Klasse Magazine 022

022 – december 2020

www.klasse.be

december 2020 Zweten om te weten

Zweten om te weten EFFECTIEF LEREN DOE JE ZO www.klasse.be

Advertentie

26.

48.

58.

Björn Soenens over fake news, Amerikaanse scholen en de link tussen wereldleiders en leraren.

Directeur Dirk Bicker wisselde van school. Werkt zijn aanpak ook in een nieuw team?

ICT in de kleuterklas. “Tablets zijn veel meer dan een snelle swipe.”

INTERVIEW:

REPORTAGE:

05.

EDITO: De druk buiten de deur

38.

BLOG: De kracht van kunst

06.

Lezers, volgers, posters

40.

08.

Waarvan lig je wakker?

REPORTAGE: “Corona: hét moment om over klimaat te praten”

10.

KLASTIPS: Leerlingen mee aan het roer?

44.

12.

DOSSIER: Dat zal ze leren leren!

54.

ZELFTEST: Jouw werk-thuisbalans

24.

BRIEF: Van OKAN naar leraar Nederlands

62.

LERARENKAART: Tijd om op de rem te staan

32.

BEELDREPO: School in code oranje

68.

MOET JE WETEN: Interessant lesmateriaal

INTERVIEW: Eerst welbevinden, dan presteren?

REPORTAGE:

je bij t Waarom altijd winWa arom atch beter pla leerstof kt met zwe et

een oefenm

je m tap o ps n g e n een ri rom ogsp Waa bij ho

ag

het Waaro zelf m je de toe rege rt je lma t mo et loig pen

CADEAUTJE! De leerspieren van je klas versterken? Ga aan de slag met leerstrategieën die écht werken.

Gebruik deze vier fiches als trainingsschema!

Advertentie

rubriekstitel

Edito

De druk buiten de deur

Klasse Magazine

“Het is bij ons thuis soms echt de hel”, vertrouwt een moeder me toe tijdens een lockdown-wandeling. Na haar thuiswerk wacht nog huiswerk. Want haar zoon klaart het niet alleen.

“Sinds de overstap naar het secundair herken ik mijn eigen kind niet meer”, gaat ze met hangende schouders verder. “Hij komt afgepeigerd thuis en sluit zich op in zijn kamer. Het gekke is: van zijn leraren krijgt hij veel complimenten: ‘Top hoe je meewerkt in de klas.” Maar ’s avonds weet hij amper hoe aan toetsen en taken te beginnen. In het basisonderwijs redde hij het zonder studiemethode. Nu niet meer. Corona kraakt hem extra. Hij spreekt minder vaak met vrienden af, lijkt mentaal op, was de voorbije weken twee keer ziek. En net nu komen de examens eraan.”

Je kent ze wel: de kinderen die zonder goede leerstrategie door het basisonderwijs schaatsen. Geen alarmerende onvoldoendes, ogenschijnlijk klaar voor het secundair. Niet dus. Daar freewheelen ze niet langer door de leerstof. Vandaag is de groep groter dan ooit. Tijdens corona losten we ongewild een stukje grip op het leerproces van onze leerlingen. Papegaaien ze de leerstof of zit ze in de vingers? En voelen ze zich klaar voor volgend schooljaar? Honderd procent zeker wisten we het niet eind juni.

Wat nu? Zet in op effectieve leerstrategieën, ook in je lessen, benadrukken experten. Benoem ze. Want zelfs als jij ze perfect toepast, nemen je leerlingen ze niet automatisch over.

Leg uit waarom je oefeningen in de tijd spreidt, waarom weten zweten is. En betrek de ouders. Die denken misschien nog altijd dat hun kind het wel redt met een cursus vol fluo en een uur blokken op de vooravond van een toets.

Wie effectief kan leren, presteert goed. “Dat draagt bij tot het welbevinden, want je voelt je competent. Zolang je de druk buiten de deur houdt. Die saboteert het leerproces”, waarschuwt motivatiepsycholoog Maarten Vansteenkiste. Jongeren hebben het tijdens corona zwaarder dan ooit. De helft van hen kampt wel eens met depressieve gevoelens, blijkt uit een bevraging van Rode Neuzen. Als we niet ook werken aan hun welbevinden, blijft de leerstof niet plakken.

Leraren lopen dagelijks een extra mijl voor hun leerlingen. Een diepe buiging daarvoor. Mede dankzij jou smelt de leerachterstand langzaam en daalt het aantal eenzame leerlingen en spijbelaars licht tijdens de tweede golf. Trek je de volgende maanden ook leerlingen zoals de zoon van mijn vriendin mee? Vraag je hoe ze zich voelen en of leren lukt, ondersteun je hen daarin? Zodat examens niet als een hakbijl voelen? Want als je zo’n leerling na de vakantie met hersteld zelfvertrouwen en vernieuwde leerhonger weer in je klas ziet, dan geef je niet alleen hem maar ook jezelf een mooi nieuwjaarscadeau.

Hans Vanderspikken Hoofdredacteur Klasse hans@klasse.be

5

Klasse Magazine

Lezers, volgers, posters

Lezers, volgers, posters Tekst Tinne Deboes

@HeidiWulff – 4.34 u. en wakker. Kaartje schrijven voor leerling die even van de radar is verdwenen. Hopelijk komt hij nog terug want heeft zéker potentieel & fijne kerel.

FACEBOOK - KLASSE

KLASSE.BE

VIND IK LEUK: 21.505

GEWELDIG: 5923

GEDEELD: 2188

“Vergelijk dit schooljaar niet met een normaal jaar, want dan raak je ontgoocheld” Elke Van Hoof (klinisch psycholoog) vertelt op Klasse.be hoe je het in dit moeilijke schooljaar blijft opbrengen als team.

6

Klasse Magazine

klasse_be

REDACTIE@KLASSE.BE

ECHO'S UIT DE LERARENKAMER

Hallo Na zestien jaar voor de klas mocht ik switchen naar aanvangsbegeleiding. Op mijn school organiseer ik een warm onthaal voor startende leraren, help ze zoeken naar hun plekje binnen het team, telefoneer ze als het even niet lukt. Ze moeten weten dat ze altijd bij mij of een collega terechtkunnen.

Hoe houden jullie deze dagen de sfeer in het team?

Typ iets ...

Dat starters in deze moeilijk periode toch voor onderwijs kiezen, daarvoor wil ik ze bedanken en aanmoedigen. En aan alle scholen, maar ook aan Klasse: laat starters en stagiairs, zeker tijdens corona, niet aan hun lot over. Geef ze ook dit schooljaar de aandacht en begeleiding die ze verdienen.

Groeten Sofie Vinken

INSTAGRAM - KLASSE

Morgen chique vrijdag. We kunnen onze mooie kleren nergens showen, dus morgen chic werken.

Heeeel veel (flauwe humor) en ’n enorme groepssfeer vol behulpzaamheid en steun.

Secret Santa.

Een verklede online quarantainequiz in Disney-thema.

We zien elkaar niet echt, maar er is een virtuele lerarenkamer.

Samen een adventskalender gemaakt.

Ventileren, letterlijk en figuurlijk. ;) Een corona-piñata gekocht. Meppen op dat virus!

MEEST GELEZEN OP KLASSE.BE 1. VEELGESTELDE VRAGEN OVER CORONA EN ONDERWIJS 2. AUTISMEVRIENDELIJKE SCHOOL: 10 DINGEN DIE JE NOG NIET WIST

KLASSE.BE

Gluren over hoge muren Kathleen: “Ik woonde vijftien jaar lang op een paar kilometer van de gesloten instelling in Everberg. En reed er meermaals per week voorbij op weg naar school. Vaak heb ik me afgevraagd: hoe zou het zijn om daar te werken? Dankzij de interessante reportage op Klasse.be kan ik eindelijk een virtueel kijkje achter de hoge muren van ‘De Grubbe’ nemen.

Hartelijk dank! En voor de collega’s die er werken: dikke proficiat en keep up the good work!”

Klasse-redacteur en gedetacheerd leraar Seppe trok naar Everberg en sprak er met leraar Stijn. Hoe geef je les aan jongeren die gestrand zijn?

7

3. MOGEN WE NOG LESGEVEN, MENEER? 4. KIJKLIJST VOOR HET OUDERCONTACT 5. DE VIRUSKENNIS ACHTER DE REGELS OP SCHOOL 6. PERSONEELSTEKORT DOOR CORONA? ZO LOSSEN 3 SCHOLEN HET OP

Klasse Magazine

Waarvan lig je wakker?

Waarvan lig je wakker?

Klasse legt in elk magazine drie leraren een vraag voor. Dit schooljaar: waarvan lig je wakker? Benieuwd naar jouw antwoord. Mail het naar redactie@klasse.be.

Tekst Bart De Wilde Beeld Eva Vlonk

IN DE KNOOP “Zesdejaars zitten vaak in de knoop: vriendschappen verwateren of bloeien open, lichamen veranderen, de grote school lonkt.

Maar door corona vragen ze meer zorg dan ooit. Daar maak ik tijd voor, samen met een emotiecoach.

Tegelijkertijd wacht een berg leerstof. Hoe ik dit schooljaar elk kind alle kansen geef, dat houdt me bezig.

Want niemand mag half voorbereid of met een hoofd vol twijfels afzwaaien.�

Valerie Michels, leraar zesde leerjaar, BS De Driesprong Deerlijk

8

Klasse Magazine

WISKUNDE, FRANS, DANS “Leerlingen leren op school verschillende talen om zich uit te drukken. Maar dans vergeten we. Moet iedereen het podium op? Nee, wel dansen naar je kansen. Ontdekken dat er meer is dan pasjes kopiëren.

Dans is ook zelf materiaal ontwikkelen of figuren uitbeelden in de rekenles. Zelfs een leraar zonder dansbenen kan dat stimuleren. Het vraagt alleen wat extra durf of een mooie samenwerking met dko.”

Maud Tielemans, leraar dans, Academie Halle

OMGAAN MET REGELS “Tijdens corona liepen de kooklessen vanop afstand verbazend goed. Al misten sommige leerlingen thuis een mixer. Of moesten ze pendelen tussen de kookpot in de keuken en de pc in de living: alleen daar een sterk wifisignaal. Uiteindelijk pakt de mayonaise in praktijklessen beter op school. Blij dat leerlingen terug zijn, ook al moeten ze wél weer leren omgaan met elkaar en met de regels.”

Lies Caulier, leraar beroepsgerichte vorming, buso De Ast Poperinge

9

Klasse Magazine

Klastips

Klastips

De klas is van je leerlingen Luister naar ál je leerlingen, dan stijgt hun leermotivatie. Plus: jij groeit door hun feedback. Tien kleine en wat grotere stappen van VSK naar beter participeren in de klas en op school.

Tekst Cherline De Maeght

MOUNT MOTIVATIE BEKLIMMEN Laat elke leerling op de Motivatiemeter aan­ duiden hoeveel zin ze hebben in je opdracht.

Check waarom ze die score geven en wat kan helpen om net dat tikkeltje extra motivatie op te rapen. Is de structuur van je les duidelijk, de opdracht helder? Noteer alle ideeën op het bord en selecteer jullie favoriet.

SOLLICILEREN Betrek je leerlingen in de sollicitatieprocedure van een nieuwe directeur of leraar. Ze kunnen de drie sterkste sollicitatiebrieven selecteren en vragen bedenken om af te vuren. Leerlingen uitnodigen tijdens de sollicitatiegesprekken kan ook. Zo toon je je toekomstige collega hoe serieus jullie leerlingenparticipatie nemen.

BEGROTEN VOOR BEGINNERS Een restylede klasbib, nieuwe schoolbanken of een extra computer? Welke investering verkiezen je leerlingen? Achterhaal hun voorkeur met een poll. Met drie potten chocotoffs of mandarijnen (welke pot is het snelst leeg?) ontdek je hun favoriete keuze. Voor de durvers: geef de leerlingenraad een budget om autonoom te besteden.

TOETS GESLAAGD? Jouw leerlingen kennen intussen alles van toetsen.

Vraag ze op het einde om punten te geven op je toets, een emoji te omcirkelen of te feedbacken: welke vraag zou je behouden, welke schrappen en welke toevoegen? Of voeg een pechstrook toe waar ze één vraag mogen parkeren die ze niet beantwoorden. En vraag ook waarom.

10

Klasse Magazine

#KIEZENISLEREN Laat je leerlingen het (jaar)thema, de opdracht van je projectwerk, het onderwerp van een opstel bepalen. Vraag om via een voorwerp, tekening, foto of video ideeën te geven. Etaleer alle voorstellen op de grond en nodig elke leerling uit om een speelgoedblokje te leggen bij zijn favoriet. Het idee met de hoogste toren wint.

SMAAKT DE KLASBUBBEL? Door corona eten je leerlingen nu in hun bubbel. Vaak in de klas. Vinden ze dat prettig en willen ze het na corona ook zo? Wanneer leerlingen hun handen ontsmetten, vraag je hun mening. Plaats twee volle transparante alcoholgels en leg bij elke fles een stelling.

Eten in de klas of in de refter? Pompen is stemmen.

OP EIGEN LEERKRACHT Selecteer een hoofdstuk of thema uit je leerplan en leg je leerlingen uit wat ze op het einde van de les moeten kennen of kunnen. Laat hen kiezen hoe ze het doel van de les willen bereiken: via jouw uitleg, peer teaching, oefeningen of eigen onderzoek. Sta ook out of the box ideeën toe zoals een videocall met jonge ondernemers.

KLASAFSPRAKEN DOOR KINDEREN Klasafspraken hebben af en toe een groot onderhoud nodig. Orde en netheid?

Smartphonegebruik? Klasopstelling? Daag je leerlingen uit om binnen de krijtlijnen van het schoolreglement voorstellen te doen. Overleg in kleine groepen of vraag om ideeën te noteren.

Ook stille leerlingen wil je horen.

DICHT OP AFSTAND Geef je leerlingen inspraak over de organisatie van afstandsonderwijs: op welk tijdstip is de focus het best? Wanneer past een pauze prima?

Hoe lang? Smaakt deze inspraak naar meer? Doe volgend jaar dezelfde check rond huiswerk: mag het korter of langer, welke opdrachten maken ze het liefst?

JE KLAS ALS COPYWRITER Promoveer leerlingen een dag tot eind­redacteur van je Smartschool-berichten. Projecteer enkele posts in de klas. Nodig je leerlingen uit om jouw communicatie te herschrijven, in een andere planning te gieten of op een ander tijdstip van de dag te verspreiden. Ideale feedback om jouw aanpak te professionaliseren!

11

Dossier Leerstrategieën

Klasse Magazine

Dossier Leerstrategieën

Dat zal ze leren leren!

Tekst Tinne Deboes & Seppe Goossens Illustraties Ilse Weisfelt Beeld Katoo Peeters

Leerstof écht laten plakken bij leerlingen, da’s goud waard. “Ons buikgevoel botst met wat wetenschap zegt over effectieve leerstrategieën”, stelt expert Kristel. Vier leraren verklappen hun succesrecept. En directeur Conny vertelt waarom ‘leren leren’ in elke les past.

01.

02.

“Ik laat ze de leerstof eerst wat vergeten”

“Ze moeten in de klas al de essentie vatten op een post-it”

— Tim, zesde leerjaar (p. 16)

— Li’s, tweede graad aso (p. 18)

03.

04.

“Door veel te toetsen is iedereen mee”

“Ik haal opstapjes weg voor ze leerlingen afremmen”

— Christophe, derde graad tso/bso (p. 19)

— Els, tweede kleuterklas (p. 20)

13

Klasse Magazine

Dossier Leerstrategieën

“Meer dan ooit hebben we nood aan leerstrategieën met effect”

Wie is Kristel Vanhoyweghen?

• onderzoeker aan het expertisecentrum voor Effectief Leren • meer dan twintig jaar ervaring als leraar wiskunde en lerarenopleider • co-auteur van ‘Wijze lessen.

12 bouwstenen voor effectieve didactiek’

14

‘Hoe kan dat toch? Ik had nog zó geleerd voor die toets!’ of ‘Oor in, oor uit: ze weten al niet meer wat ik vorige week vertelde.’ Soms is leren vooral frustreren, voor leerlingen én leraren. “Nochtans weten we uit onderzoek met welke leerstrategieën je optimale leerwinst kan boeken, in de klas én thuis”, zegt expert Kristel Vanhoyweghen. “Als we die kennis op de klasvloer krijgen, maken we het leer­ proces voor iedereen een pak efficiënter.”

Kristel Vanhoyweghen: “Leraren beheersen hun stof tot in de puntjes. Maar waarom ze in de klas een oefenvorm inzetten en of leerlingen daarmee effectief leren, die inzichten zijn minder verbreid. Zo is het een goed idee om leerstof te spreiden in de tijd. Net voor de start van hoofdstuk drie een oefening maken die je bij het eerste hoofdstuk open liet? Je benut het spreidingseffect, een erg krachtig mechanisme om leerstof te onthouden. Die leerstrategie is in de klas waardevol als instructiestrategie. Leerlingen kunnen die thuis op hun beurt inzetten als studeerstrategie. Vier avonden een kwartier je Franse woordjes oefenen is veel efficiënter dan een uur blokken de dag voor de toets.”

Klasse Magazine

“Andere strategieën die hun nut bewezen in de klas en thuis: schema’s maken om leerstof actief te verwerken, nieuwe kennis linken aan voorkennis, jezelf testen, woord en beeld combineren. Simpele ingrepen waarvan je misschien denkt: dat weten we al eeuwen, en dat pas ik ook toe.”

Inderdaad: leraren weten toch waar leren om draait?

Kristel Vanhoyweghen: “Niet altijd. Onze ervaringen – als leraar, maar net zo goed uit onze eigen schooltijd – botsen soms met wat wetenschap zegt. Zo geeft onderzoek aan dat we ons geheugen vaak overschatten en het nut van herhaling te snel onder de mat vegen. Komt daarbij dat ook ouders hun kinderen meegeven wat ze menen te weten.

Markeren met fluostift, opdreunen en eindeloos hardop herlezen? Goedbedoelde adviezen, maar zelden efficiënt. Ze voelen als hard werken, maar dat betekent niet dat je brein op dat moment actief leert.”

“Leerstrategieën komen te weinig aan bod tijdens de les.

Het loont als we ze expliciet benoemen, onze leerlingen vertellen waarom we het zo aanpakken. Zodat leerlingen beseffen: leren kost zweet. Het is heel menselijk dat ze overschrijven verkiezen boven dieper nadenken. Tenzij ze weten dat die strategie hun echt iets oplevert. Daar ligt jouw kans als leraar.”

Is dat niet gewoon deel van elk leerproces? Zelf op zoek gaan naar een studiemethode die voor jou werkt?

Kristel Vanhoyweghen: “Heel wat leerlingen rooien het lang zonder leerstrategieën. Maar ooit botst iedereen op zijn grens. In de lagere school, het secundair, sommigen pas in het hoger onderwijs. Problemen duiken vaak op als de leerstof complexer wordt en de gehelen groter. Sommigen breken zelf door dat plafond en ontwikkelen eigen strategieën, maar de overgrote meerderheid heeft minder succes. Laten we ze niet te lang in het duister tasten, terwijl de antwoorden binnen handbereik liggen? De meeste leerlingen hebben nood aan heldere uitleg, voorbeelden en feedback over leren.”

Een taak voor de zorgleraar of de studiebegeleiding?

Kristel Vanhoyweghen: “Uiteraard spelen die een rol. Maar het gaat veel verder dan een paar uurtjes om te leren plannen, tips om afleiding te bannen en nachtrust te bewaken. Nuttige kennis, maar onvoldoende om de overstap te maken naar specifieke leerstof. Dat je vlot woordenschat studeert, betekent niet dat je weet hoe je een chemische formule toepast. Anders gezegd: leren leren moet aan bod komen in elk vak, in elke les. En elke leraar moet weten hoe ons brein leert, hoe we onthouden.”

Moeten we daarvoor kostbare lestijd opofferen?

Kristel Vanhoyweghen: “Je opdracht stopt niet als je de leerstof kent en helder overbrengt. Je moet je leerlingen ook begeleiden bij de verwerking ervan. Kost dat tijd? Het vraagt zeker om een investering. Maar een les opnieuw moeten

15

“We overschatten ons geheugen en vegen het nut van herhaling onder de mat” geven omdat de leerstof veel te ver zit: dát is tijdverlies.

Niemand moet zijn materiaal overboord kieperen en opnieuw beginnen. Wel de denkstap maken: ‘Hoe kunnen mijn leerlingen dit efficiënt studeren?’ En je hoeft niet in je eentje op zoek: je collega’s staan net voor dezelfde uitdaging. Bovendien hebben we door corona nóg minder grip op het leerproces van onze leerlingen.

Minder live lescontacten, en leerstof die vorig jaar ook niet optimaal bleef hangen. Meer dan ooit hebben we nood aan leerstrategieën met effect.“ De moeilijkste stap: hoe overhaal je je leerlingen om zelf met leerstrategieën aan de slag te gaan?

Kristel Vanhoyweghen: “Toon ze wat kan werken, en waarom. Als leerlingen merken dat ze minder tijd verliezen en meer bereiken, overtuig je ze wel. Motivatie groeit immers uit succeservaringen. Leg leerlingen ook uit waarom je voor een bepaalde strategie kiest en bouw variatie in. De ene leerling werkt graag met flashcards, de de andere waagt zich liever aan ‘test jezelf’-vragen met gesloten boek. Allebei oefenen ze hun geheugen om leerstof te herinneren, wat een prima strategie is.”

“Bied je leerlingen de juiste ondersteuning en bouw die voorzichtig af. Spreiding en herhaling zijn zó efficiënt, maar uitstelgedrag is menselijk. En dus is het logisch dat leerlingen pas de dag voor de toets hun boek openslaan. Zorg voor de juiste triggers. ‘Vat tegen morgen de les samen in honderd woorden’ of ‘bedenk drie toetsvragen’: zo schieten je leerlingen sneller in actie voor die toets van volgende week en heb jij tijd om bij te sturen.”

“Tot slot: praat over leerstrategieën. Hoe bereidde jij de toets voor? Bij wie haalde dat wat uit, bij wie niet?

Hoe komt dat, en wat kunnen we anders aanpakken?

Zo merken je leerlingen dat jij niet enkel het doel weet staan, maar ook exact kan vertellen wat ze moeten doen om raak te schieten. Reken maar dat dat besef ook voor de verstandhouding in je klas een mooie zaak is.”

Klasse Magazine

Dossier Leerstrategieën

Wie is Tim Vervaet?

• leraar in het zesde leerjaar in Don Boscoschool Sint-Niklaas • staat zes jaar voor de klas

16

Klasse Magazine

“Ik laat ze de leerstof eerst wat vergeten” Tim Vervaet: “‘Moeten we nu wéér de maal- en deeltafels oefenen, meester?” In het begin van het schooljaar krijg ik die vraag voortdurend. Ik leg het mijn zesdeklassers zo uit: als de maal- en deeltafels automatisch komen, creëer je meer plaats in je hoofd om andere dingen te leren. En ik vraag een beetje geduld, want het echte bewijs krijgen ze een paar weken later. Half oktober juichen we dat de tijd voor een tafeltoets bij iedereen gehalveerd is. Zo motiverend voor mijn mannen.”

“Vaak investeer je tijd die je later terugwint. Maar soms zie ik meteen kansen om meer leertijd te creëren. Mijn wiskundeles begint steeds met een goede instructie. De handleiding barst van de ‘leuke’ manieren om zelfontdekkend te leren. Maar ik geloof dat je beter meteen de juiste denkpatronen toont en aanleert. Tijdens al dat giswerk, ontstaat er verwarring voor leerlingen die het moeilijker hebben. Een korte maar duidelijke instructie verlengt dus de oefentijd. Perfect voor wie meer moeite heeft, de sterke kinderen kan ik nog meer uitdagen.”

“De huistaak over die wiskundeles volgt niet meteen maar pas op het einde van de week. Ik wil dat mijn zesdes de leerstof lichtjes vergeten. Wanneer ze die kennis enkele dagen later weer moeten opdiepen, kost het meer moeite. Daar zit de leerwinst. Hun hersenen werken harder en de volgende keer zal het iets makkelijker zijn om die inzichten op te roepen. Zo zetten ze de leerstof stap per stap écht vast.”

“Tot drie jaar geleden hadden we een uur ‘leren leren’ in het lessenrooster. Niet efficiënt, beseften we. Kinderen dagelijks gericht begeleiden werkt zoveel beter. We maakten een eigen agenda voor de derde graad, met extra ruimte voor een planning en tips om te studeren. Aanvankelijk help ik hen om studeermomenten slim te kiezen. Beter drie keer kort oefenen door de week dan één avond lang blokken voor een toets. En checken op welke dagen je meer vrije tijd hebt en welke toetsen je nog moeten oefenen. Na een tijdje plannen ze automatisch wanneer we een toets noteren. Als ze die gewoonte meenemen naar het secundair, ben ik een fiere leraar.”

01.

LEERSTRATEGIE: SPREID LEERSTOF INOEFENEN IN DE TIJD Kristel Vanhoyweghen: “Om te leren moet je eerst vergeten. Dat klinkt verwarrend, daarom laten we ons vaak misleiden. Meteen na een les kan elk kind je vertellen hoeveel zeven maal negen is. Maar dat garandeert niet dat je leerlingen ook volgende week nog zonder aarzelen ‘63’ antwoorden.”

“Je langetermijngeheugen heeft een enorme opslagcapaciteit. Die informatie is vlot toegankelijk als je ze vaak genoeg ophaalt. Steeds opnieuw je weg zoekt naar dezelfde kennis.

Dan worden die smalle paadjes in je brein brede snelwegen.

Bij een eenvoudig vraagstuk komt je werkgeheugen in de pro-

17

blemen als je hard moet nadenken over de vermenigvuldiging die je onderweg nodig hebt. Zit je voorkennis klaar, dan heb je meer ruimte om problemen te doorgronden. En klikt nieuwe kennis makkelijker vast.”

“Tim toont dat spreiden en herhalen je geen lestijd hoeft te kosten. Je leerlingen motiveren om ook thuis gespreid te oefenen, kost je eerst wel wat lestijd. Volgende week een toets woordenschat? Plan samen korte studeersessies in. Met steeds meer tijd ertussen – na één, na drie, na zes dagen – zodat je de kracht van vergeten benut. En met controlemomenten onderweg. Een korte quiz, of elkaar vijf minuutjes opvragen. Of bij afstandsonderwijs: oefenreeksen die je om de paar dagen online zwiert.”

Klasse Magazine

Dossier Leerstrategieën

“De essentie kan al op één post-it” Wie is Li’s Verheyden?

• leraar geschiedenis, cultuur- en gedragswetenschappen in de tweede en derde graad van Het College Vilvoorde • staat vijf jaar voor de klas

Li’s Verheyden: “Ik geef les in cultuur- en gedragswetenschappen, twee vakken waarvoor ik niet ben opgeleid. Regelmatig onzekerheid over de inhoud dus: hoe zit die leerstof in elkaar, wat zijn hoofd- en bijzaken? Maar zo beleef ik ook het leerproces van mijn leerlingen. En besef ik wat ze nodig hebben om deze inhouden op te pikken.”

“Niet dat alles daardoor vanzelf gaat. Ik analyseerde antwoorden op toetsen en merkte dat mijn klassen moeite hebben om de essentie te vatten en structuur te zien. Dus begon ik vooral daarop te focussen. Nu heb ik een set van strategieën die écht werken voor mijn vakken. Mijn leerlingen maken vanzelf structuur-post-its aan het begin, midden of einde van een hoofdstuk. Ze vatten daarop het thema samen in zeven kernwoorden en blijven zo het grotere geheel zien.”

“Een oud-leerling mailde me: ‘Bedankt mevrouw, ik gebruik deze tip nog steeds aan de unief!’ Dat is mijn stiekeme droom: wie doorstroomt naar het hoger onderwijs, moet klaar zijn om die cursussen van vijfhonderd bladzijden te tackelen. Nu maak ik het kleiner: ik vertel waarom we iets doen en hoe ze dat gaat helpen bij het studeren voor het examen. En dat we zulke zaken moeten oefenen. Want ik geloof niet in één keer proberen en beslissen of een strategie voor jou werkt of niet.

De Cornell-samenvatting vinden leerlingen eerst verschrikkelijk. Normaal ook, want ze oefent net op hun pijnpunten om structuur te zien in leerstof. Maar door ze stap per stap aan te brengen en regelmatig verplicht toe te passen, beseffen leerlingen dat ze de leerstof al voor een groot stuk kennen.”

“Of het altijd zo ernstig moet om effectief te zijn? Zeker niet. Bij de factoren van economische groei laat ik elke leerling synchroon mijn uitleg tekenen. Daarmee leggen ze de begrippen uit aan hun buur. Of ik laat ze de kern­begrippen van de les in een puzzeloefening gieten zoals bij De Slimste Mens ter Wereld. Door de kolonisatieperiode na te spelen met Lego of Playmobil wordt de afstandelijke taal uit historische bronnen bevattelijk. En ik doe een miniquiz met wisbordjes om snel een zicht te hebben op hun voorkennis rond slavernijmythes.”

02.

LEERSTRATEGIE: VERWERK LEERSTOF ACTIEF Kristel Vanhoyweghen: “Een post-it met zeven kernwoorden oogt niet zo indrukwekkend als een cursus vol fluo of een volgepend notitieblok. Maar omdat leerlingen over die zeven woorden dieper nadenken, leren ze meer. Ze kopiëren niet hersenloos maar creëren een eigen bijproduct. Meer kans dat ze het écht begrijpen en stockeren in hun langetermijn-

18

geheugen. Dat doen we allemaal op dezelfde manier. Eerst selecteren we relevante info. Dan organiseren we die kennis en tot slot verankeren we ze stevig in ons geheugen.”

“Nog een interessant principe dat Li’s hanteert: dual coding.

Als leerlingen de leerstof tekenen, ontvangt hun brein dezelfde kennis in woord en in beeld. Zo stijgt de kans dat ze nieuwe feiten duurzaam opslaan.”

Klasse Magazine

“Toetsen om iedereen mee te krijgen” Wie is Christophe Keyenberg?

• leraar sociale wetenschappen, pedagogische vaardigheden en wetgeving in Heilig Graf Turnhout, derde graad bso en tso • staat acht jaar voor de klas

Christophe Keyenberg: “Mijn bso-leerlingen willen met mensen werken. Voor theorie lopen ze minder snel warm, merk ik tijdens mijn lessen pedagogie. Bovendien bouwt de stof steeds op: in september breng ik begrippen aan die ze in mei nóg nodig hebben. En ik heb geen examen om af te dwingen dat ze die leerstof zelf opfrissen.”

“Hoe krijg ik iedereen mee? Ik toets voortdurend. Elke les start met vijf minuten voorkennis activeren. Ik stel een aantal vragen over voorbije lessen. Leerlingen beantwoorden die individueel of met de think-pair-sharemethode. Eerst zelf nadenken, dan je kennis samenleggen met je buur en tot slot delen met de hele klas. Na die vliegende start zijn ze echt sneller mee met de leerstof die volgt. Op het einde van elk hoofdstuk haal ik een ganzenbordspel boven. Met vragen over dat hoofdstuk én de hoofdstukken ervoor. Alle vragen door elkaar.”

“Een viertal jaar geleden polste ik bij collega’s: hoe pakken jullie dat aan, leren leren? De antwoorden waren vaag. Mijn collega’s zetten me met plezier op weg, maar ik bleef met een grote honger zitten: ‘Wat werkt nu echt?’ Ik las me in, paste inzichten toe in mijn les. Eerst dacht ik: help, al mijn lessen de vuilnisbak in. Bleek dat de basis altijd bruikbaar bleef, enkel de aanpak moest anders.”

“Je kan niet meteen met élke strategie aan de slag. Dus zette ik mijn tanden eerst in toetsing. Quizlet is dagelijkse kost in mijn lessen, zowel in de klas als op afstand. Ik haal energie uit online tools ontdekken, maar je kan even effectief toetsen zonder die toeters en bellen. Na vier jaar experimenteren durf ik wel zeggen dat ik dat in de vingers heb.”

“De moeilijkste stap: je leerlingen overtuigen om ook thuis kleine toetsmomenten in te bouwen en leerstof regelmatig te herhalen. Want vaak – enfin, in het beste geval – hebben ze zelf met veel moeite al een strategie gevonden waarvan ze denken dat die werkt voor hen. Daarom leg ik heel concreet uit wat ik doe, en waarom. Mijn leerlingen voelen dat ze de stof beheersen en zien dat ik een plan heb. Goed voor mijn zelfvertrouwen, voor hun motivatie en voor onze samenwerking.”

03.

LEERSTRATEGIE: GEBRUIK TOETSING Kristel Vanhoyweghen: “Christophe toetst non-stop. Niet om te evalueren, maar als leermoment. Bij elke vraag graven zijn leerlingen in hun geheugen. Kahoot, wisbordjes of ‘schrijf op wat je nog weet van de vorige les’, allemaal even doeltreffend voor retrieval practice. Voor jou is het een kans om hiaten in hun kennis te spotten en juiste antwoorden te duiden.”

19

“Als je toetsing zo sterk met je aanpak verweeft, zijn leerlingen meer bij de les. Tegelijk slinkt hun angst voor echte toetsen en schenk je ze meer inzicht in hun leerproces. Thuis zetten leerlingen toetsing wel in na het leren – laten zich door mama of papa ‘opvragen’ – maar zelden tijdens het leren.

Moedig ze aan om ook thuis sneller hun boek te sluiten. ‘Noteer wat je weet’, ‘vertel het aan de kat’. Die aanpak levert op termijn meer winst op dan dat ene hoofdstuk nóg eens lezen.”

Klasse Magazine

Dossier Leerstrategieën

“Haal opstapjes weg voor ze leerlingen afremmen”

Els Offermans: “‘Een wei, een tractor, koeien, melk, ijsjes ... een ijskar!’ Bij de start van een nieuw thema zoals ‘de boerderij’ maken we een mindmap. Zo ontdekken we samen waar hun interesses liggen en leg ik bloot wat ze al weten. Op de ideeën van je kleuters kan je eindeloos voortborduren.”

“Voor muzische vorming kleit elk kind een koe. Niet vanzelfsprekend voor kinderen van vijf jaar, want ik vraag ze om die koe uit één brok klei te maken. Geen gefoefel met oren aanplakken of een extra poot boetseren.

Wel de opdracht om zo goed mogelijk de werkelijke vorm te benaderen, en dan creatief om te springen met de decoratie van de koe. Daarom starten we met modelvoorbeelden. Samen kijken we naar prenten van levensgrote koeien uit kleurrijk polyester. De hoorns, de hoeven, oren en de vorm van de romp: we benoemen de karakteristieken voor we aan de slag gaan.”

“Ik werk via een tussenstap met plasticine. Makkelijker te bewerken en je hoeft niet van één blok te vertrekken. In die fase laat ik de kleuters vrij om ook andere vormen dan een koe te creëren. Sommige kinderen werken meteen een eigen idee uit, andere vertonen kopieergedrag. Wie vastloopt, bezorg ik extra voorbeelden. Een afbeelding van een koe op de computer, of de koetjes uit onze boerderij van Playmobil. Net zoals ik zelf ook een ijsje bestel als we een oude bakfiets omtoveren tot een ijskar. Hoe ik smaken kies, een

20

Wie is Els Offermans?

• leraar in de derde kleuterklas in GBS ‘t Klavertje Bierbeek, Opvelp • staat dertig jaar voor de klas

potje en geen hoorntje vraag en gepast betaal: het model dat je aanreikt, inspireert ze bij hun spel. Soms aarzel ik. Die concrete voorbeelden helpen, maar misschien belemmeren ze ook hun verbeelding?”

“Als de kleien versie vorm krijgt, houden we een tussentijdse evaluatie. Voor een kind van vijf is het niet eenvoudig om los te komen van je eigen standpunt. Kritische feedback geven en aanvaarden is een groeiproces, maar ze leren er veel uit. Een hoorn te weinig, de romp te zwaar? Mijn kleuters ploeteren verder, denken bewuster na én komen tot een beter eindresultaat.”

“Voor de ene kleuter volstaan een modelvoorbeeld en een korte instructie. Andere hebben meer tussenstappen nodig.

Die kies ik heel bewust. Ik laat prenten binnen handbereik slingeren. Of ik toon een handeling heel expliciet. En zodra ik merk dat een kind ook zónder tussenstappen kan, bouw ik die ondersteuning geleidelijk af.”

Klasse Magazine

04.

LEERSTRATEGIE: GEBRUIK VOORBEELDEN EN BIED ONDERSTEUNING Kristel Vanhoyweghen: “Els benut optimaal de kracht van voorbeelden. Ze toont met afgewerkte modellen hoe succes eruitziet, stelt bereikbare doelen voor haar leerlingen en dat motiveert. Met een feedbackronde leren ze ook hoe het niet moet.”

“Kleuters krijgen de kans om zelf op zoek te gaan met die tussenstap in plasticine. Dat is de kunst: elk kind precies de ondersteuning bieden die het nodig heeft. Met scaffolds, of steigers. Wie makkelijk leert, ontwikkelt snel eigen strate-

21

gieën. Als je de ondersteuning bij die leerlingen niet tijdig afbouwt, breng je ze in de war. Denk aan procenten berekenen: sommige kinderen lossen elke oefening foutloos op maar lopen vast op de tussenstappen.”

“Vooral beginners – leerlingen voor wie de stof nieuw is – moet je meenemen in jouw redenering als expert. Een wiskundige vergelijking voordoen aan het bord of in een online video? Omdat je hun werkgeheugen niet belast met bewerkingen maken of problemen oplossen, kunnen leerlingen al hun aandacht richten op hoe jij de oefening oplost, en komen ze sneller tot een dieper begrip. Net dat hebben ze nodig als je de ondersteuning later wil afbouwen.”

Klasse Magazine

Dossier Leerstrategieën

“Met een vak ‘leren leren’ kom je er niet” Van overvolle workshops ‘Leren leren’ naar effectieve leerstrategieën centraal in elke les: directeur Conny en haar team maakten de switch. Met wetenschappelijke inzichten in hun achterzak overtuigen ze ook leerlingen en ouders om vastgeroeste studeerideeën op te bergen.

Conny Witters: “Een paar jaar geleden viel het me op hoe slecht onze derdejaars de overstap naar de tweede graad verteerden: op het rapport met herfst en kerst regende het onvoldoendes. Op klassenraden kwamen vaak dezelfde verzuchtingen boven. ‘Ze hebben geen studiemethode’ of ‘ze kunnen geen grote gehelen verwerken’. Leraren zagen het als een weeffout bij sommige tieners. En in het belang van onze leerlingen mochten we de lat vooral niet laten zakken.”

VAN HET LEERATELIER NAAR DE KLAS “Kennis over leren leren zat geconcentreerd bij onze leercoaches. Als een leerling over zijn studiemethode struikelde, tilden we dat uit de klas. Maar de groep leerlingen die om studiebegeleiding vroeg, bleef groeien. Alsof het aanbod nóg meer vraag creëerde. En dus integreerden we ‘leren leren’ stap voor stap in onze klaswerking.”

“Leercoaches gaven tijdens de middagpauze al leerateliers rond plannen, structureren, examens voorbereiden. In een eerste fase integreerden we die sessies in de klaswerking van de derdejaars. We roosterden ze zo in dat elke leraar bij een sessie tijdens zijn les aanwezig was. ‘Ik heb al zo weinig uren’ en ‘Kan dat niet in een vak leren leren?’: niet iedereen onthaalde dat initiatief meteen op applaus.”

WETENSCHAP OP KOP “Veel collega’s zaten met vragen over de wetenschap rond leerstrategieën. Niet dat ze de bal vaak mis sloegen in de klas, maar de theoretische basis ontbrak. We betrokken onze leerlingen ook veel te weinig.

‘Voldoende herhalen, en niet pas de avond vóór je examen’: je kan het zo vaak zeggen als je wil, maar als je niet uitlegt waaróm last minute niet werkt, gelooft geen kat je nog. Leerlingen horen die waarschuwingen de hele tijd, en dus verliezen ze hun effect. Zeker niet als hun eigen ervaring – ‘Uw toets, mevrouw? Gisteren pas geleerd en toch çavakes’ – die onheilsboodschap tegenspreekt.”

“Daarom haalden we een wetenschapper naar school. Die vertelde op een pedagogische studiedag hoe onze hersenen functioneren en welke leerstrategieën het best op dat leerproces inspelen. Hij schonk ons de taal om dat onderwerp in de klas aan te kaarten. Hoe je de vergeetcurve ombuigt, wat scaffolding is en hoe het test-effect werkt. Hij was wel meteen duidelijk over dat vakje ‘leren leren’: nuttig om te starten, maar leerstrategieën verwerf je pas als je ze op specifieke en complexe leerstof toepast.”

22

Klasse Magazine

Wie is Conny Witters?

• pedagogisch directeur van de tweede graad in SintFranciscuscollege HeusdenZolder (aso, bso en tso) • drie jaar ervaring als directeur • daarvóór aan het werk in de lerarenopleiding, cvo en privésector

“Leg uit waaróm last minute studeren niet werkt. Anders gelooft geen kat je.”

een filmpje over hoe je die stelling leert. En video’s waarin de leraar luidop denkt en de oefening oplost, en die ondersteuning geleidelijk afbouwt. Respect voor de krachttoer en groei van mijn leraren. En de groeikansen die ze op hun beurt aan onze leerlingen schenken.”

WINST IN DE KLAS “Elke vakgroep kreeg vervolgens dezelfde vraag: ‘Hoe integreer je de leerstrategieën in je les?’ Vaak gehoorde reactie: ‘Dat doen wij al járen’.

Op het eerste gezicht lijken die strategieën open deuren. Eens je er in de diepte over nadenkt, wordt het toch complexer. Hoe bereik jij elke les dat je leerlingen de leerstof meteen actief verwerken? Hoe spreid je nieuwe kennis, hoe laat je die op het juiste ritme terugkeren? Of hoe bouw je voor je vak een verticale leerlijn rond scaffolding?”

“De leraar gedragswetenschappen botste op leerlingen die de leerstof opdreunden, letterlijk overpenden maar nooit echt snapten. Dus integreerde ze Cornell-schema’s. Stap voor stap: eerst samen in de klas, dan als huistaak met feedback, tot leerlingen het spontaan deden.

Dat kost tijd, maar zo begrijpen leerlingen wat ze leren én onthouden ze het langer.”

“De vakgroep wiskunde zette de grote middelen in om de voordelen van modelling en worked examples uit te spelen. Eerst een filmpje over de stelling van Pythagoras dat ieder op zijn tempo kon bekijken. Dan

23

MET LEERLINGEN ÉN OUDERS “Grote winst boek je pas als je leerlingen in leerstrategieën geloven. Elke leerling heeft een leerportfolio. Een tool voor zelfreflectie, en ook ouders krijgen huiswerk mee. We gaan – via leerlingcontacten en ouder­gesprekken – na of elke leerling een rustige plek heeft thuis, hoe(veel) hij studeert, hoe hij de verlokkingen van zijn smart­phone weerstaat. Een goede aanzet voor het oudercontact bij de start van het schooljaar. Zo is elke partij van de driehoek leraar-leerling-ouder mee in het verhaal. Ook tijdens de lockdown trouwens. Sterker nog: individuele opdrachten gaven ons toen een nog betere kijk op ieders leerproces.”

“In elk vak, in elke klas hameren leraren op het belang van leerstrategieën, herhalen we dat ze op een efficiënte manier méér kunnen halen uit de tijd die ze boven hun boeken doorbrengen. Toen we drie jaar geleden van start gingen, dacht ik: op het einde van de tweede graad moet elke leerling hier buiten wandelen met de juiste leerhouding én een efficiënte studiemethode. Dat klopt niet, besef ik nu. Mensen blijven leren, en dus word je ook steeds beter in hoe je leert. Net daarom moet je er op tijd mee beginnen, kleine successen waarderen en er genoeg aandacht aan schenken. Als directeur breng ik die boodschap heel letterlijk en ga ik in elke klas langs. Al op 1 september, en dat vinden wij geen dag te vroeg.”

Klasse Magazine

Wie is Ana Maria Osorio Gil? • leraar Nederlands in het SintGuido-Instituut in Anderlecht • daarvoor OKAN-leraar en leraar Nederlands in de tienerschool

Brief aan mijn jongere zelf

Brief aan mijn jongere zelf

Klasse Magazine

Lieve Ana

Ana Maria Osorio Gil verhuisde op haar veertiende van Colombia naar België. In de school waar ze zelf de taal leerde, werd ze uiteindelijk leraar Nederlands. Via een omweg. Als ze mocht herbeginnen, nam ze de snelste route naar haar dromen.

Straks moet je een studie kiezen. Wat je het liefste wil, dat weet je wel. Je bent gek op dieren, dus Biologie is echt iets voor jou. Maar wat word je met dat diploma? Onderzoeker of leraar. En dat laatste wil je absoluut niet. Al zou het wel bij je passen: als klein meisje gaf je al ‘huiswerk’ aan je vriendinnen.

Maar in Colombia is leraar niet de beste job. Je mama droomde van een betere toekomst in België. Wat haar was voorgespiegeld, viel bij jullie aankomst in stukken uiteen. Toch bleef ze. Voor jou. En dan zou jij ‘maar’ leraar worden?

Het zit ook in je, die drang om jezelf te bewijzen. Jij kiest nooit de makkelijkste weg. Je ziet het leven als een muur vol mogelijkheden, die je allemaal wil grijpen. Groots dromen: vijftien jaar later ben ik dat nog niet verleerd. Toch wil ik je iets zeggen, kleine Ana. En ik zeg het niet graag tegen iemand die de wereld aan haar voeten heeft. Maar ik heb spijt dat ik niet meteen koos wat ik diep vanbinnen wou. Dat ik talen ging studeren, omdat ik dacht dat ik daar meer mee kon. Als het opnieuw kon, koos ik direct voor de lerarenopleiding. Dan gaf ik nu misschien Nederlands én biologie.

Al is leraar Nederlands ook een prestatie voor iemand die de taal pas op haar veertiende leerde. In de school waar jij nu les volgt, sta ik voor de klas.

Met mevrouw Els als mijn collega! Zij was het die me via een Facebook­ bericht overtuigde om jaren later alsnog voor mijn onderwijsdroom te gaan.

Mijn eerste les gaf ik in OKAN. Je weet hoe speciaal dat is: vluchtelingen en expats samen in een klas. Ik was zenuwachtig, maar het ging zo vanzelfsprekend. De leerlingen zagen me nooit als ‘maar’ een ex-OKAN-leerling.

Dat ik een van hen was, bleek juist positief: omdat ik zelf Nederlands heb moeten leren, weet ik precies wat ze moeilijk vinden. Soms spot ik taal­ fouten sneller dan mijn collega’s!

Toch bleef het kriebelen. Ik ben er nog niet, ik heb meer in mijn mars. Ik wil nog zoveel trappen bestijgen en OKAN is pas de eerste trede. Dus toen ze me vroegen om les te geven in de tienerschool, sprong ik met beide benen.

Als jonge mama onderschatte ik de lange dagen, vele vergaderingen en nachtelijke lesvoorbereidingen. Twee keer balanceerde ik op het randje van een burn-out. Tot een collega zei: ‘Ana, het is precies nooit genoeg voor jou’.

En toch zeg ik: stop nooit met dromen. Hoge verwachtingen kunnen je teleurstellen en ja, soms doet dat pijn. Maar blijf erin geloven, kleine Ana. Niet alles hoeft perfect: proberen is een prestatie op zich. Als je al je doelen bereikt hebt, heb je de lat te laag gelegd.

Volg je hart, altijd,

Bewerking Kyra Fastenau Beeld Tine Schoemaker

25

Interview

“Leraren en journalisten moeten de nuance terugbrengen” Tekst Leen Leemans Beeld Olivier Simille

VRT-journalist Björn Soenens loodst Journaal-kijkend Vlaanderen door het kluwen van de Amerikaanse politiek en bijbehorende modder­gevechten. Vastberaden en genuanceerd. “Mensen leven in een wereld die ze steeds minder begrijpen. Het is de taak van journa­ listen en leraren om het volledige verhaal te brengen.”

27

Klasse Magazine

Klasse Magazine

Interview

“Fake news is uitgegroeid tot een soort geloof waar je moeilijk doorheen prikt”

Wie is Björn Soenens?

• VRT-journalist en documentairemaker sinds 1991 • hoofdredacteur van Het Journaal tussen 2013 en 2016 • Amerika-watcher sinds 2008 en VRTcorrespondent in de VS sinds begin 2017 • schreef dit jaar ‘De lengte van een oceaan’ (De Arbeiderspers)

28

Klasse Magazine

“Jongeren zoeken naar de bron, je graaft mee totdat het water eruit spuit”

Dat de afgelopen vier jaar razend druk waren, met nauwelijks een vrije dag, vertelt Björn Soenens. Samen met het presidentschap van Trump startte ook zijn nieuwe opdracht als ‘Amerika-correspondent’ in New York. Vier jaar waarin het fatsoen van de politiek afbrokkelde en fake news en polarisering dagelijkse kost werden. Hoe hij het hoofd koel houdt bij zoveel extreem nieuws?

Björn Soenens: “Ik probeer onpartijdig te zijn. Neutraal bestaat niet. Want feiten zijn niet waardenvrij. Als ik bericht over de overheid die kinderen van hun ouders scheidt aan de Mexicaanse grens, zeg ik dat dat wreed is. Omdat ik uitga van een westers waardenpatroon dat mensenrechten propageert.

Daar schaam ik me niet voor. Ik ga niet zeggen: ‘Sommigen vinden dat ouders van kinderen moeten gescheiden worden, anderen vinden dat niet, zoek het zelf maar uit.’ Soms moet je gids spelen, zoals een leraar dat ook moet doen. Een moreel kompas volgen. Maar je legt wel altijd uit waarom iemand bepaalde keuzes maakt of daden stelt.”

Staat het grote publiek nog open voor die ‘waarom’?

Björn Soenens: “Ik maak me vooral ongerust over de desinformatie die meer en meer de kop opsteekt. Leugens worden zo vaak herhaald dat mensen ze geloven. Desinformatie geeft hun een gevoel van zekerheid. Door de groeiende individualisering, verkruimelt de maatschappij, in de VS en elders. Vroeger waren er netwerken: we behoorden tot de parochie, de vakbond, de jeugdbeweging … Die groepen zijn verdwenen, net als de autoriteit: mensen gaan zwalpen. Een leider met een gemakkelijke waarheid is dan een reddingsboei.

Zo krijgen pseudo-populisten zoals Trump massa’s mee.”

“Kon je verwachten dat de Amerikanen Trump compleet zouden wegstemmen omdat hij feiten verdraait en statistieken verdonkeremaant? Nee! Eens de nuance weggevallen is, willen mensen die niet meer terug. Nuance is niet gemakkelijk: ze verwart en verontrust. Daarom krijg je groepen die feiten niet meer belangrijk vinden en een alternatieve waarheid aanhangen.

Fake news is uitgegroeid tot een soort geloof waar je moeilijk doorheen prikt. Het maakt nu deel uit van de maatschappij.”

Welk tegenwicht kan je nog bieden als journalist? Maar ook als leraar?

Björn Soenens: “Sociale media maken het mogelijk om vlot alternatief nieuws door te geven. Ze concurreren

29

met mijn vak. Vroeger legden journalisten uit wat er aan de hand was en mensen geloofden het, al of niet terecht. Zo correct mogelijk verslag uitbrengen van wat reilt en zeilt in onze samenleving is onze beroeps­ eer. Maar een deel van de bevolking gelooft ons niet meer en jonge mensen haken af. Ze volgen de actualiteit wanneer ze dat willen of ze bekijken maar een deel via Facebook en Instagram. Dat draagt bij tot de verbrokkeling. Vroeger was naar ‘het nieuws’ kijken een familiemoment en daarna discussieerde je erover met elkaar.”

“Mensen zitten vandaag steeds vaker in een echokamer: je spreekt er en het weergalmt naar jezelf.

Ze sluiten zich op in groepen waar iedereen hetzelfde denkt. Er staat een muur tussen de verschillende visies.

De muur rond je mening wordt alsmaar dikker en de conversatie stopt. Ik ga niet meer in discussie met Trump-aanhangers: ze zijn ervan overtuigd dat alles en iedereen deel uitmaakt van een complot, mezelf incluis.”

“Nuance is uit de mode. Maar nuance is alles.

Aan de journalistiek en het onderwijs om ze te brengen. Als je in de geschiedenisles uitlegt dat Poetin dictatoriale trekken heeft en de Krim wil veroveren, dan ga je terug in het verleden en leg je uit hoe dat komt. Zodat je leerlingen de Russische actie begrijpen. Zonder ze daarom goed te keuren. In de journalistiek zoeken we vaak naar het conflict, naar het haar in de soep. Als nuance ons kompas is, begrijpen mensen beter dat ‘de dingen niet zo simpel zijn’.

Uitleggen dat een wet moeilijk is om te maken, dat democratie traag is omdat mensen inspraak willen, dat alleen despoten snelheid maken.”

Is het Amerikaanse onderwijs in staat om die nuance te brengen?

Björn Soenens: “Wie aan het Amerikaanse onderwijs denkt, ziet enkel de toppers: de universiteiten waar de Nobelprijswinnaars les volgden en geven zoals Princeton, Yale of Harvard. Maar ze zijn het topje van de ijsberg, enkel bereikbaar voor de elite. Het onderwijs in Amerika is over het algemeen niet denderend en sterk segregerend.”

Klasse Magazine

Interview

“Leraren moeten gidsen zijn in de maatschappij”

“De Amerikaanse droom ligt voor iedereen binnen handbereik, als je maar hard genoeg studeert. Dat houden ze jongeren voor. Maar wie krijgt toegang tot de sterke scholen? Niet het Afro-Amerikaans meisje uit een kansarme buurt dat ik interviewde. Ze kreeg een beurs voor de universiteit, maar moet toch 50.000 dollar per jaar zelf ophoesten. Om die centen te verzamelen, combineert ze allerlei bijbaantjes. Een hels regime waardoor ze haar studie moet onderbreken. Het peperdure hoger onderwijs is een onbetaalbare droom voor veel jongeren.”

“In het lager en secundair onderwijs zijn er public schools – openbaar onderwijs – maar die krijgen onvoldoende financiële middelen. Er is niet één centraal Ministerie van Onderwijs dat het geld rechtvaardig verdeelt. Woon je in een arme buurt, dan is de school ook arm. Want de bevolking betaalt er minder belastingen.

Dus zijn er minder middelen voor de scholen. Zo krijg je onderwijs aan verschillende snelheden. Waar je wieg staat, bepaalt je kansen. Als je in moeilijke omstandigheden geboren bent, kan je jezelf niet zomaar meer aan de haren uit het moeras trekken.”

Een grote sociale kloof dus. En wat met de kwaliteit?

Björn Soenens: “De kwaliteit ligt lager dan in Vlaanderen. Leerlingen krijgen veel minder uren les.

Scholen beginnen om half negen en ze stoppen al om half drie. Onderzoek toont aan dat als kinderen in achterstandsbuurten zoals de Bronx meer uren les kregen, ze minder achterstand zouden oplopen. Bovendien zijn de leerprogramma’s van de scholen helemaal niet afgestemd op de wereld. Het geschiedenis­onderwijs – een stokpaardje van me – illustreert dat perfect.”

“Geschiedenis wordt als een bijvak weggezet en krijgt nauwelijks uren. Dat vak is toch even essentieel als wiskunde? Mensen begrijpen de wereld vandaag steeds minder omdat hij zo ingewikkeld is geworden.

Dan zijn vakken zoals geschiedenis en aardrijkskunde cruciaal: weten waar een land ligt en hoe mensen daar leven. Sommige historische periodes komen in het Amerikaanse onderwijs niet aan bod. Zelfs de Vietnam­oorlog is een voetnoot terwijl die een schokgolf door de wereld joeg en het Amerika van vandaag mee getekend heeft.”

30

“Je moet in onderwijs – net zoals in de journalistiek – het hele plaatje geven: niet alleen ‘wat is er vandaag gebeurd?’, maar ‘waar komt dat vandaan?’ en ‘hoe begrijpen we dat beter?’ Als jongeren het nieuws beter snappen, staan ze sterker in hun schoenen, zijn ze kritisch, vinden ze rust in hun hoofd.

Anders haken ze af. En dan resten er nog brood en spelen.

Daarom is onderwijs superbelangrijk. Hier en in België.”

Er zijn veel parallellen tussen journalisten en leraren. Had je ook leraar kunnen zijn?

Björn Soenens: “Ja! Ik ben al heel mijn leven journalist, maar in bijberoep ben ik met mijn ‘Amerikaliefde’ docent geweest aan een hogeschool. Ik gaf les over de Amerikaanse instellingen, geschiedenis en cultuur. Of beter: ik vertelde honderduit. Want als je je stof enthousiast brengt, blijf je hangen bij leerlingen. Als leraar kan je indruk maken, een stempel nalaten. Leerlingen meenemen in een verhaal en niet enkel een gortdroge opsomming van feiten geven, net zoals bij een reportage. Ik doe dat niet alleen in de klas, maar ook in mijn live interventies: een bijgedachte formuleren waardoor luisteraars weer naar het puntje van hun stoel schuiven.”

“Ik ben een leraar, absoluut. Ook als journalist. Ik ben zo blij als ik mensen iets mag vertellen. Als er bij duizend van die één miljoen kijkers iets blijft hangen of mijn verslag doet ze dieper nadenken, dan is mijn missie geslaagd. Niet omdat ik een goeroe wil zijn of mensen wil overtuigen, maar omdat ik de poorten wil openen naar kennis. Dat is wat leraren ook doen. Jongeren zoeken naar de bron, je graaft mee totdat het water eruit spuit.”

Je mag een interim geschiedenis doen in een secundaire school. Welke leerstof schotel je je leerlingen voor?

Björn Soenens: “Ik start met de actualiteit en keer van daar terug in de geschiedenis. Samen met leerlingen het water rond het topje van de ijsberg wegscheppen en zien wat eronder zit. Als er een debat woedt over de Amerikaanse troepen terugtrekken uit Afghanistan vertel ik de hele geschiedenis. Uitdiepen welk land dat is, wat de situatie van vrouwen is … Een geschiedenisles is alsof je op een autosnelweg rijdt met zeventien afritten. En bij elke afrit ontdek je iets nieuws.

Als we rechtdoor rijden we miss out on so much.”

“Ik ben er zeker van dat zelfs de minst geïnteresseerde leerling gefascineerd blijft volgen. Je moet ze meepakken. Als mensen in de ban zijn van een tv-serie is dat omdat ze goed gemaakt is. Leraren moeten opgeleid worden in verhalen

Klasse Magazine

vertellen. Passie tonen. Passie geven, is passie krijgen.

Een leraar die veel geeft, krijgt veel terug.”

“Maar liever dan lesgeven in het secundair, zou ik de laatste vijf jaar van mijn loopbaan graag voor de klas staan in het zesde leerjaar. Door de toename van het aantal vakleraren verliezen we een beetje het universele karakter van het leraar-zijn. In de lagere school heb je dat nog. De leraren geven alle vakken. Daar in de basisscholen vorm je de mentaliteit van leerlingen, zet je ze op gang. Daarom is het zo’n mooie plek.”

“Met goede leraren maken we de samenleving beter. Als leraren hun impact en taak onderschatten, vormen we generaties die niet meer geïnteresseerd zijn in kennis, die niet meer willen nadenken over de wereld.

Ik sta nog altijd versteld van hoeveel mensen me vragen ‘Björn, leg me dat eens uit?’. Ze kunnen het gemakkelijk zelf opzoeken, maar zijn de weg kwijt. Leraren moeten gidsen zijn in deze complexe maatschappij.”

Je volgt heel wat wereldleiders. Welke mag meteen starten als leraar?

Björn Soenens: “De nieuwe president van de VS, Joe Biden, gaf een enorm krachtig signaal tijdens zijn campagne toen hij vertelde dat hij vroeger stotterde.

Tegen een jongetje zei hij: ‘Je kan wél iets worden. Ook al ben je geen toptalent in taal, je hebt veel talenten op andere vlakken. En je kan stotteren overwinnen.’

Dat vraagt empathisch vermogen, wat meer en meer wereldleiders missen. Tegenwoordig reageren ze ruw en rauw, onbeleefd en onfatsoenlijk.”

“In basisscholen vorm je de mentaliteit van leerlingen, zet je ze op gang. Daarom is het zo’n mooie plek.”

31

“We hebben leiders nodig die waarden propageren en zich kwetsbaar opstellen. Leiders moeten geen superhelden zijn die – zoals de Obama’s – onfeilbaar en moreel onkreukbaar zijn. Die perfectie creëert onzekerheid. Dat zag je bij Trump-aanhangers. Als Michelle Obama tips gaf over gezonder eten, zien ze dat als neerbuigend of belerend.”

“Een goede leraar mag daarom niet te belerend zijn, te moraliserend. Hij moet gewoon one of us zijn, tussen de leerlingen staan. Tonen dat je ergens kan geraken als je je inspant. In die zin kan Biden een soort ‘opa-leraar-voorbeeld’ voor de wereld zijn. Als hij voldoende vrijheid krijgt en niet voortdurend gesaboteerd wordt.”

Klasse Magazine

Beeldrepo

32

Klasse Magazine

Code oranje Beeld Eva Vlonk

Fotograaf Eva trekt naar KTA Brugge en zoekt uit hoe hard code oranje de dagelijkse werking verkleurt.

Over banken zonder buurman, een computerscherm vol trainingsbroeken en voorrang aan praktijkvakken.

33

Klasse Magazine

Beeldrepo

34

Klasse Magazine

Esther Devos, beleidsmedewerker: “Met online sportlessen houden we de fysieke conditie op peil. Goed voor iedereen, maar voor onze topsport­ leerlingen een must. Ook op school gaan sportlessen door. Weliswaar aangepast en bij voorkeur buiten. Hoe minder we in kleedkamers komen, hoe beter. Lukt sporten niet veilig? Dan grijpen we naar een theorieles.”

“Om afstand te garanderen, verdelen we de schilders over praktijkruimtes.

Een intern filtersysteem houdt de lucht zuiver. Deuren en ramen gaan open om extra te ventileren. Net als in onze theorielokalen.”

35

Klasse Magazine

Beeldrepo

Esther Devos, beleidsmedewerker: “Leerlingen Haarzorg, Verzorging en Wellness & Lifestyle werken in vaste duo’s. De volgende weken alleen poppen in hun stoelen, geen echte klanten. Jammer, maar school en sector volgen dezelfde regels.”

“Een broodje of soep bestellen en veilig afrekenen, kan nog. Warm eten niet. Leerlingen knabbelen in shifts: de eerste sessie zit aan de gele stickers, de tweede ernaast.”

“Geen drie leerlingen boven dezelfde motorkap. Werk­ materiaal doorgeven is ook taboe. Daarom splitsen we de klassen op: de ene helft volgt theorie, de andere praktijk.”

36

37

Klasse Magazine

Blog

Charlotte blogt

De schoonheid van rappen en Rothko Artistieke vakken zijn een gemakkelijke schietschijf, stelt Charlotte, leraar muziek en esthetica. Nochtans gebeurt er zoveel moois als je jongeren in aanraking brengt met kunst.

Ze huilt een beetje. Het was nog uit de tijd dat je tranen niet werden opgevangen door een mondmasker. Ze bedankt me omdat ik haar dochter even liet schitteren tijdens de kerstviering in de kapel. Het sneeuwt buiten, ze heeft een lief, blond staartje en draagt een kersttrui met rendieren op.

“Als bso-leerling voelt mijn dochter zich meer dan eens minderwaardig. Nu krijgt ze eindelijk het gevoel dat ze iets betekent, dat ze iets kan.”

Ik lach een beetje gegeneerd. Ik heb net iemand blij gemaakt om iets wat een evidentie voor mij is: leerlingen hun talenten leren ontdekken, hen via muziek naar een hoger echelon tillen.

Ze zingt magistraal. Later dat jaar laat ik haar zingen op het schoolconcert voor driehonderd mensen. Ze straalt alweer. Gaat zanglessen volgen en vervoegt met veel plezier het schoolkoor.

“Dit doe ik voor mijn papa”, fluistert ze. “Hij is al even gestorven, mevrouw.”

Hij is de lolbroek van de klas. Je kent dat wel, de grapjas die met humor en felle bek zijn onzekerheid maskeert. Eigenlijk zie ik veel droefheid.

Alweer een nota, strafstudie nummer zoveel, een uitbrander van de adjunct-directeur. Op klassenraden wordt steevast over hem geklaagd.

Ik schrik wanneer ik mijn collega’s hoor opsommen waar het fout loopt. “Hij is nochtans een ongelofelijke rapper”, stamel ik. “Dat vertelde ik hem deze ochtend nog, maar hij kan moeilijk om met mijn complimenten en blikt verlegen naar zijn sneakers.”

Het breekt de lichtjes negatieve teneur op de klassenraad. Mijn collega’s zijn zelfs oprecht blij,

38

horen graag dat hij het goed doet voor muziek. Erin uitblinkt zelfs. ’s Avonds mailt hij me om te vragen of ik het echt meen. Van dat rappen. Voor de volle honderd procent, mail ik. Maar voeg er wel aan toe dat hij zijn leestekens vergeten was. “Dat heb je met rappers, mevrouw. Maar vanaf nu zal ik erop letten.”

Uiteraard ben je als leraar gecharmeerd door je leerlingen die openbloeien en jouw rol daarin onderkennen.

Maar ik voel me geen held. Dit is waarom ik voor het onderwijs koos. Omdat ik weet wat kunst met jongeren kan doen.

En natuurlijk klagen ze ook wel eens bij mijn zoveelste poging om Bach door hun strot te rammen. En reageert er eentje laconiek als ik verdedig dat Rothko écht wel cool is. “Mevrouw, dat kan ik ook.” “Echt? Breng je werk volgende week mee! Zie maar dat het op je fiets raakt!”

Dat vreemde schooljaar trok op gang, we mochten na zes maanden eindelijk weer, creativiteit waaide opnieuw de schoolpoort binnen. En toen kwam het nieuws dat er vanaf volgend schooljaar minder plaats zal zijn voor muziek, esthetica en beeld in graad twee.

Mijn hart bloedt elke keer de kunstvakken ter discussie staan. Waarom worden schoonheid en fantasie geraakt, net nu we ze zo hard nodig hebben? De Mattheuspassie lijkt een feit en de echte waarde van Rothko vang je niet met alle nullen van je rekenmachine.

Beeld Eva Vlonk

Klasse Magazine

Wie is Charlotte De Cooman?

• leraar muziek en esthetica in het StellaMatutinacollege Lede, sinds 2013 • gaf les in het dko, lager onderwijs en aan de Odisee Hogeschool • freelancet als violist en hoopt ooit de beste drumster van Gent te worden

39

Klasse Magazine

Reportage

“Klimaat moet een positief verhaal worden” Tekst Femke Van de Pontseele Beeld Kevin Faingnaert

Sinds hij op Antarctica met eigen ogen de glet­ sjers zag wegsmelten, liet het klimaatprobleem leraar Koen Meirlaen niet meer los. “Ik wil juiste kennis bij de burger krijgen, en ze inspireren tot actie.” Beginnen deed hij alvast bij zijn eigen leerlingen en collega’s. Maar hij breekt ook uit zijn school.

Koen Meirlaen: “Leerlingen vragen me soms tijdens de les: ‘Meneer, stap jij dan nooit meer in een vliegtuig?’ Toch wel. Niemand is honderd procent consequent, ook een leraar aardrijkskunde die zich inzet voor het klimaat niet. Leerlingen verbieden om te vliegen, daarmee bereik je niets. Maar je moet wel over de sector praten, anders gebeurt er niets. Ik wijs ze op de systeemfouten in de luchtvaart: is het fair dat je voor dertig euro heen en terug naar Barcelona vliegt? En ik bespreek een waaier aan verleidelijke alternatieven, zoals een treinreis naar de prachtige watervallen in Kroatië in plaats van die vliegreis naar Thailand.”

“Met het vingertje zwaaien of onrealistische eisen stellen, doet leerlingen afhaken. Overlaad ze niet met alle zonden van Israël. Gids ze door de materie met betrouwbare informatie en serveer ze andere keuzes. Dan motiveer je leerlingen om die te maken. Het is cruciaal dat zij de conclusies zelf trekken.”

40

VERBOUWEREERDE PINGUÏNS “Klimaat is veel meer dan wat klassieke lessen aardrijkskunde waard. Met projecten kan je leerlingen informeren én engageren. Leerlingen willen iets veranderen, en anderen meenemen. Dat ontdekte ik lang vóór de klimaatmarsen met duizenden tieners Brussel overspoelden.”

“In 2010 al overtuigde ik drie klassen van vijf secundair om deel te nemen aan de schoolwedstrijd van The International Polar Foundation. Eén klas won en mocht het AHA-project lanceren: tijdens het eerste trimester vroegen ze Aandacht voor de klimaatopwarming, ze ontleedden het klimaat­probleem Holistisch, en legden linken met voeding, mobiliteit en energie. Tijdens het derde trimester lanceerden ze hun Actie: een bedenkers­wedstrijd voor scholen van Maasmechelen tot Oostende. Als leraar mocht ik drie maanden op Poolstage naar de Prinses Elisabethbasis op Antarctica. Daar zag ik samen met de pinguïns hoe de klimaatopwarming hun gletsjers wegvreet.”

“Een verblijf op de zero-emissie-basis zat er voor mijn leerlingen helaas niet in. Wel workshops in Brussel: ze bouwden de smeltende poolkap na in een groot aquarium. En werden weggeblazen door de getuigenis van Jean-Jacques Derwael, een krasse zeventiger die in de jaren zestig al naar Antarctica trok.

Die buitenschoolse projecten lanceerden hen om hun engagement verder uit te dragen. Met de slogan ‘Draag zorg voor onze aarde. We kregen ze niet van onze ouders, maar in bruikleen van onze kinderen’, pakten ze hun vrienden en hun ouders in.”

Klasse Magazine

Wie is Koen Meirlaen?

• leraar aardrijkskunde en wiskunde in Leiepoort Deinze campus Sint-Hendrik • staat twaalf jaar voor de klas • opgeleid tot poolambassadeur en bezieler van sogetinformed.com, een verzamelplek van klimaatkennis en -acties

41

Klasse Magazine

Reportage

GROOTKEUKEN, KLEIN LAPJE VLEES “Het thema keerde na het AHA-project terug naar de klas. Maar tijdens de klimaatmarsen in januari 2019 wilden tientallen leerlingen ook van onze school meer engagement. Ze trokken de klimaat- en milieuraad weer op gang: in vijf werkgroepen zochten ze oplossingen voor de speelplaats, mobiliteit, voeding, infrastructuur en afvalbeheer. Een groep leraren en de directie sprongen op de kar. Belangrijk, want leerlingen kunnen sneller iets veranderen op school als het schoolteam mee is.”

“We lanceerden herbruikbare drinkflessen, een milieumaatregel. En voortaan biedt de school dagelijks een vegetarische optie aan in de refter, een ingreep voor het klimaat. Maar we mikten ook op vleeseters: een deel van hen liet telkens een groot stuk kip of worst liggen.

“Corona en het klimaat vertonen heel wat parallellen. Hét moment om je leerlingen ervoor te motiveren.”

Grootkeukens bieden vaak één formaat aan. Onze leerlingen kunnen nu een kleinere portie opscheppen. En leraren kopen voedseloverschotten aan die niet bij het buffet belanden. Zo reduceren we onze voedselverspilling. Kleine beetjes, maar op jaarbasis scheelt het wel een grote hap.”

“We doen ook eendagsacties. Op onze ‘Car Free Day’ bouwden we een go-cartbaan op de schoolparking. Vanuit verschillende windrichtingen fietsten leraren en leerlingen die dag samen naar school. Iedereen ontdekte dat trappen naar school meevalt. Sindsdien staan onze fietsrekken een pak voller. Zo’n actiedag moet je wel extra gewicht geven: we nodigden burgemeester en schepenen uit om mee te fietsen.

Zo passeerden ze zelf de gevaarlijke punten. ’s Avonds volgde een lezing. Mooi om te zien dat leerlingen een stoel reserveerden voor hun ouders.”

TEGENPOLEN “Dat Greta Thunberg en de klimaatbetogers het thema hoog op de agenda zetten, is ontzettend knap. Maar daardoor hoor je meer ‘voor’ en ‘tegen’, meer polarisering. Zowel in de maatschappij als op school, zowel bij leraren als bij leerlingen. Dat is zeker niet erg, maar het is belangrijk om vanuit de juiste info te vertrekken. Niet uit klassiekers als: de Chinezen leveren amper inspanningen, waarom zouden wij iets doen?” “‘Veroordeel klimaatontkenners of -twijfelaars niet, maar zoek naar de oorzaken achter hun weerstand’, vertel ik mijn klimaatbewuste leerlingen. Mensen denken dat ze veel aan levenskwaliteit zullen inboeten of raken verstrikt in de informatiestroom op sociale media. Daar circuleert veel fake news, met misleidende grafieken. Ook vandaag geloven sommige leerlingen dat het gat in de ozonlaag de grootste oorzaak is van de opwarming, of dat enkel wat minder plastic gebruiken onze wereldbol zal redden.

Daarom hamer ik in mijn les op de essentie: de uitstoot door de verbranding van fossiele brandstoffen, steenkool, olie, gas, moet zo snel mogelijk naar beneden. Dat kan met een waaier aan oplossingen. En nee, we moeten niet terug naar paard en kar om de klimaatopwarming te tackelen.”

NETFLIX VOOR KLIMAAT “Als leraar kan ik samen met het schoolteam onze school in gang steken. Maar er zit een ongelooflijk potentieel in leerlingen en leraren van andere scholen. Als we allemaal onze schouders onder het klimaat zetten, krijg je pas echt een sneeuwbaleffect. Daarom probeer ik uit mijn eigen school te breken met lezingen en met mijn website sogetinformed.com.”

“Klimaatwetenschappers verzamelen immers fantastische kennis, maar maken geen flitsende presentaties. Vaak is het een verzameling pdf’s in taai Engels. Heel wat jongeren haken daarop af. Samen met een communicatiebureau ging

42

Klasse Magazine

“Leerlingen verbieden om in een vliegtuig te stappen, daarmee bereik je niets” ik voor een Netflix-model: elke tegel op de website behandelt een ander thema. Van elektrische auto’s tot bosbranden. In het luik ‘Get involved’ kan iedereen klimaatacties posten. Van de rode ‘Oceans are rising’-streep die je op school uithangt als reminder voor de stijgende zeespiegel tot een groene speelplaats, opvang van regenwater of zonnepanelen op je schooldak. De site is een inspiratiebox.”

“Op die manier ontdekken andere scholen dat een klimaat­ actie niet aartsmoeilijk is en zelfs geld in het laatje brengt: met ledverlichting en zonnepanelen spaar je na een paar jaar heel wat centen uit. Klimaat moet een positief verhaal worden, want we worden overspoeld met negatieve berichten over de opwarming.”

SOLIDARITEIT “Of je vandaag leerlingen kan motiveren rond klimaat? Nu corona alle aandacht claimt en de koude wind door klaslokalen waait? Zeker. Corona is een actueel voorbeeld van

43

niet-lineair verloop. Een beperkt aantal besmettingen veroorzaakt snel een golf als je geen maatregelen neemt. Vroeger illustreerde ik dat met centen: als je een euro elke dag verdubbelt, ben je op het einde van de maand miljardair. Leerlingen stonden elke keer te kijken van die exponentiële curve.”

“Bovendien staat corona niet los van het klimaat. De mens is diep doorgedrongen tot de natuur, waardoor virussen makkelijker overspringen van dier op mens.

Globalisering versnelt de verspreiding onder mensen.

En misschien wel de belangrijkste parallel: corona en klimaat zijn allebei solidariteitsproblemen. Pas als we wereldwijd in actie schieten, kunnen we de crisis bedwingen. Maar iedereen kan zelf zijn steentje bijdragen, thuis, op school of in je jeugdbeweging. Dat besef wil ik mijn leerlingen meegeven. Dat lukt lang niet altijd. Maar als een oud-leerling me mailt dat hij hogere studies volgt om later mee te strijden tegen de klimaatopwarming, dan warmt mijn hart op.”

Klasse Magazine

Interview

Eerst welbevinden, dan presteren?

Tekst Bart De Wilde Beeld Eva Vlonk & Kevin Faingnaert STELLING 1

Moet een leerling zich eerst goed voelen om te excelleren op school?

Onderwijs­experten Dirk Van Damme en Maarten Vansteenkiste buigen zich over vier stellingen rond de motivatie en prestatiedrang van Vlaamse leerlingen.

VLAAMSE LEERLINGEN VOELEN ZICH GOED OP SCHOOL Maarten Vansteenkiste: “Onderzoeken daarover zijn niet eenduidig.

De hamvraag is: wat begrijp je onder ‘graag naar school gaan’? Vrienden zien en maken op de speelplaats of geboeid zijn door de leerstof? Inter­ nationale studies tonen aan dat het laatste op een laag pitje staat.”

Dirk Van Damme: “Helemaal mee eens. Maar de sluitingen tijdens corona toonden toch aan dat leerlingen verlangden naar de school. Dat verbaasde me. Ze misten niet alleen vrienden, maar ook de totaalervaring van naar school gaan. Zijn ze daarom intrinsiek gemotiveerd om te leren?

PISA-cijfers voor prestatiemotivatie doen pijn aan de ogen. Vlaamse leerlingen scoren lager dan hun leeftijdsgenoten in andere landen. En al kan je uit die resultaten geen grote uitspraken doen over leerplezier, aan de drang om te excelleren schort wel iets. Steeds minder leerlingen dromen van een tien, of willen daarvoor die extra inspanning doen.”

Maarten Vansteenkiste: “Studies signaleren dat de lessen onze leerlingen onvoldoende boeien. Je ziet de intrinsieke motivatie en leerplezier afbrokkelen, in basis en secundair. Maar dat ze graag naar school komen, is zeker een goede zaak. Of ze daarom veel willen opsteken, is wat anders.”

“Leerplezier is een beladen begrip, vaak geassocieerd met pretpedagogie. Voor mij gaat het om oprechte interesse voor leerstof.

Die moet je uitlokken met lessen die leerlingen prikkelen. Maar boeiend en leuk zijn geen synoniemen. Leren mag moeilijk zijn. Als je iets wil kennen, voel je ongemak. Maar je overwint makkelijker de obstakels in je leerproces als interesse je drijft.”

Dirk Van Damme: “Leerplezier komt van joy of learning en is verwant aan het begrip aha-erlebnis. Als je nieuwe kennis opdoet, geeft dat voldoening. Het beloont de uitdagingen die je overwint. Leerplezier heeft alles te maken met het leerproces zelf, niet met welbevinden.”

44

Klasse Magazine

Wie is Maarten Vansteenkiste?

• motivatiepsycholoog UGent • lid van de expertengroep ‘Psychologie en corona’

“Willen we leerlingen die prima presteren én zich goed voelen? Dan moet je de motor achter beide zoeken: motivatie.”

— Maarten Vansteenkiste

STELLING 2

ELK KIND HEEFT HONGER OM TE LEREN Dirk Van Damme: “Dat kinderen een aangeboren, natuurlijke drang tot leren hebben, ligt zwaar onder vuur.

Het is een fabeltje. Daarmee ontken ik de kracht van nieuws­ gierigheid niet, maar ook dat moet je aanleren en stimuleren.”

“Ik stoor me aan de uitwassen van dat romantische idee, zoals blind geloof in zelfsturing. Onderwijs waarbij leraren coaches willen zijn van ‘leergierige’ leerlingen die zelf zoveel mogelijk mogen ontdekken. Zelfgestuurd leren vraagt veel oefening en begeleiding. Dat betekent niet dat activerende werkvormen zinloos zijn. Toen een leraar me als kind meenam om auto’s te tellen op de steenweg en rekenoefeningen te maken, had hij me helemaal mee.”

45

Maarten Vansteenkiste: “Een natuurlijke drang om ons te ontplooien, drijft ons. Je ziet dat al bij peuters, die nieuwsgierigheid als motor gebruiken om de wereld te ontdekken en nieuwe kennis op te doen. Maar stellen dat leren vanzelf loopt, is naïef. Als leraar moet je nieuwsgierigheid voeden.”

“Mijn zoon heeft dyscalculie. Daardoor kijkt hij niet uit naar de uren wiskunde. Maar hij weet: ik moet me door dezelfde leerstof wroeten als mijn klasgenoten. Een leraar kan hem stimuleren met oefeningen waarvan hij de zin en meerwaarde ziet of die zijn leefwereld binnenstappen. Bij hem: paarden. Hij vindt

Klasse Magazine

Interview

STELLING 3

EEN LEERLING LEERT BETER ALS HIJ ZICH GOED VOELT

rekensommen over paardrijden, sprongen of maneges nog altijd lastig, maar ze vergroten de kans dat hij de leerstof omarmt. En dat hij meer eigenaarschap voelt.

Natuurlijk kan je ook druk zetten op hem. Maar dan gooi je olie op het vuur: mijn zoon zal verkrampen, tegenstribbelen of wegrennen.”

Dirk Van Damme: “Anders dan Maarten ben ik niet zeker dat intrinsieke motivatie de supermotor is tot leren. Ook extrinsieke triggers zetten leerlingen in gang, zoals toetsen en examens. Bepaalde cognitieve sprongen maak je omdat het moet, niet omdat je wil. Pas daarna pluk je de vruchten. Ik zie geen goed onderwijssysteem werken zonder extrinsieke motivatie.

Daarom is een goede evaluatiecultuur zo belangrijk.”

“Kijk, we denderen achteruit op wiskunde. Dat gaat gepaard met de idee dat als we kinderen niet kunnen boeien voor dat vak, we beter minder vragen.

Fout. Veel kinderen zien de schoonheid van rekenen pas achteraf. Ik snap dat je leerlingen niet in weerstand wil duwen. Maar verwachtingen terugschroeven, dat moeten we niet doen. We kunnen ons niet veroorloven dat hun wiskundekennis keldert.”

Maarten Vansteenkiste: “Wie intrinsiek gemotiveerd is, zoekt zelf uitdaging en legt de lat spontaan hoger. Maar moeten we lichtere leerstof voorschotelen aan leerlingen die intrinsieke motivatie missen?

Helemaal niet. We moeten uitzoeken hoe we hen over de hoge lat krijgen zonder ze te demotiveren. Dat doe je door autonomie te combineren met structuur. Een belangrijke, maar delicate balans. Want autonomie zonder begeleiding verzandt in vrijblijvendheid en ‘we doen maar wat’, doorslaan in structuur verplettert leerlingen onder druk.”

“Natuurlijk moet leren niet altijd intrinsiek gemotiveerd zijn. Leerlingen die zich inzetten omdat ze de leerstof zinvol vinden of omdat ouders ze pushen? De motivatie is in beide gevallen extrinsiek. Maar alleen de eerste aanpak rendeert, de andere schaadt. Toch is het onderscheid tussen intrinsiek of extrinsiek verfijnd.

Ook dat laatste kan gunstige effecten hebben. Zolang een leerling vrijwillig leert en niet gedwongen wordt.”

46

Dirk Van Damme: “Je moet een zeker psychologisch evenwicht hebben om prestaties te leveren. Dat lukt niet als je zwaar gepest wordt, je moeder met coronasymptomen aan een beademingstoestel ligt of schuldeisers om de haverklap aan de voordeur kloppen. Maar dat je perfect in je vel moet zitten om te kunnen leren, klopt niet. Leren frustreert tot op zekere hoogte. Vroeger gingen we daarin te ver, vroegen we grote cognitieve sprongen en haakten veel leerlingen af omdat ze faalden. Leraren moeten leerlingen naar de zone van naaste ontwikkeling brengen. Geen gigantische sprong vragen, maar ook geen te kleine.”

“Welbevinden is geen absolute must om tot leren te komen. Sterker nog: een leerling die zich niet geweldig voelt, help je soms nét vooruit door te focussen op leerstof. Hij kan zich optrekken aan een sterk examen of helemaal opgaan in een opdracht.”

Maarten Vansteenkiste: “Goed presteren draagt bij tot je welbevinden. Je voelt je competent, je kan iets. Zolang je druk buiten de deur houdt. Als we van Kevin De Bruyne altijd vier assists en twee doelpunten eisen, zal hij onder zijn niveau spelen.

Stress slaat dan in zijn benen. Maar omgekeerd zal De Bruyne als hij tjokvol vertrouwen zit sneller die creatieve, allesbeslissende oplossing vinden. Die geniale pass geven waarmee hij een verdediging ontgrendelt. Eerst welbevinden dan presteren, of omgekeerd? Ze versterken elkaar in beide richtingen.”

“Daarom moeten we de hardnekkige discussie overstijgen. We willen leerlingen die prima presteren én zich goed voelen. Dan moet je de motor achter beide zoeken. Motivatie!

Studies tonen dat zowel toppers als minder sterke leerlingen meer progressie maken op standaardtoetsen wiskunde als ze autonoom gemotiveerd zijn. En ze zitten beter in hun vel, hebben meer veerkracht. Die gewenste uitkomsten realiseer je samen. Dat besef doet je nadenken over je klaswerking of online onderwijs: hoe motiverend pak ik alles aan, van klasgesprek tot instructie?”

Dirk Van Damme: “Kringgesprekken om de dag fijn te starten zijn vaste prik in ons onderwijs. Geen probleem.

Te veel kinderen leven in moeilijke omstandigheden, zelfs in een welvarend land als België. Corona doet daar nog een schep bovenop. Armoede stijgt, huiselijk geweld neemt toe.

Mooi dat leraren dan vragen hoe leerlingen zich voelen en ze emotioneel extra ondersteunen, in de klas of online. Maar tijdens het leren moet je frustratie niet wegmoffelen. Dan mag je confronteren: ‘Je werkwoorden Frans zitten niet goed.

Die moet je echt snel onder de knie krijgen’. Hard zijn op de boodschap mag, maar soms zijn we bang dat we daarmee leerlingen schaden.”

Klasse Magazine

Wie is Dirk Van Damme?

• doctor in de pedagogische wetenschappen UGent • senior counselor bij OESO, Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

“Een leerling die zich niet geweldig voelt, help je soms nét vooruit door te focussen op leerstof” — Dirk Van Damme

STELLING 4

LEERWINST EN ZORG ZIJN BASISTAKEN VAN LERAREN Dirk Van Damme: “Ja. Alleen: de complexiteit van onze samenleving komt meer dan ooit op de nek van leraren. Maar die kunnen niet alle uitdagingen oplossen. Al die extra vragen voor onderwijs doen de essentie wankelen: leerprocessen ontwerpen en sturen, instructie verzorgen, leerlingen vooruithelpen en zorgen dat ze zich daar goed bij voelen.”

Maarten Vansteenkiste: “Leerwinst en zorg zijn allebei essentieel. Daarbij moeten leraren geen psycho­ logen zijn en voortdurend tot het gaatje uitzoeken wat leerlingen tegenhoudt om te leren. Ik begrijp dat leraren soms denken: nu moeten ze gewoon doen wat ik vraag.”

“De mentaliteit in onderwijs verschoof: weg van excelleren, meer naar gelijke kansen en inclusie om uitval, drop-out en schoolse mislukking te vermijden. Lerarenopleiding, inspectie en pedagogische begeleidingsdiensten wegen vandaag ook harder op die zachte componenten. Die moeten aandacht krijgen, maar ik vrees dat we daarin te ver gaan. Ten koste van leerwinst.”

“Maar weet dat een goed, zorgzaam gesprek van leraar tot leerling helpt om in te zien waarom ze vastlopen in hun leerproces. Tenslotte wil elke leraar dat zijn leerlingen uitgroeien tot weerbare, sterke kinderen, klaar voor hun toekomst. De lat verlagen is daarvoor niet nodig. Motiverend lesgeven en de leefwereld van je leerlingen kennen, wel.”

47

De directeur

“Kennis en verbinding combineren lukt met elk schoolteam” Tekst Sara Frederix Beeld Illias Teirlinck

Hij lijkt niet weg te denken uit zijn hyperdiverse grote school in hartje Antwerpen. Maar dan switcht directeur Dirk Bicker onverwacht naar een kleine basisschool in een verborgen straatje aan de witte rand. Geheadhunt door een leraar.

Kan je succesnummers uit een andere school losjes over­ doen? Of bijt je je tanden stuk op zo’n nieuwe uitdaging?

48

49

Klasse Magazine

Reportage

Wie is Dirk Bicker?

• directeur in SBS Leopold III in Berchem sinds 2018 • daarvoor zestien jaar directeur in SBS De Wereldreiziger en dertien jaar kleuterleraar in SBS Het Beertje (later De Sterrenkijker) in Antwerpen

“Speel nooit met de energie van je mensen”

Dirk Bicker: “In 2002 ga ik voor het eerst aan de slag als directeur, in De Wereldreiziger. De school moet een duidelijke smoel krijgen, met een heldere visie en een haarscherp profiel. We hebben de ambitie om uit te groeien tot een kennis- en expertise­ centrum voor anderstalige leerlingen. En dat lukt ons. Onderzoekers prijzen onze werking en projecten, scholen uit het buitenland boeken geregeld een schoolbezoek. Maar nog waardevoller, we zijn gegeerd door leerlingen en ouders. Het resultaat van jaren timmeren aan onze visie en ons bestaansrecht.”

“In mijn beginperiode vinden bijna vijfhonderd anderstalige leerlingen geen plek op een Antwerpse basisschool. Echt schrijnend. In een team met een groot onderwijshart is de keuze snel gemaakt: we zetten onze deuren open. Op enkele jaren tijd groeien we van 225 naar 450 leerlingen. Negentig procent van hen start als anderstalige nieuwkomer, kinderen met analfabete ouders, maar ook uit hoogopgeleide gezinnen gevlucht voor een crisis. Allemaal delen ze de wens voor een betere toekomst. We slagen erin om leerlingen en ouders die in hun geboorteland tegenover elkaar staan in een burgeroorlog, toch te verbinden. School is naast een leerplek ook een plaats waar we leren samenleven.”

“We zwoegen met het team om onze visie in drie zinnen samen te vatten. Die richting­ wijzers kan elke collega op de werkvloer toepassen en uitdragen. Dat ons DNA zo diep geworteld is, maakt me trots. We werken ook heel resultaatgericht en evidence based, lang voor het principe gemeengoed wordt. We kiezen voor projecten met doelen en mijlpalen, lezen door stapels onderzoek en checken het effect van onze inspanningen. Trial and error horen niet thuis in het onderwijs. Je mag nooit met de energie van mensen spelen.”

50

GEESTESKIND ACHTERLATEN? “Alles loopt op wieltjes. Tot ik met een collega deelneem aan een leernetwerk over taalbeleid. Iemand vraagt waarom innovatie bij ons zo rimpelloos lukt. ‘Omdat onze directie ons steunt, een kader en ruimte geeft’, kaatst mijn collega terug. Tijdens de pauze spreekt een leraar van basisschool Leopold III me aan: ‘Onze directeur vertrekt, waarom pak je bij ons niet over?’”

“Zijn vraag overvalt me eerst. Ik ben totaal niet op zoek en geen ‘postjeshopper’. Daarna begint het onverwacht te kriebelen. De Wereldreiziger gaat als een trein, het team staat helemaal op de sporen, een opvolger staat te trappelen om het stuur over te nemen. Mijn job bestaat vooral uit dossiers, beleids- en lobbywerk.

Het contact met de leerlingen mis ik steeds harder. Eén zin in de visie van Leopold III doet mijn hart sneller slaan: ‘Onze school wil die leer- en leefomgeving zijn waar we samen met ouders een kind laten uitgroeien tot de beste versie van zichzelf.’ Ik ga ervoor en vertrek ab-so-luut niet uit ontevredenheid, maar omdat ik trek heb in die nieuwe uitdaging.”

Klasse Magazine

“Veel vrienden begrijpen er niets van. ‘Hoe kan je je geesteskind in de steek laten?

En waarom in hemelsnaam díe school?’ vragen ze. Ik wil bewijzen dat ik samen met een nieuw team de combi van een stevige cognitieve én verbindende leeromgeving ook in een andere school kan realiseren. Soms klinkt het minnetjes: ‘In De Wereldreiziger is het makkelijk, want je hebt een groot team en veel ondersteuningsuren.’”

OP DE ROOSTER “Het contrast tussen de twee scholen kan niet groter zijn. Ik kom van een groot schoolgebouw met negen verdiepingen dat 1200 leerlingen basis en secundair én cursisten volwassenenonderwijs huisvest. Ik verhuis van het hart van de drukke stad naar een oase van rust: een kleine school op het einde van een rustige straat in Berchem met vooral blanke, middenklasseouders en weinig kwetsbare leerlingen. Tenminste, dat is de perceptie. Maar die blijkt niet te stroken met de realiteit.”

“Een toewijzingscommissie met daarin drie teamleden van Leopold III moet inschatten of de school en ik matchen. Ze leggen me zwaar op de rooster. In dat pittige gesprek komen dromen en zorgen meteen op tafel. Sommigen vrezen dat ik Leopold III wil ombouwen tot een OKAN-school, anderen dat mijn ambitie leraren te ver uit hun comfortzone zal trekken en dat ik de school wil bedelven onder internationale projecten.”

“Maar het is helemaal niet mijn bedoeling om alles door elkaar te schudden. Ik start met een lange online bevraging: waarom sta je in onderwijs, wat doe je graag in je vrije tijd, waarvan droom je? Zo leer ik de mens achter elk teamlid kennen. Want verandering gebeurt niet vanuit visiedocumenten, maar van vraag tot vraag, van gesprek tot gesprek, van mens tot mens.”

“In mijn eerste speech op de school staat de kern van mijn onderwijsvisie centraal: verbinding. Ik laat alle ouders naar hun buur kijken. Met de boodschap: dit wordt misschien de vader of moeder van de beste vriend van je kind, nu en in de toekomst. Een school is er om mensen te connecteren.”

51

“Het virus remt ons niet af. Reflecteren over goed onderwijs kan je toch niet stilleggen?”

Klasse Magazine

Reportage

GEGIJZELD DOOR WARME MAALTIJDEN “Geen drastische beslissingen de eerste drie maanden, neem ik me voor. Zeker niet over personeelsbeleid of schoolorganisatie. Wél mijn oor te luisteren leggen. De eerste pedagogische studiedag huren we een brasserie af om met alle collega’s te speeddaten. Drie uur lang over de toekomst van de school. Een bruisend moment. Daarnaast kunnen alle collega’s het eerste trimester ook met mij een afspraakje maken voor een gesprek onder vier ogen waarbij ze me álles mogen vragen. Tijdens die babbels vang ik vooral grote wensen en kleine kopzorgen op.”

“Natuurlijk kan ik me geen maanden inhouden. De infrastructuur gijzelt de school. Tijdens de middagpauze piekt de stress omdat warme maaltijden te veel tijd en organisatie opslorpen. Weg ermee? Het team twijfelt: zonder warme maaltijden spelen we misschien leerlingen kwijt, maar slechts twee ouders reageren verbolgen. Zonder catering komt er plots extra tijd en energie vrij.”

“Een ander probleem in ons gebouw: élke deur heeft een andere sleutel. De sleutelkast is altijd maar half gevuld en dus

verliezen leraren zot veel tijd als ze de sleutel zoeken. Er komen heel snel nieuwe sloten, met één sleutel voor de essentiële lokalen. Kleine ingreep, grote winst.”

“Maand na maand groeit het beleidsvoerend vermogen op school. En teamteaching verovert de klas­lokalen.

We starten ook met vroege detectie van labels, leerproblemen en -potentieel bij onze leerlingen. Daar koppelen we een observatiesysteem aan: hoe ver staan hun executieve functies zoals emoties beheersen of concentratie vasthouden? We stimuleren kinderen om daarin te groeien via de growth mindset-theorie.”

CORONAPROOF TEAM “En dan staat de wereld stil, corona. Onze speerpunten, verbinding en teamteaching, helpen ons om snel te schakelen. Als een leraar nog niet zo digitaal vaardig is, springt een collega bij. Een leerling met een gedragsprobleem kan al eens voor een time-out naar een andere klas. We ondersteunen elkaar, we groeien verder als team. Zo vangen we tijdens de paasvakantie

“Verandering gebeurt niet vanuit visiedocumenten, maar van vraag tot vraag, gesprek tot gesprek, mens tot mens” 52

Goud rapen in je team samen kinderen op, vrijwillig. Veel van onze ouders werken in ziekenhuizen en woonzorgcentra op een steenworp van de school. We schrappen niet alle leuke dingen. Zesdejaars krijgen een coronaproof feest met dj, rode loper en glitter. En we bereiken écht elke leerling en ieder gezin via afstandsonderwijs, stoepbezoeken en dat extra telefoontje.”

“Ook na de eerste coronagolf blijven we digitaal werken. We selecteren samen strategisch de belangrijke leerstof zonder onze doelen af te slanken. Het virus remt ons niet af: de grote werven en werkgroepen gaan door. Van het project rond begrijpend lezen en actief burgerschap, over de werkgroep rond ondersteunende leer­ begeleiding tot het team dat nadenkt hoe je ouderbetrokkenheid digitaal versterkt.

Reflecteren over goed onderwijs kan je toch niet stilleggen?”

WEER BRANDJES BLUSSEN “Een tussentijdse balans van mijn overstap? Je kan niet alles copy­pasten.

Maar sommige succesnummers wél.

Mensen verbinden lukt in elke school. De schotten weghalen tussen les- en zorguren ook. En je kan van elke medewerker een cultuurdrager maken die het DNA van de school ademt en vertaalt naar de klas. Dik twee jaar werk ik hier, even lang ben ik fier op mijn team.”

“Natuurlijk zijn er altijd nieuwe uitdagingen. Het leerlingenaantal en de naambekendheid van de school opkrikken, mijn team meer betrekken bij het beleid en doorprikken dat een directeur met alle oplossingen moet komen. In het begin is het wennen: brandjes blussen en kleine klussen, het landt allemaal op mijn bord.

Helemaal anders dan in De Wereldreiziger.

Maar intussen is het leerlingenaantal uit de rode zone, trekken we sterke leraren aan, passeren collega’s niet voor elke mini­ beslissing langs mijn bureau. Daardoor heb ik opnieuw tijd voor droom-, denk- en doekracht van teamleden maximaal aan te spreken, nieuwe ideeën in gang te zetten en met leerlingen te praten. Uiteindelijk doen directeurs en leraren het allemaal voor hen.”

53

Directeur Dirk Bicker is een omdenker. Zijn team laat hij graag meedenken. Daar heeft hij fijne concepten voor.

Welke probeer jij uit?

01.

KOFFIEBUDGET Bieden je personeelsvergaderingen te weinig ruimte om te freewheelen over onderwijsideeën? Geef elke collega dan een budget om in groepjes koffie te gaan drinken. Om te brainstormen en een embryonaal voorstel te verbeteren. Als ze een uitgewerkt plan hebben met doelen, budget, communicatieplan kloppen ze bij je aan. Dit concept vermindert het gevoel dat je ideeën in een schuif verdwijnen en dat het team energie verliest aan projecten waar te weinig collega’s achter staan. In De Wereldreiziger kiemden zo succesvolle initiatieven zoals de thuistalen-bibliotheek.

02.

SPEEDDATE Startende directeur? Huur een café of zaaltje om te speeddaten.

Het hele team schuift in twee cirkels door van tafel naar tafel.

Iedereen krijgt een lijst vragen voor een gesprek over het schoolDNA. Bij elke vraag noteren ze drie antwoorden van hun gesprekspartner en vinken het sterkste aan. Hoe wil jij herinnerd worden als je de school verlaat? Wat vind je de sterke punten van je collega? Waarvoor hebben we nu geen tijd, maar vind jìj wel belangrijk? Al die gesprekken en verslagen samen: een berg goud waarmee je als directeur aan de slag kan.

03.

KOMEN ETEN Op zoek naar een diepgaand gesprek met een collega? Geef ze de kans om een etentje bij jou thuis te reserveren. Bij een zelfbereide maaltijd creëer je tijd om door te bomen: hoe zien zij de school en hun loopbaan op lange termijn? Helaas gooit corona voorlopig roet in het eten en moeten de kookpotten in de kast. Geen keukenprins? Dan vervang je het format door ‘daten met de directeur’. Ook dat is een garantie op fijne babbels én inzichten in de wensen en dromen van je collega’s. Of een mooie kans om vragen af te vuren aan jou, zonder taboes.

04.

BUFFERWEKEN Boek na een langer veranderingstraject een pauze in. Zo krijgt iedereen tijd om even te bekomen van het hollen, doelen af te vinken en na te genieten van die stap vooruit. Borg en vier successen. En in dit onvoorspelbare coronajaar is een buffer extra nuttig.

Klasse Magazine

Zelftest

Zelftest

Wanneer doe jij het allemaal?

Tekst Ruben Cassiman Illustraties Meneer Heirman

Verbeterwerk, administratie, lesvoorbereidingen, berichten beantwoorden, vergaderingen en ook nog lesgeven. Leraren hebben allesbehalve een nine to ďŹ ve. Maar wanneer doe jij al dat werk? Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is, dus welke gevederde vriend ben jij? En herken je ook collega’s?

54

Klasse Magazine

Nachtraaf Deze soort is eerder zeldzaam en rendeert het best tussen 23 en 3 uur ’s nachts. Dan slaapt de rest van het lerarenkorps. Zo profiteert hij optimaal van de afleidingsvrije uurtjes om lastminutedeadlines te halen. De nachtraaf is dichte familie van de vroege vogel. Die vindt rust tussen 4 en 7 uur en sms’t collega’s wakker: “Goeiemorgen! Ik leg net mijn voorbereiding op je bureau in de klas. Tot zo!”

Stressfactor? Medium. ’s Nachts verzet je bergen werk, maar overdag kan je niet zonder vier liter koffie.

Valkuil? Andere nachtraven. Die verstoren alsnog de rust met goedbedoelde “Ah-gij-zijt-ook-nog-bezig”-berichtjes. Ook met je nachtrust kan het misgaan: voel je je op vrijdag nog fris als een hoentje?

Tussendoorborstje Tussendoorborstjes zijn altijd een beetje met schoolwerk bezig.

Ze broeden op lesvoorbereidingen in de trein, corrigeren in de wachtzaal bij de dokter en beantwoorden mails op het toilet. Van een strakke planning is geen sprake, maar elk vrij moment grijpen ze als een kans om werk te verzetten.

Stressfactor? Vrij hoog. Maar in ruil krijg je veel flexibiliteit.

Valkuil? Gestolen momentjes om schoolwerk te doen zijn leuk, maar hoe zorg je ervoor dat je eens helemaal kan ontspannen?

Piepkuiken Het piepkuiken start net in onderwijs. Het heeft helaas geen stapels lesvoorbereidingen, toetsen of werkbladen waarop het kan terugvallen. Het schoolwerk blokkeert weekends, avonden en woensdagnamiddagen. Wanneer werkt het piepkuiken níet voor school? Een goede mentor, co-teaching of een ondersteunend schoolteam kunnen een piepkuiken vleugels geven. En helpen om opnieuw vrije tijd te vinden.

Stressfactor? Hoog. Alles is nieuw. Schakelen naar automatische piloot zit er nooit in.

Valkuil? Zonder voldoende hulp of ondersteuning dreigen piepkuikens af te haken. Tijdens corona meer dan ooit. Als je heel de tijd op een eiland broedt, verzuip je sneller. De dodo is niet zomaar uitgestorven!

55

Klasse Magazine

Zelftest

Moederkloek Nauw verwant met de vadelaar. Moederkloeken verlaten stipt om 16 uur de school en schakelen over op gezinsmodus. Rond 21 uur, wanneer de kinderen in bed wegdromen, klappen ze de laptop opnieuw open en kloppen ze hun tweede shift. Want moederkloek, dat willen ze ook voor hun leerlingen zijn.

Stressfactor? Medium. Sterk afhankelijk van de grote en kleine zorgen in het gezin.

Valkuil? Ouderschap is intens en tijdrovend. Hoe combineer je thuis- en schoolwerk? En vlieg je op routine of vind je nog tijd om nieuwe ideeën of projecten met collega’s uit te werken?

Telefonario Voor telefonario’s is de smartphone middelpunt en motor van hun werkdynamiek. Daardoor vogelen ze alles steeds ad hoc uit.

Een nieuwe melding? Collega’s ontvangen meteen antwoord, op elk uur van de dag. Mails, Pinterest-ideeën, Whatsapp-groepjes, Smartschool, klasblogs: voor alles toveren ze een appje tevoorschijn.

Stressfactor? Hoog. Zeker wanneer de gsm deze twittervogeltjes tot in de slaapkamer volgt.

Valkuil? Telefonario’s staan steeds paraat en bieden graag hulp.

Maar kom je ook aan diepgaander werk toe? Of moet je daarvoor de nachtraaf in jezelf aanspreken?

Planingo Het knutselwerk voor Moederdag, de examenvragen voor juni of de werkblaadjes voor het volgende semester: planingo’s fiksen het allemaal weken op voorhand. Eind augustus is hun jaaragenda zo gevuld als de gemiddelde kerstkalkoen. Hun weekplanning puzzelen ze tot op het half uur in elkaar. Chaotischer collega’s benijden hoe kundig planingo’s hun werktijd afbakenen.

Stressfactor? Laag. Behalve wanneer een extra opdracht of vraag uit de lucht komt vallen.

Valkuil? Staat jouw strakke planning in steen gebeiteld? Dan kan je moeilijk inspelen op veranderende omstandigheden en verdwijnen kansen voor creatief kunst- en vliegwerk.

56

Advertentie

Klasse Magazine

Reportage

Wie is Ann Jacobs?

• ICT-coördinator en deeltijds directeur in Montessorischool Klimop Gent • dertien jaar ervaring voor de klas

Wie is Anneloor De Clercq?

• leraar tweede en derde kleuterklas in Montessorischool Klimop Gent • staat achttien jaar voor de klas

58

Klasse Magazine

De tablet: meer dan kleuterpret Tekst Bart De Wilde Beeld Jens Mollenvanger

Kleuters groeien op tussen schermen. Maar daarom swipen ze nog niet zelfstandig digitale vaardigheden bij elkaar. ICT-coördinator Ann en kleuterleraar Anne­ loor: “Als we tablets reduceren tot amusement, dan onderschatten we kleuters.” Daarom start een prikke­ lende ICT-leerlijn in Klimop Gent al in de kleuterklas.

Anneloor: “In oktober stonden mijn kleuters voor een green screen het weerbericht te presenteren. Een idee opgepikt op Pinterest. Na een lesje weertypes onderscheiden, moesten ze in drie volzinnen vertellen of we morgen storm of zon verwachten. Alleen of samen met mij voor de camera, terwijl hun klasgenoten toekeken. Eerst kwam er geen woord uit, raakte ik zelfs een tikkeltje gefrustreerd. Ondanks onze mooie voorbereiding, moesten ze wennen: wat gebeurt hier allemaal? Daarna knetterden hun breinen: staat de weerman op tv ook voor een lege muur? En doen we dit in december opnieuw? Een kerstboodschap inspreken?”

Ann: “Kleuters zijn beste vrienden met schermen. Maar hun digitale bagage beperken tot swipen en kinderprogramma’s kijken op YouTube? Dan onderschat je hen. Wij willen meer, vanaf de kleuterklas. Digitale geletterdheid is, naast bijvoorbeeld motoriek, taal- en rekenen, een van de ontwikkelingsvelden waarop we als school willen inzetten. Zo’n presentatie voor een green screen opent een wondere wereld.

Een cruciale bovendien: schermen vallen niet meer weg te denken uit woonkamers, klaslokalen, achterzakken. Je mag niet verwachten dat kinderen het allemaal zelf ontdekken als je ze een toestel in handen stopt. Dat doen we toch ook niet met boeken? En dus krijgen onze kleuters met beebots de beginstappen van coderen, werken we rond foto’s, oefenen we met apps en leren we ze navigeren in ons schoolplatform.”

59

Anneloor: “Of ik laat ze, als afsluiter van het thema dieren, alle lichaamsdelen inspreken. Heerlijk vinden ze dat. We schotelen ze zelfs subtiel een luikje sociale media voor. Ons schoolplatform Seesaw leent zich daarvoor perfect. Je post foto’s van een opdracht of activiteit, andere kinderen kunnen reageren. Vergelijk het met Instagram voor beginners: kleuters kunnen hartjes sturen of een boodschap inspreken: ‘Wat een mooie walvis heb jij getekend!’ Achter de schermen modereer ik. Ongepaste reactie? Die verschijnt niet op het platform. Ik spreek de kleuter er wel even op aan. ‘Niet zo lief, wat jij daar insprak. Dat kan juf niet posten. Begrijp je dat?’

Ik vraag ze ook om vooraf over foto’s na te denken: ‘Jij staat mooi in beeld, maar wat met je vriend op de achtergrond?’”

VOETEN OP DE VLOER Anneloor: “ICT-opdrachten in een bomvolle kleuterklas, niet altijd makkelijk. Dat ligt niet aan het materiaal: een klastablet voor mij, een touchscreen computer en een kast om extra schermen te lenen. Maar je wil je kinderen van kortbij begeleiden. Daarom stapt Ann als ICT-coördinator mee op de klasvloer. Ze weet daardoor perfect hoe het is om een groepje kleuters te managen en laat niet na om ons te complimenteren: ‘Chapeau hoe jullie vierentwintig kinderen rustig houden, motiveren en aan het werk zetten. Nu: wat wij doen in de klas, doet Ann met het team. Iedereen ziet de meerwaarde van een sterke ICT-leerlijn. Ook collega’s die wat minder ver staan, nemen de draad graag op.”

Ann: “Niets frustrerender voor een kleuterleraar dan een ICT-coördinator die vanaf de zijlijn strakke eisen stelt, maar niet weet dat er tijdens een iPad-les steevast snottebellen op het scherm belanden. Het vraagt bakken energie om kleuters bij de digitale les te houden. Dus neem ik drie keer per jaar een ICT-sessie op mij. We splitsen de klas en starten een doorschuifsysteem: een uurtje bij mij, een uurtje extra zorg bij hun juf. Achteraf deel ik alle info over mijn les en kan de juf die app of activiteit integreren in haar klaswerking.”

Klasse Magazine

Reportage

“Tablets staan symbool voor de snelle swipe, maar ze lenen zich perfect om executieve functies te trainen” — Ann, ICT-coördinator

“In die lesuren focus ik op technische aspecten zoals navigeren. De kleuters zien me graag komen: de iPad-juf! Nochtans zijn mijn lessen best saai en technisch. Met begeleide toegang kunnen ze niet uit de app, hoe hard ze ook proberen. Ze leren zich concentreren en doorzetten. Tablets mogen dan symbool staan voor de snelle swipe, eigenlijk lenen ze zich perfect om executieve functies te trainen.”

EEN PLATFORM Anneloor: “Dat onze kleuters op school digitale skills oefenen, hielp ons tijdens de lockdown. We stuurden opdrachten door: rangschik blokken van dik naar dun. Of breng een Lego­-mannetje in beeld in de natuur. Lukt dat, vroegen we aan hun ouders. Of slorpen onze opdrachten te veel tijd op?

Nee, ze waren blij dat kleuters bleven leren. Slechts twee of drie kleuters stuurden niet meteen foto’s door. Het enige toestel in huis ging terecht eerst naar grote broer of zus.”

Ann: “We wilden het simpel houden tijdens de lockdown: ons vertrouwde platform combineren met Keynote. Daarin verzamelden we met symbolen de taken van de dag. Daarnaast een aanvinkvakje. Altijd opnieuw hetzelfde visuele sjabloon, dezelfde werkwijze. Onze kleuters konden zelf ontcijferen wat de juf verwachtte. Eerst het overzicht bekijken, daarna swipen naar de opdrachten.”

60

“Dat we al jaren voor één platform kiezen, bleek goud waard.

Na een periode proefdraaien, wisten we het zeker: Seesaw biedt alles wat we verwachten. En dus verlieten we de gratis versie voor de betalende variant. In onderwijs denken we te snel dat alles gratis moet, zeker omdat krappe werkings­ middelen een duurzaam en innovatief ICT-beleid moeilijk maken. Mijn kleine kruistocht: wat goed is mag wél wat centen kosten. Niet dat alle kleuterscholen nu dat platform moeten aankopen. Een ICT-beleid baseer je op pedagogische keuzes, niet omgekeerd. Zoek eerst uit wat je wil bereiken. Daarna welke investeringen je daarvoor wil doen.”

COMMUNITY BUILDERS Ann: “Zo’n digitaal platform waarin leerlingen oefenen, geeft meteen mooie kansen om ouderbetrokkenheid te stimuleren.

Kleuterleraren zijn immers dé community builders van de school. Niemand documenteert levendiger het leerproces van de school. Als zij met foto’s uit de klas en digitale opdrachten ouders meekrijgen, zitten we voor negen jaar gebeiteld.”

“Ons platform draait op alle schermen, vertaalt teksten automatisch in andere talen, is GDPR-proof. Ideaal voor ons diverse publiek, zo werken we aan gelijke kansen. Elke ouder wil graag een vlieg op de muur zijn, zien dat zijn kind openbloeit in de kleuterklas. Vandaag hebben we 98 procent

“Dat onze kleuters op school digitale skills oefenen, hielp ons tijdens de lockdown” — Anneloor, kleuterleraar

ouderbetrokkenheid. Als je dan een Albanese mama een anderstalige ouder hoort aanraden om zich snel aan te melden, dan krijg je een krop in de keel.”

NA DE KLEUTERKLAS Anneloor: “In de kleuterklas start een leerlijn die graad per graad groeit. Zelfstandig inloggen, nadenken over wachtwoorden, dat krijgen kinderen in de eerste graad voorgeschoteld. Ze leren alles zelf doen. Mijn eigen dochter van zeven betrapte ik toen ze op Google Earth een bepaald huis zocht. Daarna zoomde ze in: ‘Misschien stapt oma straks naar buiten.’ Kon ik uitleggen dat Google Earth met opgenomen beelden werkt.”

Ann: “In de tweede graad helpen we kinderen om zelf te creëren: video’s, collages en mindmaps. Vanaf het vijfde moet alles zelfstandig. ‘Zet je tablet klaar voor een Quizlet of een zelfstandige leeractiviteit.’ Een paar tellen later start de les. Alle vorderingen verzamelen we in een digitaal portfolio. Wie bladert niet graag in het fotoboek van zijn schoolcarrière?”

ICT-COÖRDINATOR EN DIRECTEUR Ann: “Misschien maakt mijn dubbelrol van deeltijds directeur en ICT-coördinator het makkelijker om van ICT een speerpunt te maken. Ik kom in alle klassen, weet wat leraren nodig hebben aan toestellen of kennis én kan wegen op het schoolbudget. Bovendien creëerde mijn collega-directeur met haar sterke financiële beleid en bewuste keuzes een spaarpotje om technologie uit te breiden en te vernieuwen.”

“Maar dan nog lukt het niet als je team niet mee wil en als een oudere pc rondjes blijft draaien. Niet hier, mijn collega’s inspireren en motiveren elkaar. Ik ondersteun waar nodig en moet ze soms zelfs intomen in hun digitale ambities. ‘Alle begrip als de digitale kerstkaart niet lukt, want het zijn zware weken. Focus nu maar op wat kinderen nodig hebben en trek de stekker even uit dat idee.

Misschien kan het volgend jaar wel weer uit de kast?’”

61

Advertentie

Lerarenkaart

Klasse Magazine

Samenstelling Patrick De Busscher, Klara Tesseur

Museumduiken

Musea binnenstappen kan (voorlopig) weer. Je onder­ dompelen in hun online cultuurbad ook nog altijd.

Van expo, magazine en video tot blog, podcast en 360°-rondleidingen: laat je verrassen door musea. Heb jij ook zo’n zin om erin te springen?

LERARENDAG

OOG IN OOG MET DE ROMEINEN Gallo-Romeins Museum (Tongeren) 15 februari 2021

Rare jongens, die Romeinen. In de expo ‘Oog in oog met de Romeinen’ leer je ze beter kennen. Aan de hand van 250 topstukken uit het British Museum vertellen ze verhalen van 2000 jaar geleden en nemen je mee op tocht door het uit­gestrekte Romeinse Rijk. Tijdens deze Lerarendag krijg je met je gezin een rondleiding (met luistergids voor kinderen) en ontdek je het educatieve aanbod.

Gratis met je Lerarenkaart, voor jou, je partner en je kinderen.

Programma en inschrijvingen via lerarenkaart.be/lerarendagen.

63

BELvue

Koffiestories

Technopolis

Science@s’cool

C-mine

Op expeditie in je kot

M Leuven

Beleef M digitaal

Hof van Busleyden

Museum in huis

Speelkaartenmuseum

Museum bij je thuis

KMSK

Fine arts at home

S.M.A.K.

Tekenen in Lockdown

Felix Art Museum

Digitale Tour

Museum Dhondt-Dhaenens

MDD closed but continuing

M HKA

Atelier in huis!

AfricaMuseum

Virtuele tentoonstellingen

STAM

Digi-expo’s

Bozar

#bozarathome

KOERS

360°TOUR

Letterenhuis Het Letterenhuis bij je thuis Museum Vleeshuis Een virtuele kijk in het Vleeshuis De Wereld van Kina

Tips om thuis te doen!

Neem een duik in het volledige aanbod! klasse.be/lerarenkaart/online-cultuurbad

Klasse Magazine

Lerarenkaart

© Getty Images

Huisstiel

SAMSUNG EDUCATION PORTAL

IDEE-M

Zelfs in ons kot hebben we nood aan een scherm op de wereld. In de online shop voor leraren biedt Samsung Education Portal allerlei voordelen op tablets, smartphones, beeldschermen, geheugen, smartwatches en wearables.

Mens sana in corpore sano. Dat wisten de oude Romeinen al. Vandaag zorgt IDEE-M met gepersonaliseerd advies en aangepaste ergonomische bureaustoelen ook thuis voor een gezonde werkplek.

Aanbod en kortingen op maat met je Lerarenkaart

15 procent korting met je Lerarenkaart

LIGHT GALLERY WEBSHOP

KOFFIEMARKT.BE

De juiste verlichting in je bureau, een mooie leeslamp in je living, aangepast sfeerlicht voor gezellige winteravonden.

Snuffel even in de Light Gallery Webshop voor je kaarsje opbrandt.

Ben jij ook een gebruiker? Het pure spul of met een shot suiker? Op Koffiemarkt.be vind je alles voor een bakje troost.

Koffiebonen, capsules, pads en gemalen koffie: kies je favoriete merk en … geniet!

10 procent korting op aankopen in de webshop

64

10 euro korting bij een bestelling vanaf 40 euro

Klasse Magazine

© Getty Images

Creativi-tijd

TADAAZ

TESSGRUUN

“Liefste” Voeg een hartverwarmende gepersonaliseerde boodschap toe aan kaartjes, fotocadeaus, stickers, bedankjes en decoratie. Via Tadaaz kan je snel en eenvoudig je familie en vrienden verrassen. “Warme groeten, de Lerarenkaart.”

Buiten slaapt Moeder Natuur in de winterkou, maar je kan haar ook gewoon in huis halen met de etherische oliën en sprays van TESSGruun. Of kijk vooruit, start met kiemen en maak je moestuinplannen nu al waar.

10 procent korting bij aankopen vanaf 50 euro via de webshop

10 procent korting op alle zaden bovenop de directe online korting van 10 procent

BIBALOE

DE BANIER

Op zoek naar stilte en me-time? Terwijl je kinderen hun eigen knuffels maken of hun nieuwe gezelschapsspel uitproberen, pas jij je nieuwe outfit voor de feestdagen.

Verwen jezelf, én elkaar.

Jij kan hét maken ... met knutselmateriaal, gezelschapsspellen, speelgoed en origineel spelmateriaal. Hier vind je tientallen kant-en-klare creapakketten voor originele knutselactiviteiten met je gezin.

10 procent korting op al je aankopen in de winkel, 15 procent korting op al je aankopen met een bestelbon van de school

6 procent directe korting op creatieve materialen.

Bij aankopen van meer dan 100 euro zijn er kortingen van 10 procent en meer

65

Klasse Magazine

Lerarenkaart

© Getty Images

Winter(v)uur

SOONER

HUMO

De zon is lang onder, je dagtaak zit erop. Kruip onder je warme dekentje voor een van meer dan 1500 bekroonde of nog on­ontdekte Belgische, Europese en internationale films.

Streamingdienst Sooner brengt het beste van cinema bij je thuis.

Humo(r) is het beste medicijn. Liefhebbers van wat gezonde satire komen aan hun trekken met het tijdschrift Humo. Zo tovert de Lerarenkaart een lach op je gezicht.

15 procent korting op de maandelijkse of jaarlijkse abonnements­formules

20 procent korting op een jaarabonnement. 30 procent korting op een abonnement voor 2 jaar

LUMIÈRE - CINEMA BIJ JE THUIS

SUPERGOODS FAIR FASHION

Met Lumière kan je dagelijks afspreken met je favoriete filmsterren. Stream films die nu in de zalen zouden draaien of er net zijn gepasseerd. Je vindt ze op myLum.be. Maar nu snel even popcorn maken.

Ramen en deuren de hele tijd open? Je krijgt het helemaal warm in je ecologische en faire wintertrui van Supergoods.

Theetje erbij? Die blijft lekker heet in je herbruikbare thermos­beker.

15 procent korting voor iedere losse aankoop

66

10 procent korting online en in de winkels in Gent, Mechelen en Antwerpen

Klasse Magazine

© Getty Images

Natuurboost

DOMEIN PUYENBROECK

PLANTENTUIN MEISE

Gratis en met volle teugen frisse lucht scheppen! In groene long Puyenbroeck kan je wandelen, lopen, fietsen, tennissen en padellen. De kinderen amuseren zich in het speelbos of in de grote speeltuin met verkeerspark.

In Meise kan je sinds 1796 met plezier verdwalen in een van de grootste plantentuinen ter wereld. Een onweerstaanbare trekpleister voor mens en dier. In herfst en winter door het park struinen is pure romantiek.

Gratis voor iedereen, ook voor wie geen Lerarenkaart heeft

Gratis in plaats van 7 euro met je Lerarenkaart

MIDDELHEIMMUSEUM ANTWERPEN

VLAAMSE JEUGDHERBERGEN

Terwijl je over de brug van Ai Weiwei loopt, voel je de winter in je longen. In het Middelheimpark adem je bovendien ook grote kunst. Waar anders struikel je over Rik Wouters, Constantin Meunier en zelfs Auguste Rodin?

Na al dat wandelen roept een zacht bedje. Aan zee, in de stad of in het groen. Van het hypermoderne ‘De Ploate’ tot a room with a view in ‘De Veurs’. Geen luxe, wel een plezant en betaalbaar alternatief voor het hele gezin.

Gratis voor iedereen, ook voor wie geen Lerarenkaart heeft

67

20 procent korting voor jezelf en één extra volwassene

Moet je weten

Klasse Magazine

Samenstelling Anne Siccard

Interessant lesmateriaal

SMART EDUCATION @ SCHOOL algemeen

PLANEETZEE 2.0 derde graad secundair onderwijs

Zin om je klaspraktijk beter te maken via slimme technologie zoals slimme armbanden in de kleuterklas die je ondersteunen? Het innovatieprogramma Smart Education @ Schools opende de deuren van een vierde projectoproep. Je kan je tech-idee tot uiterlijk 12 februari 2021 indienen. https://bit.ly/35n5nCa

PlaneetZee, de educatieve website van het Vlaams Instituut voor de Zee, ondergaat een opfrisbeurt. De gloednieuwe lespakketten tackelen actuele hot topics zoals de link tussen klimaat en oceaan of plastic. Ga aan de slag met de werkbundels, achtergrondinformatie, videomateriaal en meer. planeetzee.be/lesmodules

EERSTEKLASCONCERTEN 2021 eerste leerjaar

DIKKETRUIENDAG 2021 algemeen

Op 16 maart 2021 neemt Down The Rabbit Hole in Alden Biesen de kinderen mee op een parcours van 90 minuten met drie miniconcerten, elk gekoppeld aan creatieve en actieve workshops. Ontdek hoe nieuwe liedjes en klassiekers jouw leerlingen enthousiast maken. alden-biesen.be/post/eersteklasconcerten21

LEO ZOEKT ZICHZELF

Zet op 9 februari niet enkel de verwarming lager, maar ga voluit voor biodiversiteit. Breng leven in en rond de speelplaats en je school. Timmer vogelkastjes, hang vetbollen uit, maak schuilplaatsen voor vlinders … Of organiseer een actie voor het klimaat. Dikketruiendag is een van de vijf GoodPlanet Challenges. goodplanet.be/nl/goodplanet-challenges-nl

HENRY GOES DIGITAL

lager onderwijs

derde graad lager en eerste graad secundair onderwijs

Op een dag ‘is’ Leo er niet. Zijn mama legde geen briefje, de hond van de buurman blaft niet naar hem. Stuntman Max helpt Leo zichzelf terug te vinden. Stefan Boonen viert met de graphic novel ‘Dat met Leo’ twintig jaar schrijverschap. Met tekeningen van Melvin vertelt Boonen een uniek avontuur met een agente, een vogel, een papa en taart. eenhoorn.be

De dertienjarige Henry zit in 1669 in quarantaine door de pestepidemie. Een pandemie als uitgangspunt van de voorstelling? Pijnlijk herkenbaar. Het digitale pakket bevat vier kortfilms, drie muzische doe-opdrachten, extra activiteiten, achtergrond en legt verbindingen met andere vakken. huisalma.be/programma/henry-goes-digital

WIN! 10 x ‘Dat met Leo’. Waag je kans via klasse.be/win.

69

Klasse Magazine

Moet je weten

BABBELBOEKEN

SAM2020-APP

algemeen

vanaf lager onderwijs

Over emoties, moeilijke situaties en gebeurtenissen praten is voor leerlingen niet evident. Kinder- en jeugdboeken kunnen herkenning en troost bieden en de stap kleiner maken. Melanie geeft je op haar website boekentips die je in de handel of de bib vindt. Lees eruit voor, bouw je les errond en maak van ‘babbelen’ over gevoelens een gewoonte. babbelboeken.be

De SAM-app, een project van Smart Education @ Schools, is een multi-inzetbare digitale stappenplanner. Je kan de app (ook online) in alle onderwijsvormen inzetten, zelfs tot op de werkvloer. SAM brengt structuur in de klas en leerlingen weten precies wat van hen verwacht wordt. En zeker niet onbelangrijk: door het gebruik van SAM daalt je planlast. sam2020.be

DE GEHEIMEN VAN DE RUIMTE lager en secundair onderwijs

Kan je leven op Mars? Wat is Astro Pi? Wat zijn exoplaneten? Maak je leerlingen wegwijs in de wondere wereld van de ruimte en het heelal met ESERO, het educatieve programma van de ESA. Gebruik het lesmateriaal van ESERO Belgium, volg als leraar een opleiding of neem deel aan de jaarlijkse schoolprojecten.

KERNTALENTENSPEL derde graad secundair onderwijs

Met het spel van de AP Hogeschool krijgen je leerlingen inzicht in hun kerntalenten en persoonlijkheid. Zo komen ze een stap dichter bij een doordachte studiekeuze. Speel het op school zodat klasgenoten elkaar kunnen tippen. Jij kan als leraar of studiebegeleider het gesprek rond studiekeuze vergemakkelijken. ap.be/scholen/studiekeuzebegeleiding

eserobelgium.be/index.php/nl

CIRCULAIRE ECONOMIE

ROEI HET VIRUS UIT! secundair onderwijs

tweede en derde graad secundair onderwijs

Geef je leerlingen inzicht in de circulaire economie en duurzaam ondernemen én stimuleer hen tot discussie, samenwerking, zelfstandig onderzoek, ondernemerschap en creativiteit.

Het lesmateriaal van VITO is geschikt voor je les economie, STEM, aardrijkskunde of voor een vakoverschrijdend project.

Download het materiaal en het educatieve kaartspel ecoCEO.

Grafisch ontwerper Jessie De Jans (JezGames) lanceert met ‘The Lockdown’ een nieuw kaartspel, geproduceerd door Carta­mundi. Niet toevallig een tactisch en out-of-the-boxspel waarbij twee tot vier spelers via 164 actie- en karakterkaarten in de huid kruipen van een expert en via slimme keuzes de wereld redden. lockdowngame.eu – korting voor Klasse-lezers via de WIN-pagina

ecoceo.vito.be/nl/lesmateriaal

WIN! 5 x ‘The Lockdown’. Waag je kans via klasse.be/win.

70

Klasse Magazine

Tips voor je leerlingen

DE WARMSTE WEEK

BOEKENZOEKER

algemeen

basis- en secundair onderwijs

Laat je leerlingen bedenken hoe zij hun steentje kunnen bijdragen aan de Warmste Week. In groep komen ze vast tot mooie, laagdrempelige initiatieven die ze veilig kunnen uitvoeren, individueel of in een bubbel. dewarmsteweek.be/vragen

Heerlijk wegduiken in een romantisch, griezelig, spannend verhaal? Of liever met een doeboek actief bezig zijn? Op de website vinden je leerlingen met een zoektool het boek dat bij hen past. boekenzoeker.be

WATWAT

AWEL

vanaf derde graad lager onderwijs

Jongeren zitten met heel wat vragen over corona, seks, werk, verkiezingen, sexting … Op het online platform WATWAT informeren en adviseren meer dan zeventig organisaties hen.

Maar jongeren helpen ook elkaar. Zo vertellen acht jongeren in een YouTube-reeks open hoe het écht met hen gaat tijdens corona. watwat.be

algemeen

Hebben je leerlingen nood aan een gesprek? Durven ze er niet met iemand uit hun omgeving over te praten? Zij kunnen Awel elke dag gratis en anoniem bellen op het nummer 102 (16-22 uur), behalve zon- en feestdagen. Op woensdag en zaterdag luistert Awel al vanaf 14 uur. Chatten, mailen en via een forum leeftijdsgenoten contacteren, kan altijd. awel.be

YOUTH FOR LOVE - THE GAME tweede en derde graad secundair onderwijs

Hoe voorkom en bestrijd je gendergerelateerd geweld bij jongeren? Het Europees gesubsidieerd project ‘Youth for Love’ ontwikkelde een scenariogame. Je leerlingen nemen de plaats in van leeftijdsgenoten. Hun keuzes sturen de verhalen en de relaties tussen de personages. youthforlove.eu/nl/game

MINDFUL SESSIES secundair onderwijs

Sinds de pandemie voelen jongeren zich onzeker of angstig.

Het ‘MIND-U’-project ondersteunt hen (14-24 jaar) op een laagdrempelige manier. Elke week maken zij online gratis kennis met eenvoudige oefeningen, gebaseerd op mindfulness. Ze kunnen ook zelf aan de slag met de oefeningen via de app. ppw.kuleuven.be/leuven-mindfulness-centre/minduproject

71

Klasse Magazine

Moet je weten

Levenslang leren

BLOG

APP

DUURZAAM ONDERWIJS

TEACHER TAPP

Wil je meer weten over kwaliteitsvol afstandsonderwijs?

Over de macht en onmacht van centrale toetsen? Of spreekt de titel ‘Over racisme, onderwijs en voetbal’ je aan? Lees deze en meer interessante artikels op de blog rond duurzaam onderwijs.

Wat leeft er in scholen? Wat houdt leraren, directies en ondersteunend personeel bezig? De Teacher Tapp vraagt het onderwijspersoneel dagelijks wat zij denken over de actualiteit, wetenschappelijke instrumenten … Heb je zelf een vraag?

Stuur ze door.

duurzaamonderwijs.com

sites.arteveldehogeschool.be/deleraardenkt

PUBLICATIE

BLOG

DRAAIBOEK DRUGBELEID DBSO

KLEUTERGEWIJS

Heel wat jongeren in het deeltijds onderwijs zijn maatschappelijk kwetsbaar. Zij hebben nood aan gedifferentieerd onderwijs en een individueel afgestemd leertraject. Hun situatie vraagt ook een specifieke aanpak van het drugbeleid op school en in de leertijd. Download gratis de twee draaiboeken van het Vlaams Expertisecentrum voor Alcohol en andere drugs.

Lerarenopleiders schrijven wekelijks inspirerende berichten over onderzoek en innovatie. ‘Welke kleur is jouw huid?’, ‘Waarom mag mijn broer naar school en ik niet?’, ‘De speelplaats? ‘Geen kinderspel’ voor kinderen met autisme’ … De blog bundelt berichten met extra aandacht voor diversiteit en sociale inclusie in de kleuterklas.

vad.be/catalogus/detail/drugbeleid-op-school-dos

OPLEIDINGEN

kleutergewijs.wordpress.com

BOEK

PROFESSIONALISEREN

ANGSTIGE KINDEREN LEREN PRATEN

Onder ‘Bijscholingen en opleidingen’ bij ‘Onderwijs’ vind je een brede waaier opleidingsmogelijkheden: ‘Differentiëren in Natuur, ruimte en techniek’, ‘Activerend lesgeven aan jongeren vandaag’, ‘Identiteit binnen pluraliteit’ …

Maak je keuze.

Sommige leerlingen zijn gewoon verlegen, andere lijden aan ‘selectief mutisme’, waardoor ze niet durven spreken in de klas. In ‘Kinderen met praatangst leren spreken op school’ geven Ingrid Tiggelovend en Goedele Vandewalle praktische tips en oefeningen.

arteveldehogeschool.be/opleidingen

studiosesam.be/tag/praatangst

WIN! 10 x ‘Kinderen met praatangst’. Waag je kans via klasse.be/win.

72

Klasse Magazine

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

02

Doorloper Ons kruiswoord­ raadsel is een wit blad, wachtend op oplossingen.

Een tip: de cijfers tussen de haakjes verklappen de lengte van de woorden.

03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13

HORIZONTAAL

Het woord in de gele vakjes is je eerste stap richting een reischeque van 500 euro. Daarmee kan je een citytrip kiezen uit het volledige aanbod van Holidayline.

Surf vóór 1 februari 2021 naar klasse.be/ win en waag je kans.

01. Fantasie (5) / land omringd door water (6) / bordspel (2) 02. Vroeg (Engels, 5) / Jezus in Arabisch (3) / elfje (3) / op Roemeense auto’s (2) 03. Goed (2) / lengtemaat (afk., 2) / meisjesnaam (2) / verstrooid (7) 04. Niets (5) / laan (5) / belofte (3) 05. (Huids)kleur (5) / hemelgeest (5) / familielid (3) 06. Mineraal (5) / 365 dagen (4) / voorzetsel (4) 07. Hangt aan een kruitvat (4) / luchtvaart­ organisatie (4) / hoort bij een breuk (5) 08. Hoofdstad van Canada (6) / sluw (Engels, 3) / meubel (4) 09. Bevel (2) / vrouw van Jef (3) / trip (4) / real life (afk., 2) / kunsttaal (2) 10. Topic (4) / nanoseconde (afk., 2) / over het onderwerp zelf (4) / arbeidsovereenkomst (3) 11. Krachttoer (5) / zijn (Engels, 2) / niet links (6) 12. We zijn het virus beu! (13) 13. Verwachting (4) / bakmeel (5) / kabel (4)

73

VERTICAAL

01. Volgens de regels (13) 02. Turkse drank (4) / doping (3) / lichaamsversiering (6) 03. Of (Engels, 2) / Italiaanse wijn (7) / munteenheid (4) 04. Boom (3) / voorzetsel (2) / voorzetsel (Engels, 2) / administratie (afk., 3) / pluis (3) 05. Voornaamwoord (Engels, 2) / zangstem (3) / Chinese maat (2) / handschoen (4) / noorderbreedte (afk., 2) 06. Het woord dat je zoekt (13) 07. Zijrivier van de Donau (4) / vochtig (3) / zoon van Noach (3) / mode- en lifestyle (3) 08. Bang (3) / glad (5) / hij (2) / krijgt wie stout is (3) 09. Hiermee verdedigen we ons tegen ziekte (13) 10. Familielid (4) / lokaal overlegplatform (afk., 3) / sterkte (6) 11. Voornaamwoord (4) / eirond (5) / zangeres (4) 12. Winterziekte (5) / boom (3) / rede (5) 13. Zintuig (3) / donker (Engels, 4) / meisjes­ naam (4) / model van Citroën (2)

Klasse Magazine

JE HOORT WAT IN EEN KLASLOKAAL

COLOFON

OVER JE ABONNEMENT

Klasse Magazine 022 – december 2020 Magazine voor onderwijs in Vlaanderen, uitgegeven door het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel

Met Klasse Magazine willen we jou als leraar of onderwijsprofessional informeren, inspireren en versterken.

Bedankt dat jij een abonnement nam! Daar horen enkele voorwaarden bij.

Hoofdredacteur: Hans Vanderspikken Eindredactie Klasse Magazine: Bart De Wilde Vormgeving: Tim Sels Cover: Ilse Weisfelt Klasse is een team. Werken samen aan dit project: Michel Aerts, Bram Bartholomees, Nele Beerens, Alexander Callewaert, Ruben Cassiman, Sabrina Claus, Tinne Deboes, Patrick De Busscher, Heleen De Clercq, Cherline De Maeght, Robin De Vries, Hannah El Idrissi, Kyra Fastenau, Sara Frederix, Stijn Govaerts, Leen Leemans, Peter Mulders, Ann Nevens, Tim Paternoster, Julie Poignie, Mieke Santermans, Anne Siccard, Sander Teirlynck, Klara Tesseur, Bram Truyens, Toon Van de Putte, Sigrid Vandemaele, Femke Van de Pontseele, Sonja Van Droogenbroeck, Berber Verpoest en Michel Van Laere.

Klasse is een multimediaal communicatieproject dat onderwijs­ professionals, ouders en leerlingen versterkt en verbindt.

Daarvoor gebruikt Klasse online kanalen, een magazine, acties en campagnes.

Klasse.be facebook.com/klasse twitter.com/klasse_be instagram.com/klasse_be Reageren op een artikel of heb je nieuws voor de redactie?

02 553 96 86 of redactie@klasse.be.

Een adreswijziging doorgeven? Of een vraag over je abonnement of Lerarenkaart? Mail secretariaat@klasse.be of bel 02 553 67 82.

Wil je adverteren in Klasse Magazine, op onze website of nieuwsbrieven? 02 553 96 94 of publiciteit@klasse.be.

Overname van artikels uit de publicaties van Klasse is geen probleem, als je de bron expliciet vermeldt. Foto’s en illustraties worden door het auteursrecht beschermd.

Verantwoordelijke uitgever: Ann Verhaegen, Departement Onderwijs en Vorming.

Een individueel abonnement nemen op Klasse Magazine - Je kan je abonneren via klasse.be/ abonnementen. Een abonnement kost 10 euro (vrij van btw) en loopt gedurende 4 opeenvolgende nummers, ongeacht op welk moment in het jaar het abonnement is ingegaan. Bpost bezorgt elk nummer bij je thuis. Een abonnement is niet opzegbaar gedurende deze termijn en je kan ook geen gedeeltelijk abonnement nemen.

Woon je in het buitenland? Dan kost een abonnement 20 euro.

Een abonnement nemen als school of organisatie - Als school of organisatie kan je voor meer abonnees gelijktijdig een bestelling plaatsen en betalen. Dat kan via secretariaat@klasse.be. De verantwoordelijke van de school geeft daarbij alle nodige gegevens door in het sjabloon dat Klasse ter beschikking stelt. Je kan ervoor kiezen om de nummers te laten leveren op de respectieve thuisadressen van de abonnees óf op het adres van de school. Bij levering op school worden alle nummers afzonderlijk naar de school verzonden, dus niet in één pakket. De school is verantwoordelijk voor de persoonlijke bezorging bij de abonnee.

Je abonnement verlengen - Je abonnement verlengen doe je telkens voor 4 opeenvolgende nummers. Als je niet kiest voor een abonnement dat automatisch hernieuwt, vind je bij het laatste nummer waar je recht op hebt een brief met alle nodige informatie om je abonnement te verlengen. Bij de overgang van een persoonlijk abonnement naar een abonnement dat wordt betaald door je school, neem je het best even contact op met secretariaat@klasse.be.

Wanneer start je abonnement? - Een abonnement start pas zodra Klasse de betaling ontvangen heeft en geldt vanaf de verschijning van het eerstvolgende nummer. Abonnementen die betaald zijn nadat een nummer verschenen is, starten bij het daaropvolgende nummer en gelden voor 4 opeenvolgende nummers.

Wat als een nummer verloren gaat?- Als abonnee ben je verantwoordelijk voor het bezorgen van je correcte adres wanneer je inschrijft op een abonnement. Bij een groepsabonnement met meerdere adressen is de organisatie die de bestelling plaatst verantwoordelijk. Wanneer er ondanks een correcte adressering toch een nummer verloren gaat tijdens de verzending, zal de redactie in de mate van het mogelijke dat nummer nazenden. Zijn er geen exemplaren van het betreffende nummer meer voorradig, dan verlengt Klasse je abonnement met 1 nummer. Adreswijzigingen zijn op verantwoordelijkheid van de abonnee. Je kan ze bezorgen aan secretariaat@klasse.be of via je profiel op Klasse.be.

Acties en wedstrijden - Wanneer Klasse een speciale actie of een exclusief aanbod voor abonnees doet, geldt dit per abonneenummer. Wanneer 1 abonnee verschillende exemplaren van Klasse ontvangt, geldt het aanbod slechts voor 1 abonnement.

Je Lerarenkaart - Abonnees die recht hebben op een Lerarenkaart én hun abonnement betaalden voor 1 november krijgen samen met het decembernummer van Klasse Magazine de Lerarenkaart voor het volgende kalenderjaar thuisbezorgd. Wanneer meerdere Lerarenkaart-houders op 1 adres wonen en slechts 1 van hen is abonnee, kan de abonnee bij het bestellen 1 extra Lerarenkaart koppelen aan het abonnement, voor andere inwonenden op hetzelfde adres. Zij krijgen dan ook de Lerarenkaart thuis bij het decembernummer. Het laten toesturen van meerdere Lerarenkaarten naar 1 abonneeadres is een gunst voor abonnees en geldt niet voor groepsabonnementen. Misbruik hiervan, vastgesteld op basis van onderzoek van de redactie of van klachten van benadeelde Lerarenkaart-houders, zorgt ervoor dat de abonnee geen Lerarenkaart meer krijgt toegestuurd.

Lerarenkaart-houders die geen abonnee zijn, kunnen hun Lerarenkaart ophalen in hun lokale bibliotheek tot en met 31 juli. Welke dat is, kunnen ze nagaan op klasse.be/waarismijnlerarenkaart.

Je Lerarenkaart blijft geldig tot 31 december van het kalenderjaar dat op de kaart vermeld staat. Startende leraren die nieuw in dienst treden in het onderwijs, krijgen een proefnummer van Klasse Magazine én hun Lerarenkaart in de brievenbus. Afhankelijk van wanneer je in dienst treedt, krijg je dit proefnummer 2 à 4 maanden na je start.

Contactgegevens - Klasse beheert de gegevens van abonnees met de grootste zorg en houdt deze enkel bij voor eigen gebruik. Klasse kan de contactgegevens van abonnees gebruiken om hen te contacteren met informatie over hun abonnement of andere diensten van Klasse.

Privacy - Klasse hecht veel waarde aan de bescherming van persoonsgegevens en respecteert de privacy van abonnees. We gebruiken je gegevens voor beheer en betaling van je abonnement, communicatie over magazines en andere diensten van Klasse. Wanneer je een abonnement neemt, maken we ook een profiel voor je aan op Klasse.be, zodat je je abonnement ook zelf kan beheren. Dit betekent dat je als abonnee ook akkoord gaat met de gebruiksvoorwaarden van Klasse.be. Meer info kan je vinden in onze privacyverklaring.

is onderwijs en vorming

Abonnementsvoorwaarden - Het intekenen op een abonnement houdt in dat je deze abonnements­ voorwaarden aanvaardt. Klasse kan indien nodig de abonnementsvoorwaarden wijzigen. Deze abonnementsvoorwaarden vernietigen en vervangen dan alle voorgaande abonnementsvoorwaarden.

Advertentie

Klasse Magazine – driemaandelijks tijdschrift december/januari/februari 2020-2021 Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Redactie Klasse – Koning Albert II-laan 15 – 1210 Brussel Afgiftekantoor Brussel X – P-004699

PB- PP B- 02164 BELGIE(N) - BELGIQUE

© Niet nu Laura

Denk aan jezelf.

En aan je Lerarenkaart!

Gas geven op school, da’s ook af en toe op de rem staan. Tank energie met je Lerarenkaart! Vind je pimpelpaarse nieuwe exemplaar via waarismijnlerarenkaart.be

LERAREN KAART

waarismijnlerarenkaart.be