Interieurs onderzocht

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 231

19-07-2026 18:32

Interieurs onderzocht

Laura Roscam Abbing

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 1

19-07-2026 18:26

Voorzijde omslag: kamerbetimmering van Texel, ZZM-007407, foto Wim Zandbergen 2025.

Schutbladen: Details van een kamerbetimmering uit Kampen, ZZM-025819, foto’s Maarten van Haaff 2025.

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 2

19-07-2026 18:26

Interieurs onderzocht De Zuiderzeemuseum-collectie: het verzamelen en presenteren van interieuronderdelen

Laura Roscam Abbing

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 3

19-07-2026 18:26

Colofon Tekst: Laura Roscam Abbing Redactie: Anja Jager en Nienke de Wit Beeldredactie: Laura Roscam Abbing en Nienke de Wit Boekverzorging, ontwerp en vormgeving: Richard Draaijer Uitgeverij: LM Publishers Inhoudelijk eigendom van het Zuiderzeemuseum© 2026 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het Zuiderzeemuseum.

Het Zuiderzeemuseum heeft ernaar gestreefd de rechten van de illustraties volgens de wettelijke bepalingen te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot het Zuiderzeemuseum wenden.

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 4

19-07-2026 18:26

Inhoudsopgave

Voorwoord

9

1.

Inleiding: het project, het doel en dit boek

11

1.1.

Redenen voor start interieurproject

11

1.1.1. Oprichting Zuiderzeemuseum

11

1.1.2. Verzamelbeleid Zuiderzeemuseum

13

1.1.3. Verbetering bewaaromstandigheden en ontsluiting interieuronderdelen 1.2.

via collectiewaardering

16

Interieurproject 2024-2025

17

1.2.1. Leeswijzer

17

2.

De interieurcollectie en de totstandkoming ervan

19

2.1.

Interieurcollectie op hoofdlijnen

19

2.2.

Redenen voor verwerving interieuronderdelen

21

2.2.1. Het opbouwen van de collectie

21

2.2.2. Verwerven voor vaste tentoonstellingen museumgebouw

21

2.2.3. Verwerven voor openluchtmuseum

22

2.2.4. Verwerven na opening openluchtmuseum

24

2.2.5. De jaren negentig: nadruk op presentatie interieuronderdelen

25

2.2.6. Verwerven in de eenentwintigste eeuw, omgang met de erfenis interieuronderdelen

26

2.3.

Verwervingen: chronologisch

27

2.4.

Catalogus

34

3.

Fascinatie voor Hindeloopen

57

3.1.

Hindelooper beschildering in interieurcollectie Zuiderzeemuseum

57

3.2.

Fascinatie voor Hindelooper kamers

57

3.3.

Verzamelen vóór de oprichting van het Zuiderzeemuseum

59

3.4.

Hindelooper dijkhuisje met bedstedewand

60

3.5.

Tentoonstelling Glorie van Hindeloopen, 1958

60

5

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 5

19-07-2026 18:26

3.6.

Hindelooper kamers in het museum door de jaren heen

64

3.7.

Nieuwe benadering Hindelooper kamer

66

3.8.

Catalogus

69

4.

Gehele wanden en kamerbetimmeringen in het museumgebouw

85

4.1.

Gehele wanden en kamerbetimmeringen in de museumcollectie

85

4.2.

De eerste vaste tentoonstelling in het Zuiderzeemuseum

87

4.3.

Uitbreiding klederdrachttentoonstelling met regiokamers, 1956

88

4.4.

Historische kamerbetimmeringen in de vaste opstelling vanaf 1956

91

4.5.

Historische interieurs en interieuronderdelen voor andere toepassingen

96

4.6.

Catalogus

99

5.

Voorbeelden inrichtingsproces openluchtmuseum

117

5.1.

Winkel- en werkplaatsinterieurs openluchtmuseum

117

5.2.

Interieurs verwerven voor samenstellen Zuiderzee-dorp

117

5.3.

Zoektocht naar ideaal bakkers- en apothekersinterieur

119

5.4.

Gebouw voor bakkerij en apotheek

121

5.5.

Inrichting bakkerij

122

5.6.

Inrichting apotheek

125

5.7.

Catalogus

128

6.

Restaurant het Amsterdamse Huis met tentoongestelde interieuronderdelen

141

6.1. Grote interieuronderdelen: kamerbetimmeringen, wanden, schouwen, poort en compleet houtskelet

141

6.2.

De wens om interieuronderdelen tentoon te stellen

141

6.3.

De bouw van restaurant het Amsterdamse Huis

144

6.4.

Selectie van interieuronderdelen

145

6.5.

Interieurs en interieuronderdelen in restaurant het Amsterdamse Huis

145

6.6.

Catalogus

149

7.

De wandtegel als decoratief en praktisch interieurelement

167

7.1.

Wandtegels in de museumcollectie

167

7.2.

Toepassingen van wandtegels door het Zuiderzeemuseum

168

7.3.

Speciale tegelinterieurs en tegeltoepassingen in het openluchtmuseum

170

7.4.

Wandtegels in de hoofdrol

171

7.5.

Selecteren van wandtegels op soort en belang

179

7.6.

Catalogus

181

6

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 6

19-07-2026 18:26

8.

Vondsten in depot Hoogwoud

199

8.1.

Interieuronderdelen in depot Hoogwoud

199

8.2.

Presentatie en registratie

199

8.3.

Gebruik in het openluchtmuseum

200

8.4.

Delen van ensembles

201

8.5.

Verworven voor tentoonstellingen in het museumgebouw

202

8.6.

Monumentale interieuronderdelen

203

8.7.

Gered van de sloop

204

8.8.

Catalogus

206

9.

Conclusie

225

9.1.

Samenvattend

225

9.2.

De waarde van de interieurcollectie

227

9.3.

Het interieurproject

230

7

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 7

19-07-2026 18:26

Museummedewerkers zetten kinderspeelhuisje ‘Kindervreugd’ in elkaar in het depot, foto Maarten van Haaff 2025.

8

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 8

19-07-2026 18:26

Voorwoord Aanleiding voor de start van het interieurproject in 2024 vormde de toekenning van het Conservatorenstipendium door het Cultuur­fonds, aan het Zuiderzeemuseum in september 2023. Deze financiële steun van het Cultuurfonds – aangevuld met eigen museummiddelen – maakte het mogelijk tijdelijk een junior conservator in dienst te nemen, ter ondersteuning van de afdeling collectie en informatie van het Zuiderzeemuseum. Hierdoor kon ik tijd vrijmaken voor de inventarisatie van de interieurcollectie, het doen van onderzoek, en het schrijven van dit boek plus een andere publicatie over deze collectie. Graag dankt het Zuiderzeemuseum het Cultuurfonds voor deze financiële steun.

Dank Het interieurproject is een zeer omvangrijk project, dat zoveel meer omvat dan alleen dit boek als zichtbaar eindresultaat. Ik ben veel mensen dank verschuldigd. Graag dank ik dr. Hans Piena, conservator bij het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, voor zijn bezoek aan depot Hoogwoud om met mij de collectie te bekijken, nog vóór de start van het project. Dit bezoek heeft me erop attent gemaakt dat ik bij het dateren goed moest letten op de manieren van houtbewerking en op kleine details, zoals potloodstrepen en spijkers. Tijdens dat bezoek werd al snel duidelijk dat soms de meest onaanzienlijke interieuronderdelen de meest zeldzame zijn.

Voor hun hulp bij het preciseren van beschrijvingen en datering­en van collectiestukken dank ik: dr. Wijnand Freling, specialist monumentaal interieurstucwerk; dr. Johan de Haan, adviseur erfgoed Atelier Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs; dr. Richard Harmanni, zelfstandig interieurhistoricus en architectuurhistoricus bij de afdeling Monumenten en Archeologie van de gemeente Amsterdam; dr. Johan Kamermans, conservator Nederlands Tegelmuseum in Otterlo; en dr. ing. Ronald Stenvert, bouw- en architectuurhistoricus.

Voor het meedenken bij de datering en duiding van enkele interieur­delen waarover niets meer bekend was, dank ik docenten en medestudenten van de opleiding Bouwhistorie en Restauratie aan de Hogeschool Utrecht. Ik voltooide deze opleiding in 2025 – grotendeels naast dit interieurproject – ten behoeve van het Zuiderzeemuseum.

9

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 9

19-07-2026 18:26

Tot slot wil ik heel graag mijn collega’s van het Zuiderzeemuseum bedanken voor het meedenken en nalezen, voor hun geduld tijdens mijn gedeeltelijke afwezigheid en voor het oppakken en uitvoeren van dit project. Vooral het fysieke en logistieke extra werk dat dit met zich meebracht, was soms bijna niet te overzien. Ik dank mijn collega’s voor hun hulp bij het hanteren, opmeten, ruimte vrijmaken, verplaatsen, opbouwen, fotograferen en goed opbergen van honderden interieuronderdelen, die in sommige gevallen weer bestaan uit honderden ‘plankjes’ per object.

Speciaal voor dit project zijn prachtige foto’s gemaakt door de fotografen Maarten van Haaff en Wim Zandbergen. De tekst­ redactie is verzorgd door Anja Jager en het boek is vormgegeven door Richard Draaijer.

Uitgezocht!

Na de publicatie van dit boek in 2026 zal er zeker nog ‘nawerk’ te verrichten zijn door mijn collega’s en mij, voordat het project volledig is afgerond. En ook daarna zal er werk zijn; iedereen die een collectie beheert, weet dat hieraan altijd werk te doen valt.

Maar de klus is geklaard en met terugwerkende kracht kunnen we antwoorden op een interne notitie uit 1984 (na de opening van het buitenmuseum, tegenwoordig het Zuiderzeedorp): ‘Ja, we hebben iets gedaan aan de losse interieuronderdelen; alles is uitgezocht!’ dr. Laura Roscam Abbing, Conservator gebouwen, wonen en werken

10

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 10

19-07-2026 18:26

1 Inleiding: het project, het doel en dit boek

1.1. Redenen voor start interieurproject Het interieurproject, waarvan van dit boek een eindresultaat is, vond plaats in de periode 2024-2025. Twee praktische redenen vormden de aanleiding voor de start van dit project. Ten eerste moesten – vanwege de verduurzaming van de historische panden in het Zuiderzeedorp (voormalig buitenmuseum) – de zolders hiervan vrijgemaakt worden voor het aanbrengen van isolatie, verwarming en ventilatie. Hier bleken veel losse interieur­

Directeur Siebe Jan Bouma, 1930-1945, collectie

onderdelen te liggen die waren meege­

Zuiderzeemuseum.

komen toen de historische gebouwen werden verhuisd naar het museumpark.

1.1.1. Oprichting Zuiderzeemuseum

Deze interieuronderdelen moesten worden

Het Zuiderzeemuseum is opgericht ter

geïn­ventariseerd en gewaardeerd, zodat

herinnering aan de gemeenschappen die

ze vervolgens een nieuwe bestemming of

woonden en werkten rond de voormalige

bewaar­plaats konden krijgen.

Zuiderzee. De Zuiderzee had eeuwenlang

Een tweede aanleiding voor de start

het leven van deze gemeenschappen

van het project vormde het feit dat de

bepaald en de afsluiting ervan in 1932

wijze van registreren en bewaren van de

veranderde alles!

interieuronderdelen vaak niet meer voldeed

Al vóór de totale afsluiting, werd in 1930

aan de veranderde museale standaarden.

de Zuiderzee Visscherij Tentoonstelling

Daarnaast kwam de toenmalige wijze van

gehouden in Enkhuizen. In dit tijdelijke

registreren en opbergen ook voort uit

‘openluchtmuseum’ werden uit verschil­

ideeën rond de oprichting van het museum

lende Zuiderzee-gebieden huisjes nage­

en het bijbehorende verzamelbeleid.

bouwd, die werden gemeubileerd en

11

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 11

19-07-2026 18:26

Zuiderzee, voor het nieuw te bouwen Zuiderzeemuseum.

Het in 1918 geopende NOM in Arnhem is een verzameling losse gebouwen; samen vertegenwoordigen ze heel Nederland in alle periodes, maar ze vertonen geen onderlinge samenhang in het museumpark.

Het Zuiderzeemuseum zou heel anders worden opgezet: volgens een totaalconcept.

Bezoekers moesten hier kunnen ervaren hoe het was om te lopen door een Zuiderzee-dorp van rond 1900. Onderlinge samenhang tussen de verschillende gebouwen was dus heel belangrijk; er moest een natuurlijk uitziend dorp gecreëerd worden met een samenhangend plan voor

Het Peperhuis in 1950, collectie Zuiderzeemuseum.

straten, pleinen, vaarten en groen. Alles wat bemenst door vrouwen, mannen en

zich in een ‘echt’ dorp bevond, moest ook

kinderen in klederdracht. De tentoon­

in het museumpark komen: woonhuizen,

stelling was een groot succes en genereerde

school, kerk, bakker, slager, postkantoor

daarmee nog meer aandacht voor de

en winkels. Verder zouden alle Zuiderzee-

‘verdwijnende Zuiderzee-cultuur’.

regio’s vertegenwoordigd worden in de gebouwen, het groen en de bestrating; een

Al vanaf de jaren dertig waren er initia­

ware puzzel!

tieven om de Zuiderzee-cultuur te bewa­

Het museumpark moest alle zintuigen van

ren. Directeur van het Neder­lands Open­

het publiek aanspreken. Bezoekers zouden

luchtmuseum (NOM) in Arnhem, Siebe Jan

niet alleen de perfect samengestelde

Bouma (1899-1959) maakte dit concreet:

omgeving zien, maar ook wind op de

tijdens de Open Monumentendag in 1942

wangen voelen, genieten van de smaak en

hield hij een vlammend betoog voor de

geur van gerookte vis en het gehamer van

oprichting van een Zuiderzee-museum. Dit

de smid horen. Ambachtslieden zouden

museum moest onder andere bestaan uit

hun vak tonen in de werkplaatsen en

een openluchtmuseum (buitenmuseum,

rolspelers zouden de huizen en winkels

nu Zuiderzeedorp) waarin bezoekers het

‘bemensen’. Zo zouden bezoekers zich

Zuiderzee-leven zelf konden ervaren. Hij

daadwerkelijk wanen in een Zuiderzee-dorp

werd de initiatiefnemer tot oprichting van

van rond 1900.

het ‘Zuiderzeemuseum’ en verzamelde

Naast een museumpark moest het Zuider­

gaandeweg steeds meer gelijkgestemden

zee­museum ook een museumgebouw

om zich heen. Daarnaast liet hij zijn

(binnenmuseum, nu het Schathuys) krijgen

werk­nemers alvast informatie vastleggen

met ruimte voor verdieping, achtergrond

over gebouwen, dorpsstructuren, water

en uitleg in de vorm van tentoonstellingen,

en groenaanleg rond de voormalige

lezingen en voordrachten.

12

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 12

19-07-2026 18:26

Verschillende steden wilden graag het

werpen een doorsnede werd getoond van

Zuiderzeemuseum huisvesten. Maar

de Zuiderzee-cultuur.

Enkhuizen had uiteindelijk de beste papieren vanwege de gunstige ligging

Ondertussen werkte directeur Bouma aan

aan open water én de welwillendheid van

het ontwerp voor het buitenmuseum. Hij

bevolking en gemeente. In april 1944 haalde

presenteerde zijn definitieve plan in 1955,

een Enkhuizer adviescommissie al 34.000

waarna hij vertrok als directeur; men vond

gulden op via een ‘crowdfundingsactie’.

zijn plan te duur om te realiseren. Nieuwe

Daarnaast communiceerde de eigenaar

directeuren en commissies schaafden

van VOC-pakhuis ‘het Peperhuis’ aan

verder aan de ideeën, maar pas in 1968 werd

de Wierdijk, dat hij dat pand wel wilde

de plattegrond voor het buitenmuseum

afstaan onder redelijke voorwaarden.

– waarin de ‘totaalervaring’ van Bouma

En de gemeente Enkhuizen zelf zegde

overeind bleef – goedgekeurd door alle

100.000 gulden toe voor restauratiewerk

adviserende rijkscommissies. Men kon

aan museumpanden. Tot slot speelde ook

aan de slag met het verzamelen, afbreken,

het succes van de Zuiderzee Visscherij

vervoeren en herbouwen van historische

Tentoonstelling (1930) een rol bij de

panden in het openluchtmuseum.

besluitvorming.

Sinds de oprichting is het binnenmuseum

1.1.2. Verzamelbeleid Zuiderzeemuseum

gevestigd in het Peperhuis.

Het museum zou gaan bestaan uit een openluchtmuseum en een museumgebouw.

Op 31 mei 1947 werd de vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum opgericht om het binnenmuseum te realiseren en in 1948 werd Bouma aangesteld als directeur van het Zuider­ zeemuseum. Hij kocht het eerste gebouw voor het openluchtmuseum en begon officieel met het verzamelen van objecten voor tentoonstellingen in het museumgebouw. Terwijl hij nog leiding gaf aan het NOM in Arnhem, had hij al objecten verzameld voor het Zuiderzeemuseum.

Deze werden overgedragen in 1952.

De verbouwing van de historische panden tot museumgebouw duurde langer dan gehoopt. Daarom werd de eerste tentoonstelling van het Zuiderzeemuseum georganiseerd in de Drommedaris in Enkhuizen (1949). In 1950 werd het binnenmuseum geopend in het Enkhuizer

Een Hindelooper kastonderdeel op een schrap in het depot, voorzien van

Peperhuis, waarin aan de hand van voor­

oude registratienummers, foto Zuiderzeemuseum 2025.

13

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 13

19-07-2026 18:26

In het openluchtmuseum zou de nadruk

gebruikersgeschiedenis waren minder

komen te liggen op het dagelijks leven. De

belangrijk dan de Zuiderzee-regio

interieuronderdelen en voorwerpen die

en kunst­nijverheidstechniek die zij

hiervoor gebruikt werden, vormden voor de

vertegenwoordigden. Tegenwoordig wordt

bezoeker het decor van hun totaalervaring.

meer dan toen waarde gehecht aan de

Het uiterlijk moest kloppen, maar achter­

‘menselijke en verhalende kant’ van het

grondinformatie bij deze objecten voor het

object: wie heeft het waarvoor gebruikt.

publiek was niet zo van belang.

In het museumgebouw werden uitleg

Van de jaren zestig tot en met tachtig

en informatie gegeven over diverse

werden veel interieuronderdelen

onderwerpen. Ook werd specifieke

verworven voor de inrichting van het

kunstnijverheid uit verschillende regio’s

buitenmuseum. Of iets daadwerkelijk zou

getoond. Hier was de achtergrond­

worden geplaatst werd pas later bepaald.

informatie over de voorwerpen en

Soms gingen daar jaren overheen en deze

interieurstukken die het publiek bij de

interieurdelen werden dan ergens ‘tijdelijk’

objecten kon vinden juist wel belangrijk.

opgeslagen, wachtend op een eventuele

De omgang met objecten in het buiten­

plaatsing. Doorgaans werden ze niet

museum verschilde dus van die in het

geregistreerd, waarschijnlijk vanwege de

binnenmuseum. Hierdoor verschilde ook

grote hoeveelheid verwervingen in korte

de wijze van registratie en bewaren.

tijd.

Toen het bestuur na de opening van het

In 1947 werd de vereniging Vrienden van

buitenmuseum opmerkte dat men nog

het Zuiderzeemuseum opgericht. En al

aan de slag moest met de losse – dus

in de jaren veertig begonnen eerst Siebe

niet geplaatste en niet geregistreerde –

Jan Bouma en later ook de vereniging

interieurdelen, waren hiervoor tijd noch

Vrienden van het Zuiderzeemuseum

middelen beschikbaar; het had simpelweg

met het opbouwen van de collectie voor

geen prioriteit. De achtergrondinformatie

het binnenmuseum, dat in 1950 klaar

werd niet zo belangrijk gevonden, omdat

was. In de jaarverslagen worden de

deze interieurdelen dienden als decor;

volgende verzamelgebieden genoemd:

een passende, sfeervolle achtergrond

klederdrachten, wooncultuur, visserij,

voor het leven dat zich afspeelt in het

beeldende kunst, kaarten, gravures

openluchtmuseum.

en documentatie. Vooral (maritieme) gebruiksvoorwerpen en folkloristisch

Na de opening van het openluchtmuseum

beschilderde objecten werden verzameld.

in 1983 richtte het museumbestuur

Verzamelde interieuronderdelen

zich meer op presentaties in het

waren vaak versierd met Hindelooper

museum­gebouw. Voor de vele tijdelijke

beschilderingen.

tentoonstellingen wilde men gemakkelijk

De objecten zijn voorzien van registratie­

nieuwe objecten kunnen verzamelen

nummers en (summiere) basisgegevens.

zonder uitgebreide, systematische regi­

Reden voor verwerving was het tonen

stratie en zonder verzamelbeleid.

van volkskunst uit het voormalige

Ook in de rest van de twintigste eeuw werd

Zuiderzee-gebied; precieze herkomst en

vooral ad hoc verzameld: er bestond geen

14

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 14

19-07-2026 18:26

collectieplan met duidelijke verwijzingen

Zo blijft deze informatie tot in de verre

naar collectievorming en verzamelbeleid.

toekomst beschikbaar.

Men verzamelde objecten voor tijdelijke tentoonstellingen in het museumgebouw

Ideeën over de omgang met en

en die werden niet altijd (voldoende)

conservering van de collectie zijn aan

geregistreerd. In het buitenmuseum

verandering onderhevig. De manier waarop

werden de presentaties verbeterd door

het Zuiderzeemuseum interieuronderdelen

objecten te vervangen door geschiktere

verzamelde en registreerde in de jaren

exemplaren, maar vaak ook weer zonder

veertig tot en met tachtig, verschilt van

gedegen registratie of motivatie.

de huidige werkwijze. Hierdoor voldeden de registratie en bewaaromstandigheden

Door de decennia heen is het museale

van sommige interieuronderdelen niet

landschap veranderd en daarmee ook

meer aan de huidige eisen en manieren

de omgang met de collectie. Dit geldt

van werken. Het werd dus noodzakelijk

voor alle onderdelen en dus ook voor

de bewaaromstandigheden van de

gebruiksobjecten, de zogenaamde

interieurdelen te verbeteren en de regi­

‘rekwisieten’, en interieuronderdelen met

stratie aan te passen naar de moderne tijd.

vooral een decorfunctie.

En dit kon niet zonder inventarisaties en

Tegenwoordig hecht het Zuiderzeemuseum

collectiewaardering; het museum moest

veel waarde aan (het vastleggen van) de

immers inventariseren wat het bezit en hoe

reden voor het aannemen van aangeboden

dit past binnen de collectie.

objecten, ook als zij als rekwisiet gebruikt zullen worden. Bij de beslissing of een object wordt opgenomen in de collectie wordt gekeken naar de herkomst, datering, zeldzaamheid, kenmerken, gebruiksgeschiedenis, vormgeving en materiaal, bewaaromstandigheden en een mogelijke bestemming in het museum.

Het object wordt pas aangenomen als geconcludeerd wordt dat ten eerste het object een aanvulling is op de bestaande collectie en ten tweede het museum zijn zorgtaken hiervoor goed kan vervullen.

Vervolgens worden zo veel mogelijk basisgegevens van het object gekoppeld aan een registratienummer, samen met de reden van verwerving, herkomst, (verwachte) bestemming en nieuwe vaste standplaats. Het registratienummer wordt fysiek aangebracht op het object en opge­

Interieuronderdelen waren vóór 2025 soms nog opgeslagen op zolders in

nomen in het collectieregistratiesysteem.

het openluchtmuseum, foto Zuiderzeemuseum 2023.

15

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 15

19-07-2026 18:26

Interieuronderdelen waren vóór 2025 soms nog opgeslagen op zolders in

Interieuronderdelen waren vóór 2025 soms nog

het openluchtmuseum, foto Zuiderzeemuseum 2023.

opgeslagen op zolders in het openluchtmuseum, foto Zuiderzeemuseum 2023.

1.1.3. Verbetering bewaaromstandigheden en ontsluiting interieuronderdelen via collectiewaardering

bijvoorbeeld bewaard op zolders van

Tegenwoordig is het belang van een

geen conditiecontroles kunnen worden

goede objectregistratie en een vaste

uitgevoerd, zoals die plaatsvinden in

opbergplaats waar het object de juiste

depots. Nog los daarvan zijn de zolders

zorg kan krijgen, evident. In 2022 vond

klein, wat onzorgvuldig hanteren van het

een grove inventarisatie plaats om een

object tot gevolg kan hebben.

indruk te krijgen van de aard, omvang

Tot slot bleek ook dat verschillende

en conditie van de losse interieurdelen.

delen van hetzelfde interieur soms zijn

Hieruit bleek dat het Zuidermuseum onder

opgeborgen op verschillende locaties.

andere diverse decoratief beschilderde

Voor de juiste zorg is het wenselijk deze

betimmeringen bezit, die naar verwachting

onderdelen samen te bewaren.

historische museumpanden zonder geschikte klimaatbeheersing, waar

van toegevoegde waarde zijn voor Collectie Nederland, de verzamelnaam voor

Een brede collectiewaardering is niet

alle collecties tezamen in Nederlandse

alleen noodzakelijk om goede zorg voor de

erfgoedinstellingen.

interieurs te kunnen garanderen, maar is ook van belang voor inzicht in de collectie

De collectie interieuronderdelen bleek

en een betere ontsluiting van de opgeslagen

niet alleen omvangrijk, maar ook

interieurs. Een brede inventarisatie en

verspreid over diverse museum­locaties,

collectiewaardering geven een overzicht

waar de bewaaromstandigheden niet

van de collectie als geheel; zo ontstaan

geschikt waren voor de soms kwetsbare

ruimte en aanknopingspunten voor

interieuronderdelen. Zeer kunstig

collectieverbetering.

beschilderde, unieke delen werden

Daarnaast wordt de collectiekennis ver­

16

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 16

19-07-2026 18:26

groot. Met name de interieur­onderdelen

de interieurcollectie als geheel en biedt

die niet samen met historische panden

context. De andere publicatie beschrijft

naar het museum kwamen, maar die los

het onderzoek naar twee bijzondere

verkregen werden vanwege hun esthetische

kamerbetimmeringen, afkomstig uit de

of educatieve waarde, kunnen nuttig zijn

woning van een scheepsbouwer uit IJlst.

bij onderzoek naar de manieren van leven en decoreren in het Zuiderzee-gebied. Naar

1.2.1. Leeswijzer

verwachting zijn dergelijke interieurs niet

Dit boek vertelt het verhaal van de

of nauwelijks meer in situ te vinden en zijn

interieurcollectie van het Zuiderzee­

ze ook uniek binnen Collectie Nederland.

museum aan de hand van de volgende

Onderzoek naar deze interieurs zal ervoor

vragen:

zorgen dat hun achtergrond zoveel moge­

• Waaruit bestaat de interieurcollectie van

lijk achterhaald wordt.

Foto’s, beschrijvingen en achtergrondkennis van de interieurs kunnen vervolgens ont­ sloten worden voor een breder publiek, wat ook vervolgonderzoek zal vergemak­ kelijken.

Voor het Zuiderzeemuseum betekent dit

het Zuiderzeemuseum?

• Hoe en waarom is deze collectie door de jaren heen verworven?

• Waarvoor is de collectie door het museum gebruikt?

• Wat is de waarde van de collectie voor het Zuiderzeemuseum?

inzichtelijk maken en ontsluiten van de collectie eveneens dat de collectie beter kan

Redenen voor verwerving zijn bepalend

worden ingezet bij presentaties; het wordt

voor de aard van de collectie en de wijze

gemakkelijker interieuronderdelen in de

waarop ermee omgegaan is.

toekomst een plek te geven in tentoon­ stellingen, zodat ze ook fysiek te zien zijn

De opzet:

voor publiek.

• Hoofdstuk 1, de inleiding, biedt achter­

1.2.

Interieurproject 2024-2025

grond­informatie over het interieur­ project.

Het interieurproject behelst een inventa­

• Hoofdstuk 2 behandelt de collectie

risatie en waardering van de losse, niet

als geheel en gaat in op de diverse

geplaatste interieuronderdelen van het

collectie-onderdelen en de redenen

Zuiderzeemuseum. Hiertoe is de registratie

voor hun verwerving. Aan het eind van

gecontroleerd en werden waar nodig de

het hoofdstuk volgt een chronologisch

basisgegevens aangevuld via onderzoek,

overzicht van belangrijke momenten in

tot zij voldeden aan de huidige maatstaven.

de totstandkoming en verdere vorming

Ook de bewaaromstandigheden zijn aan­

van de collectie.

gepast naar de huidige eisen.

• Hoofdstukken 3 tot en met 8 behan­

Het project heeft verder geleid tot drie

delen de meest kenmerkende object­

voor het publiek toegankelijke resultaten.

groepen binnen de interieurcollectie.

Allereerst is de gehele interieurcollectie

Daarnaast worden deze groepen

nu digitaal ontsloten. Daarnaast wordt de

in context geplaatst, en worden de

collectie behandeld in twee publicaties,

verwervingsmotivatie van het museum

waaronder dit boek. Dit boek beschrijft

en de inzet in het museum besproken.

17

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 17

19-07-2026 18:26

• Aan het eind van elk hoofdstuk staat

catalogus, waarin het is opgenomen.

een korte verantwoording van de infor­

Zo verwijst ‘cat.2’ naar de catalogus van

matiebronnen.

hoofdstuk 2.

• Tot slot zijn alle besproken collectie­

• In dit onderzoek ligt de nadruk op de

stukken aan het eind van elk hoofdstuk

samenhang van de interieurcollectie

opgenomen in een beknopte catalogus

en minder op de individuele collectie­

met basisinformatie. Het betreft hier

stukken. Hierdoor kunnen in het boek

een selectie collectiestukken en hun

beschrijvingen summier en datering

onderlinge samenhang. In de tekst wordt

grof zijn. De publicatie kan een basis

naar de collectiestukken verwezen met

vormen voor verder onderzoek naar

tussen haken het ZZM-collectienummer

collectiestukken op zichzelf.

en daarachter het nummer van de

De depotbeheerder verplaatst interieuronderdelen in het

De depotbeheerder verplaatst interieuronderdelen naar de

depot, foto Maarten van Haaff 2025.

verdieping in het depot, foto Maarten van Haaff 2025.

Verantwoording Bij het schrijven van dit hoofdstuk is voornamelijk gebruik gemaakt van: • collectiearchief Zuiderzeemuseum • historische collectieplannen Zuiderzeemuseum • documentatie voor de tentoonstelling ‘75 jaar Zuiderzeemuseum’ (2023) • Voor meer informatie over het verzamelbeleid, uitgelegd per directieperiode, zie: Kees Hendriks, ‘75 jaar spullen verzamelen in het Zuiderzeemuseum’ in: Het peperhuis, Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum, Jaarboek 2023, Enkhuizen 2023, pag. 30-45.

18

ZUI001_Catalogus_22x28_opmaak.indd 18

19-07-2026 18:26