Studiedag (n)ergens kind aan huis dak- en thuisloosheid vanuit kindperspectief Helen Blow, 11 okt 2016
Beleidsaanbevelingen KRC 5.6 • Veel actoren strijden tegen FG • Vlaanderen zet in op 1712, begeleiding, opvang en FJC • Beleidsstappen om oorzaken aan te pakken – – – –
Toegang tot vluchthuis Wie trekt bij wie weg? Recht op bescherming en recht op contact FJC: ook voor kinderen een goede zaak
Inhoud presentatie • De basics van familiaal geweld – – – – –
Definitie Prevalentie Vormen Profielen Hoe hulp verlenen?
• Kinderen als getuige van partnergeweld • Veel actoren strijden tegen FG • Vlaanderen zet in op 1712, begeleiding, opvang, FJC • Beleidsstappen om oorzaken aan te pakken
De basics van familiaal geweld • Definitie • Vormen • Voorkomen, prevalentie
Vormen van familiaal geweld • • • •
Fysiek Seksueel Economisch Psychisch
Prevalentie partnergeweld (IVGM) • 71% van de mannen en 67% van de vrouwen zeggen geen geweld ervaren te hebben na de leeftijd van achttien jaar (verbaal geweld niet meegeteld). • Omgekeerd hebben 29% van de mannen en 33% van de vrouwen wel geweld meegemaakt sinds hun achttiende. • Verbaal geweld (41%) intimidaties (22%) en slagen/klappen (15%). • Seksueel geweld treft vooral vrouwen (5,6%), evenals opsluiting (5,9%).
Prevalentie partnergeweld (IVGM) • Mannen praten minder vaak over het ervaren geweld dan vrouwen (69% versus 82%), vooral bij partnergeweld. • Slechts in een minderheid van de gevallen wordt geweld aangegeven: 14% van de vrouwelijke en 10% van de mannelijke slachtoffers doen aangifte bij de politie.
Kinderen getuigen van partnergeweld • Jaarlijks tussen 26 en 170 000 kinderen getuige van partnergeweld in België • Ongeveer 30% probeert tussenbeide te komen • Ieder kind reageert anders • Grotere kans om later slachtoffer of dader van partnergeweld te worden
De profielen van partnergeweld • Situationeel koppelgeweld of common couple violence • Intimate terrorism: dwingend controlerend gedrag • Gewelddadig verweer • Scheidinggerelateerd geweld (incl. stalking)
Geweld begrijpen. Hoe hulp verlenen? • Crisis aangrijpen om te MOTIVEREN • De rugzak –> samenwerken met andere instanties • De spiraal van geweld • Veiligheid installeren – Time Out – Veiligheidsplan – Tijdelijk huisverbod
Cliënt gemotiveerd. En dan? • Uitleg rugzak • Werken aan problemen op andere levensdomeinen • Uitleg woedethermometer • Opstellen veiligheidsplan • Installatie veiligheid • Afspraken time-out en/of voorwaarden uithuisplaatsing • Uitleg spiraal van geweld • Werken aan communicatie- en relatievaardigheden
De rugzak • Stress, negatieve emoties, frustraties • Escalerende communicatie • Geweldmoment
Na het geweld : de PLEGER • schaamt zich • betuigt spijt • wil goed maken • splitst het geweld af • legt schuld bij slachtoffer
SLACHTOFFER • schaamt zich • voelt zich tekortschieten • neemt verantwoordelijkheid op zich • vermijdt nieuw geweld door alerter te worden • rechtstreekse confrontatie te vermijden
Kalmte herstelt zich – Spijt wordt aanvaard – Gedeelde visie op schuld/verantwoordelijkheid
Gevaar voor nieuwe escalatie – Geblokkeerd worden bij ‘goed maken’ – Confrontatie met gevolgen die hij/zij niet terecht vindt
Circulaire processen Escalatie van het geweld
van Lawick
En de kinderen? • Blootstelling partnergeweld • Risico op fysieke kindermishandeling • Risico over het hoofd te worden gezien • Motiverende factor voor ouders
Kinderen nemen verschillende rollen aan • • • • •
Het Het Het Het Het
helpend kind lastige kind kind dat zich terugtrekt kind in coalitie met het slachtoffer kind in coalitie met de pleger (controle)
• Fight, flight or freeze
Gevolgen van partnergeweld voor het kind • 0-2 jaar: niet goed groeien, veel huilen, eeten slaapproblemen, lusteloosheid • 2-6 jaar: angstig en schrikachtig, last van hoofd- en buikpijn, opvallend druk of opvallend stil, agressief naar leeftijdsgenoten • 6-12 jaar: tegendraads gedrag, mindere schoolresultaten, terugtrekken, afwezig zijn, snel boos worden • 12+ : spijbelen of andere schoolproblemen, vandalisme, weglopen, drugs- en alcoholgebruik
Kinderen nemen verschillende rollen aan • • • •
Ooggetuige Oorgetuige Getuige van de gevolgen Zelf ook slachtoffer
Veiligheid installeren • Geweld stoppen en veiligheid installeren • Pleger is verantwoordelijk voor gebruik geweld • Beide partners zijn verantwoordelijk voor eigen veiligheid en die van de kinderen
Veiligheid installeren -> Veiligheidsplan -> Vrijwillige time-out -> Uithuisplaatsing
Uithuisplaatsing dader als oplossing? Logisch dat slachtoffers in hun huis blijven en daders uit huis worden geplaatst?
Uithuisplaatsing dader als oplossing? Wet tijdelijke uithuisplaatsing (2013) zeer beperkt: 10 dagen De agressor op dat moment (common couple violence) Te combineren met contactverbod De thuisblijver voelt zich niet veilig (intiem terrorisme)
Uithuisplaatsing dader • Groot risico op verdere escalatie (intiem terrorisme) • Pleger neemt geen verantwoordelijkheid voor geweld • Pleger stopt geweld niet • Wantrouwen en controle drang worden vergroot -> Hulpverlening heel hard nodig!
KRC beleidsstappen • Voorkomen gezinsdrama’s? vluchthuizen niet vermeld in studie gezinsdrama’s • Logisch dat slachtoffers in hun huis blijven en daders uit huis worden geplaatst? maatregel onlangs geëvalueerd (IGVM) wordt nauwelijks toegepast
Toegang tot vluchthuizen • Toegang tot vluchthuizen wanneer nodig ďƒ˜ Istanboel Conventie biedt normerend kader (1 plaats/1000 inwoners)
Preventieve woonbegeleiding & FG • Preventieve woonbegeleiding = integrale begeleiding = gaat over alle levensdomeinen • Indien partnergeweld of andere vorm van geweld wordt vastgesteld > aangepaste begeleiding • Eerste doel is voorkomen van uithuiszetting > helpt dus dak- en thuisloosheid van kinderen voorkomen
• Wie partner slaat, slaat niet per definitie kind • Er is wel een risico • Soms willen kinderen contact, soms niet • Recht op contact niet absoluut in vullen • Recht op gedeeld verblijf (coouderschap) ook niet
Recht op contact met beide ouders
Nationaal actieplan tegen partnergeweld
Nationaal Actieplan Partnergeweld • Bestaat sinds 2001 • Was oorspronkelijk een bundeling van acties • Sinds 2015 geaxeerd op het Verdrag van Istanboel > meer sturing • Partnergeweld strafbaar sinds 1997 • COL 3 & 4 (2006): uniforme aanpak politie & parket • Zwijgplichtigen kunnen aangifte doen van ernstige misdrijven SWB 458bis • Gezinswoning bij voorkeur voor slachtoffer • Uithuisplaatsing dader (10 dagen) mogelijk
Vlaanderen zet in op 1712
Vlaanderen zet in op 1712 • Hulplijn 1712 voor alle kinderen, jongeren, volwassenen, dader, slachtoffer of omstaander van geweld: iedereen kan er terecht • Alle vormen van geweld: familiaal of niet, actueel of niet, fysiek, psychisch, seksueel, economisch • Informatie, advies, doorverwijzing • Hulpverleners van CAW & VK
Vlaanderen zet in op begeleiding & opvang • • • • • • • • •
CAW’s voor partner geweld VK’s voor kindermishandeling VLOCO & steunpunten oudermishandeling Payoke & Pagasa voor mensenhandel Intact & GAMS voor genitale verminking Childfocus voor seksuele uitbuiting Sensoa voor seksueel geweld Kom op tegen pesten … versnipperd landschap
Vlaanderen zet in op begeleiding & opvang • • • • •
Algemene visie = integrale aanpak Dwz geen polarisatie dader – slachtoffer Oog voor genderaspecten Oog voor de kinderen, ook bij partnergeweld Oog voor geweld als dynamiek
Begeleiding & Opvang bij Partnergeweld • Kinderen als getuigen = slachtoffer • CAW’s hanteren al sinds 2006 een integrale aanpak bij geweld in gezinnen • Systematisch bevragen van het geweld en de impact er van op de kinderen • Oog hebben voor geweld dat tijdens zwangerschap begint • Oog hebben voor signalen van kinderen • Ouders motiveren het geweld te laten stoppen omwille van hun kinderen
Ambulant begeleiden waar mogelijk • Voorkeur voor minst invasieve vorm van hulpverlening • Veiligheid ook op andere manieren proberen te installeren • Meer ambulante begeleiding = minder residentiële opvang • Eeuwige discussie hoeveel vluchthuis bedden er moeten zijn
Vlaanderen zet in op Family Justice Centres
Ketenaanpak • 3 pilootprojecten ketenaanpak; Antwerpen (CO3), Limburg (LINK), Mechelen (Korte Keten) • Stroomlijnen veiligheid (parket, politie), lokale overheid (stad, provincie), hulpverlening (CAW, CGG, VK, OCJ) • Ketenaanpak is voor zware problemen, meestal is justitie al betrokken • Issues rond informatiedeling
Vlaanderen zet in op FJC’s • FJC is ruimer: alle relevante diensten samen, integraal begeleidingsplan, minder informatieuitwisseling, wel warme doorverwijzing • Justitiehuizen uitbouwen als structurele schakel tussen het justitieel en het welzijnsbeleid? • Inzetten = budget en mankracht vrijmaken
Meer lezen? • Handboek familiaal geweld, Politeia • Groen & van Lawick (2008), Intieme oorlog, Vangennep • Groenen, Jaspaert, Vervaeke (2011), Partnergeweld, als liefde een gevecht wordt, Acco • Genetello (2009), Kinderen en partnergeweld, wat nu?, Steunpunt AWW • Brochure ‘geweld in huis raakt kinderen’: www.steunpunt.be
Voornaamste bronnen • KRC dossier (n)ergens kind aan huis. Dak- en thuisloosheid vanuit kindperspectief, 2016 • Van Puyenbroeck, H., Wanneer het onvoorspelbare onvoorstelbaar reeël wordt. Analyse van ervaringen met gezinsdrama’s, Vlaamse Overheid, 2016. • Hermans, K., De strijd tegen dakloosheid, presentatie, 24 maart 2015 • Lescrauwaet D., Dossier beëindigen thuisloosheid, Steunpunt Algemeen Welzijnswerk, 2010 • FEANTSA European Housing Exclusion Index 2016 • Moss, K. & Singh, P., Women Rough Sleepers in Europe. Homelessness and victims of domestic abuse, Bristol, 2016 • Pieters, J., Italiano, P., Offermans, AM., Hellemans, S. Ervaringen van vrouwen en mannen met psychologisch, fysiek en seksueel geweld, Instituut Gelijkheid Vrouwen en Mannen, 2010
Dank u! helen.blow@steunpunt.be