naar spiritualiteit. Een gebroken enkel – en dus vele boeken – later beslis jij: ik word zuster. Op je zesentwintigste.

Je ouders, je broer en je vrienden zullen nogal schrikken.

Je tuimelt het onderwijs in wanneer je een leraar vervangt in 5 en 6 Verzorging. Dat is niet je ambitie, maar kan je ‘nee’ zeggen? Wees niet bang: iedereen weet dat jij ruimte nodig hebt om dieper met jongeren bezig te zijn. Dat je huivert voor eentonigheid. Pas daarom maar voor die voltijdse lesopdracht en parallelklassen. Combineer naar hartenlust met GOK en stagebegeleiding.

Je charisma zal alleen maar groeien, Katelijn. Niet twijfelen dus als ze je ooit vragen om een internaat te leiden. Het wordt zweten, het eerste schooljaar.

Om de boel weer te laten bloeien, om verbindingen en vertrouwen te herstellen. En in 2020 zal je niet weten wat je overkomt wanneer een pandemie je tot straathoekwerker bombardeert. Beloof je tijdig aan de bel te trekken als de emmer overloopt?

Het is ook niet makkelijk om los te laten als je letterlijk op je werk woont, samen met je medezusters. Veel mensen dicht bij je, zo heb je het graag. Maar iedereen heeft alleen-tijd nodig. Dus als je op je dagelijkse wandeling de post wegbrengt, ga dan voor de tweede brievenbus. En je hoeft niet van alle markten thuis te zijn. Er zijn genoeg mensen met verstand van renovaties.

Waar jij aan zal bouwen, is een open huis voor je tweeëndertig internen en hun ouders, die het – net als jij – niet makkelijk hebben. Een vervang-mama word je nooit. Tenslotte komt hun eigen nest altijd op de eerste plaats. Maar je sluit al die gezinnen wel in je hart. En omgekeerd. Dan bellen ze je jaren later ’s avonds nog op: “Zuster Katelijn, het is goed gegaan, de eerste schooldag.”

Bewerking Nele Beerens Beeld Katoo Peeters

31

Klasse Magazine

Reportage

“Op de carrousel leest iedereen mee” 32

Klasse Magazine

Marieke: “In de lerarenkamer vingen we vervelende signalen op. ‘Leerlingen sprinten door examenvragen en antwoorden naast de vraag’. Of: ‘Ze vinden geen aandacht om tekstblokken in te duiken’.

Dan draaien de hoofden al snel naar de leraren Nederlands. Bovendien is de woordenschat van onze leerlingen vrij beperkt. Recent moest ik zestienjarigen uitleggen dat ‘kater’ twee betekenissen heeft. Miauw!

Een schooljaar lang stevig inzetten op lezen was een nood die we met het hele team voelden.”

Daan: “‘Leesvaardigheid vijftienjarigen daalt meer dan ooit!’ en ‘Nood aan een leesoffensief!’ De triestige resultaten uit PIRLS en PISA wilden we met onze vakgroep keren. ‘Iedereen boekenwurm?’ Dat was niet ons doel. Wel in elk vak de leeskansen blootleggen en grijpen. En onze leerlingen met de juiste teksten goesting in lezen doen krijgen.”

LEESCARROUSEL Marieke: “Tijdens de pedagogische studiedag in september 2020 planden we met de vakgroep Nederlands een brainstorm. We broedden op een idee waarmee we de hele school konden bereiken. Want Nederlands stopt niet in het taallokaal. Elk vak bouwt erop, de hele school zelfs. Een leescarrousel van een halve dag waarin iedereen voor elk vak leest, dat leek ons sterk. Het idee werkten we concreet uit en presenteerden we drie dagen later aan onze directie.”

Daan: “Ons plan: we organiseren vier themakamers: talen, cultuur en economie, geest en lichaam en STEM. In alle kamers projecteren we alledaagse maar prikkelende mysteries zoals ‘Hoe overleef je een vallende lift?’, ‘Hoe win je de lotto?’ of ‘Is een dure koptelefoon beter dan een goedkope?’ Elke leerling kiest uit negen opties het mysterie dat hij wil ontrafelen in een of meerdere teksten. Die liggen geprint klaar in elk lokaal. Ze bespreken wat ze opsteken en welke woorden moeilijk zijn. Na veertig minuten verhuizen de leerlingen naar de volgende themakamer.

Elke leerling bezoekt elke kamer. Iedereen legt heel wat leeskilometers af, zonder dat ze dat zelf door hebben. Zelfs wie lezen ‘saai’ vindt, houdt van ‘speurneuzen’ en mysteries ontrafelen.”

SAMEN OP LEESTRIP Marieke: “De leescarrousel toetsten we aan wetenschappelijk onderzoek. Leerlingen zelf laten kiezen waarover ze lezen? Check. Betekenisvolle teksten aanbieden? Check. Met leeftijdsgenoten in interactie gaan over de inhoud? Check. Succeservaringen koppelen aan het lezen zoals nieuwe woorden leren of leerlingen laten ervaren hoe nuttig lezen kan zijn? Check nummer vier. Van de directie kregen we groen licht om het idee te ‘verkopen’ aan het lerarenteam.”

Tekst Cherline De Maeght Beeld Eva Vlonk

Leerlingen met goesting in lezen.

Die hebben we te weinig in het Leonardo College van Denderleeuw, dachten leraren Daan en Marieke.

Met een vakoverschrijdende leescarrousel en onaangekondigde leeskwartiertjes krijgen ze iedereen in teksten, mét de glimlach.

33

Daan: “Daar hadden we toch wat kriebels voor. Want iedereen moest buiten het leerplan en het lessenrooster stappen. En een middag­ pauze opgeven voor onze presentatie. Dat ons leesinitiatief geen extra voorbereiding vraagt, wel een kleine bocht in de aanpak, zetten we duidelijk in de verf. Interessante teksten en prikkelende vragen vinden, die zoektocht leek eerst wat stressy. Maar snel zag iedereen in dat we eindelijk eens in onze inspiratiemap met boeiende krantenknipsels konden

Klasse Magazine

Reportage

duiken. Die middag prikten we zelfs al een datum voor de eerste leescarrousel: aftrap in november!”

goed las en (bijna) alles begreep, kan je info overbrengen en antwoorden op vragen van andere leerlingen.”

Marieke: “Dankzij de carrousel ontdekken collega’s het belang van écht lezen: niet zomaar een tekst lezen om er achteraf wat vragen over op te lossen. Maar lezen vanuit een fascinerende vraag die je meesleept.

Je wil interessante kennis opdoen, het antwoord vinden. Zoals wat een koptelefoon veilig en kwalitatief maakt. Zonder het goed te beseffen zijn ze bezig met taal, wiskunde, economie … Het stopt niet met gewoon stillezen. Dat leerlingen daarna hardop overleggen over wat ze lazen, is een absolute meerwaarde. Alleen als je

“De winst voor leraren? We beseffen nog meer dat we samen bouwen aan de woordenschat van onze leerlingen.

Daarom staan we langer stil bij moeilijke maar cruciale (vak-)termen zoals ‘integralen’, ‘onomatopee’ en ‘cognitief’.

In de lerarenkamer steken we nu vaker het brugje over naar elkaars vak. We tippen elkaar teksten waarin onze vakken een interessante kruisbestuiving maken. Bovendien ontstaan spontane co-teach-momenten. P.O. in het Engels geven?

Heerlijke matches die dankzij de leescarrousels ontdekt en gestimuleerd worden.”

“Teksten over hoe je de lotto wint en wat achter de schermen van Spotify gebeurt?

Die duiken leerlingen vanzelf in.”

Wie is Daan Vandepitte?

• leraar Nederlands en Engels en leesbegeleider bij Het Lezerscollectief • sorteert thuis zijn boeken op genre

Wie is Marieke Van der Schueren?

• leraar Nederlands en Duits • sorteert thuis haar boeken op kleur

34

Klasse Magazine

HET LEESGIERIG EFFECT Daan: “Het voorbije schooljaar ging door corona slechts één leescarrousel door, maar dit schooljaar willen we minstens drie edities organiseren. Zo’n voormiddag blaast een leuke dynamiek door de school. Mysteries zoals ‘Kan muziek genezen?’ en ‘Werkt blazen op warm eten echt?’ blijven nog dagen op de speelplaats en in de lerarenkamer leven. Want ook wij kennen niet altijd alle antwoorden.”

“Na zo’n leesvoormiddag bevragen we de leerlingen meteen: wat vonden jullie ervan, wat missen jullie? Wat vaak terugkomt: of ze zelf thema’s mogen aanbrengen. En dat ze – mooi toch – fictie missen en papier in hun handen verkiezen boven lezen op tablets of computers.

De nieuwsgierigheid naar wat de antwoorden zijn op de andere mysteries lossen we op door ze na de leescarrousel op Smartschool te plaatsen.”

MAAR OOK: HET LEESKWARTIER Marieke: “Naast de leescarrousel schuiven we ook leeskwartiertjes in het rooster. Wanneer de bel drie keer rinkelt, laten leerlingen, leraren en de mensen van het secretariaat alles vallen en leest iedereen op school een kwartier. Wie dan de school binnenstapt, ziet onze directeur ‘Becoming Michelle Obama’ lezen. De ene keer is dat op maandag om 10 uur, de andere keer op donderdagmiddag om 15 uur. Het lerarenteam kent het tijdstip, de leerlingen niet.”

“Met dit kwartier overwinnen we samen de drempel om lectuur in te duiken. Vijftien minuten volstaan vaak om een klik te voelen met een verhaal. Een eerste hoofdstuk van een boek, dat is hard werken. Net zoals de eerste aflevering van een serie. Daar moet je ook doorzetten om de personages en het verhaal te leren kennen.”

Daan: “Wat je leest tijdens het lees­ kwartier, kiest iedereen zelf: een boek, de Flair of een strip. Wat koekjes erbij maken het extra gezellig. Er zijn drie regels. Eén: het moet op papier zijn. Twee: het mag geen schoollectuur zijn. Het is niet de bedoeling dat je op dat moment studeert voor een toets. En drie: als één leerling niks bij heeft om te lezen, geeft de leraar toch les. Wanneer de les dreigt door te gaan, vallen de oplossingen uit de lucht. Leerlingen slaan een boek van een klasgenoot open of lezen de recepten uit de Colruyt-folder.”

35

Een plan dat écht lezen bevordert?

Enkele tips: 01. Start klein, concreet en behapbaar.

02. Kies voor acties waar ook jij veel zin in hebt.

Goesting is besmettelijk!

03. Lanceer het plan op een rustig moment; niet tijdens examenperiode of een projectweek.

04. Zie het plan als een experiment. Deel geen punten uit.

05. De inhoud doet ertoe. Kies enkel uitdagende en interessante teksten.

06. Plan jullie eerste D-day niet te ver. Zo blijft je idee niet in de startblokken hangen.

07. Behoud het uurrooster: organiseer de actie met de collega’s die dat moment op school zijn.

08. Stel je collega’s gerust dat er geen extra, maar een andere inspanning nodig zal zijn.

09. Zoek samen met collega’s en leerlingen naar intrigerende mysteries. En blijf de lijst aanvullen.

Klasse Magazine

Beeldrepo

In de wolken over school Tijdens een toezicht valt het je wellicht nauwelijks op. Maar speelplaatsen zitten vol vrolijke vormen, lijnen en kleuren. Klasse steeg op en greep drie scholen uit de lucht.

Beeld Stories by light

Foto 1: College in Essen Foto 2: Stedelijke Basisschool Optimist in Antwerpen Foto 3: Muzische LeerThuis Melopee in Gent

36

Klasse Magazine

37

Klasse Magazine

Beeldrepo

38

Klasse Magazine

39

Klasse Magazine

Beeldrepo

40

Klasse Magazine

41

Klasse Magazine

Onderzoek

Hoe maak je samen-werk sterk?

Tekst Bart De Wilde Beeld Kevin Faingnaert

Wat is samenwerkend leren? En wanneer werkt het optimaal? Expert Kim Bellens duidt de randvoorwaarden, leraar Caroline opent haar klasdeur.

Kim Bellens: “De definitie van samenwerkend leren is simpel: elke werkvorm waarbij leerlingen samen een opdracht aanpakken en daardoor leren. Dat kan via duizend-en-een methodieken.

In groepjes van drie of vier – best niet groter – thuis de leefomstandigheden in de middeleeuwen vergelijken met die vandaag of in de klas per twee snel vervoegingsregels oefenen die ze eerst via directe instructie aangeleerd kregen. Maar ook: peer tutoring. Denk aan de cijfer-maatjes of tandem-lezers. Expert-leerlingen uit het vierde of vijfde zitten zij aan zij met kinderen uit het eerste leerjaar. Gouden leerkans voor die zesjarigen die individueel begeleid worden. En de tutor staat voor de uitdaging om gekende leerstof helder te verwoorden.”

“Samenwerkend leren scoort uitstekend als effectieve onderwijsinterventie. Vijf blinkende sterren en spotgoedkoop. Maar vanaf nu elke les groepen maken garandeert geen leerwinst.

Er zijn een hoop randvoorwaarden, die sterk

42

samenhangen met je leerstof en leerlingen. Vergelijk het met voetbal. Het is niet omdat je elf spelers hetzelfde truitje geeft dat de magie op het veld ontstaat. Pas als er een duidelijk wedstrijdplan is, een trainer die richtlijnen geeft en de wil om samen te werken het eigenbelang overstijgt, begint een team te scoren.”

RANDVOORWAARDE 1: SCHERP LEERDOEL “Je moet als leraar het leerdoel scherp hebben. Dat bepaalt of samenwerken een goede werkvorm is en helpt je om een prima opdracht te ontwerpen waarbij groepjes niet verdwalen. Wil je bijvoorbeeld dat leerlingen samen bepaalde documenten analyseren? Dan zet je die leeslijst best op voorhand klaar, anders tikt de klok weg tijdens ‘overbodig’ zoekwerk. Of is goede bronnen zoeken nét een van je leerdoelen?”

“Basisvaardigheden aanleren via samenwerking, is geen goed idee. Je kan nieuwe leerstof wel per

Klasse Magazine

ONDERWIJSINTERVENTIES ONDER DE LOEP

Deel 1: samenwerkend leren EFFECT: KOST: $$$ De Education Endowment Foundation (EEF) werkte een Toolkit uit die conclusies uit onderwijsonderzoek presenteert. Het resultaat: een visueel overzicht dat het potentiële effect en de kostprijs van onderwijsinterventies rangschikt en bespreekt.

In perspectief: slechts twee interventies scoren hoger dan samenwerkend leren. Feedback haalt acht sterren (lage kostprijs), metacognitie en zelfregulerend leren zeven sterren (gemiddelde kostprijs). In de staart staan ingrepen met negatief effect zoals zittenblijven of geen impact zoals een schooluniform.

Wie is Kim Bellens?

• onderwijsonderzoeker aan ExCEl, ExpertiseCentrum voor Effectief Leren aan de Thomas More Hogeschool • expert in effectieve didactiek in leesonderwijs

43

Klasse Magazine

Onderzoek

twee inoefenen: veel een-op-een-interactie en oefenkansen voor alle leerlingen. In die kleine, actieve tussendoortjes moet elke leerling zich ‘verdedigen’ en krijgt niemand de kans om in te dutten terwijl jij of een leerling de oefening voor hen oplost.”

RANDVOORWAARDE 2: ALLEEN LUKT HET NIET “Bij groepswerk moet de taak complex genoeg zijn en de deadline voldoende scherp. Iedereen moet meteen voelen: we hebben elkaar nodig, anders redden we het nooit. Te makkelijke of kleine opdracht? Dan riskeer je free riders.

Leerlingen die zich wegstoppen en profiteren van bollebozen of perfectionisten die alle werk schouderen. De klas verdelen en aan iedere groep een buurland van België uitdelen? Nog los van het vage leerdoel, kan een leerling ook op z’n eentje tien wist-je-datjes verzamelen. Waar ligt de meerwaarde van de groep dan?”

“Te moeilijke of te grote opdracht, dan stokt de motor ook. Groepswerk moet leerlingen uit hun comfortzone halen zodat ze samen hun tanden willen zetten in de taak. Niet met onhaal­ bare verwachtingen naar huis sturen. Je kan leerlingen ook apart laten bijdragen. Iedereen bijt zich vast in één facet van de opdracht. Bijvoorbeeld: hoe reageren enkele landen op het klimaatakkoord? Cruciaal is wel dat de groep samenzit om tot het eindproduct te komen.

Door in je opdracht expliciet te vragen om de landen met elkaar te vergelijken. Anders steken leerlingen onvoldoende op van andere delen en van elkaar.”

“Een tip: een mix van individuele cijfers en een groepscijfer voor het proces verhoogt meestal de betrokkenheid. Maar hoe zie je in een groep van vier wat de individuele bijdragen zijn en beloon je leerlingen niet voor meeliftgedrag?

Door de geschiedenis van een Word-document te raadplegen of wat lestijd vrij te maken voor de taak zodat je in de klas zicht krijgt op de groepsdynamieken.”

RANDVOORWAARDE 3: LERAAR IS EINDVERANTWOORDELIJKE “Als leraar volg je samenwerken scherp op.

Geen vrijblijvende coachrol: leerlingen mogen hun gang gaan en kloppen bij jou aan als ze

44

“Soms verslikken leraren zich tijdens groepswerk in de coachrol”

vastlopen. Nee, je bent de eindverantwoordelijke voor het leerproces van je leerlingen. Werk daarom vooraf aan een goede groepsdynamiek, vertrouwen om feedback te geven, luister- en vraagtechnieken.

Maar ook tijdens het samenwerken blijf je voort­ durend op vinkentouw. Soms verliezen leerlingen zich in planlast of organisatie: draait het te lang rond ‘waar spreken we af?’ Een andere keer verzuren groepjes. Grijp dan meteen in en zoek samen uit waarom het niet draait.”

“Je moet ook beseffen: leerlingen geven elkaar soms foute info tijdens groepswerk. Als je niet bijstuurt, bouwen ze op drijfzand. Net daarom werkt samenwerkend leren niet voor basis­kennis.

Leerlingen moeten via directe instructie de fundamenten mee hebben, tijdens hun groeps­opdracht mag daarover geen discussie of verwarring ontstaan.”

OVERAL KANSEN “Kan het op elke leeftijd? Ja, kleuterleraren zetten kleine vormen van samenwerkend leren voortdurend in. De klas leent zich daartoe, met al die hoeken waar kleuters in een winkel samen oefenen op betalen of voorwerpen rangschikken volgens grootte.”

“Vanaf het eerste leerjaar gaat het vaker klassikaal.

Maar ook daar – en later in het secundair – liggen heel wat coöperatieve leerkansen. Wat leraren mogelijk remt? Het is veel werk om een complexe opdracht uit te denken, goed te begeleiden en te quoteren. Sommige leraren deinzen daarvoor niet terug, maar verslikken zich soms in de coachrol.

Leerlingen krijgen dan te veel verantwoordelijkheid voor hun leerproces. Maar het moet niet altijd groots zijn om effectief te zijn. Na directe instructie leerstof per twee vastzetten, is een krachtige vorm van samen leren. Je biedt veel oefenkansen die weinig voorbereiding vragen.”

Klasse Magazine

Wie is Caroline Merckx?

• leraar van het eerste leerjaar in daltonschool Leerlabo Westerlo • staat al zeven jaar voor de klas, o.a. in immersieonderwijs

IN DE KLAS? Caroline: “Zonder samenwerken red je het niet in onze maatschappij. Kijk maar op school: de klasdeuren gaan vaker open en lessen worden beter. Maar dat talent komt niet zomaar aanwaaien. Daarom stimuleren we samen leren al bij onze jongste leerlingen met een doorschuifsysteem of matrix. Iedereen wordt telkens voor één of twee weken gekoppeld aan een andere klasgenoot. Want ook met kinderen die je niet automatisch opzoekt, moet je kunnen samenwerken. Met duidelijke afspraken lukt dat. Ik trap het schooljaar altijd af met een dierenverhaal. Iedereen wil in het bos wonen, maar de eekhoorn verkiest stilte en de vogels een feestje. Hoe lossen ze dat op? En wat met onze klas? Dan zetten kinderen mee lijnen voor samenwerking uit: goed luisteren, klasgenoten laten uitspreken.”

“We starten de les bijna altijd met directe instructie.

Kinderen zelf laten uitzoeken hoe je bijvoorbeeld een symbool aan een klank linkt, is geen goed idee. Zodra ze een klankbeeld fout verankeren, blijft dat hardnekkig vastzitten. Eerst moeten leerlingen de basiskennis meekrijgen van de leraar. Wie mee is, kan daarna in duo aan de slag. Soms werken we met zorgvuldig gekozen combinaties: sterke mini-juffen en -meesters die de oplossing niet influisteren maar richtingaanwijzers zetten zodat hun maatje zelf leert.”

45

“Of we oefenen via ‘mix en ruil’. Iedereen krijgt een kaartje met een analoge klok die een ander tijdstip aangeeft. De hele klas loopt rond en als de muziek stopt, maken ze duo’s.

Ze lezen hardop het uur en wisselen van kaart. Daarna tikken ze een nieuwe partner aan. Vijf minuten vol oefenkansen.

Gaan ze de mist in, dan spieken ze op de achterkant of stuur ik bij. Want af en toe duwt een leerling onbedoeld een foute oplossing door. Dan moet je snel ingrijpen en niet achter je bureau blijven zitten.”

“We doen nog veel meer: op dinsdagmiddag openen duo’s samen een ‘dalton-box’ en buigen zich samen over een onderzoeksvraag. Zo stimuleren ze elkaar om dieper te graven.

En voor ons leesproject ‘Boek voor twee’ maken we tandems waarbij de oudste leerlingen het tweede en derde leerjaar begeleiden bij leesstrategieën.”

“We volgen de samenwerkingen op via zelfevaluatie en gespreksrondes. Wat liep goed? Botste het ergens? Spreekt een leerling dat liever niet uit in volle groep, dan maakt de zorgleraar tijd. Onder vier ogen komt het er wel uit: ‘Mijn idee was nooit goed’. Dat het niet altijd even gesmeerd loopt, is logisch. Samenwerken mag een ontzettend effectieve leer­impuls zijn, voor sommige kinderen is het, om allerlei redenen zoals perfectionisme, verlegenheid en autisme, gewoon écht moeilijk. Maar gelukkig zijn we hier om te leren.”

Lezersvraag

Klasse Magazine

Lerarentekortjes

Lunchen in de lerarenkamer.

Moet het écht gezond?

LEZERSVRAAG: Ik eet heel graag bokes met choco. Ook als lunch in de lerarenkamer. En al sta ik mijn mannetje voor de klas, toch heb ik het lastig met de meewarige blikken van collega’s wanneer ik de vierde snee wit brood met choco uit mijn brooddoos haal. Hoe ga ik daarmee om? – Meester T.

Dag Meester T. Eerst en vooral: ik voel je leed. Zelf ben ik grote fan van de klassiekers der Vlaemsche keuken: balletjes in tomatensaus, vol-au-vent en stoofvlees met frietjes. Als een van deze culinaire parels op het menu staat, schep ik met plezier wat extra ballen of saus op. De quinoa-lovers onder de collega’s durven dan al eens met de ogen draaien of godbetert ‘per ongeluk’ wat gezonde korrels op mijn bord te morsen. Ook hier op de redactie is het soms een jungle.

Natuurlijk begrijp ik jouw priemende collega’s ook. Want is gezondheidseducatie geen pijler van ons onderwijs? Is dat niet nummer 187 van de 279 nieuwe eindtermen? Als leraar moet je dan wel consequent zijn. Maar nee, in de lerarenbunker prop jij je vol met Nutella, Kwatta en andere cacaofantasieën. Als het even kan op wit brood, het duivelskind voor elke diëtist.

Is het dan oké om leerlingen vol passie te onderwijzen over gezonde verjaardagstraktaties? Kan je hen dan geloofwaardig bekeren tot het beloofde land der fruitsatés, volkorenproducten en droge koeken zonder chocolade? Voor je collega’s is het duidelijk: walk your talk.

Tekst Ruben Cassiman Illustraties Cliff Van Thillo

Maar heeft jouw aandachtige blik bij diezelfde collega’s nog nooit iets anders gespot? Onzekerheid! Vermoeidheid! Kijk maar eens goed: in hun ogen bespeur je vast de bezorgde twijfel van al wie voor gezond gaat. Ze zeggen het niet, maar uit alle kieren en spleten van hun gelaatsuitdrukking gutst de vraag: is het wel gezond genóeg?

OPROEP Leraar zijn, het is een zoektocht. Beantwoord ik een vraag over mijn privéleven? Hoe hou ik het voor mezelf interessant?

Maar ook: een computer die voor de derde keer niet opstart of nachtmerries over een les. Voor al die issues: één adres. Mail naar Ruben@klasse.be

“Was die olijfolie echt nodig?” zie je je collega van Frans denken. “Kon ik die honing niet vervangen door agave?” zucht die van biologie. “En kon er geen bouillonblokje minder in het kookwater?” berekent de wiskundige wanhopig. Op die momenten kan jij je met choco omlijste glimlach niet verstoppen. Dat soort vragen hoef jij je niet te stellen. En trouwens, body positivity is toch ook een ding tegenwoordig? Jouw boterhammen met hazelnootbruin goud, die zijn pas een toonbeeld van eigentijdse voorlichting.

Dan bliksemt het besef binnen. Wanneer je zelf een meewarige blik werpt naar je gezond snackende collega’s, weet je dat ook zij misschien moeite hebben met jouw veroordelende blik. Dat hier op de redactie net zo goed een brief van hén kan toekomen. En dus pak je met goede moed een boterham vast en vraag je je buur luid genoeg voor de hele lerarenkamer: “Ruilen voor twee scheppen van je slaatje?”

47

Klasse Magazine

Reportage

48

Klasse Magazine

De directeur

“Onderwijs dat niet flexibel is, hinkt eeuwig achterop” Tekst Seppe Goossens Beeld Illias Teirlinck

De NOVA in Kessel-Lo: een school die de structuren van het secundair onderwijs stretcht. “Met betekenisvol leren en een werking die zich aanpast aan de wereld rondom ons.” Directeur Hans Van Gelder doet zijn visie uit de doeken.

49

Klasse Magazine

Reportage

“Vernieuwing? Noem het verbetering, want zo nieuw zijn onze ideeën niet.“

“Na omzwervingen in de eventsector vond ik mijn thuis in de klas. Een leefschool in het lager onderwijs: eerst als leraar van het vijfde en zesde jaar, later als directeur. Betekenisvol leren was er vanzelfsprekend, net als in zoveel andere lagere scholen. Wat je leert, pas je meteen toe: van een bezoek aan de buurtwinkel steek je meer op dan van een rekenblaadje. Maar – zo voel ik het toch aan – in secundaire scholen leeft dat minder. Geen gebrek aan sterke leraren en directeurs, maar die rigide dagstructuur met vaste lesuren en de schotten tussen vakken en studierichtingen fnuiken wat ze kunnen.”

NIETS NIEUWS ONDER DE ZON “Toen ik de vraag kreeg om op onze campus directeur van het secundair te worden, zag ik mijn kans schoon om dat anders te doen. De raad van bestuur en de algemeen directeur geloofden in mijn plannen en De NOVA was een feit. Vernieuwing? Noem het verbetering, want zo nieuw zijn onze ideeën niet. In een vorig leven mocht ik binnenkijken in scholen over de hele wereld. Van Scandinavië tot Madeira: onderwijsregio’s die we als lichtend voorbeeld zagen. Maar toen ik door Vlaanderen trok, besefte ik hoe je in een klein dorpsschooltje in Vlaanderen net zo goed op sterke ideeën en baanbrekend onderwijs botst.”

“We enten onze aanpak op die van een leefschool uit het basisonderwijs, vanuit de overtuiging dat je ook secundair onderwijs niet los kan zien van de wereld rondom ons. Waarom prutsen met oude bunsenbranders als je in het peperdure lab van een bedrijf uit de buurt mag binnenwippen? Legt de leraar wetenschappen uit hoe aerodynamica werkt of nodig je een echte piloot uit? En blijf je eindeloos oefenen op les verbes en -er of pas je ze meteen toe in de presentatie van je onderzoek?”

“Alles wat we leren heeft zijn nut, en dus moeten leerlingen dat ook zo ervaren. Enkel dan trigger je hun motivatie. We trekken eropuit, of halen de wereld naar de klas. En bijna elk leerplandoel zit vervat in een groter project of epic, dat telkens zes weken in beslag neemt. De thema’s van die epics zijn erg uiteenlopend: een insteek zoals CSI brengt ons bij DNA, escape rooms of detectiveverhalen. ‘Identiteit’ voert ons naar jezelf durven zijn en verschillen waarderen. En als we

50

grote gebouwen overal ter wereld in kaart brengen, loeren architectuur, religie en geometrische figuren om de hoek.

Eén constante: elk vak vindt een betekenisvol haakje om zijn leerplandoelen te realiseren.”

“Dat heeft gevolgen voor de dagindeling, al oogt het lessenrooster van de eerste graad nog vrij traditioneel omdat ze onder begeleiding leren plannen. Met vaste instructiemomenten – mission briefing heet dat bij ons – om leerstof aan te brengen. Die instructie organiseren we in grotere groepen en houden we bewust kort. Tijdens de oefen­ momenten – mission time – werken leerlingen alleen of in groep verder aan de opdrachten uit de instructiemomenten.

Het team plant de verdeling van mission briefing en mission time samen in. Hoeveel tijd heb ik volgende week nodig voor instructie? Wanneer kunnen de leerlingen zelfstandig met de leerstof aan de slag? En hoeveel tijd kunnen we vakoverschrijdend invullen? Op dat moment klikken vakken in elkaar en krijgt de epic vorm.”

WEL FLEXIBEL, NIET VRIJBLIJVEND “Mijn team bepaalt de invulling van de epics, en dat is cruciaal. Zo kunnen we ons altijd aanpassen. De wereld verandert razendsnel. Als onderwijs zich niet flexibel opstelt, hinken we eeuwig achterop. Wie in de kleuterklas start, komt pas twintig jaar later op de arbeidsmarkt. Niemand weet welke skills je tegen die tijd nodig hebt. Kunnen we dan nu al bepalen wat we die kleuter doorheen zijn schoolcarrière willen voorschotelen?”

“Natuurlijk was de nieuwe aanpak een shock voor onze werking. Maar eens je de rigide structuur van het secundair onderwijs overboord gooit, merk je pas wat je in de plaats krijgt. Differentiëren wordt makkelijker: wie de leerstof snapt, vertrekt naar mission time en hoeft niet te wachten op het belsignaal. En wie vastloopt, hoeft niet klassikaal te drillen maar krijgt sneller feedback omdat de groep kleiner wordt.”

“Flexibel is géén synoniem voor vrijblijvend. Alle leerdoelen komen aan bod, maar in een betekenisvolle context. Is de voorbereiding van die projecten tijdrovender dan voorgekauwde lesjes? Ongetwijfeld. En soms bouwt de leerstof zo sterk op elkaar voort dat je een leerstofonderdeel tóch geïsoleerd moet aanbrengen. Maar al vormt een traditioneel jaarplan een geruststellend houvast, we waken erover dat die reflex niet de bovenhand neemt.”

Klasse Magazine

51

Klasse Magazine

Reportage

Wie is Hans Van Gelder?

• directeur van De Nova Leuven • werkte veertien jaar in de eventsector • stichtte acht jaar geleden een schooltje in Zuid-Afrika dat intussen zelfstandig draait

“Ik liet vakgroepen elkaars leerplan bekijken om alle doelen mooi samen te puzzelen. Voor velen was het de eerste keer dat ze een ander leerplan onder ogen kregen. Bleek dat grafieken bij aardrijkskunde én bij wiskunde aan bod kwamen. En dat de teksten bij geschiedenis uitermate geschikt waren om de leerstof van het vak Nederlands over tekstsoorten in te oefenen: winst voor iedereen.”

OOK KOFFIE TELT “Om onze flexibele roosters te bemannen, zijn leraren van acht tot vier uur op school. Woensdag is natuurlijk een halve dag, en op maandag of vrijdag zijn ze lesvrij.

Tijdens die vier dagen regelen we alles: personeelsvergadering, overleg, klassenraden. Als alle eerstejaars zelfstandig aan de slag zijn, red je het met twee leraren.

En intussen hebben hun twaalf collega’s even tijd om te vergaderen. Klinkt aanlokkelijk, maar ondanks al hun ervaring is het serieus toeken voor mijn leraren om alles van nul op te bouwen. En die lesvrije maandag of vrijdag hebben ze meer dan nodig om hun werk rond te krijgen.”

“Dit is altijd een heel sterk team geweest. Enkele jaren geleden zat de school in woelig water. En toch gaven de leraren niet op, bleven ze vechten voor hun leerlingen.

Stuk voor stuk waren ze toen al sterke leraren, met een rugzak vol ervaring, vakkennis en pedagogische knowhow. Al wat ik moest doen, was een duidelijk visie uitzetten en de school weer aan hen geven.

Eigen­waarde en autonomie. Maar net zo goed koffie, betrouwbare wifi en een parkeerplaats. Zodat iedereen zijn job kan doen.”

“Bij ons is élke leraar coach of ankerfiguur van een aantal leerlingen, valt die opdracht niet enkel in het mandje van leraren die meer uren bij dezelfde leerlingen staan. En vakbekwaamheden durven we vager invullen. Omdat de dagindeling zo flexibel is, kan de wiskundeleraar ook eens een opdracht voor Nederlands begeleiden. Hoe ouder leerlingen worden, hoe moeilijker dat natuurlijk wordt. Maar omdat we pas vorig jaar opstartten, zitten onze oudste leerlingen op dit moment nog maar in het derde jaar.”

“Eens we aan de derde graad beginnen, zullen we een andere aanpak moeten uitwerken, met experten die zich louter op hun vak richten. Nu moet elke leraar in staat zijn om tijdens projectwerk mee te denken, te begeleiden. Je hoeft niet altijd het antwoord te kennen.

Je bent een expert in leren, hebt ervaring in dingen uitzoeken en nieuwe kennis ontsluiten: dat is vaak net wat leerlingen nodig hebben.”

52

“Vakbekwaamheden durven we vager invullen”

EEN EIGEN SMOEL “Is anders ook beter, werkt onze aanpak? Hoe doen we het in vergelijking met meer traditioneel onderwijs? Schoppen kinderen het verder in onze school dan in een andere? Dat kunnen we niet bewijzen. Met mensen kan je geen A/B-test doen. Je kan het experiment nooit netjes herhalen, omdat elk kind anders is. Ouders die bewust voor onze school kiezen, zijn misschien meer betrokken, wat sowieso een positief effect heeft op de prestaties van hun kinderen.”

“Je kan enkel kritisch naar jezelf blijven kijken. Dat doen we elke dag. Iedereen werkt hard. Leraren en leerlingen. En iedereen krijgt input: die vooruitgang heb je gemaakt, daar kan je groeien. Met onze epics vinken we, net zoals elke andere school, alle leerdoelen af.”

“Als je de visieteksten van scholen naast elkaar legt, duiken steeds dezelfde bewoordingen op: ‘brede vorming’, ‘oog voor de eigenheid van uw kind’, ‘uitdagingen op maat’, ‘sterke zorg’. Logisch dat het eenheidsworst is: je vertelt immers wat je doet, en dat is voor elke school ongeveer hetzelfde. Veel interessanter is hoe je dat doet, en dat kan overal anders zijn.”

Klasse Magazine

“Een eigen smoel is belangrijk voor een school. Onze leerlingen zijn ‘novanauten’, we gebruiken de metafoor van een ruimtereis, hanteren termen zoals epics, mission briefing en mission time. Ik geef grif toe dat dat deels marketing is, want we willen groeien. Maar het vertelt vooral welke waarde we hechten aan ontdekken, aan een kritische blik, aan flexibel inspelen op een veranderende wereld. We zien onze leerlingen openbloeien.

Maar wie nood heeft aan de structuur van een rij na de pauze, een terugkerend lessenrooster, vaste vakken, meer stokken achter de deur, loopt hier soms verloren. Als we merken dat een kind dat mist, zijn we daar heel open over met ouders.”

“We beweren niet dat we de beste school kunnen zijn voor elk kind. Maar we halen alles uit de kast zodat onze leerlingen hier straks met de juiste bagage buiten wandelen. Jongeren die gemotiveerd zijn om te leren, met een kritische kijk op de wereld, klaar voor verandering. Die weten wat ze kunnen. Wat ze nog niet kunnen.

En hoe ze daar wat aan kunnen doen. Hoe onze school er tegen die tijd uitziet? Geen idee, en dat is ook net de bedoeling. Maar de kern, die blijft: een flexibele werking, klaar om mee te groeien met de wereld van morgen en die van overmorgen zelf vorm te geven.”

“Wie nood heeft aan een rij na de pauze en een terugkerend lessenrooster, loopt hier soms verloren”

53

Klasse Magazine

Reportage

“De halve klas haakte af, tot ik UDL ontdekte” Tekst Kyra Fastenau Beeld Katoo Peeters

Universal Design for Learning: de term zoemt al een paar jaar rond in onderwijsland, maar wat is het nu concreet? Leraar Valerie vertelt hoe ze UDL toepast in het zesde leerjaar.

“Universal Design for Learning wil zeggen dat jij je les zo organiseert dat de hele klas die zonder (veel) redelijke aanpassingen kan volgen. Je biedt de leerstof op verschillende manieren aan en laat je leerlingen die ook op verschillende manieren verwerken. Om de motivatie te verhogen, hou je bovendien rekening met hun verschillende interesses.”

“Wereldoriëntatie is voor mij hét vak om daarmee te experimenteren. Vroeger pakte ik die lessen heel klassiek aan: educatieve video, gevolgd door een onderwijsleergesprek en een werkbundel. Ik deed mijn best om het zo leuk mogelijk te maken, maar toch bereikte ik alleen de geïnteresseerde en taalvaardige leerlingen. De rest van de klas haakte af.”

CAESAR EN CLEOPATRA “Nu doe ik het helemaal anders. Ik kies een thema en geef mijn leerlingen de lesdoelen en een paar kernbegrippen mee: enkele figuren uit de oudheid bijvoorbeeld. Vervolgens laat ik ze in groepjes een lesje uitwerken voor elkaar. De leerlingen

54

kiezen zelf rond welke figuur ze willen werken en hoe.

Sommigen houden graag een spreekbeurt over Julius Caesar, anderen maken liever een werkstuk. Maar een animatiefilmpje van een veldslag kan ook, of een toneelstuk over Caesar en Cleopatra. Met de app Morfo kunnen ze Caesar zelfs tot ‘leven’ brengen en laten vertellen over zijn veldtochten!”

“Omdat we geen handboek voor wereldoriëntatie hebben, zoeken de leerlingen hun informatie zelf via verschillende bronnen. Dankzij onze tablets kunnen ze kiezen tussen lezen, luisteren of een video bekijken.

Maar ze weten ook dat je op internet niet altijd de waarheid vindt. Daarom reserveer ik bij de bib-bus veel materiaal rond het thema. Doordat de leerlingen het resultaat van hun werk aan hun klasgenoten tonen, wordt de leerstof automatisch op verschillende manieren aangeboden: mondeling, schriftelijk, via beelden of verhalen … Komt een lesdoel niet aan bod, dan vang ik dat op met een extra opdracht of educatief spelletje.”

Klasse Magazine

“Wereldoriëntatie is hét vak om met UDL te experimenteren” STIGMATISERENDE NIVEAUGROEPEN “Omdat UDL bij wereldoriëntatie zo’n succes was, besloot ik ook mijn rekenlessen volgens deze methode te organiseren. Want ook daar bereikte ik niet alle leerlingen. Vroeger loste ik dat probleem op door de klas in niveau­groepen te verdelen. De zorgleraar hielp de ‘zwakke’ leerlingen. Maar dat voelde niet alleen stigmatiserend, het was ook weinig effectief. Onze rekenmethode werkt namelijk écht niet voor sommige leerlingen. Dus waarom zou ik me beperken tot het handboek, als er online ook andere rekenmethodes te vinden zijn?”

“Inmiddels kiezen mijn leerlingen elke rekenles hoe ze willen werken: klassikaal of zelfstandig. In de (mini)klas geef ik les volgens de methode uit het

55

handboek. De zelfstandige werkers gaan onder begeleiding van de zorgleraar aan de slag met een methode naar keuze.

Sommigen maken zelf opdrachten uit het handboek, anderen oefenen op Bingel.”

“Ik voorzie ook QR-codes. Als leerlingen die scannen, krijgen ze een alternatieve, meer visuele uitleg. En ik zorg voor veel concreet materiaal, zoals blokjes, spiegeltjes en touw.

Want bij UDL mag elke leerling uit het aanbod plukken wat hij nodig heeft, ongeacht leerproblemen of diagnoses.

Leerlingen zitten trouwens niet vast aan een groep, maar kiezen per les waar ze behoefte aan hebben. Natuurlijk duurt het even voor ze zichzelf kunnen inschatten: in het begin zat de hele klas bij mij. Inmiddels is het ongeveer fiftyfifty verdeeld. En ik zie de leerwinst!”

Klasse Magazine

Reportage

“Niveaugroepen voelden niet alleen stigmatiserend, ze waren ook weinig effectief”

Wie is Valerie Willems?

• leraar in het zesde leerjaar van GO! basisschool Op Dreef in Merksem • superdiverse klas met twaalf nationaliteiten, veel verschillen in leertempo en enkele IAC’s

FIETSLES AAN DE BESTE REKENAAR “Universal Design for Learning vraagt niet altijd grote inspanningen. Met enkele one size fits all-maatregelen kom je ook een heel eind.

Zo was mijn klas aan het begin van het schooljaar heel druk. Vijf minuten wachten en mijn les was om zeep. Leerlingen zaten in spanning: wat komt er vandaag allemaal op ons af?

Ik vond een simpele maar effectieve UDL­ oplossing: een bordschema met de structuur van de dag. Welke les doen we wanneer? Welk materiaal hebben de leerlingen nodig? Werken ze in hoeken, met een contract? Zo’n overzicht geeft leerlingen houvast.’

‘Sowieso is UDL een heel gestructureerde aanpak. De lessen wereldoriëntatie en rekenen gebeuren altijd volgens hetzelfde principe. Leerlingen weten precies uit welke opties ze kunnen kiezen, waar het materiaal ligt. Bij taal volgen we het handboek, maar dat heeft ook een duidelijke structuur met bijvoorbeeld een vaste kleurcode voor zinsontleding.”

“Voelen kinderen met een beperking zich dankzij UDL echt deel van de groep? Het beste voorbeeld is een leerling met een individueel aangepast curriculum. Voor taal zit hij op het niveau van het tweede leerjaar, voor rekenen van het vierde. In het begin van het schooljaar kroop hij helemaal in z’n schulp, maar de UDL-aanpak deed hem openbloeien. Want doordat we zoveel met tablets werken, valt het niet op dat hij Sprint gebruikt als ondersteuning bij zijn dyslexie.

In de lessen wereldoriëntatie leeft hij zich creatief uit, want hij kan toneelspelen als de beste. En sinds kort geeft hij tijdens de middagpauze fietsles aan klasgenoten die dat thuis niet geleerd hebben. Geweldig toch, dat hij aan de beste rekenaar van de klas uitlegt hoe je een bocht of helling neemt?”

56

Advertentie

Lerarenkaart

Klasse Magazine

Samenstelling Patrick De Busscher

Nieuwe voordelen In heel wat cultuurhuizen, musea, ICT-winkels, boekhandels … krijg je als leraar korting met je Lerarenkaart. Ontdek via Lerarenkaart.be meer dan duizend exclusieve voordelen.

Met de zoektool vind je makkelijk voordelen op maat van jou en je klas.

Terhills Maasmechelen gratis voor iedereen Museum Vieille Montagne

Kelmis

gratis met je Lerarenkaart i.p.v. 6 euro

Erasmushuis/Begijnhof

Brussel

gratis met je Lerarenkaart i.p.v. 1,25 euro

Reuzenhuis

reizende expo

2 euro korting (8 euro i.p.v. 10 euro)

Géopolis

Brussel

gratis voor iedereen

Disneyland® Paris

Coupvray (Frankrijk)

korting met je Lerarenkaart

Canva for Education

online platform

gratis met je Lerarenkaart i.p.v. 109,99 euro

Destelheide

Dworp

10 procent korting

Vakantiehuis ‘Gîte La Halte d’Ardenne’

Houyet

10 procent korting

Surfblend

webwinkel

15 procent korting

Brugge / Hasselt / Clavis Conceptwinkel Herkenrode

10 procent korting

Handwerkwinkel Madam Trico

Steenokkerzeel

10 procent korting

Feelgood workshop

Herent

38 euro korting (9 euro i.p.v. 47 euro)

Fietsverhuur Ardenne Vélos

Houyet

20 procent korting

Fairy Positron

webwinkel

10 procent korting

Electro Teppers

Bocholt

10 procent korting

Automotive Group

Waregem / Roeselare

250 euro korting op een wagen

59

Klasse Magazine

Lerarenkaart

FILM

BITTERSWEET SIXTEEN Welkom in de jungle van het schoolleven. In ‘Bitter­ sweet Sixteen’ vertelt de 15-jarige Anna Verheyen hoe ze gepest werd op school: een herkenbaar, komisch, semi-autobiografisch verhaal over pesterijen, een queen bee en haar volgelingen, de omstanders en de slachtoffers. Anna schreef het script, vader Jan en moeder Lien Willaert verzorgden het scenario en de regie.

‘Bittersweet Sixteen’ loopt vanaf 22 december in de bioscoop.

Vlaams Instituut Gezond Leven zorgt voor een begeleidend pakket. Tijdens een aantal speciale lerarendagen kan je vooraf kennismaken met de film. Reserveer je gratis duotickets via lerarenkaart.be/lerarendagen.

De voorstellingen voor leraren vinden plaats op zaterdagen 11 en 18 december en zondagen 12 en 19 december, om 10.30 uur, in de Kinepolis­ vestigingen van Hasselt, Antwerpen, Gent, Brussel, Leuven en Kortrijk.

60

Klasse Magazine

Uitgelicht Niet alleen hier, maar ook via Lerarenkaart.be blijf je op de hoogte van expo’s, acties en voordelen. Je checkt telkens makkelijk of het educatieve luik geschikt is voor je klas. Het beste van de Lerarenkaart in je mailbox? Schrijf je in op de nieuwsbrief!

LERARENDAG LERARENDAGEN

REUZENHUIS

DE STRAAT OP Huis van Alijn, Gent 28 september en 3 november 2021

Stoeten en betogingen, prides en processies. We komen graag de straat op om in groep van ons te laten horen. Met muziek, vlaggen, slogans, figuren en wagens. Tijdens deze leraren­ dagen ervaar je zelf een online museumles en ontdek je gratis de expo en het educatief materiaal.

Gratis met je Lerarenkaart. Volledig programma en inschrijvingen via lerarenkaart.be/lerarendagen.

61

Basiliek Koekelberg, Brussel 14 november 2021

Dat een ongeluk in een klein hoekje zit, merk je al snel in het Reuzenhuis. Deze reizende expo toont een huis waarin alles driemaal is vergroot. Een trap met hoge treden, een kookpan die te hoog staat … In deze lerarendag voel je je even lilli­ putter en ontdek je hoe je een huis of een school kindveiliger kan maken.

Gratis met je Lerarenkaart. Volledig programma en inschrijvingen via lerarenkaart.be/lerarendagen.

Klasse Magazine

Lerarenkaart

EXPO

EXPO

DAVID HOCKNEY

VERBEELDING VAN HET UNIVERSUM

Bozar, Brussel 8 oktober 2021 tot 23 januari 2022

Een ticket, twee tentoonstellingen. De eerste expo toont meer dan tachtig schilderijen, tekeningen en prenten uit de Tate Collection. De werken overspannen de hele carrière van popart-kunstenaar David Hockney. De tweede expo brengt hedendaags werk. Kleurrijke schilderingen die hij tijdens de eerste lockdown creëerde op iPad vanuit Normandië.

10 euro korting met je Lerarenkaart (10 euro i.p.v. 20 euro).

62

M Leuven 22 oktober 2021 tot 16 januari 2022

Via kunstwerken uit de middeleeuwen tot de negentiende eeuw vertelt deze expo over onze fascinatie voor de kosmos en de impact daarvan op ons denken en in de kunst. Religie, mythologie, astrologie én wetenschappelijke waarnemingen zijn altijd een onuitputtelijke inspiratiebron geweest voor kunstenaars.

Gratis met je Lerarenkaart i.p.v. 12 euro.

Klasse Magazine

EXPO

ZEEKRACHT Technopolis, Mechelen tot 30 juni 2023

EXPO

In Technopolis ontdek je de schatten van de zee. Geen piratengoud, wel duurzame voeding en hernieuwbare energie: offshore windparken, bubbelgordijnen en onderwaterboerderijen. Via interactieve projecties duik je onder zonder nat te worden en leer je waarom we de zee en haar bewoners nodig hebben om onze planeet in evenwicht te houden.

8,50 euro korting met je Lerarenkaart (8,50 euro i.p.v.

17 euro) / 9,50 euro korting voor de combo Technopolis & Insectopia (14,50 euro i.p.v. 23 euro).

63

NATURA NATURATA Verbeke Foundation, Kemzeke tot 31 oktober 2021

Een knoop in een tak, een pompoen met een broeksriem, slapen in een endeldarm. De expo toont hoe natuur en kunst samenkomen. Verbeke Foundation is een ontmoetingsplaats waar kunstenaars hun fantasie de vrije loop laten.

2 euro korting met je Lerarenkaart (10 euro i.p.v. 12 euro).

Moet je weten

Klasse Magazine

Samenstelling Anne Siccard

Interessant lesmateriaal

BESCHERM SAMEN DE NATUUR lager en secundair onderwijs

Zoek je inspiratie over de natuur, bedreigde diersoorten, manieren om de huidige milieu-uitdagingen aan te pakken? Met het gratis educatieve materiaal van het Wereld Natuur Fonds laat je leerlingen bewuster omgaan met onze planeet en naar oplossingen zoeken. wwf.be/nl/scholen

GIDS - DIVERSITEIT OP SCHOOL algemeen

In de Gentse Inspiratiebank voor Diversiteit op School (GIDS), vinden lerarenteams, leraren én leerlingen een aanbod op maat over diversiteit in de ruime zin van het woord: workshops, vormingen, tools, lesmateriaal en informatie. Met handige zoekfilter. stad.gent/nl/onderwijscentrum-gent/diversiteit

EERLIJK DUURT HET LANGST lager en secundair onderwijs

Doe tijdens de Week van de Fair Trade (6-16 oktober) mee met de scholenactie van Oxfam België en kom op voor een rechtvaardige en klimaatvriendelijke koffiesector. Met gratis plaktattoos of stickers, online lessen, inspirerende acties en een wedstrijd. oxfamwereldwinkels.be/scholenactie

DEKOLONISEREN.NU!

SCIENCE BAR derde graad secundair onderwijs

In de Science Bar debatteren je leerlingen met wetenschappers over maatschappelijk relevante thema’s. Een moderator leidt de gesprekken dit schooljaar rond vluchtelingen en migratie, veilig sexten, studie- en jobkeuze in 2022, kunst(zinnig) en geluk. Bekijk het programma en schrijf je klas in. sciencebar.be

WISKUNDIG WOORDENBOEKJE

algemeen

eerste graad secundair onderwijs

11.11.11 en de ngo-federatie lanceerden een online inspiratiegids, met een uitgebreide lees-, luister- en kijklijst rond dekoloniseren. Het online lexicon helpt je om de juiste (de)koloniale woorden en terminologie te vinden.

11.be/verhalen/inspiratiegids-dekoloniserennu

Dankzij een handig opzoekboekje, dat aansluit bij de nieuwe eindtermen, hebben wiskundige begrippen voor jou geen geheimen meer. Mindmaps, formules en tips bij bewijzen tonen hoe je je leerlingen wiskunde kan aanleren. diekeure.be/educatief

WIN! 10 x ‘Wiskundewoordenboekje’. Waag je kans via klasse.be/win

65

Advertentie

Moet je weten

WEET WAT JE MET SMAAK EET derde graad secundair onderwijs

Tijdens de workshop ‘Gezond en wel in je vel?!’ in de Erasmushogeschool Brussel leren leerlingen o.a. voedingsetiketten lezen zodat ze zelf kunnen bepalen wat (on)gezonde voeding is. De workshop ‘SMAAK-maker’ biedt hen de kans hun smaakpalet in kaart te brengen. Ze ontdekken dat smaakbeleving meer is dan smaak via de tong. erasmushogeschool.be/nl/workshops-voeding

KRITISCH DENKEN

Klasse Magazine

HET ALTIJD EN OVERAL BOEK basisonderwijs

Vincent neemt acht afleveringen lang zijn ‘Altijd en Overal’ boek mee naar de professor die dol is op boeken. In het vakoverschrijdende videoverhaal (telkens 15 minuten) ontdekken leerlingen (6-9 jaar) de leefgewoontes en cultuur van kinderen in verre landen. Kostprijs: 350 euro voor je school, met link en login. Geldig van 1 oktober tot 30 juni 2022. route33.be/edujong.php?id=21

SAVED BY THE BELL

derde graad basisonderwijs

Kritikat van ExploRatio Odisee en Mediawijs stimuleert leerlingen in vier filosofische sprookjes om op een speelse manier kritisch te leren denken over waarheid, leugen en (nep)nieuws.

De gids met handleiding, luisterverhalen en denkoefeningen vind je gratis online. Kritikat geeft ook filosofische ateliers in de klas en opleidingen voor leraren. kritikat.be

algemeen

Miljoenen kinderen/jongeren hebben nog steeds geen toegang tot onderwijs en horen geen schoolbel. Laat op dinsdag 5 oktober, de Internationale Dag van de Leraar, de schoolbel extra rinkelen voor beter onderwijs wereldwijd voor leerlingen én leraren in moeilijke omstandigheden. Registreer je school en bereid je klas voor met de gratis lessuggesties. savedbythebell.be

IK BEN NIET HOMOFOOB MAAR … secundair onderwijs

DE AARDE HEEFT JOU NODIG basisonderwijs

De wedstrijd #geefme1minuut 2021 staat in het teken van discriminatie op basis van seksuele geaardheid. Maak in je klas LGBTI+ bespreekbaar. Laat je leerlingen een filmpje van 1 minuut maken rond dit thema. Met het prijzengeld kan je binnen de klas/school een project opzetten rond diversiteit, gelijkheid en mensenrechten. unia.be/nl/sensibilisering-en-preventie/campagnes/ geefme1minuut-2021

Weten leerlingen (vanaf 5 jaar) wat er met afval gebeurt nadat het in de vuilniswagen belandt? Het informatieve prentenboek over afval en recycling legt uit hoe afval ontstaat, onderscheidt soorten afval, maakt duidelijk wat er met afval gebeurt én hoe wij de berg kunnen verminderen. Waarom?

Omdat de aarde jou en je leerlingen nodig heeft. vbkbelgie.be

WIN! 5 x ‘De aarde heeft jou nodig’. Waag je kans via klasse.be/win

67

Advertentie

Moet je weten

Klasse Magazine

Levenslang leren

NASCHOLING

VIDEOPLATFORM

DAG VAN DE LITERATUURKRITIEK

WETENSCHAP UITGEDOKTERD

Het thema ‘De (on)voltooid toekomende tijd’ inspireert je om in je klas (secundair) te werken met literatuur over de toekomst. Op 28 oktober vindt de online workshopnamiddag plaats. Het liveprogramma op 2 november draait rond de klimaatroman KliFi van Adriaan van Dis.

Is er sprake van gelijke onderwijskansen in én na coronatijden? Kan je dyslexie tegengaan met luisterverhalen? Kunnen kinderen op school risicovol spelen? Wetenschappers leggen hun onderzoek over onderwijs, milieu, technologie ... in drie minuten uit aan het grote publiek.

deburen.eu/programma/5285/dag-van-de-literatuurkritiek-2021-deel-1

PRAKTIJKBOEK

wetenschapuitgedokterd.be

INSPIRATIEDAG

DIFFERENTIËREN WERKT

EEN SPEELPLAATS MET TOEKOMST

Door de toenemende diversiteit en nood aan individuele aandacht treedt differentiatie meer dan ooit op het voorplan.

Ontdek de basisbeginselen van differentiëren en lees hoe je de verschillende vormen meteen toepast in het secundair onderwijs. Zo spreek je leerlingen individueel aan zonder dat je aandacht voor de klasgroep verdwijnt.

Speelplaatsen zijn belangrijke speel- en leerplekken op scholen. Maar er is nog heel wat werk aan de winkel om ze echt bewegingsvriendelijker, groener en toegankelijker te maken. De Ambrassade, MOEV en de departementen Jeugd en Onderwijs stellen je op 19 oktober de resultaten voor van drie jaar onderzoek. Schrijf je in en laat je inspireren door de voorgestelde projecten.

lannoo.be bit.ly/speelplaatsmettoekomst

WIN! 5 x ‘Differentiëren werkt’. Waag je kans via klasse.be/win ONLINE VORMING

VORMING

MOS CAFE

GEÏNTEGREERD STEM-ONDERWIJS

De tweede actiedag over bewust verbruiken, behandelt op 26 november het thema ‘wegwerpplastic’. Tijdens het online MOS Café (13/10) ontdek je hoe je met je klas een geslaagde actie opzet en collega’s motiveert. Schrijf je in en ga aan de slag met handige tools en tips.

Hoe laat je STEM meer aan bod komen in het secundair onder­wijs? En hoe pak je het aan in het lager onderwijs? Ontdek het op 26 oktober tijdens de ‘Integrated STEM Teaching for Primary (of Secondary) Schools Rerun MOOC’. europeanschoolnetacademy.eu/courses

mosvlaanderen.be/mos-café-missieminder-online

69

Advertentie

Klasse Magazine

Moet je weten

Tips voor je leerlingen

CREËER EEN EUBURGERCOMIX secundair onderwijs

JEUGDBEWEGING IN DE KLAS lager en secundair onderwijs

Geef je les over de Europese Unie met het didactische materiaal van het project CASE4EU? Laat je leerlingen dan deelnemen aan de Prijs EUcitizenCOMIX waarvoor ze een illustratie maken bij een verhaal (casus): een cartoon, tekening of stripfiguur. Bezorg die illustratie uiterlijk 31 januari 2022. law.kuleuven.be/pub/nl/CASE4EUatschool/eucitizencomix

INTERNATIONALE HANDEL SPELEND ONTDEKKEN

Op 22 oktober 2021 vieren meer dan 285.000 jongeren de Dag van de Jeugdbeweging. Laat je leerlingen vertellen over hun jeugdbeweging en gebruik de lessenpakketten om niet-leden te laten kennismaken met de vrijetijdsbesteding ‘jeugdbeweging’. dagvandejeugdbeweging.be/organiseren/dvdjb-op-school

KUNSTENDAG VOOR KINDEREN basisonderwijs

secundair onderwijs

Het educatieve spel ‘TLT international’ geeft leerlingen zicht op de internationale handel en logistiek. Ontdek de mogelijkheden ervan voor je lessen economie of handel in aso of tso tijdens een workshop. Schrijf je in voor Antwerpen (12/10) of Laakdal (10/11). logosinform.be/nl/tlt-international-train-trainer

JEF MAKERS

Zondag 21 november genieten families met kinderen voor de tiende keer een hele dag van kunst in Vlaanderen en Brussel.

Neem met je klas deel aan de wedstrijd. Gebruik de tools op de site en laat je inspireren om met de klas creatief aan de slag te gaan. De origineelste creaties winnen een expo op een unieke cultuurplek. kunstendagvoorkinderen.be

GOED IN JE VEL MET NOKNOK

lager en eerste graad secundair onderwijs

Laat je leerlingen een film maken, in de klas of thuis. Stuur hem voor 12 januari 2022 naar de JEF makersselectie.

Misschien komt de film op het grote scherm tijdens het JEF festival in de krokusvakantie.

eerste en tweede graad secundair onderwijs

Hebben leerlingen het mentaal moeilijk bij de start van het schooljaar? Op het interactieve coachingsplatform kunnen jongeren (12-16 jaar) hun veerkracht testen en hun mentale welbevinden via tools versterken. Ze vinden er ook verhalen, (persoonlijke) tips, oefeningen en uitdagingen.

jefmakers.be noknok.be

71

Advertentie

Klasse Magazine

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

02

Doorloper Ons kruiswoord­ raadsel is een wit blad, wachtend op oplossingen.

Een tip: de cijfers tussen de haakjes verklappen de lengte van de woorden.

03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13

HORIZONTAAL

Het woord in de gele vakjes is je eerste stap richting een reischeque van 500 euro. Daarmee kan je een citytrip kiezen uit het volledige aanbod van Holidayline.

Surf vóór 3 november 2021 naar klasse.be/win en waag je kans.

01. Plekje waar kinderen les krijgen (13) 02. Nonsens (5) / omvang (6) / voornaamwoord (2) 03. Ontsteking (5) / deel van je huis (8) 04. Decoratie (4) / senior (afk., 2) / voorzetsel (4) / etter (3) 05. Klaar (6) / eveneens (3) / peulvrucht (4) 06. Limburgs dorp (4) / nummer (afk., 2) / West-Vlaams dorp (4) / tennisterm (3) 07. Zuster (3) / deel van een vulkaan (6) / razernij (4) 08. Slagveld (13) 09. Goud (Frans, 2) / en andere (afk., 2) / gekheid (4) / kaasjeskruid (5) 10. Te weten (afk., 2) / Waalse partij (2) / knevel (4) / slee (5) 11. Vreugde (Frans, 4) / leuk (3) / Nederland (afk., 2) / anus (4) 12. Bijwoord (2) / jammer (4) / advies (4) / wees gegroet (Latijn, 3) 13. Olie (5) / afbetalen (6) / slee (2)

73

VERTICAAL

01. Medeleerlingen (13) 02. Onevenwichtig (6) / insect (7) 03. Lijntjes trekken (7) / draw in schaken (6) 04. Tooien (6) / jenever (5) / nr. 10 bij Mendelejev (2) 05. Weekplanning voor leerlingen (13) 06. Doorvertellen (10) / bejaard (3) 07. Hefboom (7) / pantoffel (4) / muzieknoot (2) 08. Eeuwig (6) / eeuwig (Engels, 7) 09. Goud bij Mendelejev (2) / etui (5) / enveloppe (6) 10. Lumen (afk., 2) / strijdperk (5) / slang (4) / lidwoord (2) 11. Model van Fiat (6) / meelgras (4) / voorzetsel (3) 12. IJslandse muziekgroep (2) / Europese Unie (afk., 2) / toilet (2) / waterkant (5) / pa (2) 13. Leerling uit de laagste klas (13)

Klasse Magazine

COLOFON

CURLING

Klasse Magazine 025 – september 2021 Magazine voor onderwijs in Vlaanderen, uitgegeven door het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel Hoofdredacteur: Hans Vanderspikken Eindredactie Klasse Magazine: Bart De Wilde Vormgeving: Tim Sels Cover: Carmen Casado Klasse is een team. Werken samen aan dit project: Michel Aerts, Bram Bartholomees, Nele Beerens, Alexander Callewaert, Ruben Cassiman, Sabrina Claus, Tinne Deboes, Patrick De Busscher, Cherline De Maeght, Robin De Vries, Hannah El Idrissi, Kyra Fastenau, Sara Frederix, Stijn Govaerts, Lotte Kerremans, Leen Leemans, Peter Mulders, Ann Nevens, Tim Paternoster, Julie Poignie, Mieke Santermans, Anne Siccard, Sander Teirlynck, Klara Tesseur, Bram Truyens, Toon Van de Putte, Sigrid Vandemaele, Femke Van De Pontseele, Sonja Van Droogenbroeck, Berber Verpoest en Michel Van Laere.

Klasse is een multimediaal communicatieproject dat onderwijsprofessionals, ouders en leerlingen versterkt en verbindt. Daarvoor gebruikt Klasse online kanalen, een magazine, acties en campagnes.

OVER JE ABONNEMENT Met Klasse Magazine willen we jou als leraar of onderwijsprofessional informeren, inspireren en versterken. Bedankt dat jij een abonnement nam! Daar horen enkele voorwaarden bij.

Klasse.be

Een individueel abonnement nemen op Klasse Magazine - Je kan je abonneren via klasse.be/abonnementen. Een abonnement kost 10 euro (vrij van btw) en loopt gedurende 4 opeenvolgende nummers, ongeacht op welk moment in het jaar het abonnement is ingegaan. Bpost bezorgt elk nummer bij je thuis. Een abonnement is niet opzegbaar gedurende deze termijn en je kan ook geen gedeeltelijk abonnement nemen. Woon je in het buitenland? Dan kost een abonnement 20 euro.

facebook.com/klasse twitter.com/klasse_be

Een abonnement nemen als school of organisatie - Als school of organisatie kan je voor meer abonnees gelijktijdig een bestelling plaatsen en betalen. Dat kan via secretariaat@klasse.be. De verantwoordelijke van de school geeft daarbij alle nodige gegevens door in het sjabloon dat Klasse ter beschikking stelt. Je kan ervoor kiezen om de nummers te laten leveren op de respectieve thuisadressen van de abonnees óf op het adres van de school. Bij levering op school worden alle nummers afzonderlijk naar de school verzonden, dus niet in één pakket. De school is verantwoordelijk voor de persoonlijke bezorging bij de abonnee.

instagram.com/klasse_be

Je abonnement verlengen - Je abonnement verlengen doe je telkens voor 4 opeenvolgende nummers. Als je niet kiest voor een abonnement dat automatisch hernieuwt, vind je bij het laatste nummer waar je recht op hebt een brief met alle nodige informatie om je abonnement te verlengen. Bij de overgang van een persoonlijk abonnement naar een abonnement dat wordt betaald door je school, neem je het best even contact op met secretariaat@klasse.be.

Reageren op een artikel of heb je nieuws voor de redactie?

02 553 96 86 of redactie@klasse.be.

Wanneer start je abonnement? - Een abonnement start pas zodra Klasse de betaling ontvangen heeft en geldt vanaf de verschijning van het eerstvolgende nummer. Abonnementen die betaald zijn nadat een nummer verschenen is, starten bij het daaropvolgende nummer en gelden voor 4 opeenvolgende nummers.

Een adreswijziging doorgeven? Of een vraag over je abonnement of Lerarenkaart? Mail secretariaat@klasse.be of bel 02 553 67 82.

Wat als een nummer verloren gaat?- Als abonnee ben je verantwoordelijk voor het bezorgen van je correcte adres wanneer je inschrijft op een abonnement. Bij een groepsabonnement met meerdere adressen is de organisatie die de bestelling plaatst verantwoordelijk. Wanneer er ondanks een correcte adressering toch een nummer verloren gaat tijdens de verzending, zal de redactie in de mate van het mogelijke dat nummer nazenden. Zijn er geen exemplaren van het betreffende nummer meer voorradig, dan verlengt Klasse je abonnement met 1 nummer.

Adreswijzigingen zijn op verantwoordelijkheid van de abonnee. Je kan ze bezorgen aan secretariaat@klasse.be of via je profiel op Klasse.be.

Wil je adverteren in Klasse Magazine, op onze website of nieuwsbrieven? 02 553 96 94 of publiciteit@klasse.be.

Acties en wedstrijden - Wanneer Klasse een speciale actie of een exclusief aanbod voor abonnees doet, geldt dit per abonneenummer.

Wanneer 1 abonnee verschillende exemplaren van Klasse ontvangt, geldt het aanbod slechts voor 1 abonnement.

Je Lerarenkaart - Abonnees die recht hebben op een Lerarenkaart én hun abonnement betaalden voor 1 november krijgen samen met het decembernummer van Klasse Magazine de Lerarenkaart voor het volgende kalenderjaar thuisbezorgd. Wanneer meerdere Lerarenkaarthouders op 1 adres wonen en slechts 1 van hen is abonnee, kan de abonnee bij het bestellen 1 extra Lerarenkaart koppelen aan het abonnement, voor andere inwonenden op hetzelfde adres. Zij krijgen dan ook de Lerarenkaart thuis bij het decembernummer. Het laten toesturen van meerdere Lerarenkaarten naar 1 abonneeadres is een gunst voor abonnees en geldt niet voor groepsabonnementen. Misbruik hiervan, vastgesteld op basis van onderzoek van de redactie of van klachten van benadeelde Lerarenkaart-houders, zorgt ervoor dat de abonnee geen Lerarenkaart meer krijgt toegestuurd.

Overname van artikels uit de publicaties van Klasse is geen probleem, als je de bron expliciet vermeldt. Foto’s en illustraties worden door het auteursrecht beschermd.

Verantwoordelijke uitgever: Ann Verhaegen, Departement Onderwijs en Vorming.

Lerarenkaart-houders die geen abonnee zijn, kunnen hun Lerarenkaart ophalen in hun lokale bibliotheek tot en met 31 juli. Welke dat is, kunnen ze nagaan op klasse.be/waarismijnlerarenkaart.

Je Lerarenkaart blijft geldig tot 31 december van het kalenderjaar dat op de kaart vermeld staat. Startende leraren die nieuw in dienst treden in het onderwijs, krijgen een proefnummer van Klasse Magazine én hun Lerarenkaart in de brievenbus. Afhankelijk van wanneer je in dienst treedt, krijg je dit proefnummer 2 à 4 maanden na je start.

Contactgegevens - Klasse beheert de gegevens van abonnees met de grootste zorg en houdt deze enkel bij voor eigen gebruik. Klasse kan de contactgegevens van abonnees gebruiken om hen te contacteren met informatie over hun abonnement of andere diensten van Klasse.

Privacy - Klasse hecht veel waarde aan de bescherming van persoonsgegevens en respecteert de privacy van abonnees. We gebruiken je gegevens voor beheer en betaling van je abonnement, communicatie over magazines en andere diensten van Klasse. Wanneer je een abonnement neemt, maken we ook een profiel voor je aan op Klasse.be, zodat je je abonnement ook zelf kan beheren. Dit betekent dat je als abonnee ook akkoord gaat met de gebruiksvoorwaarden van Klasse.be. Meer info kan je vinden in onze privacyverklaring.

Abonnementsvoorwaarden - Het intekenen op een abonnement houdt in dat je deze abonnementsvoorwaarden aanvaardt. Klasse kan indien nodig de abonnementsvoorwaarden wijzigen. Deze abonnementsvoorwaarden vernietigen en vervangen dan alle voorgaande abonnementsvoorwaarden.

is onderwijs en vorming

74

Advertentie

Klasse Magazine – driemaandelijks tijdschrift september/oktober/november 2021 Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Redactie Klasse – Koning Albert II-laan 15 – 1210 Brussel Afgiftekantoor Brussel X – P-004699

PB- PP B- 02164 BELGIE(N) - BELGIQUE

Buitenblad Niet alles haalt het magazine. Zoals deze inzichten tijdens een nagesprek of uitspraken die een beetje off topic zijn.

Te mooi om te laten liggen, want ze tonen hoeveel wattages onderwijsmensen dagelijks trappen.

Leraar Sven (p. 08) staat ’s ochtends aan de klasdeur van zijn praktijklokaal om de leerlingen te groeten: “Ik ben streng als dat nodig is, maar blijf nooit in de boosheid van gisteren hangen. Iedereen krijgt elke dag een nieuwe kans.”

Leraar Robin (p. 16) stond even in buitengewoon onderwijs. “Fantastische kinderen maar al hun rugzakjes overweldigden me. Stress! Daarom doe ik nu rustig ervaring op in het regulier. Mijn waardering voor de leraren BubaO blijft buitengewoon groot.”

Tuchtprefect Ludovic (p. 20) draagt op 1 september zijn favoriete T-shirt met ‘Monsieur Parfait’. “Zo onthouden leerlingen makkelijker dat lastige woord tuchtprefect. En weten ze – met wat ironie – dat niemand perfect is.”

Leraar Marieke (p. 32): “Eerlijk? Vroeger las ik ook niet graag. Ik herken mijn jongere ik in veel leerlingen. Je hoeft als tiener geen boekenwurm te zijn om later liefde voor taal te voelen.”

Leraar Caroline (p. 42) vergat tijdens de eerste week haar lunch. “Snel plunderde een collega haar koelkast voor mij. Een goed team is alles. Dat merken we elke dag op school, maar ook vrijdagavond bij een drankje.”

Directeur Hans (p. 48) kwam in een nieuw team terecht: “Schitterende leraren die bleven vechten voor hun leerlingen, ook toen de school in zwaar weer zat. Een zeecontainer aan ervaring bouwden ze intussen op. Al wat je leraren moet geven, is waardering en een duidelijk plan voor de toekomst.”