ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 231
19-07-2026 18:32
Interieurs onderzocht
Laura Roscam Abbing
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 1
19-07-2026 18:26
Voorzijde omslag: kamerbetimmering van Texel, ZZM-007407, foto Wim Zandbergen 2025. Schutbladen: Details van een kamerbetimmering uit Kampen, ZZM-025819, foto’s Maarten van Haaff 2025.
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 2
19-07-2026 18:26
Interieurs onderzocht De Zuiderzeemuseum-collectie: het verzamelen en presenteren van interieuronderdelen
Laura Roscam Abbing
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 3
19-07-2026 18:26
Colofon Tekst: Laura Roscam Abbing Redactie: Anja Jager en Nienke de Wit Beeldredactie: Laura Roscam Abbing en Nienke de Wit Boekverzorging, ontwerp en vormgeving: Richard Draaijer Uitgeverij: LM Publishers Inhoudelijk eigendom van het Zuiderzeemuseum© 2026 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het Zuiderzeemuseum. Het Zuiderzeemuseum heeft ernaar gestreefd de rechten van de illustraties volgens de wettelijke bepalingen te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot het Zuiderzeemuseum wenden.
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 4
19-07-2026 18:26
Inhoudsopgave
Voorwoord
9
1.
Inleiding: het project, het doel en dit boek
11
1.1.
Redenen voor start interieurproject
11
1.1.1. Oprichting Zuiderzeemuseum
11
1.1.2. Verzamelbeleid Zuiderzeemuseum
13
1.1.3. Verbetering bewaaromstandigheden en ontsluiting interieuronderdelen 1.2.
via collectiewaardering
16
Interieurproject 2024-2025
17
1.2.1. Leeswijzer
17
2.
De interieurcollectie en de totstandkoming ervan
19
2.1.
Interieurcollectie op hoofdlijnen
19
2.2.
Redenen voor verwerving interieuronderdelen
21
2.2.1. Het opbouwen van de collectie
21
2.2.2. Verwerven voor vaste tentoonstellingen museumgebouw
21
2.2.3. Verwerven voor openluchtmuseum
22
2.2.4. Verwerven na opening openluchtmuseum
24
2.2.5. De jaren negentig: nadruk op presentatie interieuronderdelen
25
2.2.6. Verwerven in de eenentwintigste eeuw, omgang met de erfenis interieuronderdelen
26
2.3.
Verwervingen: chronologisch
27
2.4.
Catalogus
34
3.
Fascinatie voor Hindeloopen
57
3.1.
Hindelooper beschildering in interieurcollectie Zuiderzeemuseum
57
3.2.
Fascinatie voor Hindelooper kamers
57
3.3.
Verzamelen vóór de oprichting van het Zuiderzeemuseum
59
3.4.
Hindelooper dijkhuisje met bedstedewand
60
3.5.
Tentoonstelling Glorie van Hindeloopen, 1958
60
5
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 5
19-07-2026 18:26
3.6.
Hindelooper kamers in het museum door de jaren heen
64
3.7.
Nieuwe benadering Hindelooper kamer
66
3.8.
Catalogus
69
4.
Gehele wanden en kamerbetimmeringen in het museumgebouw
85
4.1.
Gehele wanden en kamerbetimmeringen in de museumcollectie
85
4.2.
De eerste vaste tentoonstelling in het Zuiderzeemuseum
87
4.3.
Uitbreiding klederdrachttentoonstelling met regiokamers, 1956
88
4.4.
Historische kamerbetimmeringen in de vaste opstelling vanaf 1956
91
4.5.
Historische interieurs en interieuronderdelen voor andere toepassingen
96
4.6.
Catalogus
99
5.
Voorbeelden inrichtingsproces openluchtmuseum
117
5.1.
Winkel- en werkplaatsinterieurs openluchtmuseum
117
5.2.
Interieurs verwerven voor samenstellen Zuiderzee-dorp
117
5.3.
Zoektocht naar ideaal bakkers- en apothekersinterieur
119
5.4.
Gebouw voor bakkerij en apotheek
121
5.5.
Inrichting bakkerij
122
5.6.
Inrichting apotheek
125
5.7.
Catalogus
128
6.
Restaurant het Amsterdamse Huis met tentoongestelde interieuronderdelen
141
6.1. Grote interieuronderdelen: kamerbetimmeringen, wanden, schouwen, poort en compleet houtskelet
141
6.2.
De wens om interieuronderdelen tentoon te stellen
141
6.3.
De bouw van restaurant het Amsterdamse Huis
144
6.4.
Selectie van interieuronderdelen
145
6.5.
Interieurs en interieuronderdelen in restaurant het Amsterdamse Huis
145
6.6.
Catalogus
149
7.
De wandtegel als decoratief en praktisch interieurelement
167
7.1.
Wandtegels in de museumcollectie
167
7.2.
Toepassingen van wandtegels door het Zuiderzeemuseum
168
7.3.
Speciale tegelinterieurs en tegeltoepassingen in het openluchtmuseum
170
7.4.
Wandtegels in de hoofdrol
171
7.5.
Selecteren van wandtegels op soort en belang
179
7.6.
Catalogus
181
6
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 6
19-07-2026 18:26
8.
Vondsten in depot Hoogwoud
199
8.1.
Interieuronderdelen in depot Hoogwoud
199
8.2.
Presentatie en registratie
199
8.3.
Gebruik in het openluchtmuseum
200
8.4.
Delen van ensembles
201
8.5.
Verworven voor tentoonstellingen in het museumgebouw
202
8.6.
Monumentale interieuronderdelen
203
8.7.
Gered van de sloop
204
8.8.
Catalogus
206
9.
Conclusie
225
9.1.
Samenvattend
225
9.2.
De waarde van de interieurcollectie
227
9.3.
Het interieurproject
230
7
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 7
19-07-2026 18:26
Museummedewerkers zetten kinderspeelhuisje ‘Kindervreugd’ in elkaar in het depot, foto Maarten van Haaff 2025.
8
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 8
19-07-2026 18:26
Voorwoord Aanleiding voor de start van het interieurproject in 2024 vormde de toekenning van het Conservatorenstipendium door het Cultuurfonds, aan het Zuiderzeemuseum in september 2023. Deze financiële steun van het Cultuurfonds – aangevuld met eigen museummiddelen – maakte het mogelijk tijdelijk een junior conservator in dienst te nemen, ter ondersteuning van de afdeling collectie en informatie van het Zuiderzeemuseum. Hierdoor kon ik tijd vrijmaken voor de inventarisatie van de interieurcollectie, het doen van onderzoek, en het schrijven van dit boek plus een andere publicatie over deze collectie. Graag dankt het Zuiderzeemuseum het Cultuurfonds voor deze financiële steun.
Dank Het interieurproject is een zeer omvangrijk project, dat zoveel meer omvat dan alleen dit boek als zichtbaar eindresultaat. Ik ben veel mensen dank verschuldigd. Graag dank ik dr. Hans Piena, conservator bij het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, voor zijn bezoek aan depot Hoogwoud om met mij de collectie te bekijken, nog vóór de start van het project. Dit bezoek heeft me erop attent gemaakt dat ik bij het dateren goed moest letten op de manieren van houtbewerking en op kleine details, zoals potloodstrepen en spijkers. Tijdens dat bezoek werd al snel duidelijk dat soms de meest onaanzienlijke interieuronderdelen de meest zeldzame zijn. Voor hun hulp bij het preciseren van beschrijvingen en dateringen van collectiestukken dank ik: dr. Wijnand Freling, specialist monumentaal interieurstucwerk; dr. Johan de Haan, adviseur erfgoed Atelier Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs; dr. Richard Harmanni, zelfstandig interieurhistoricus en architectuurhistoricus bij de afdeling Monumenten en Archeologie van de gemeente Amsterdam; dr. Johan Kamermans, conservator Nederlands Tegelmuseum in Otterlo; en dr. ing. Ronald Stenvert, bouw- en architectuurhistoricus. Voor het meedenken bij de datering en duiding van enkele interieurdelen waarover niets meer bekend was, dank ik docenten en medestudenten van de opleiding Bouwhistorie en Restauratie aan de Hogeschool Utrecht. Ik voltooide deze opleiding in 2025 – grotendeels naast dit interieurproject – ten behoeve van het Zuiderzeemuseum.
9
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 9
19-07-2026 18:26
Tot slot wil ik heel graag mijn collega’s van het Zuiderzeemuseum bedanken voor het meedenken en nalezen, voor hun geduld tijdens mijn gedeeltelijke afwezigheid en voor het oppakken en uitvoeren van dit project. Vooral het fysieke en logistieke extra werk dat dit met zich meebracht, was soms bijna niet te overzien. Ik dank mijn collega’s voor hun hulp bij het hanteren, opmeten, ruimte vrijmaken, verplaatsen, opbouwen, fotograferen en goed opbergen van honderden interieuronderdelen, die in sommige gevallen weer bestaan uit honderden ‘plankjes’ per object. Speciaal voor dit project zijn prachtige foto’s gemaakt door de fotografen Maarten van Haaff en Wim Zandbergen. De tekst redactie is verzorgd door Anja Jager en het boek is vormgegeven door Richard Draaijer.
Uitgezocht! Na de publicatie van dit boek in 2026 zal er zeker nog ‘nawerk’ te verrichten zijn door mijn collega’s en mij, voordat het project volledig is afgerond. En ook daarna zal er werk zijn; iedereen die een collectie beheert, weet dat hieraan altijd werk te doen valt. Maar de klus is geklaard en met terugwerkende kracht kunnen we antwoorden op een interne notitie uit 1984 (na de opening van het buitenmuseum, tegenwoordig het Zuiderzeedorp): ‘Ja, we hebben iets gedaan aan de losse interieuronderdelen; alles is uitgezocht!’ dr. Laura Roscam Abbing, Conservator gebouwen, wonen en werken
10
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 10
19-07-2026 18:26
1 Inleiding: het project, het doel en dit boek
1.1. Redenen voor start interieurproject Het interieurproject, waarvan van dit boek een eindresultaat is, vond plaats in de periode 2024-2025. Twee praktische redenen vormden de aanleiding voor de start van dit project. Ten eerste moesten – vanwege de verduurzaming van de historische panden in het Zuiderzeedorp (voormalig buitenmuseum) – de zolders hiervan vrijgemaakt worden voor het aanbrengen van isolatie, verwarming en ventilatie. Hier bleken veel losse interieur
Directeur Siebe Jan Bouma, 1930-1945, collectie
onderdelen te liggen die waren meege
Zuiderzeemuseum.
komen toen de historische gebouwen werden verhuisd naar het museumpark.
1.1.1. Oprichting Zuiderzeemuseum
Deze interieuronderdelen moesten worden
Het Zuiderzeemuseum is opgericht ter
geïnventariseerd en gewaardeerd, zodat
herinnering aan de gemeenschappen die
ze vervolgens een nieuwe bestemming of
woonden en werkten rond de voormalige
bewaarplaats konden krijgen.
Zuiderzee. De Zuiderzee had eeuwenlang
Een tweede aanleiding voor de start
het leven van deze gemeenschappen
van het project vormde het feit dat de
bepaald en de afsluiting ervan in 1932
wijze van registreren en bewaren van de
veranderde alles!
interieuronderdelen vaak niet meer voldeed
Al vóór de totale afsluiting, werd in 1930
aan de veranderde museale standaarden.
de Zuiderzee Visscherij Tentoonstelling
Daarnaast kwam de toenmalige wijze van
gehouden in Enkhuizen. In dit tijdelijke
registreren en opbergen ook voort uit
‘openluchtmuseum’ werden uit verschil
ideeën rond de oprichting van het museum
lende Zuiderzee-gebieden huisjes nage
en het bijbehorende verzamelbeleid.
bouwd, die werden gemeubileerd en
11
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 11
19-07-2026 18:26
Zuiderzee, voor het nieuw te bouwen Zuiderzeemuseum. Het in 1918 geopende NOM in Arnhem is een verzameling losse gebouwen; samen vertegenwoordigen ze heel Nederland in alle periodes, maar ze vertonen geen onderlinge samenhang in het museumpark. Het Zuiderzeemuseum zou heel anders worden opgezet: volgens een totaalconcept. Bezoekers moesten hier kunnen ervaren hoe het was om te lopen door een Zuiderzee-dorp van rond 1900. Onderlinge samenhang tussen de verschillende gebouwen was dus heel belangrijk; er moest een natuurlijk uitziend dorp gecreëerd worden met een samenhangend plan voor
Het Peperhuis in 1950, collectie Zuiderzeemuseum.
straten, pleinen, vaarten en groen. Alles wat bemenst door vrouwen, mannen en
zich in een ‘echt’ dorp bevond, moest ook
kinderen in klederdracht. De tentoon
in het museumpark komen: woonhuizen,
stelling was een groot succes en genereerde
school, kerk, bakker, slager, postkantoor
daarmee nog meer aandacht voor de
en winkels. Verder zouden alle Zuiderzee-
‘verdwijnende Zuiderzee-cultuur’.
regio’s vertegenwoordigd worden in de gebouwen, het groen en de bestrating; een
Al vanaf de jaren dertig waren er initia
ware puzzel!
tieven om de Zuiderzee-cultuur te bewa
Het museumpark moest alle zintuigen van
ren. Directeur van het Nederlands Open
het publiek aanspreken. Bezoekers zouden
luchtmuseum (NOM) in Arnhem, Siebe Jan
niet alleen de perfect samengestelde
Bouma (1899-1959) maakte dit concreet:
omgeving zien, maar ook wind op de
tijdens de Open Monumentendag in 1942
wangen voelen, genieten van de smaak en
hield hij een vlammend betoog voor de
geur van gerookte vis en het gehamer van
oprichting van een Zuiderzee-museum. Dit
de smid horen. Ambachtslieden zouden
museum moest onder andere bestaan uit
hun vak tonen in de werkplaatsen en
een openluchtmuseum (buitenmuseum,
rolspelers zouden de huizen en winkels
nu Zuiderzeedorp) waarin bezoekers het
‘bemensen’. Zo zouden bezoekers zich
Zuiderzee-leven zelf konden ervaren. Hij
daadwerkelijk wanen in een Zuiderzee-dorp
werd de initiatiefnemer tot oprichting van
van rond 1900.
het ‘Zuiderzeemuseum’ en verzamelde
Naast een museumpark moest het Zuider
gaandeweg steeds meer gelijkgestemden
zeemuseum ook een museumgebouw
om zich heen. Daarnaast liet hij zijn
(binnenmuseum, nu het Schathuys) krijgen
werknemers alvast informatie vastleggen
met ruimte voor verdieping, achtergrond
over gebouwen, dorpsstructuren, water
en uitleg in de vorm van tentoonstellingen,
en groenaanleg rond de voormalige
lezingen en voordrachten.
12
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 12
19-07-2026 18:26
Verschillende steden wilden graag het
werpen een doorsnede werd getoond van
Zuiderzeemuseum huisvesten. Maar
de Zuiderzee-cultuur.
Enkhuizen had uiteindelijk de beste papieren vanwege de gunstige ligging
Ondertussen werkte directeur Bouma aan
aan open water én de welwillendheid van
het ontwerp voor het buitenmuseum. Hij
bevolking en gemeente. In april 1944 haalde
presenteerde zijn definitieve plan in 1955,
een Enkhuizer adviescommissie al 34.000
waarna hij vertrok als directeur; men vond
gulden op via een ‘crowdfundingsactie’.
zijn plan te duur om te realiseren. Nieuwe
Daarnaast communiceerde de eigenaar
directeuren en commissies schaafden
van VOC-pakhuis ‘het Peperhuis’ aan
verder aan de ideeën, maar pas in 1968 werd
de Wierdijk, dat hij dat pand wel wilde
de plattegrond voor het buitenmuseum
afstaan onder redelijke voorwaarden.
– waarin de ‘totaalervaring’ van Bouma
En de gemeente Enkhuizen zelf zegde
overeind bleef – goedgekeurd door alle
100.000 gulden toe voor restauratiewerk
adviserende rijkscommissies. Men kon
aan museumpanden. Tot slot speelde ook
aan de slag met het verzamelen, afbreken,
het succes van de Zuiderzee Visscherij
vervoeren en herbouwen van historische
Tentoonstelling (1930) een rol bij de
panden in het openluchtmuseum.
besluitvorming. Sinds de oprichting is het binnenmuseum
1.1.2. Verzamelbeleid Zuiderzeemuseum
gevestigd in het Peperhuis.
Het museum zou gaan bestaan uit een openluchtmuseum en een museumgebouw.
Op 31 mei 1947 werd de vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum opgericht om het binnenmuseum te realiseren en in 1948 werd Bouma aangesteld als directeur van het Zuider zeemuseum. Hij kocht het eerste gebouw voor het openluchtmuseum en begon officieel met het verzamelen van objecten voor tentoonstellingen in het museumgebouw. Terwijl hij nog leiding gaf aan het NOM in Arnhem, had hij al objecten verzameld voor het Zuiderzeemuseum. Deze werden overgedragen in 1952. De verbouwing van de historische panden tot museumgebouw duurde langer dan gehoopt. Daarom werd de eerste tentoonstelling van het Zuiderzeemuseum georganiseerd in de Drommedaris in Enkhuizen (1949). In 1950 werd het binnenmuseum geopend in het Enkhuizer
Een Hindelooper kastonderdeel op een schrap in het depot, voorzien van
Peperhuis, waarin aan de hand van voor
oude registratienummers, foto Zuiderzeemuseum 2025.
13
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 13
19-07-2026 18:26
In het openluchtmuseum zou de nadruk
gebruikersgeschiedenis waren minder
komen te liggen op het dagelijks leven. De
belangrijk dan de Zuiderzee-regio
interieuronderdelen en voorwerpen die
en kunstnijverheidstechniek die zij
hiervoor gebruikt werden, vormden voor de
vertegenwoordigden. Tegenwoordig wordt
bezoeker het decor van hun totaalervaring.
meer dan toen waarde gehecht aan de
Het uiterlijk moest kloppen, maar achter
‘menselijke en verhalende kant’ van het
grondinformatie bij deze objecten voor het
object: wie heeft het waarvoor gebruikt.
publiek was niet zo van belang. In het museumgebouw werden uitleg
Van de jaren zestig tot en met tachtig
en informatie gegeven over diverse
werden veel interieuronderdelen
onderwerpen. Ook werd specifieke
verworven voor de inrichting van het
kunstnijverheid uit verschillende regio’s
buitenmuseum. Of iets daadwerkelijk zou
getoond. Hier was de achtergrond
worden geplaatst werd pas later bepaald.
informatie over de voorwerpen en
Soms gingen daar jaren overheen en deze
interieurstukken die het publiek bij de
interieurdelen werden dan ergens ‘tijdelijk’
objecten kon vinden juist wel belangrijk.
opgeslagen, wachtend op een eventuele
De omgang met objecten in het buiten
plaatsing. Doorgaans werden ze niet
museum verschilde dus van die in het
geregistreerd, waarschijnlijk vanwege de
binnenmuseum. Hierdoor verschilde ook
grote hoeveelheid verwervingen in korte
de wijze van registratie en bewaren.
tijd. Toen het bestuur na de opening van het
In 1947 werd de vereniging Vrienden van
buitenmuseum opmerkte dat men nog
het Zuiderzeemuseum opgericht. En al
aan de slag moest met de losse – dus
in de jaren veertig begonnen eerst Siebe
niet geplaatste en niet geregistreerde –
Jan Bouma en later ook de vereniging
interieurdelen, waren hiervoor tijd noch
Vrienden van het Zuiderzeemuseum
middelen beschikbaar; het had simpelweg
met het opbouwen van de collectie voor
geen prioriteit. De achtergrondinformatie
het binnenmuseum, dat in 1950 klaar
werd niet zo belangrijk gevonden, omdat
was. In de jaarverslagen worden de
deze interieurdelen dienden als decor;
volgende verzamelgebieden genoemd:
een passende, sfeervolle achtergrond
klederdrachten, wooncultuur, visserij,
voor het leven dat zich afspeelt in het
beeldende kunst, kaarten, gravures
openluchtmuseum.
en documentatie. Vooral (maritieme) gebruiksvoorwerpen en folkloristisch
Na de opening van het openluchtmuseum
beschilderde objecten werden verzameld.
in 1983 richtte het museumbestuur
Verzamelde interieuronderdelen
zich meer op presentaties in het
waren vaak versierd met Hindelooper
museumgebouw. Voor de vele tijdelijke
beschilderingen.
tentoonstellingen wilde men gemakkelijk
De objecten zijn voorzien van registratie
nieuwe objecten kunnen verzamelen
nummers en (summiere) basisgegevens.
zonder uitgebreide, systematische regi
Reden voor verwerving was het tonen
stratie en zonder verzamelbeleid.
van volkskunst uit het voormalige
Ook in de rest van de twintigste eeuw werd
Zuiderzee-gebied; precieze herkomst en
vooral ad hoc verzameld: er bestond geen
14
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 14
19-07-2026 18:26
collectieplan met duidelijke verwijzingen
Zo blijft deze informatie tot in de verre
naar collectievorming en verzamelbeleid.
toekomst beschikbaar.
Men verzamelde objecten voor tijdelijke tentoonstellingen in het museumgebouw
Ideeën over de omgang met en
en die werden niet altijd (voldoende)
conservering van de collectie zijn aan
geregistreerd. In het buitenmuseum
verandering onderhevig. De manier waarop
werden de presentaties verbeterd door
het Zuiderzeemuseum interieuronderdelen
objecten te vervangen door geschiktere
verzamelde en registreerde in de jaren
exemplaren, maar vaak ook weer zonder
veertig tot en met tachtig, verschilt van
gedegen registratie of motivatie.
de huidige werkwijze. Hierdoor voldeden de registratie en bewaaromstandigheden
Door de decennia heen is het museale
van sommige interieuronderdelen niet
landschap veranderd en daarmee ook
meer aan de huidige eisen en manieren
de omgang met de collectie. Dit geldt
van werken. Het werd dus noodzakelijk
voor alle onderdelen en dus ook voor
de bewaaromstandigheden van de
gebruiksobjecten, de zogenaamde
interieurdelen te verbeteren en de regi
‘rekwisieten’, en interieuronderdelen met
stratie aan te passen naar de moderne tijd.
vooral een decorfunctie.
En dit kon niet zonder inventarisaties en
Tegenwoordig hecht het Zuiderzeemuseum
collectiewaardering; het museum moest
veel waarde aan (het vastleggen van) de
immers inventariseren wat het bezit en hoe
reden voor het aannemen van aangeboden
dit past binnen de collectie.
objecten, ook als zij als rekwisiet gebruikt zullen worden. Bij de beslissing of een object wordt opgenomen in de collectie wordt gekeken naar de herkomst, datering, zeldzaamheid, kenmerken, gebruiksgeschiedenis, vormgeving en materiaal, bewaaromstandigheden en een mogelijke bestemming in het museum. Het object wordt pas aangenomen als geconcludeerd wordt dat ten eerste het object een aanvulling is op de bestaande collectie en ten tweede het museum zijn zorgtaken hiervoor goed kan vervullen. Vervolgens worden zo veel mogelijk basisgegevens van het object gekoppeld aan een registratienummer, samen met de reden van verwerving, herkomst, (verwachte) bestemming en nieuwe vaste standplaats. Het registratienummer wordt fysiek aangebracht op het object en opge
Interieuronderdelen waren vóór 2025 soms nog opgeslagen op zolders in
nomen in het collectieregistratiesysteem.
het openluchtmuseum, foto Zuiderzeemuseum 2023.
15
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 15
19-07-2026 18:26
Interieuronderdelen waren vóór 2025 soms nog opgeslagen op zolders in
Interieuronderdelen waren vóór 2025 soms nog
het openluchtmuseum, foto Zuiderzeemuseum 2023.
opgeslagen op zolders in het openluchtmuseum, foto Zuiderzeemuseum 2023.
1.1.3. Verbetering bewaaromstandigheden en ontsluiting interieuronderdelen via collectiewaardering
bijvoorbeeld bewaard op zolders van
Tegenwoordig is het belang van een
geen conditiecontroles kunnen worden
goede objectregistratie en een vaste
uitgevoerd, zoals die plaatsvinden in
opbergplaats waar het object de juiste
depots. Nog los daarvan zijn de zolders
zorg kan krijgen, evident. In 2022 vond
klein, wat onzorgvuldig hanteren van het
een grove inventarisatie plaats om een
object tot gevolg kan hebben.
indruk te krijgen van de aard, omvang
Tot slot bleek ook dat verschillende
en conditie van de losse interieurdelen.
delen van hetzelfde interieur soms zijn
Hieruit bleek dat het Zuidermuseum onder
opgeborgen op verschillende locaties.
andere diverse decoratief beschilderde
Voor de juiste zorg is het wenselijk deze
betimmeringen bezit, die naar verwachting
onderdelen samen te bewaren.
historische museumpanden zonder geschikte klimaatbeheersing, waar
van toegevoegde waarde zijn voor Collectie Nederland, de verzamelnaam voor
Een brede collectiewaardering is niet
alle collecties tezamen in Nederlandse
alleen noodzakelijk om goede zorg voor de
erfgoedinstellingen.
interieurs te kunnen garanderen, maar is ook van belang voor inzicht in de collectie
De collectie interieuronderdelen bleek
en een betere ontsluiting van de opgeslagen
niet alleen omvangrijk, maar ook
interieurs. Een brede inventarisatie en
verspreid over diverse museumlocaties,
collectiewaardering geven een overzicht
waar de bewaaromstandigheden niet
van de collectie als geheel; zo ontstaan
geschikt waren voor de soms kwetsbare
ruimte en aanknopingspunten voor
interieuronderdelen. Zeer kunstig
collectieverbetering.
beschilderde, unieke delen werden
Daarnaast wordt de collectiekennis ver
16
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 16
19-07-2026 18:26
groot. Met name de interieuronderdelen
de interieurcollectie als geheel en biedt
die niet samen met historische panden
context. De andere publicatie beschrijft
naar het museum kwamen, maar die los
het onderzoek naar twee bijzondere
verkregen werden vanwege hun esthetische
kamerbetimmeringen, afkomstig uit de
of educatieve waarde, kunnen nuttig zijn
woning van een scheepsbouwer uit IJlst.
bij onderzoek naar de manieren van leven en decoreren in het Zuiderzee-gebied. Naar
1.2.1. Leeswijzer
verwachting zijn dergelijke interieurs niet
Dit boek vertelt het verhaal van de
of nauwelijks meer in situ te vinden en zijn
interieurcollectie van het Zuiderzee
ze ook uniek binnen Collectie Nederland.
museum aan de hand van de volgende
Onderzoek naar deze interieurs zal ervoor
vragen:
zorgen dat hun achtergrond zoveel moge
• Waaruit bestaat de interieurcollectie van
lijk achterhaald wordt. Foto’s, beschrijvingen en achtergrondkennis van de interieurs kunnen vervolgens ont sloten worden voor een breder publiek, wat ook vervolgonderzoek zal vergemak kelijken. Voor het Zuiderzeemuseum betekent dit
het Zuiderzeemuseum? • Hoe en waarom is deze collectie door de jaren heen verworven? • Waarvoor is de collectie door het museum gebruikt? • Wat is de waarde van de collectie voor het Zuiderzeemuseum?
inzichtelijk maken en ontsluiten van de collectie eveneens dat de collectie beter kan
Redenen voor verwerving zijn bepalend
worden ingezet bij presentaties; het wordt
voor de aard van de collectie en de wijze
gemakkelijker interieuronderdelen in de
waarop ermee omgegaan is.
toekomst een plek te geven in tentoon stellingen, zodat ze ook fysiek te zien zijn
De opzet:
voor publiek.
• Hoofdstuk 1, de inleiding, biedt achter
1.2.
Interieurproject 2024-2025
grondinformatie over het interieur project.
Het interieurproject behelst een inventa
• Hoofdstuk 2 behandelt de collectie
risatie en waardering van de losse, niet
als geheel en gaat in op de diverse
geplaatste interieuronderdelen van het
collectie-onderdelen en de redenen
Zuiderzeemuseum. Hiertoe is de registratie
voor hun verwerving. Aan het eind van
gecontroleerd en werden waar nodig de
het hoofdstuk volgt een chronologisch
basisgegevens aangevuld via onderzoek,
overzicht van belangrijke momenten in
tot zij voldeden aan de huidige maatstaven.
de totstandkoming en verdere vorming
Ook de bewaaromstandigheden zijn aan
van de collectie.
gepast naar de huidige eisen.
• Hoofdstukken 3 tot en met 8 behan
Het project heeft verder geleid tot drie
delen de meest kenmerkende object
voor het publiek toegankelijke resultaten.
groepen binnen de interieurcollectie.
Allereerst is de gehele interieurcollectie
Daarnaast worden deze groepen
nu digitaal ontsloten. Daarnaast wordt de
in context geplaatst, en worden de
collectie behandeld in twee publicaties,
verwervingsmotivatie van het museum
waaronder dit boek. Dit boek beschrijft
en de inzet in het museum besproken.
17
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 17
19-07-2026 18:26
• Aan het eind van elk hoofdstuk staat
catalogus, waarin het is opgenomen.
een korte verantwoording van de infor
Zo verwijst ‘cat.2’ naar de catalogus van
matiebronnen.
hoofdstuk 2.
• Tot slot zijn alle besproken collectie
• In dit onderzoek ligt de nadruk op de
stukken aan het eind van elk hoofdstuk
samenhang van de interieurcollectie
opgenomen in een beknopte catalogus
en minder op de individuele collectie
met basisinformatie. Het betreft hier
stukken. Hierdoor kunnen in het boek
een selectie collectiestukken en hun
beschrijvingen summier en datering
onderlinge samenhang. In de tekst wordt
grof zijn. De publicatie kan een basis
naar de collectiestukken verwezen met
vormen voor verder onderzoek naar
tussen haken het ZZM-collectienummer
collectiestukken op zichzelf.
en daarachter het nummer van de
De depotbeheerder verplaatst interieuronderdelen in het
De depotbeheerder verplaatst interieuronderdelen naar de
depot, foto Maarten van Haaff 2025.
verdieping in het depot, foto Maarten van Haaff 2025.
Verantwoording Bij het schrijven van dit hoofdstuk is voornamelijk gebruik gemaakt van: • collectiearchief Zuiderzeemuseum • historische collectieplannen Zuiderzeemuseum • documentatie voor de tentoonstelling ‘75 jaar Zuiderzeemuseum’ (2023) • Voor meer informatie over het verzamelbeleid, uitgelegd per directieperiode, zie: Kees Hendriks, ‘75 jaar spullen verzamelen in het Zuiderzeemuseum’ in: Het peperhuis, Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum, Jaarboek 2023, Enkhuizen 2023, pag. 30-45.
18
ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 18
19-07-2026 18:26