Наврўзи байналмилалї муборак!
ХАТЛОН
БАНЇ ОДАМ АЪЗОИ ЯКДИГАРАНД
Нашрияи маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон Соли 90-уми нашр
№13 (3302)
ЉУМЪА, 19 марти соли 2021
www.khatlon-ruznoma.tj
E-mail: khatlon.tj@mail.ru
Тољикон яке аз миллатњои ќадимаи дунё ва дорои таърихи беш аз 6000 – сола буда, њанўз аз даврањои бостонї соњиби саводу ќалам, девону дафтар, илмдўсту адабпарвар, давлатсозу давлатдор, меъмору шањрсоз, шањрдору шањрнишин, яъне фарњангиву тамаддунсоз ва ободкору созанда ба шумор мераванд. Мо ифтихор дорем, ки Тољикистон, барњаќ, ватани Наврўз, Сада, Тиргон ва Мењргон аст. Њар кадоме аз ин љашнњо таърихи беш аз 6000 - сола дорад. Ва ин далел низ боиси ифтихори мост, ки Наврўзи бостонї имрўз љашни љањонї гардидааст. (Аз Паёми Президенти Љумњурии Тољикистон, Пешвои миллат муњтарам Эмомалї Рањмон ба Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон, 26 январи соли 2021)
ТОЉИКИСТОН ВАТАНИ НАВРЎЗ АСТ ПАЁМИ ТАБРИКИИ РАИСИ ВИЛОЯТИ ХАТЛОН ЌУРБОН ЊАКИМЗОДА БА МУНОСИБАТИ ЉАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАВРЎЗ
Њамдиёрони азиз! Наврўз бо накњату нафосат, паёми рангин ва љилваи нотакрораш ба диёри куњанбунёди мо сафою нусрат оварда, аз фарорасии соли пурфайзу бобаракат, бунёдкорию созандагї дарак медињад. Наврўз љашни эњёи табиат буда, фаротар аз дину фарњангњост ва њамин хусусияти волояш боис гаштааст, ки манзалати худро то замони мо аз даст надод, баръакс, дар замони соњибистиќлолии кишвар дар заминаи сиёсати хирадмандона ва фарњангпарваронаи Пешвои муаззами миллат муњтарам Эмомалї Рањмон шукўњу љалоли хоса касб карда, маќоми байналмилалї гирифт. Пешвои муаззами миллат зимни ироаи Паёми навбатии худ ба Маљлиси Олии мамлакат бо њисси ифтихор таъкид намуданд, ки Наврўз вожаи байналмилалї буда, дар тамоми љањон бе тарљума бо номи Наврўз истифода мешавад. Дар масири таърихи беш аз 6000-солаи худ миллати тољик доимо соњиби саводу ќалам, девону дафтар, илмдўсту адабпарвар, давлатсозу давлатдор, меъмору шањрсоз, шањрдору шањрнишин, яъне фарњангиву тамаддунсоз ва ободкору созанда буда, ин рисолати бузургро имрўз низ сарбаландона идома медињад. Мо ифтихор дорем, ки Тољикистон, барњаќ, ватани Наврўз аст ва боиси ифтихори мост, ки Наврўзи бостонї имрўз љашни љањонї гардидааст ва онро тољикона таљлил мекунанд. Ин иди зебои ниёгони мо, ки дар њама
давру замонњо аз љумлаи бузургтарин љашнњои муќаддаси миллї ва оини зиндагисози мардум ба њисоб меравад, њамчун рамзи корњои бањорї ва файзу баракати сол, пеш аз њама, ба кишоварзон неруву илњоми тоза ато мекунад. Њанўз њазорњо сол ќабл ниёгони фарњангдўсту тамаддунофари мо дар натиљаи мушоњидањои даќиќи нуљумї ба љашни Наврўз асос гузоштанд. Мањз бо шарофати Истиќлолияти комили сиёсї ва иќдомњои пайвастаи Асосгузори сулњу вањдати миллїПешвои миллат, Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон тамоми анъана ва суннатњои ниёгони мо дубора эњё гардида, миллати куњанбунёди тољик аз њастї ва маќоми волои хеш дар арсаи байналмилалї ба оламиён бори дигар мужда расонд. Наврўз дар фарњанги мо - тољикон рўзи нав, зиндагии нав, ба вањдат омадани инсонњоро талќин менамояд ва ин рукни муњим то кунун пос дошта мешавад. Агарчї борњо Наврўз аз љониби аљнабиён мавриди тањољум ќарор гирифта бошад њам, вале азбаски ба ягон дину мазњаб марбут набуд, боз аз нав дар љилои тоза зуњур кард. Яке аз суннатњои бисёр неку шоистаи Наврўз он аст, ки одамон ба истиќболи ин љашни фархунда макони зисту ашёи рўзгор ва сару либоси хешро нав ё тозаву озода мегардонанд, маданияти заминдориву зироаткорї ва боѓдориву ободгариро ривољ мебахшанд. Мутмаинам, ки дар соли таърихї, таљлили љашни умумимиллиамон, яъне 30-юмин солгарди Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон мардуми шарафманду зањматќарини вилояти Хатлон оинњои деринаи наврўзиро гиромї дошта, њар як оила дар ободониву хуррамгардонии мањал, бењдошти муњити зист, раванди созандагиву бунёдкорї, истифодаи оќилонаю самарабахши њар ќитъа замин сањми шоистаи худро мегузорад. Яъне, Наврўз барои мардуми мо натанњо хушнудиву шодмонї меорад, балки як восита ва айёми созандагиву ободкорї буда, ба пешрафту ободии њар як хонадон, кўчаю хиёбон ва шањру ноњия, дар маљмўъ, ба ободии вилоят мусоидат менамояд. Дўстию рафоќат, вањдату ягонагї, бохабар шудан аз њоли пирони рўзгордида, собиќадорони мењнат, ятимону бепарасто-
рон, кумак ба ниёзмандон аз љумлаи русуми неки наврўзист, ки, хушбахтона, дар вилояти Хатлон ин анъана то имрўз њифз шудааст. Дар пайравї ба сиёсати инсондўстона ва хайрхоњонаи Пешвои миллат шахсони саховатпеша ва эњсонкор, соњибкорони бонангу номуси вилоят имсол њам дар рўзњои таљлили Наврўзи байналмилалї ташаббусњои башардўстона нишон медињанд, ки ин њам далели сиёсати раъиятпарваронаи роњбарияти олии сиёсии кишвар ва дастгирии табаќаи хайрхоњ аз ин сиёсат аст. Дар доираи таљлили љашни 30-солагии Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистон ќомат афрохтани дањњо иншооти таъйиноти гуногун, аз ќабили мактабу кўдакистонњо, муассисањои тиббї, толору майдонњои варзишї, инчунин, бунёди корхонањои нави саноатию истењсолї, боѓњои фарњангию фароѓатї, боѓњои интенсивї, биноњои маишиву хизматрасонї ва хонањои истиќоматии баландошёна натиљаи зањмати ањлонаи мардуми диёрамон мебошад. Ин њама нишонаи возењи ободї, рушд ва торафт бењтар шудани шароити зиндагии сокинони вилояти Хатлон ба њисоб меравад. Ободкорињои феълї бо њадафу ормонњои волои созандаи сокинони сарбаланди вилояти Хатлон, хусусан дар давраи омодагї ба љашни бузурги миллиамон – сисолагии Истиќлолияти давлатї њамоњангии комил доранд. Шодиовар аст, ки Наврўз чун мунодии сулњу оромї, пиндору гуфтору кирдори нек ва ободкорињо моро ба сўйи музаффарияти наву фатњи ќуллањои баланди саодат, рўзгори осоишта, сулњу субот ва зиндагии орому осуда роњнамої мекунад. Аз ин хотир, халќи тољик ин иди азизу муътабар ва муќаддаси ниёгонро бо хурсандиву арљгузории беандоза таљлил карда, бењтарин орзуву ормонњои худро бо Наврўзи хуљастапай пайванд медонад. Тамоми оинњои ибратомўзи наврўзї моњиятан сарчашмаи бузурги ахлоќиву тарбиявї ва бунёдкориву созандагї мебошанд. Барои њар фарди огоњу солимфикр ин оинњо чун манбаи умеду ормонњои наљибу созанда ва василаи хештандориву љањоншиносї хизмат мекунанд. Бо таманниёти нек ба мардуми шарифи Хатлонзамин Наврўзро муборакбод гуфта, ба њар як хонадони мардуми кишварамон сарсабзиву шодкомї, зиндагии ободу осуда ва ба Тољикистони мањбубамон пешрафту шукуфоии беш аз пешро таманно дорам. Наврўзатон хуљаста бод!
НАВРЎЗ ШАЊСУТУНИ БИНОИ ХЕШТАНШИНОСИИ ТОЉИКОН АСТ Гулчини иќтибосњои наврўзї аз Паёму суханронињои Асосгузори сулњу вањдати миллї - Пешвои миллат, Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон Наврўз сарчашмаи гаронбањои маънавї ва воситаи муњими сарљамъ намудани њамаи сокинони кишвари азизамон-Тољикистон мебошад. Наврўз рамзи рўзи нав, ибтидои соли нав, ќосиди бањор, сарчашмаи њаёт, эњёи табиат ва иќдому амалњои неку созанда мебошад. Ба ќавли донишмандон, дар байни љашнњо он, чи бештар мавриди ќабули ом аст, Наврўзи љањонафрўз мебошад. Мо аз он хушбахтем, ки тамоми халќњои Осиёи Миёна дар рўзи љашни фархунда њамдигарро бо ибораи тољикии «Наврўз муборак!» табрик мекунанд. Аз љониби СММ ба њайси љашни љањонї пазируфта шудани Наврўз гувоњи он аст, ки одамони сайёра ба ин оини инсонпарварона эњтиром доранд. Тољикистон ба хотири маќоми љањонї гирифтани Наврўз яке аз кишварњои ташаббускор буд. Љашни бостонии Наврўз дар ватани аслии худ – Тољикистон бо шукўњу шањомат таљлил мешавад. Наврўз бо њама сифатњои некбинонааш ба хонадони мардум ва ба њар як фард паёми хуррамиву шодмонї ва хушбахтиву хонаободї меорад. Дар айёми иди Наврўз мардуми мо ба тозаву озода намудани хонаву манзили худ машѓул шуда, гулгашту хиёбон, боѓу майдонњоро ободу хуррам мегардонанд. Наврўз дар вуљуди инсонњо эњсоси дўстиву бародарї, мењру шафќат, эњтирому садоќат ва њамёриву њамзистиро бештар менамояд. Хони њафтсину њафтшини наврўзї ба ин суру шодмонї љилои бештар бахшида, аз хайру баракат ва фаровонию хушбахтї башорат медињад.
Наврўз љашни хислату амалњои нек буда, муњтавои асосии онро пиндори нек, гуфтори нек ва рафтори нек ташкил медињад. Бузургдошти Наврўз бузургдошти таърих ва тамаддуни башарист. Бахти баланди миллати сарбаланди тољик аст, ки љашни бузурги байналмилалии Наврўзро дар фазои истиќлолияти комил истиќбол менамояд. Пос доштани Наврўз њамчун суннати аљдодї барои њар яки мо амри њаётї ва рисолати муњими миллї ба шумор меравад. Наврўзи љањонї имрўз низ метавонад дар њамкориву њамгирої, сулњу созиш ва дўстиву њамдигарфањмии мардуми сайёра наќши муассир дошта бошад. Љашни Наврўз, илова бар ин, яке аз арзишњои ќадимї будани миллати тољик буда, тобеи ягон мафкура ё љањонбинии динию мазњабї нест. Ниёгони мо суннату анъанањои неки Наврўзро аз даврони бостонї њифз намуданд ва онро чун машъали фурўзон аз насл ба насл расониданд. Бинои хештаншиносии тољикон дорои ду шањсутун аст: яке, забони модарї ва дигаре, љашни Наврўз мебошад. Моро лозим аст, ки суннатњои волои ба гўшаи фаромўшї рафтаи Наврўзро зина ба зина эњё намоем. Дар айёми Наврўз њаёт ба марг, нур бар зулмот, некї бар бадї ва гармї бар сардї ѓалаба мекунад. Ёдгорињои Тахти Љамшед маълум намуданд, ки Наврўз дар ќаламрави 23 кишвари онрўзаи љањон љашн гирифта мешудааст. Наврўз метавонад ба њайси барномаи дўстиву бањамоии мардумони љањон истифода шавад.
Аз миёни урфу одатњои наљиби наврўзї бахшидани гуноњон, некї ба инсонњо, кумак ба ниёзмандон асрњо боз идома доранд.
Наврўз њамчун љавњари тобнок ва нишонаи љовидонаи тамаддуни халќи тољик њамеша нигоњдорандаи мардуми мо будааст.
Бо омадани Наврўз табиат зинда гардида, гармї бар сардї, рўшної ба торикї, њаракат ба оромї ѓалаба мекунад.
Наврўз дар замони Пешдодиён, Каёниён, Сосониён ва Сомониён маќоми умумимиллї касб карда буд.
Дар айёми љашни Наврўз одамон аз хурд то бузург бо њамдигар муомилаи нек мекунанд, бо нармї сухан гуфта, ба њам созиш мекунанд.
Наврўз дар сиришти њар шахс ахлоќи њамидаву мењру садоќат ва покизагии рафтору кирдор мепарварад.
Љањонишавии Наврўз њаќиќати таърихии ба асолати худ баргаштану эътироф шудани ин суннати аљдодиро ба воќеият табдил дод.
Наврўз барои миллати тољик китоби сарнавишт аст. Тањияи Њангомаи ИСМАТ
2
ХАТЛОН
ЉУМЪА, 19 марти соли 2021, №13 (3302)
Базми гул дар чамани Наврўз аст, Савти ѓул-ѓулфикани Наврўз аст, НАВРЎЗ БАДАЛ КАРД ДИЛИ ПИРУ ЉАВОНРО «Мо аз рисолаву осори бахшида ба Наврўз ва наврўзномањои сершумори гузаштагонамон хуб медонем, ки ниёгони мо њанўз аз замони шоњ Љамшеди бузургу хирадманд ин љашнро њамчун рамзи пайванди ногусастанї миёни табиат ва инсон, айёми покиву сафо, муњаббату дўстї, эњсону сахо ва бахшоишу самимият бо шукўњу љалоли хоса таљлил мекарданд. Зеро он тибќи илми ситорашиносї ба нахустин рўзи офариниши бањор, рўидани сабзаву љон гирифтани рўдњо, шукуфтани гулњо ва зинда шудани умеду орзу дар ќалби инсонњо ва муњимтар аз њама, ба лањзањои баробар шудани шабу рўз рост меояд. Яъне, Наврўз оѓози соли нав ва ибтидои таќвими нав мебошад». Эмомалї РАЊМОН Наврўз яке аз ќадимтарин љашнњои мардумї буда, мувофиќи сарчашмањо таърихи њафтњазорсола дорад. Дар ривоятњо Наврўз ба замони Каюмарсу Љамшед бармегардад ва муаллифи «Наврўзнома» Абўрайњони Берунї онро чунин шарњ медињад: “Мувофиќи боварњои мардуми ќадим њангомае ки замину осмон ва љирмњои кайњонї офарида шуданд, њама дар оѓоз бењаракат буданд. Сипас, бо амри Офаридгор хуршед ба њаракат даромад ва аз њамон замон нуќтае тулўъ кард, ки Фарвардин оѓоз мешавад. Аммо солњои баъд натавонист, ки дар замони муайян аз он нуќта њаракатро оѓоз кунад. Ин сабаб шуд, ки солшуморї даќиќ будани худро аз даст дињад. Гузаштани зиёда аз њазор сол хуршед тавонист, ки дар замони муайян аз њамон нуќта берун шавад ва аввалин касе, ки инро дарёфт Каюмарс буд ва ў амр намуд, то ин рўзро гиромї бидоранд ва њар сол аз он ба хушнудї истиќбол намоянд. Вожаи «Наврўз» аз ду љузъ, яъне «нав» ва «рўз» иборат аст. Порсиёни миёна онро
бо номњои «Нукрўз» ё «Нугрўз» ва дар талаффузи арабњо шакли «Нирўз» мегуфтанд. Донишманди бузург Абўрайњони Берунї шарњи даќиќи вожаи «Наврўз»-ро додааст, ки мувофиќи он Наврўз нахустин рўз аст аз Фарвардинмоњ ва аз ин љињат Наврўз ном гирифт, ки аввали сол мебошад. Хушбахтона, имрўз истиќлолият ва сиёсати хирадмандонаи Пешвои миллат ба мо имкон фароњам овардааст, ки фарњанги ќадимаи худро эњё намоем ва бењтарин суннатњову оинњои миллиро бори дигар рушду такомул бахшем. Имрўзњо Наврўз љашни љањонист ва зиёда аз 300 миллион нафар сокинони кишварњои њавзаи Наврўз аз он бо ифтихор таљлил менамоянд. Ба њавзаи Наврўз кишварњои Тољикистон, Эрон, Афѓонистон, Ўзбекистон, Ќирѓизистон, Озарбойљон ва боз чанд кишвари дигар дохил мешаванд, ки вожаи тољикии «Наврўз» барои њамаи онњо
ошнову мањбуб мебошад. Дар таърихи 18-уми феврали соли 2010 дар љаласаи 64-уми Ассамблеяи Генералии СММ, тањти фасли 49, ки унвони «Фарњанги љањон»- ро дорад, ќатъномаи «Рўзи љањонии Наврўз» ба тасвиб расид. Он бо пешнињоди кишварњои Тољикистон, Ўзбекистон, Эрон, Афѓонистон, Озарбойљон, Ќазоќистон, Ќирѓизистон, Туркия ва Туркманистон мавриди баррасї ќарор ёфтааст. Дар ќатънома гуфта мешавад, ки њамасола дар тамоми љањон 21март њамчун рўзи байналмилалии Наврўз таљлил гардад. Ин маъниро дар Точикистон чунин сурудаанд: Гулафшон гашт аз нав зиндагонї, Бишуд Наврўзи фаррухпай љањонї. Дар ин рўз анъанањои писандидаи гузаштагон нињолу гулшинонї, гузаронидани иди гулњо, љуфтбаророн, ободии кўчањо, мањаллаву ќабристон ва ташкили озмунњои мухталиф бо њавасмандии зиёд амалї мегардад. Наврўз љашнест, ки иртиботи комили љомеаро ба табиат собит месозад ва сокинони сайёраи нозанинро њушдор медињад, ки муњити солими зистро дар Замин њифзу пайгирї намоянд, чун худ љузъе аз ин сайёра мебошанд. Бањор дар баробари эњёи табиат ва ба њаракат овардани тамоми мављудоти зинда ба ќалбу рўњи инсон низ таъсири файзбор дорад, ба дараљае, ки дар нињоди њар фарди солим дилбастагиву эњсоси гуворое ба зиндагї тавќият меёбад. Гўё тамоми мављудоти зинда чун аввали соли шамсии Аљам, дар либоси љавонї ба љилва меоянд. Наврўз аст, ки рўњи љони инсонро ба љунбиш меоварад , мардумро ба сайри гулшану сањро мебарад, зебої ва саховати табиатро дар замири дилњо љойгузин месозад, ишќро ба њаёт, ба зиндагї, ба Замин-Модар, ба олами њастї, ба ёру диёр афзун мегардонад. Хоља Њофиз бо камоли малакутии хеш мардумонро њушдор медињад: Зи кўи ёр меояд насими боди наврўзї, Аз ин бод ар мадад хоњї ,чароѓи дил барафрўзї. Чун Наврўз дармерасад , њам љисман ва њам маънаван поку беолиш, оинасон беѓубор, гулосо тозаву тар бояд буд ва њама нопокиву олудагї, њама афкори нохушояндро аз худ дур биафканад. Агар
гуноње кардаї, бояд тавба бинмої, агар дилеро биранљондаї, узр бихоњї ва агар кинае ба дил гирифтаї, њатман онро дур биафканї, вагарна Наврўз бо ту нањоњад буд, вагарна аз файзу баракати Наврўз бенасиб хоњї монд. Наврўз айёми бахшоиши гунањон, бињил кардани гунањкорон аст, ќањриён гирењи чењрањо бикушоянд ва бо табассум ба њам дида дўхта, њамдигарро ба нишони оштиву дўстї ба оѓўш бигиранд ва ба њикмати ниёгон мувофиќ шаванд: Рўзи шодист, биё, то њамагон ёр шавем, Даст бо њам бидињему бари дилдор шавем. Наврўз љашни халќї мебошад ва дар њар мавзеъву минтаќа мувофиќи суннатњои бостонии хеш истиќбол мегиранд. Маросимњо ва рамзњои наврўзї чун гулгардонї, оростани дас-тархони њафтшину њафтсин, дуд додани њазориспанд ва афрўхтани оташ, расондан ва пухтани суманак, авлончакравии духтарон, ба китф орд пошидан, гирди сар намак гардондан, ба њам гул таќдим кардан ва ѓайра, аз пирўзии нур бар торикї, гармї бар сардї, хубї бар бадї, умедворї бар навмедї, љавонї бар пирї, шукуфої бар пажмурдагї, шарофат бар разолат дарак медињанд. Наврўз имрўз ба оинаи пурљилое табдил ёфтааст, ки дар он чењрањои шоду хуррам, бахту иќболи баланд ва рўзгори фирўзи њар як сокини Тољикистон равшану дурахшон таљассум ёфтааст. Наврўз аз мављи хурсандї, шодиву нишот, шўру шавќ ва хандањои дилангези кўдакону љавонон ва куњансолон шукўњи тоза ёфта, барнотар, дилангезтар ва неруманду тавоно гардидааст. Наврўз хуршеди заррини истиќлолият аст, ки Тољикистони озоду соњибиќболро ба сўи пешрафту тараќќиёт ва ояндаи тобону дурахшон мунаввар месозад. Бар мардуми фарзона, Наврўз муборак бод, Бо шеваи мењрона, Наврўз муборак бод! Тањияи Шералї ХОЉАЕВ
НАВРЎЗ ШУД ЉАЊОНЇ Наврўз нављавон аст, Наврўз љовидон аст. Аз рўзгори дерин, Зеботарин нишон аст. Фарњанги ѓаниву волои Наврўз саросар аз рамзњо иборат аст. Њар унсури њафтсину њафтшини дастрахони Наврўзї рамзњои худро дорад. Модарони пурњунари мо дар остонаи Наврўз ба умеди фаровонии њосилу сарсабзии рўзгор гандум месабзонанду аз афшураи он суманак мепазанд. Худи маросими пухтани суманак бо раќсу таронахонї сурурбахшу хотирмон сурат мегирад. Аз кўдакї Наврўзро бо шўру шавќ пешвоз мегирифтем. Њатто ду-се њафта пештар аз омадани Наврўз, яъне оѓози моњи март, аллакай мо ба пешвози Наврўз чорабинињо мегузаронидем. Бо дугонањоямон гулчинї, усмакашї ва санчилбозї мебаромадем. Бо омадани Наврўз замину замон ба љилва меояд, сокинони сарзамини Наврўз дар ин айём натанњо љомаи куњан аз тан бадар мекунанд, балки ботини хешро низ аз њама кинаву кудурат покиза месозанд. Таљлилу
30-солагии Истиќлолияти давлатии Љумњурии Тољикистонро низ љашн мегиранд, ки ин ифтихор аз гузаштаву имрўз аст. Пос доштани анъанањои ниёгон ва њифз намудани истиќлолияти ватани мањбубамон ќарзи њар як шањрванди шарифу ватандўсти кишварамон аст.
истиќболи сазовору хотирмони љашни аљдодї - Наврўзи Аљам бори дигар собит месозад, ки мардум дар њамдиливу хушњолии зиёд ва дастаљамъона ба љо овардани бењтарин нияту орзуњои худро бо Наврўз, ки соли нави аљдодонамон мебошад, пайванд медињанд. Њамчун рамзи некї рўзи мулоќоти Роњбари давлат бо намояндагони ањли зиё низ њар сол
дар арафаи ин љашни мубораки миллиамон доир мегардад. Бо ибтикори Президенти мамлакат, Пешвои муаззами миллат муњтарам Эмомалї Рањмон Наврўзи Аљам љашни љањонї шуд. Аз ин рў, Наврўзи даврони истиќлол бо шукўњу љалоли худ боз як неруи хосе зам намуд, ки Наврўз ба як љашни байналмилалї табдил ёфт. Имсол мардуми шарафманди тољик
Файзигули АБДУЛЛО, омўзгори муассисаи ѓайридавлатии таълимии «Колељи тибби иљтимоии шањри Бохтар»
ТАЪСИСИ МАРКАЗИ МАВЛОНОШИНОСЇ Дар арафаи љашни Наврўз дар Донишгоњи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав бахшида ба таъсисёбии Маркази илмїтањќиќотии “Мавлоношиносї” Конференсияи илмї-амалии љумњуриявї дар мавзўи «Маќоми Мавлоно Љалолиддини Балхї дар рушди илму адаби форсу тољик» баргузор гардид. Дар он Фирўза Шарифї, муовини раиси вилояти Хатлон, Давлатзода Сайфиддин Хайриддин, ректори ДДБ ба номи Носири Хусрав, мењмонон, омўзгорон ва донишљўёни донишгоњ иштирок доштанд. Дар оѓоз Давлатзода Сайфиддин Хайриддин, ректори донишгоњ, ќайд намуд, ки «Маркази илмї - тадќиќотии “Мавлоношиносї» дар маркази вилояти Хатлон њамчун макони муќаддас ва эњтиром ба гузаштагон дар ташвиќу тарѓиби бузургони миллат ва дар рўњияи хештаншиносї тарбия намудани насли љавон заминаи боэътимод мегузорад. Сипас, Фирўза Шарифї, муовини раиси вилояти Хатлон, сухани табрикии худро бахшида ба таъсисёбии Маркази илмї-тањќиќотии “Мавлоношиносї” расонида, барои иштирокчиёни конференсия муваффаќият хост. Дар конференсия оид ба “Вижагињои маљозї ва услубии воњидњои фразеологии
ѓазалиёти Љалолиддини Балхї”, тариќи онлайн маърўзаи муовини якуми вазири маориф ва илми Љумњурии Тољикистон Саломиён Мањмаддовуд шунида шуд. Њамчунин, оид ба “Ќиссаи «Юсуф ва Зулайхо» дар њафт шањри ишќи Мавлоно Љалолиддини Балхї” маърўзаи доктори илмњои филологї, профессори кафедраи назария ва таърихи адабиёти Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнй Элбоев Вафо, “Маълумоти аввалин шарњи «Маснавии маънавї» дар бораи Хоља Абулвафои Хоразмї” маърўзаи профессори Донишгоњи давлатии Хуљанд ба номи академик Бобољон Ѓафуров Султони Тољибой, “Назаре ба мафњуми най дар Маснавии маънавии Мавлавї” маърўзаи профессори Донишгоњи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав Таѓоймуродов Рустам, “Таносуби андешањои Мавлоно ва Носири Хусрав” маърўзаи номзади илмњои филологї, мудири кафедраи адабиёти Донишгоњи давлатии Хоруѓ ба номи М. Назаршоев Бењронов Љумъа шунида шуд. Рафти конференсияро њайати профессорону омўзгорони дигар донишгоњњо низ тариќи онлайн тамошо намуда, дар бањси илмї ширкат варзиданд. Маркази тањлилї-иттилоотии ДДБ
КАДБОНУЊОИ БЕЊТАРИНИ ВИЛОЯТ Бо маќсади рушди њунарњои мардумї, дарёфти кадбонуњои бењтарин, такмили мањорати кадбонугї ва намоиши мањорати ошпаззанони тољик озмуни «Кадбонуи бењтарин» бо ташаббуси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Њукумати Љумњурии Тољикистон ташкил гардидааст, ки даври вилоятии он дар сањни театри мусиќї – мазњакавии ба номи Ато Муњаммадљонови шањри Бохтар доир гардид. Дар баргузории озмун Раъно Рањимзода, сардори Раёсати кор бо занон ва оилаи маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон, Савсан Шарифзода, муовини сардори Раёсати фарњанги вилоят, Фариза Абдуллозода, сардори Раёсати кор бо љавонон ва варзиши вилоят, Асалмо Сафарзода, сармуњаррири рўзномаи вилоятии «Хатлон» ва дигар занони собиќадори вилоят ба њайси аъзои њакамон ширкат доштанд. Дар чорабинї кадбонуњои моњиру пешсафи 25 шањру навоњии вилоят иштирок намуда, мањсули дастранљи худро ба маъраз гузоштанд. Раъно Рањимзода, сардори Раёсати кор бо занон ва оилаи маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилоят, изњор дошт, ки ин озмун дар доираи эълон гардидани солњои 2019-2021 «Солњои рушди дењот, сайёњї ва њунарњои мардумї» ва таљлили љашни Наврўзи байналмилалї баргузор гардида истодааст. Аъзои њакамон аз мањсулоти омоданамудаи кадбонуњои моњири шањру ноњияњо дидан карданд. Хонњои омоданамудаи кадбонуњо, ки аз хўрокњои гуногуни миллї иборат буд, аз љониби њакамон ва дигар иштирокчиён бањои баландро соњиб гашт. Ин љо кадбонуњои моњир ва пешсафи вилоят Бибисоро Ќурбонова, Насиба Њалимова, Назокат Эркабоева, Зарина Каримова ва ди-
гаронро номбар кардан мумкин аст, ки бо омода намудани таом ва хўришњои гуногуни миллии бозгўкунандаи фарњанг, анъана ва таърихи ориёињои машриќзамин маќоми баландро соњиб шуданд. Кадбонуњо ба аъзои њакамон дар бораи тарзи омодашавии таом ва хўришњо, мањсулоти истифодашуда нафъи он маълумот доданд. Ѓолиби даври вилоятии озмуни «Кадбонуи
бењтарин» ноњияи Шањритус дониста шуда, бо туњфаи хотиравї ва диплом сарфароз гардонида шуд. Њамзамон, кадбонуњои шањри Норак ва ноњияи Абдурањмони Љомї љойи дуюмро ишѓол карда, бо диплому сипоснома ќадрдонї гардиданд. Кадбонуњои ноњияњои Муъминобод, Восеъ ва Вахш љойи сеюмро ишѓол карданд. Ѓолибони љойњои якум, дуюм ва сеюм ба даври љумњуриявии озмун роњхат гирифтанд. Кадбонуњои фаъоли дигар шањру навоњї барои иштирок ва сањмгузорї дар ташкили намоиши мањсули дастпаз бо Сипосномаи Раёсати кор бо занон ва оилаи маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон сарфароз гардонида шуданд.
КОНФЕРЕНСИЯИ ИЛМЇ БАХШИДА БА ЉАШН Дар толори маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатии шањри Бохтар конференсия тањти унвони «Наврўз - унсури тањкимбахши вањдати миллї» бо иштироки Рудобаи Мукаррам, раиси Кумитаи иљроияи Шўрои њаракати љамъиятии вањдати миллї ва эњёи Тољикистон, Абдулќодир Талбаков, директори китобхонаи «Лоњутї», Њамза Камол, доктори илмњои таърих, профессор, Амиршои Хатлонї, муовини раиси Шўрои њаракати љамъиятии вањдати миллї ва эњёи Тољикистон дар вилояти Хатлон, Љумъахон Мењмондўстзода, мудири шуъбаи рушди иљтимої ва робита бо љомеаи дастгоњи раиси шањр, инчунин, намояндагони ташкилоти љамъиятї, омўзгорон ва донишљўёну хонандагони макотиби миёнаву олии шањри Бохтар гузаронида шуд.
Дар рафти конфронс иштирокдорон оид ба арзишњои Наврўзи байналмилалї дар доираи суханони Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон, ки фармудаанд: «Наврўз хислати бузурги зебоипарастиву мењмоннавозї ва накўкориву хайрхоњиро дар ќалби инсонњо љо намуда, табиатро бедор месозад, равшаниро бар зулмот, гармиро бар сардї пирўз мегардонад ва шодиву сурури мардумро ба зиндагї бештар мегардонад» изњори назар карданд. Сипас, дигар иштирокчиёни конфронс баромад карда, њамагонро ба поянда нигоњ доштани вањдати миллї ва якдиливу иттифоќї даъват намуданд. С.АЗИЗОВ, “Хатлон”
3
ХАТЛОН
ЉУМЪА, 19 марти соли 2021, №13 (3302)
То фалакњо сухани Наврўз аст, Тољикистон Ватани Наврўз аст. КИШТИ ЗЕРИПЛЁНКАГИИ ПУНБАДОНА Хатлон вилояти калонтарини аграрї мањсуб ёфта, кишоварзони он аслан, ба соњаи пахтакорї машѓул мебошанд. Бо маќсади дар муњлати муайяншуда гузаронидани кишти пунбадона хољагидорони шањру ноњияњои вилоят њамаљониба омодагї гирифтаанд, техника ва мошинолоти кишоварзиро ба хатти тайёр гузошта, мувофиќи дурнамо имсол дар майдони 124 њазор гектар кишти пунбадона мегузаронанд, ки нисбат ба соли гузашта 500 гектар зиёд мебошад. Дар рўзњои омодагї ба Наврўзи фархундапай бо иштироки муовини Сарвазири мамлакат Давлатшоњ Гулмањмадзода, раиси вилояти Хатлон Ќурбон Њакимзода, масъулини соњаи кишоварзї ва бо дуои неки пирон дар хољагии тухмипарварии ба номи Эргаш Султонови ноњияи Дўстї, кишти пунбадона оѓоз ёфт. Хољагии тухмипарварии ба номи Эргаш Султонов дар Љамоати дењоти “Љиликул”-и ноњия яке аз хољагињои калонтарини тухмипарварї мањсуб меёбад. Мутахассисон ва дењќонони пуртаљриба ният доранд, ки дар майдони 350 гектар кишти пахтаи навъи “Хатлон-2014” гузаронанд. Ќобили зикр аст, ки Љамъияти сањомии пўшидаи «Љунтай – Хатлон – Син Силу» дар ноњияи Дўстї тўли чанд сол аст, ки дар њамкорї бо хољагидорони ноњия дар мавзеи Гаровтї ба пахтакорї машѓул мебошад. Бо иштироки мењмонон, дар ин мавзеъ низ ба кишти зериплёнкагии пунбадона, ки тариќи ќатрагї обёрї мегардад, оѓоз бахшиданд. Мувофиќи дурнамо дар
мавзеи Гаровутї бояд дар майдони 3 њазор гектар кишти зери плёнка гузаронида шавад. Мутахассисони чинї дар њамбастагї бо кишоварзони ноњияи Дўстї аз навъи тухмии «Синзиян-39» истифода мебаранд, ки ин навъи тухмї ба иќлим ва хоки ин мавзеъ мутобиќ буда, њосили дилхоњ низ медињад. Њамчунин, мењмонон аз фаъолияти сањмдорони хољагии ба номи Эшбек Сатторов дидан намуданд. Дар хољагии мазкур дар майдони 2 гектар ба тариќи таљрибавї кишти зериплёнкагии картошка гузаронида шуд. Ш. САИДЗОДА
ПАРВАРИШГОЊИ ДАРАХТОНИ ОРОИШЇ Хољагии дењќонии дарахтони ороишии “Сайидон” аз хољагињои навтаъсисе ба њисоб меравад, ки соле пеш бо маќсади таъмини эњтиёљоти кишвар бо нињолу дарахтони нодири ороишї таъсис дода шудааст. Сайидхўља Азизов, роњбари хољагии мазкур, солиёни зиёд дар кишварњои Олмону Сербия таљрибаи нигоњубину парвариши дарахтони ороиширо аз бар намуда, имрўз, ба хотири рушди соњаи боѓњои ороишї дар ватани худ саъю талош дорад. Ба гуфтаи ў давоми ду соли аввали фаъолияти хољагидорї ба онњо муяссар гашт, ки дар як гектар замин боѓи дарахтони нодирро бунёд намоянд. Дар њоли њозир дар як ќитъаи хољагї зиёда аз 750 бех нињолу дарахтони ороишии нодир парвариш карда мешавад, ки дар бозорњои дохилу хориљ аз кишвар арзиши баланд доранд. - Мо нињолу ќаламча ва тухмии дарахту гулбуттањои ороиширо аз кишварњои Олмону Сербия ва дигар мамлакатњои аз лињози рушди боѓњои ороишї пешрафта дастрас менамоем. Гарчанде барои бунёди боѓњои нодир ва афзоиши дарахтони ќиматбањои ороишї ваќту маблаѓњои зиёд сарф мешавад, аммо рушди ин самти боѓдорї барои кишвари мо нињоят муњим аст. Зеро бо мурури бењбудии сатњи
зиндагї талаботи љомеа ба боѓњои фароѓатии намунавї ва истироњатгоњњои дорои дарахтони нодир зиёд шуда истодааст. Азбаски дар кишвари мо хољагињои дар самти парвариши дарахтони нодир ангуштшуморанд, хоњишмандони ин навъ то имрўз дарахтони ороиширо бо нархи гарон аз хориљи кишвар дастрас менамоянд. Дар хољагии дењќонии дарахтони ороишии “Сайидон” 12 нафар, аз љумла 4 бону, ба нигоњубини дарахтони ороишї ва парвариши дигар зироатњои барваќтї машѓуланд. Имсол хољагидорон дар марзњои њосилхези хољагї 3 гармхонаи парвариши зироатњои барваќтиро ба роњ мондаанд. Њодихўља Файзиев, сардори гармхонањои хољагии дењќонии “Сайидон” бо сипосу шукргузорї аз имкониятњои фароњамнамудаи муассисони хољагї изњор медорад, ки таъсиси хољагии мазкур ва ташкили гармхонањои замонавии парвариши мањсулоти барваќтї бо усулњои замонавї аз иќдомњои навбатии соњибкорони ватандўст мебошад. Ба роњ мондани усулњои наву замонавии кишту парвариши сабзавоту дигар мањсулоти ниёзи мардум имкон медињад, ки дар баробари таъмини бозори истеъмолї бо мањсулоти тару тозаи барваќтї, њамчунин, сокинони дењот ба шуѓлњои баландмузд фаро гирифта шаванд.
Коргарзанони хољагии дењќонии “Сайидон” изњори хушнудї аз он доранд, ки дар баробари дарёфти шуѓлњои музднок онњо асрори парвариши дарахтони нодирро аз худ намуда, дар рушду нумўи ин самти боѓдорї дар вилоят замина мегузоранд. Масъулияти парваришу солимии нињолу дарахтони нодирро дар ин хољагї агрономи љавон Парвина ба зимма дорад. Воќеан, њоло, ки хољагињои дењќонї ба мутахассисони соњаи кишоварзї эњтиёљи зиёд доранд, ў аз бонувони ангуштшуморест, ки ба њайси агроном дар пешбурди фаъолияти кишоварзї ба хољагињои дењќонї њамкорї менамояд. Ба гуфтаи дењќонони соњибтаљриба ваќти он расидааст, ки хољагидорон љињати омода намудани кадрњои соњаи агрономї иќдом намуда, фарзандони худро барои идомаи тањсил дар муассисањои оливу касбии соњаи кишоварзї тарѓибу роњнамої намоянд. Зеро рушду нумўи соњаи кишоварзї ва љавобгўи талаботи замон истењсол намудани мањсулоти кишоварзї бидуни аз бар намудани таљрибаи пешрафтаву доштани мутахассисони варзидаи соња ѓайриимкон аст. Љ. САФИДДИНОВ, «Хатлон»
МАЉМААИ ОБТАЪМИНКУНЇ БАРОИ 7 НОЊИЯ Аз љониби Маркази идораи лоињаи рушди инфрасохтори мањаллї (коммуналї) дар Љумњурии Тољикистон бо дастгирии молиявии Бонки љањонї ва дар њамкорї бо Вазорати энергетика ва захирањои оби Љумњурии Тољикистон, Корхонаи воњиди давлатии «Хољагии манзилию коммуналї» ва маќомоти иљроияи мањаллї дар њафт ноњия: Восеъ, Кўшониён, Вахш, Балхї, Дўстї, Левакант ва Љайњун сохтмони аввалин маљмааи обтаъминкунии умумї ба роњ монда мешавад. Зимни татбиќи Лоињаи обтаъминкунї дар дењот ва бењдошт дар ноњияи Восеъ моњи декабри соли 2020 сохтмони маљмааи обтаъминкунї барои дењањои ноњия оѓоз ёфт. Айни замон дар Љамоати дењоти ба номи М. Мањмадалиев 56 фоизи корњои сохтмону васлкунї ба анљом расидаанд. Њамчунин, айни замон корњои тарроњї ва љустуљўї дар маљмааи обтаъминкунии байниноњиявии Вахш, ки гурўњи ноњияњои Вах-
ши вилояти Хатлонро фаро мегирад, идома доранд. Баъди ба итмом расидани он соли 2025 дар ноњияњои интихобшудаи вилояти Хатлон беш аз 400 њазор нафар бо оби тоза ва хушсифат таъмин мешаванд. Комрони БАХТИЁР
Фестивали дўстї
ДАРАХТИ ДЎСТЇ БИНШОН...
Дар шањри Бохтар фестивали дўстии љавонон тањти унвони "Дарахти дўстї биншон..." дар мавзўи "Арљгузорї ба арзишњои миллию давлатдорї" бо иштироки раиси Кумитаи кор бо љавонон ва варзиши назди Њукумати Љумњурии Тољикистон Абдулло Рањмонзода, муовини раиси вилоят Фирўза Шарифї, сардори Раёсати Вазорати корњои дохилї дар вилояти Хатлон Искандар Солењзода ва дигар роњбарону кормандони маќомот доир гардид. Бо ибтикори Кумитаи кор бо љавонон ва варзиши назди Њукумати Љумњурии Тољикистон дар њамоиш, њамчунин, 143
нафар гирандаи стипендияи мазкур аз шањру ноњияњои вилояти Хатлон ва 100 нафар љавонони фаъол ширкат доштанд. Мавзўи асосии љамъомад, пеш аз њама, масъалањои арљ гузоштан ба муќаддасоти миллї, шомил нашудан ба њаргуна њизбу њаракатњои гуногун, роњ надодан ба кирдорњои бадахлоќона, масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд, пешгирї аз беморињои сироятиро дарбар мегирифт. Инчунин, барои тарбияи насли љавони имрўза аз тарафи роњбарон маслињатњои муфид дода шуд, ки минбаъд љавонон аз њушёриву зиракии худ хуб истифода мебаранд. -Дар тўли 30 соли соњибистиќлолї мо роњи садсоларо тай кардем. Ин роње буд, ки Пешвои муаззами миллат нишон дод ва роње буд, ки воќеан, моро ба сўйи саодати комили миллї рањсипор сохт,-изњор дошт Абдулло Рањмонзода, раиси Кумитаи кор бо љавонон ва варзиши назди Њукумати Љумњурии Тољикистон. Дар охир, аз тарафи кумита фаъолон барои иштирок дар корњои љамъиятї, таъмини тартибот дар љомеа, тањкими ќонуният, сафарбар намудани ќувваи љавонон ба корњои созанда ва ба ин васила пешгирии гаравиши онњо ба омилњои номатлуби иљтимої бо Сипоснома ва туњфањои пулї ќадрдонї карда шуданд. Фирдавс УМАРОВ
Мењрнома Дар Паёми Пешвои миллат, Президенти Љумњурии Тољикистон муњтарам Эмомалї Рањмон ба Маљлиси Олии Љумњурии Тољикистон “Дар бораи самтњои асосии сиёсати дохиливу хориљии Љумњурии Тољикистон” ба масъалаи наќши љавонон дар њаёти љомеа, рушди истењсолот диќќати љиддї дода шудааст. Ќайд гардид, ки љавонони даврони истиќлолият дар тањсил, хизмат дар сафњои Ќуввањои Мусаллањ ва дигар самтњо боиси ифтихор мебошанд. Имрўз њис карда мешавад, ки љавонон аз уњдаи њама кору вазифае, ки дар наздашон гузошта шудааст, ба хубї мебароянд ва ин нук-
БА ХИЗМАТИ ВАТАН СОДИЌЕМ та дар Паёми Пешвои миллат бо тантана садо дод. Ин боварии Љаноби Олї гувоњї аз он медињад, ки љавонон то дараљае арзандаи замонанд. Ман њангоми мактабхониам ба гўштини љопонї шавќ доштам ва ба тамрин мерафтам. Дар чандин мусобиќањои вилоятию љумњуриявї иштирок намуда, соњиби љойњои ифтихорї гардида, сазовори медалњои тиллову нуќра шудам. Шавќам, ки ба варзиш зиёд буд, баъди хатми макта-
би тањсилоти миёнаи умумии №45-и ноњияи Ёвон ба Академияи ВКД-и Љумњурии Тољикистон дохил шудам. Њоло курсанти бахши дуюми факултети њуќуќшиносї мебошам. Имсол ба он мушарраф шудам, ки ба ман барои рафтори намунаву дониши хубу аъло унвони сержанти хурди милитсия доданд. Ин маро водор мекунад, ки боз њам дар хондану рафтор намуна бошам. Зеро Љаноби Олї, Пешвои миллат дар њама суњбату вохўрињояш бо
сокинони љумњурї дар бораи љавонон бо таваљљуњи хоса сухан мегўяд. Мо-љавонони даврони соњибистиќлолї бояд ба ин ѓамхорињои Сарвари давлат ба њисси ватандўстї, дониши хубу аъло, рафтору гуфтори нек љавоб гардонем. Бо бовариву сарфарозї мебояд гуфт, ки чунин имконият, бахти баланд духтаронро мањз дар даврони соњибистиќлолї насиб гардидааст. Олуфтамоњи ЛАТИФ
БОЗИЊОИ НАВРЎЗЇ Бузкашї як навъи маъмули варзиш буда, дар айёми љашни Наврўз барпо мешавад. Ин мусобиќаи мардумї дар байни халќњои гуногуни Осиёи Марказї васеъ пањн шудааст. Бозињои варзишии арѓамчинкашї, тирандозї, лаклакбозї (як хел бозии бачагон, ки аз коѓаз чизе месозанд ва мисли бодбарак њангоми шамол ба ресмон баста мепаронанд), бандпарї (љањидан aз болои арѓамчин) ва чанде дигар дар айёми фарорасии љашни Наврўз иљро мешуданд. Бузкашї, кубкорї, човандозї яке аз навъњои варзиши миллї буда, аз ќадимулайём дар байни мардумони Осиёи Марказї ва Афѓонистон, аз љумла тољикон маъмул аст. Бузкашї бо асп баргузор мешавад. Дар гузашта бузкашї бештар дар фасли зимистон ва ё ба муносибати љашне, бахусус Наврўз, баргузор мегардид. Дар замонњои пеш шахсони сарватманд њангоми хатнасур, гоње дар љашни арўсї низ бузкашї барпо мекарданд. Тарзу усул ва ќоидањои бузкашї дар тамоми ноњияњои Тољикистон ќариб монанд аст. Нахуст майдони баргузории мусобиќа интихоб мешавад. Саворон ё худ човандозон (теъдоди онњо то 150 нафар ва бештар аз ин њам мешавад) ба ин майдон њозир мешаванд. Баъд як аспсавор буз ё баъзан гўсолаи сарбуридаи чанд рўз пеш дар об хобондаро дар нуќтаи муайяне ба замин мепартояд. Ин дам анбўњи саворон ба гирифтани буз талош мекунанд ва бузкашї сар мешавад. Дар бузкашї шахсе ѓолиб дониста мешавад, ки бузро аз замин бардошта ва ё бузи аз замин бардоштаро аз дасти човандози дигар зўран гирифта ба марра (таќрибан 300500 метр) бурда расонад. Човандозе, ки аз миёни анбўњи раќибон бузро ба
марра мерасонад, њатман соњиби љоиза мешавад. Ин љоиза метавонад ашё ё матои арзишманду гаронбањо бошад, ба мисли љомаву ќолин, гўсфанду гову шутур (дар замони муосир аз телевизор то автомобил) ва ѓайра. Њангоми бузкашї бо чилбур ё ресмон ба ќоши зини асп бастани пойи
буз маън аст. Бузкашї ба вижа дар Афѓонистон хеле мањбубият дорад. Њукумати ин кишвар бузкаширо расман чун љузъи варзиши аслї эълон дошта, дар пойтахти ин кишвар-шањри Кобул майдонеро низ ба таври хос барои ин бозї људо кардааст. Бузургтарин маросими бузкашї дар Афѓонистон дар рўзи зодрўзи шоњи собиќи Афѓонистон Муњаммад Зоњиршоњ (асри 20) доир мегардид. Баъдан ин маросими пуршукўњ њамасола дар рўзи СММ баргузор мегашт. Дар бузкашии Афѓонистон ба воситаи суруд ташвиќ намудани бузкашон хеле маъмул шудааст. Њангоми бузкашї сарояндае дар он љо ширкат намуда, номи савора (бузкаш), пулдињанда, шахсияти маъруфро гирифта, дар ќолаби тарона ўро ситоиш мекунад. Бо навбат саворон, тарафдорон ва мухлисони онњо ба сароянда маблаѓе медињанд ва сароянда дар раванди таронасарої бадоњатан номи онњоро дар матн ворид намуда,
онњоро тавсиф менамояд. Соли 1957 дар љумњурињои Осиёи Марказї, аз љумла дар Тољикистон (дар Наврўзгоњи шањри Душанбе) бузкашї њамчун намуди мустаќили варзиш ба расмият дароварда шуд. Човандозони тољик дар мусобиќањои љумњуриявї ва собиќ Иттињоди Шўравї оид ба бузкашї фаъолона ширкат намуда, 14 маротиба љойи аввал, як маротиба љойи дуюм (1976) ва як маротиба љойи сеюмро (1977) соњиб шудаанд. Солњои 1998-2001 намояндагони якчанд давлати Осиёи Марказї барои њамчун намуди варзиш ба сатњи байналмилалї баровардани бузкашї кўшиши зиёд ба харљ доданд. 10 ноябри соли 2001 дар шањри Бишкек бо ташаббуси љумњурињои Тољикистон, Ќирѓизистон, Ќазоќистон ва Ўзбекистон Федератсияи байналмилалии кок-бору ташкил карда шуд, ки баъдтар Федератсияи байналмилалии кок-бору ва пойга ном гирифт. Њоло ба он 11 давлати љањон дохиланд. Мусобиќањои кок-бору (бузкашї) ва пойга аз рўйи ќоидањои байналмилалї баргузор мегардад. Федератсияи кок-боруи Љумњурии Тољикистон 3 ноябри соли 2001 таъсис ёфтааст ва аз 27 ноябри соли 2007 бо номи Федератсияи кокбору ва пойгаи Љумњурии Тољикистон фаъолият дорад. Њоло федератсияи мазкур ѓайр аз бузкашї ду намуди пойга: пойгаи равон (бемонеа) ва пойгаи монеадорро инкишоф додааст. Дастаи мунтахаби Тољикистон оид ба кок-бору ва пойга дар бисёр мусобиќањои байналмилалї дар давлатњои Ќазоќистон, Хитой, Ўзбекистон, Ќазоќистон, Афѓонистон ширкат варзида, соњиби љойњои ифтихорї гаштааст. Тањияи ГЕСЎ
4
ХАТЛОН
ЉУМЪА, 19 марти соли 2021, №13 (3302)
Ба муродаш њама дилдода расад, Њама дар анљумани Наврўз аст, Тољикистон Ватани Наврўз аст. Ба њама бахти худода расад, Хушхабар
ШЎРОИ РУШДИ СОЊАИ ИТТИЛООТ ТАЪСИС ЁФТ Бо маќсади мусоидат ба рушди воситањои ахбори омма, аз љумла матбуоти даврї, телевизион ва радио дар вилояти Хатлон, њамоњангсозии фаъолияти маќомоти њокимияти давлатї, воситањои ахбори омма ва созмонњои љамъиятї, татбиќи амалии сиёсати давлатї дар соњаи иттилоот бо ќарори раиси вилоят Шўрои рушди соњаи иттилооти назди маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон таъсис дода шуд. Тибќи ин ќарор, таъмини њамкории мутаќобилаи маќомоти давлатї бо воситањои ахбори омма, ташкилотњои љамъиятї, рўзноманигорон, гурўњњои эљодї, тањияи пешнињодњо оид ба амаликунии самтњои асосии сиёсати давлатї дар соњаи иттилоот, љалби сармоягузорї барои таќвиятбахшии пойгоњи техникии идораи ВАО дар вилояти Хатлон, муайян намудани самтњои афзалиятноки сиёсати давлатї дар соњаи иттилоот, ташаккули фазои иттилоотї ва таъмини амнияти иттилоотї дар вилояти Хатлон, тањияи пешнињодњо доир ба бењсозии вазъи фаъолияти ВАО дар вилояти Хатлон, ташкили њамкории маќомоти иљроияи мањаллии њокимияти давлатї, ташкилотњои љамъиятї, созмонњои
журналистї, инчунин, ташкилотњои байналмилалї дар соњаи иттилоот, тањияи санадњои меъёрии њуќуќї доир ба масъалањои дастгирии техникии идорањои ВАО, њавасмандгардонии ањли эљоди вилоят, бењтаргардонии шароити корї дар телевизион, радио, нашрияњои вилоятї ва шањрию ноњиявї, амалї намудани чорабинињо оид ба дастгирии соњањои синамо, табъу нашр ва матбаањои вилоят, баргузор намудани конфронсњои илмию амалї доир ба масъалањои рўзмарра ва дурнамои рушди матбуоти даврии вилояти Хатлон ва ѓайра, аз љумлаи вазифањои Шўрои рушди иттилоот унвон шудаанд. Њайати Шўро аз њисоби намояндагони маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон, маќомоти давлатї, воситањои ахбори омма ва аъзои иттињодияњои љамъиятї ташкил карда мешавад. Љаласањои Шўро дар муњлатњои муќаррарнамудаи Низомнома, вале на камтар аз як маротиба дар шаш моњ баргузор мегардад. Шуъбаи иттилоотию тањлилии дастгоњи раиси вилояти Хатлон
Яке аз арбобони санъати тољик Неъматулло Тиллоев машњур бо номи Ќорї Неъматулло имсол ба синни мубораки 100 расид. Ќариб як аср аст, ки мардуми Хатлон, хосса сокинони Кўлоб ўро бо номи Ќорї Неъматуллои сурнайнавоз мешиносанд. Неъматуллоро њамчун чењраи њунарманди асил медонанду њурмату эњтиром менамоянд. Ин марди њунармандро дар тўю маърака ва сањнањои хурду калон дидаанд, вале аз рўзгори воќеии ў чандон огоњї надоранд. Бо ибтикори маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба 100-солагии Неъматулло Тиллоев дар театри мусиќїмазњакавии ба номи Сайдалї Вализода, ки соњибљашн беш аз 50 сол дар он фаъ-олият кардааст, чорабинии тантанавї баргузор шуд. Дар сањни театр Ќорї Неъматулло бо дўстону њамкасбон ва фарзандону наберагон суњбат мекарду аз фаъолияташ дар ин макон ёдовар мешуд. Соли 1936 дар шањри Кўлоб театри халќї ба кор шурўъ кард. Сарварони аввалини театр Жорж Вилямс, Муњаммадљон Боиров ва В. Смирнов буданд. Ќорї Неъматулло аз синни 16-17-солагї њамроњи устоди аввалинаш бобои Чоли сурнайна-
СУРНАЙНАВОЗЇ КАСБИ ЎСТ
воз дар тўю маъракањо иштирок мекард. Љидду љањд ва шавќу њавасаш ба скрипка, ѓижжак ва сурнайнавозї рўз аз рўз меафзуд. Устодон дар шахсияти Неъматулло њунаманди ояндаро медиданд, онњо њам кўшиш мекарданд, ки ў нозукињои њунарњои халќиро бо тамоми нозукињояш азбар намояд. Соли 1941- 1942, ба њукми таќдир, дар њаёти шахсии Неъматуллои љавон мусибати сангине рўй дод, ки то имрўз ў ранљ мекашад. Он ваќтњо
касалии гул бисёр дар ављ буд, касе, ки ба ин дард гирифтор мешуд, њатман ягон узваш фалаљ мегашт. Неъматуллои љавонро аз ин дарди он солњо бедаво аввал чашми чап ва баъдан чашми росташ ољиз шуду дунёи равшан барои љавони 21-сола абадан торик гашт. Баъди ин њодиса ба номи зебои Неъматулло калимаи Ќорї илова шуд. Мардум ўро минбаъд Ќорї Неъматулло ном мебурданд. Аз он рўзњо то ин дам Неъматулло дар театр кор мекарду дунёро бо чашми дил медид. Дигаргунињои зодгоњаш, љои кораш ва кишварашро дигарон ба ў ќисса мекунанд. Дар пештоќи бинои театр намоишгоњи асбобњои мусиќї, аксњо, ки таърихи фаъолияти ин шахсияти фарњангиро бозгўанд, ташкил намуданд. Дар оѓози чорабинии тантанавї нахуст муовини раиси шањри Кўлоб Орзу Њамидиён соњибљашнро аз номи маќомоти иљроияи њокимияти давлатии шањри Кўлоб табрик гуфта, ба ў сипоснома ва туњфањо таќдим кард. Аз номи МИЊД вилояти Хатлон низ Сипоснома ва туњфањо ба соњибљашн су-
ЊАМЌАДАМИ ВОДИИ ЗАРНИСОР Њар гоњ ба рўзномаи ноњиявии “Вахш”-и ноњияи Вахш биоям, суњбати самимиамон бо муњаррири рўзнома Мирзомуддин Икромов то дер давом мекунад. Ба рўзнома ва кормандони он мењри беинтињо дорам. Чун ќадам ба даргоњи рўзнома мемонам, вуљудам моломоли шодиву фарањ мешавад. Охир, замоне дар њамин рўзнома кор карда, бо нони њалоли рўзноманигорї њаёт ба сар бурдаам. Аз ин рў, ин даргоњи муќаддас бароям азиз аст... Мирзомуддин Икромов, наќл намуд, ки рўзномаи “Вахш” таърихи пуршарафе дорад. Шумораи нахустини он соли 1932 бо номи “Зарбдори сохтмони Вахш” чоп шудааст. Њамон солњо дар назди идораи рўзнома мањфили адибони љавон амал мекард, ки ба он шоири љавон, яке аз муњаррирони нахустини рўзнома Мирсаид Миршакар роњбарї мекард.
Чакидаи хомаи навќаламон дар сањифаи адабии рўзнома чоп мешуд. Рўзномаи дигаре бо номи “Ударник Вахшстрой” ба забони русї чоп мешуд. Ибтидои солњои сиюм дар сохтмони умумииттифоќии “Вахшстрой” намояндагони бештар аз 42 миллату халќиятњои собиќ иттињодияи шўравї бо рўњбаландї фидокорона мењнат мекарданд. Моњи сентябри соли 1933 пеш аз муњлат, бори нахуст, тавассути канали магистралии Вахш ба ин водии сўзон оби њаётбахши дарёи Вахш равон гардид. Коргарон ба об гулдастњои рангоранг мепартофтанд, то ки чўли сўзон ба гулистон, ба макони ободу зебо, диёри нозанину бињиштосо табдил ёбад, яъне ѓунчаи орзуи сохтмончиён шукуфад... - Муњаррирони баъдинаи рўзномаи “Вахш” Толибљон Неъматов, Аъзамљон Мўсоев, рўзноманигорон Рўзї Назифов,
Мирзо Сулаймонов, Сотимбой Саймуъминов, Нуралї Шералї, Шукурулло Мањмадалиев, Хосият Њалимова, Зуњуриддин Суярї, Пиримќул Сатторї, нависанда Мустафо Шарќї ва дигарон дар даврањои гуногуни таърихї дар хушсифату хонданбоб баромадани рўзнома зањмат кашиданд. Имрўз мо-коллективи эљодии рўзнома анъанаи пуршарафи рўзноманигорони номдорамонро давом медињем, - гуфт М. Икромов. Воќеан, кори рўзнома, бахусус чопи он, солњои њафтод осон набуд. Њуруфчинњо дар матбаа маќолањоро дар гранка омода менамуданд, рўзноманигорон бошанд, ѓалатњои онро ислоњ мекарданд. Рўзнома ба чоп тайёр мешуд, вале баъзан аз маќомоти болої маводњои нав ворид мешуд. Ба рўзноманигорон ва мусањњењон лозим меомад, ки то нисфишабї ва баъзан то рўз шумораи нави
рўзномаро ба чоп омода созанд. Њарф ба њарф чида, ќолаби сањифаро пур кардан кори зањматталаб буд. Бо вуљуди ин рўзнома њамќадами замон буду навгонињо, ташаббусњо, таљрибаи пешќадамро барои ибрат ба муштариён мерасонд. Олимон ба хулосае омаданд, ки агар дар љањон кореро мушкил гуфтан љоиз бошад, пас ин касби рўзноманигорист. Одатан, дар рўзнома одамони софдилу ба корашон содиќ кор карда, афкори умумро ба мардум сари ваќт мерасонанд. Рўзноманигорон покдиланду ба дарди корафтодагон шифо мебахшанд, бањри ислоњи нуќсону камбудињо чорањо меандешанд. Бо њама дўсту бародаранд, вале ба камбудињо, нуќсонњо, иллатњое, ки ба рушди ин ё он соња халал мерасонад, муросо намекунанд. Дар айёми соњибистиќлолї диёри арљманди мо ба дараљае тараќќї кард, ки дар замони
Иттињоди Шўравї накарда буд. Мардуми мо эљодкоранд, зебоипарастанд, муъљизакоранд, дар нињоди хеш тухми накуї мепарваранд, механданд, шодмонї мекунанд, хушбахтанду њар кунљу канори кишварро ба диёри дилкашу зебо табдил медињанд. Аз ин пешравињо, дигаргунињо ањли ќалам илњом гирифта, дар васфи ќањрамонони даврони нав лавња, мухбирнома, маќола, репортаж, мусоњиба, публистика эъљод мекунанд. Рўзномаи “Вахш” бо сарварии муњаррири он Мирзомуддин Икромов мењнату њаёти ибратомўзи мардуми сарбаланди ноњияи Вахшро дар маводњои пурмазмуну рангини рўзнома дода, ба ин васила дар рушди љабњањои гуногуни хољагии халќ сањм мегузоранд. Б. САЙДАЛИЕВ
БАЊОР БАРОЯШ ЊАЁТИ НАВ БАХШИД (лавњаи лирикї)
Мўйсафед дар љойгањ хобидааст. Њатто пањлў гашта наметавонад, мунтазири кумаки фарзанди ягонааш мебошад. Худо танашро сињат нигањ дорад, ки муттакои давраи пириаш аст, писари хурдї. Ў ба берун менигарад ва дарахти бодом ба чашмаш мерасад. Бодом барваќт гулафшон мешавад, вале имсол бањор омада бошад њам, гул накардааст. Мўйсафед њар рўз ба дарахт менигарад, мунтазири гулафшон шуданаш аст. Гумон мекард, ки охирин лањзањои умраш ба гул кардан ё накардани њамин дарахт вобаста бошад. Он рўз њам фаро расид. Мўйсафед ба берун нигарист ва бухудона “воњ” гуфта монд. Даст ба таноби зангўла бурд ва бо садои зангўла писараш ба наздаш даромад. Мўйсафед ба писараш бо ишора фањмонд, ки тирезаро кушояд. Бўйи гули бодом фазои хонаро муаттар ва машоми мўйсафедро хушбў гардонд. Чашмони мўйсафед пур аз об шуданд ва бо њарисї ба берун менигарист. Ба хотираш фаро расидани марг не, давраи љавониаш расид. Дар рўзи Наврўз чї тавр бо духтараки хушќомату базеб рў ба рў омад. Онњо якдигарро мешинохтанд. Вале ягон маротиба чунин аз наздик бо њам вонахўрда буданд. Дар ќалби њарду шарораи ишќи љавонї аланга зад. Ин алангаи ишќи пок буд, ки њарду љавонро оќибат бо њам пайваст. Зиндагиашон хуш буд. Гўё дар олами афсона зиндагї мекарданд, аз чизе камї надоштанд. Муњаббат, ишќ, фарзандону наберањо сарчашмаи њаёташон буд.
«ХАТЛОН»
МУАССИС: Маќомоти иљроияи њокимияти давлатии вилояти Хатлон Сармуњаррир Асалмо САФАРЗОДА
Он соли шум барои ў ва њамдењагонаш нохуш омад. Љанги шањрвандї ба хонадони мардум сиёњрўзї овард. Њама нотинљ буданд. Теѓи душманї дили мардумро мехарошид, аќлњо тирагун гардиданд. Деви аљал тухми душманї мекорид. Мўйсафед ќатори дигар њамдиёрон кошонаи бобоиро партофта, он сўи марз гузашт. Људої аз ватан, зодгоњ ва хешу аќрабо дилашро панља мезад. Ў ва кампираш, ки ашки људої аз ватан аз чашмонашон хушк намешуд, худро берун аз марз дар ватани бегона
диданд. Муњољири иљборї аз дасти њамватанони дунёхоњ гардида буданд. Пораи нони хушк ва пиёлаи об, ки мазаи оби ватанро надошт, ќути лоямуташон буд. Зимистонро бо азобу машаќќат, зери чодар паси сар карданд. Бањори деринтизор расид, вале ин бањор барояшон чизе наовард. Наврўз бе суманаку њафтсину њафтшин гузашт. Бодомњои ватани бегона барои гурезањо гулафшонї накарданд, парандањои хушхон ба шохаи бодомњо наменишастанд, магар онњо њам азо доштанд. Мўйсафед ба ватан аз он сўи марз танњо баргашт. Њамсари азизу мењрубонаш аз ѓами дурї аз ватан дар хоки бегона абадї монд... Аз тирезаи кушода, ки ба машоми мўйсафед бўйи гули бодом мерасид, як села парастуњо даромада, фазои хонаро дигаргун намуданд. Дари хонаи мўйсафед кушода шуду наберагон бо дастагулњои рангоранг ба хона даромаданд. Садои болзании парандагон ва хандањои беѓаши наберагон мўйсафедро ба олами зиндагии хушбахтона баргардонид. Ў аз рахти хоб бе кумаки касе бархест. Чашмонаш дурахшиданд. Вуљудашро шодиву фарањ фарогирифт. Табассуми фарохи шодиовар рўяшро зеб медод. Умедаш ба зиндагї бештар гашт...
Дар рўзномаи «Хатлон» ба хотири гуногунандешї матолибе низ нашр мешаванд, ки идораи рўзнома метавонад бо муаллифон њамаќида набошад ва масъулияти онро бар дўш нагирад. Дастнавису суратњо ба муаллифон бозпас гардонида намешаванд. Матолиби муаллифони беруна дар њаљми то 3 сањифа бо њуруфи Times New Roman Tj, андозаи 14, фосилаи байни сатрњо 1,5 ќабул карда мешавад.
З. ЊУСЕЙНОВ
РЎЗНОМА ДАР ВАЗОРАТИ ФАРЊАНГИ ЉУМЊУРИИ ТОЉИКИСТОН ТАЊТИ РАЌАМИ 117/рз-97 АЗ 07 ЯНВАРИ СОЛИ 2019 АЗ НАВ БА ЊИСОБ ГИРИФТА ШУДААСТ.
Навбатдор: Саттор ЌАРАХОНОВ Тарроњ: Зафарљон АЗИЗОВ
порида шуд. Ба табрикот шоирону адибон, аз љумла устод Њаќназар Ѓоиб, Хосият Вализода, Лутфи Хомўш, директори театр Мустафо Ватанов ва фарзандону мењмонон њамроњ шуданд. Неъматулло Тиллоев аз шодї ашк мерехт ва ба њар як сухан боддиќат гўш медод. Аз шавќи дил дўсти наздиктаринаш-сурнайро аз баѓал бароварда як оњанги халќї навохт, ки њамагон ба раќс баромаданд. Дар идомаи чорабинї ба таври зинда як суруди дигарро њам замзама кард. Мањфил дар сатњи хеле баланд баргузор шуд. Шогирдонаш бо навбат сурудхонї карданд. Ќорї Неъматулло шахси бадавлат аст. Ў соњиби 5 фарзанд, 37 набера, 73 абера ва 4 чабера мебошад. Як ќисми пайвандонаш пешаи ўро интихоб кардаанд ва дар рушди санъати тољик сањм мегузоранд. Ќорї Неъматулло шукрона аз истиќлолияту сулњу вањдат ва сиёсати имрўзаи давлату Њукумат мекунад. Ў њоло њам бо сурнайи худ дар хизмати мардум аст. Ш. САФАРЗОДА
ТАОМЊОИ МИЛЛЇ
Таомњои миллї як бахши фарњанги ѓайримоддии миллати тољик ба шумор мераванд. Аз даврони ќадим тарзи гуногуни омодасозии таомњои миллї дар миёни мардум ба таври васеъ роиљ аст. Метавон гуфт, ки мањз њамин унсур, яъне таоми миллї, дастурхони имрўзаи тољикро бо рангорангии худ оро медињад. Хусусан, дар љашну маросими мардумї ва љашни Наврўз ѓизоњои миллии тољикон бештар ба назар мерасанд. Таомњои миллии тољикї ва тарзи омодасозии онњо дар манотиќи кишвар як хел нестанд. Агарчи баъзе намуди хўрокњо дар зиндагонии рўзмарраи тољикон омода карда шавад њам, аммо таомњое њастанд, ки махсуси ин ва ё он љашну маросим ва маъракањои минтаќањои алоњида мебошанд. Намудњои хўрокњое, ки хоси як минтаќаанд, дар дигар мањал ва ё минтаќањои љумњурї бо тарзу усули гуногуни омодасозї ба назар мерасанд. ТАНДУРКАБОБ Тандуркабоб яке аз таомњоест, ки сокинони ноњияи Шањритус ба таври васеъ омода месозанд. Он пурра аз гўшти гўсфанд омода мегардад ва на њар кас ба таври аъло аз уњдаи пухтани ин таом мебарояд. Пойи гўсфандро намак карда, зира, барги арча ва тухми гашнизро меомезанд. Баъдан, аз сих гузаронида, дар танўри тафсон меовезанд. Дар болои алов зарфе мегузоранд, ки њангоми пухтани гўшт ва бухор шудан аз бадани гўшт обњои зиёдатї ба он зарф мерезад. Болои танўрро бо сарпўш мањкам мекунанд ва болои сарпўшро бо лой пур мекунанд, то ки гармии танўр ба берун набарояд. Ин танўр аз ќисми поёнї каме сурох дорад. Ба воситаи ин сўрох њавои нолозим мебарояд ва њавои лозим дохил мешавад. Муњлати омодашавии ин таом таќрибан 5-6 соат мебошад. Баъди омода шудани таом, сарпўшро кушода гўшти пухтаро гирифта реза мекунанд. КОЧЇ Тарзи тайёр кардани атолаи кочї чунин аст: нахуст дар дег 2 литр обро мељўшонанд. Баъд як литрашро дар алоњидагї мегиранд. Дар оби дег як коса орд андохта, барои сахт нашудан оњиста-оњиста мекованд. Пасон, оњиста-оњиста оби дар алоњидагї гирифтаро ба даруни дег рехтан мегиранд. Баъд аз пухтани таом онро дар лаълї гирифта, ба болояш равѓани зард мерезанд. Дар ин намуди таом шир низ њамроњ мекунанд. Дар ноњияи Ховалинг ин навъи таом хело маъмул аст. ШАЛОВШИРА Як навъи таоми табобатї буда, хоси мардуми ноњияи Муъминобод аст. Дар дигар минтаќањо кам истифода бурда мешавад. Ин таомро аз бодоми талх ва об тайёр мекунанд. Бодомро дар уѓурак лат зада, орд мекунанд ва дар дег ба як сатил об њамроњ карда, оњиста-оњиста кофта, бод медињанд. Бо ин усул талхии бодом бо об бухор шуда, дар натиља як таоми болаззат тайёр мешавад. Намунањои бењтарини таомњои миллии тољикон, аз ќабили оши љиварї, бутќа, упка, тушбера, барги ток, сала, ќоракулча, оши љуворимакка, њалвои бо шир, ширљўшї, атолаи нашоиста, атолаи ба ќанд, атолаи кочї, дуѓрўѓан, шаловшира, ревиљ, тухми ширї, оши бурида, далда, нонњо: тунукча, ќатлама, фатири равѓанин, кулча, нони калон, нони маѓздор, фатирмаска, тањмол ва ѓайрањо ба њисоб мераванд. Тањияи ЊАНГОМА
ЭЪТИБОР НАДОРАД
Шањодатномаи гумшудаи силсилаи Т-АТУ №0575697, дар бораи хатми синфи 11, ки онро соли 2012-ум МТМУ №11-и ноњияи Носири Хусрав ба Ѓуломќодиров Њидоятулло Асатуллоевич додааст, эътибор надорад.
Рўзнома дар чопхонаи «Мега-Принт»-и шањри Душанбе ба табъ расидааст. Ба чопаш 19.03.2021 иљозат дода шуд. Адади нашр: 11272 нусха. Нишонии мо: шањри Бохтар, кўчаи Логинов - 12. Телефонњо - сармуњаррир: 2-88-17, котибот: 2-89-16, муњосибот: 2-47-14, Индекси обуна 68896