ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΚΟΥΖΊΝΑ
Η ανάδειξη της μαγειρικής μας, «όχημα» για την εξαγωγή των προϊόντων μας
ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΌ ΠΡΩΙΝΌ
Λιχουδιές τοπικής έμπνευσης και παραγωγής
ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ
Υπάρχει λόγος ανησυχίας; Φάκελος «Υδρογονάνθρακες» Συμβουλές και οδηγίες από την καλλιέργεια μέχρι την παραγωγή
ΕΘΝΙΚΉ ΣΥΛΛΟΓΉ ΣΥΚΙΆΣ Νέες ποικιλίες σε νέα έκταση
REGIONAL MEDIA AWARDS Σημαντικές διακρίσεις για την «Εύφορη Γη»
ΤΟΥΡΙΣΜΌΣ
Διά βίου εκπαίδευση με όραμα και… στυλ! Νήσος Πρώτη: Οι μύθοι και η ιστορία της
ΜΟΥΣΕΊΟ ΕΛΙΆΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΎ ΛΑΔΙΟΎ Ο πολιτισμός, η ιστορία και η τεχνολογία της ελιάς στον ελλαδικό χώρο
ΠΕΡΙΕΧΌΜΕΝΑ 05 06-08 09-12 13 14 16-18 20 22
Ελαιοκαλλιέργεια: Υπάρχει λόγος ανησυχίας; Η καλλιέργεια της ελιάς στον κόσμο Φάκελος «Υδρογονάνθρακες» Οι γεωπόνοι συμβουλεύουν Λίπανση με υγρά απόβλητα ελαιοτριβείων Η άποψη του λογιστή Εθνική συλλογή συκιάς
Κέλλυ Δημητρούλια Δημοσιογράφος Υπεύθυνη έκδοσης
Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού Regional Media Awards 2018 - «Χρυσή» και «Ασημένια» η
24 Εύφορη Γη 26 Η Ελληνική κουζίνα «όχημα» για εξαγωγές
«Μεσσηνιακό πρωινό»: Τοπικές λιχουδιές «διαμάντια» για τον
29-35 τουρισμό 36-38 Οινοποίηση: Δημιουργία και πάθος 39 Απλές οδηγίες για καλό σπιτικό κρασί 40 Σολομός και χαβιάρι…Ταϋγέτου! 41 Μικρές ιστορίες από το Σχολείο Τουρισμού Καλαμάτας 42 Νήσος Πρώτη: Μύθοι και ιστορίες
EDITORIAL Ελαιόλαδο: Ποιος ανησυχεί; Η επιστροφή στο χωράφι στον Είναι ανάγκη να μπουν οι βάσεις καιρό της κρίσης έφερε σημαντικά και η χώρα μας να εργαστεί σκληρά αποτελέσματα, καθώς έστω ένα μικρό για έχει το ελαιόλαδό μας την τύχη ποσοστό νέων ασχολήθηκε με τη γη που του αξίζει. Δεν είναι δουλειά του ή τη μεταποίηση, πράγμα που οδή- καθενός ξεχωριστά. Είναι συλλογική γησε σε αξιόλογες προσπάθειες που και μόνο έτσι μπορεί να πετύχει. βρήκαν τον χώρο τους στα ράφια της Από τη δική μας μεριά, η «Εύφορη αγοράς. Το ελαιόλαδο είχε και σ’ αυ- Γη» ανοίγει τον φάκελο «υδρογονάντές τις προσπάθειες πρωταγωνιστικό θρακες» στο ελαιόλαδο, επισημαίνει ρόλο, με βαρύτητα στην ποιότητα, την όσα πρέπει να γίνουν για την ορθή αύξηση της παραγόμενης ποσότητας καλλιέργεια και παραγωγή, μεταφέκαι φυσικά στη συσκευασία. ρει απόψεις, συμβουλές και πετυχηΑρκούν όμως οι μεμονωμένες ή μένα παραδείγματα. λίγες συλλογικές προσπάθειες; ΥπάρΕπειδή λοιπόν όλα στον χώρο του χει μια κατεύθυνση για τη διασφάλιση ελαιολάδου τείνουν να μείνουν ανητης παραγωγής, της ποιότητας και βέ- συχητικά στάσιμα με τάση πτωτικής βαια των αγορών; πορείας (όπως και οι τιμές), ας συμΗ κάτω βόλτα των τιμών κατά βάλλουμε στην συλλογική δράση και καιρούς ανησυχεί και προβληματίζει αντίδραση για τη σωστή ποιότητα, τους παραγωγούς και ολόκληρη την την αύξηση της παραγόμενης ποσόαγορά που εξαρτάται από την τσέπη τητας και την κατάκτηση των αγορών. τους. Υπάρχει όμως αφύπνιση από όλους η οποία θα οδηγήσει στον ουΚέλλυ Δημητρούλια σιαστικό σχεδιασμό; kellydimitroulia@gmail.com
Ράνια Σπηλιώτη Υποστήριξη έκδοσης
Χλόη Καλύβα Τεχνική υποστήριξη
Παύλος Μιχαλακάκος Κάμερα
Θανάσης Δαμόπουλος Ρούλα Γιακισικλόγλου Graphic Designers Τεύχος 8ο Ειδική έκδοση Σεπτέμβριος - Νοέμβριος 2018 Free press – ανάτυπο του e-magazine Εύφορη Γη Coryright Εύφορη Γη 2018 Στοιχεία επικοινωνίας social media www.e-gi.gr mail: eforigi.com@gmail.com τηλ.: +30 6974600678 Facebook: e-gi.gr Instagram: efori_gi
Ελαιοκαλλιέργεια Υπάρχει λόγος ανησυχίας;
Το μέλλον της ελαιοκαλλιέργειας στη χώρα μας είναι αυτό που φαίνεται πως θα καθορίσει σε σημαντικό ποσοστό το μέλλον της αγροτικής παραγωγής και της αγροτικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια. Παρά το γεγονός πως υπάρχει αύξηση στην παραγωγή και στην κατανάλωση τα τελευταία χρόνια στον κόσμο, φαίνεται πως στην Ελλάδα τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως θα έπρεπε. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του Κων. Στ. Χαρτζουλάκη, γεωπόνου-ερευνητή, τ. διευθυντή του Ινστιτούτου Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών, τονίζοντας πως για την ελαιοκαλλιέργεια «Δεν ανησυχεί κανείς…». Όπως αναφέρει: «Τα στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (IOC) δείχνουν ότι η παραγωγή ελαιολάδου στον κόσμο αυξήθηκε τα τελευταία 20 χρόνια (1996-2016) κατά 61% με παράλληλη αύξηση της κατανάλωσης. Σε όλες τις μεσογειακές χώρες, με εξαίρεση την Ιταλία που έχει επικεντρωθεί στην υψηλή ποιότητα, η παραγωγή ελαιολάδου αυξήθηκε σημαντικά την
ίδια περίοδο. Η Ισπανία διπλασίασε την ποσότητα και βελτίωσε σημαντικά την ποιότητα, η Τυνησία και η Τουρκία με συγκεκριμένο στρατηγικό σχέδιο αύξησαν σημαντικά την παραγωγή (πάνω από 30%) και βελτίωσαν την ποιότητα, όπως και άλλες ανταγωνίστριες χώρες (Μαρόκο, Πορτογαλία, κλπ). Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που η παραγωγή ελαιολάδου μειώθηκε κατά 19% για την ίδια περίοδο. Δυστυχώς και η βασική καλλιέργεια της χώρας, η ελαιοκαλλιέργεια, είναι στον ‘αυτόματο’ πιλότο. Κανένας κεντρικός σχεδιασμός με στόχους και οδικό χάρτη, καθένας κάνει ό,τι νομίζει για να επιβιώσει, με αποτέλεσμα την μείωση της παραγωγής και δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις την υποβάθμιση της ποιότητας του παραγόμενου ελαιολάδου. Η εξέλιξη των τιμών παραγωγού ελαιολάδου στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια (χαμηλότερη και από αυτή που απολαμβάνει ο παραγωγός ελαιολάδου στην Τυνησία) επιβεβαιώνει τη φθίνουσα πορεία». 5 • Εύφορη Γη
Η καλλιέργεια της ελιάς στον κόσμο Παρούσα κατάσταση και προοπτικές του Κων/νου Στ. Χαρτζουλάκη | Γεωπόνου-Ερευνητή, τ. Δ/ντή Ινστιτούτου Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών kchartz@otenet.gr Το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει ο ελληνικός ελαιοκομικός τομέας (και ιδιαίτερα το ελαιόλαδο) σήμερα και πολύ περισσότερο αύριο, είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό του ‘90 και 2000. Τα πάντα διαφοροποιούνται αφού οι μηχανισμοί στήριξης του παραγωγού λόγω ΚΑΠ έχουν σχεδόν διαλυθεί, η αγορά λειτουργεί με βάση την προσφορά και ζήτηση, η Ισπανία πλησιάζει το όριο του 1,7 εκατ. τόνους με πάνω από 35% έξτρα παρθένο και έλεγχο της αγοράς (παραγωγής και ζήτησης) και υπάρχει είσοδος στην αγορά νέων ανταγωνιστικών χωρών (Τυνήσια, Μαρόκο, Τουρκία, κ.λπ.) με χαμηλό κόστος παραγωγής. Πολλές χώρες προωθούν φιλόδοξα προγράμματα δημιουργίας νέων φυτειών για α) κάλυψη της αυξανόμενης εσωτερικής ζήτησης (Αλγερία, Μαρόκο, Αλβανία και Κροατία) β) αύξηση των μεριδίων τους στις διεθνείς αγορές (Ισπανία, Τουρκία, Αίγυπτος, Τυνησία, Συρία). Μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο η καλλιέργεια της ελιάς επεκτείνεται και σε άλλες περιοχές, εκτός της μεσογειακής λεκάνης, με ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες. Πολλές από αυτές τις χώρες στο παρελθόν σημείωσαν σημαντικές επιτυχίες με άλλα παραδοσιακά μεσογειακά προϊόντα όπως το κρασί (Αργεντινή, Χιλή, Αυστραλία, Καλιφόρνια). Στη χώρα µας ο ελαιοκομικός τομέας έχει συγκριτικό πλεονέκτημα (παραδοσιακός ελαι6 • Εύφορη Γη
ώνας, ποικιλίες, χαμηλές εισροές, κλπ) σε σχέση με άλλες χώρες της Ε.Ε. (Ισπανία, Πορτογαλία) και της μεσογειακής λεκάνης (Μαρόκο, Τυνησία, Αίγυπτος, κλπ), που κυριαρχούν οι εντατικοί και υπερεντατικοί ελαιώνες (150-220 δένδρα ανά στρέμμα) με αυξημένες εισροές. Επιπλέον, η παγκόσμια αγορά για το ελαιόλαδο, ιδιαίτερα το πιστοποιημένης ποιότητας (συμπεριλαμβανομένης και της οργανοληπτικής) και ασφάλειας, είναι σήμερα ελλειμματική και αναμένεται να είναι ευνοϊκή τα επόμενα χρόνια, µε δεδομένη την αύξηση της κατανάλωσης του προϊόντος στις χώρες BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Κίνα) αλλά και στην Ε.Ε., που παραμένει η υπ’ αριθμόν ένα αγορά για το προϊόν. Από τα στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου την περίοδο 1990- 2012 αυξήθηκε κατά 75% και η κατανάλωση κατά 74,4%. Η Ισπανία με στρατηγικό σχέδιο από το 1990 για την αύξηση της παραγωγής και τη βελτίωση της ποιότητας πέτυχε να υπερδιπλασιάσει την παραγωγή το 2013, φτάνοντας τους 1.700.000 τόνους από τους οποίους πάνω από το 35% είναι έξτρα παρθένο. Η Ιταλία, που έχει επικεντρώσει την προσπάθεια στην ποιότητα του ελαιολάδου, απολαμβάνει πολύ υψηλότερες τιμές παραγωγού (Εικ. 1). Οι άλλες μεσογειακές χώρες, με ευνοϊκές συνθήκες, επενδύουν με σχεδιασμό στην ανάπτυξη της ελαιο-
κομίας (αύξηση της ποσότητας και βελτίωση της ποιότητας). Η Τυνησία ξεπέρασε τους 200.000 τόνους, η Τουρκία τους πλησιάζει με μια μεγάλη δυναμική στον τομέα, ενώ στο Μαρόκο η παραγωγή αυξήθηκε πάνω από 200%. Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα καλλιέργειας της ελιάς στις νέες χώρες (Αργεντινή 25.000 τόνους, Αυστραλία 18.000 τόνους, Χιλή 16.000 τόνους, ΗΠΑ-Καλιφόρνια 10.000 τόνους, Κίνα 6.000 τόνους) δεν είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικά, λόγω οριακών εδαφοκλιματικών συνθηκών, και δυνατότητες σημαντικής αύξησης της παραγωγής. Οι πιθανές τεχνολογικές εξελίξεις (δημιουργία νέων ποικιλιών, μέθοδοι καλλιέργειας, κτλ.) ενδεχομένως δεν θα επιτρέψουν τα επόμενα χρόνια την δημιουργία δυναμικών κλάδων ελαιοπαραγωγής. Μεσοπρόθεσμα η εμφάνιση των νέων χωρών δεν θα διαταράξει τις ισορροπίες προσφοράς-ζήτησης που επικρατούν στις διεθνείς αγορές, αφού το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους θα συνεχίσει να απευθύνεται στην ταχύτατα διευρυνόμενη εσωτερική τους αγορά. Η σημαντική συνεισφορά της ανάπτυξης της καλλιέργειας της ελιάς στις νέες χώρες είναι ότι το ελαιόλαδο, και μάλιστα το εξαιρετικά παρθένο, μπαίνει στην κουλτούρα τους. H χώρα µας με τα δομικά προβλήματα που έχει, δεν μπορεί να «παίξει» στον τομέα της ποσότητας µε ανταγωνιστικό
κόστος παραγωγής σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον και θα πρέπει να στραφεί σε παραδοσιακές και ήπιες μορφές καλλιέργειας της ελιάς για την παραγωγή ποιοτικών και ασφαλών ελαιοκομικών προϊόντων, σημαντικής προστιθέμενης αξίας, καθώς το διεθνές περιβάλλον είναι ευνοϊκό. Παρά την μείωση των συνολικών επιδοτήσεων και της αναδιανομής των προϋπολογισμών μεταξύ των παλαιών και νέων χωρών μελών, ο ελαιοκομικός τομέας πρέπει να έχει σημαντική υποστήριξη (αν και με τις μέχρι σήμερα αποφάσεις για την περίοδο 2015-2020 δεν την έχει), γιατί αποτελεί μια παραδοσιακή, εκτατική καλλιέργεια που συνεισφέρει στα ‘δημόσια αγαθά’ (ανάπτυξη υπαίθρου, διατήρηση του κοινωνικού ιστού, προστασία περιβάλλοντος κ.λπ.). Το γενικότερο κλίμα, πάντως, είναι ευνοϊκό για το ελαιοκομικό προϊόν, αλλά οι όποιες κινήσεις θα πρέπει να γίνουν συντονισμένα, καθώς η ωρίμανση των αγορών απαιτεί ολοένα και καλύτερη ποιότητα και ασφάλεια, σε βάθος έρευνα της αγοράς, κατάλληλη προώθηση και προβολή και εργαλεία marketing, που να συνεισφέρουν στην καλή εικόνα που έχει για το ελαιοκομικό προϊόν ο καταναλωτής. Φθάνει, φυσικά, η προσπάθεια να είναι σοβαρή, συντεταγμένη, µε εθνική στρατηγική, αξιοποίηση και ανάδειξη των συγκριτικών πλεονεκτημάτων του ελληνικού ελαιολάδου και της
7 • Εύφορη Γη
ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς. Και όχι µε νοοτροπίες παρελθόντος, όπου ο ελαιοκομικός τομέας είχε από τις μεγαλύτερες συμμετοχές στα κοινοτικά πρόστιμα, συνολικού ύψους 2,5 δισ. ευρώ, που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη χώρα µας για κακοδιαχείριση αγροτικών ενισχύσεων και επιδοτήσεων. Υπάρχουν το γενετικό υλικό (ποικιλίες) και οι εδαφοκλιματικές συνθήκες για να επιτευχθεί ο στόχος. Όμως, δεν φτάνουν. Στη νέα τάξη πραγμάτων είναι απαραίτητες οι γνώσεις, η επιστημονική έρευνα, η εκπαίδευση και κατάρτιση, η επιχειρηματική οργάνωση και η έρευνα της αγοράς. Η εθνική στρατηγική αφ’ ενός θα αντιμετωπίζει τα προβλήματα και τις αδυναμίες του παρελθόντος και αφ’ ετέρου θα αναδεικνύει τα πλεονεκτήματα που υπάρχουν. Στα πλαίσια αυτής της στρατηγικής, η χώρα μας θα πρέπει να επενδύσει στην ανάδειξη και κατοχύρωση (rights) των ελληνικών ποικιλιών ελιάς, να στοχεύει στη μείωση κόστους παραγωγής (ομάδες παραγωγής, εφαρμογή συστημάτων ολοκληρωμένης η/και βιολογικής καλλιέργειας), τη βελτίωση και διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας του προϊόντος (εκσυγχρονισμός και πιστοποίηση ελαι-
ουργείων, ιχνηλασιμότητα, κλπ), την εξυγίανση του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς (πάταξης νοθείας, ελληνοποιήσεων), της διαφοροποίησής του από τα σπορέλαια (ενημέρωση καταναλωτών) και την ουσιαστική ποσοτική διεύρυνση της παρουσίας του επώνυμου ποιοτικού ελληνικού ελαιόλαδου και της επιτραπέζιας ελιάς στις μεγάλες αγορές του εξωτερικού. Μια δυναμική ελληνική απάντηση στην επιδιωκόμενη ‘ελαιοκομική παγκοσμιοποίηση’ θα μπορούσε να είναι η επιλογή και καλλιέργεια σε κάθε περιοχή των ντόπιων ελληνικών ποικιλιών, όπου είναι δυνατό. Και βέβαια την εθνική στρατηγική θα πρέπει να την ακολουθήσουν όλοι οι εμπλεκόμενοι στην αλυσίδα του ελαιολάδου, οι παραγωγοί, οι ελαιοτριβείς, οι τυποποιητές, οι έμποροι, ακόμη και οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου. Επιπλέον, αυτή η στρατηγική πρέπει να υποστηριχθεί σταθερά από την πλευρά της Πολιτείας με τα κατάλληλα χρηματοδοτικά προγράμματα. Αν υπάρξει μια τέτοια εθνική στρατηγική το ελληνικό ελαιόλαδο δεν έχει να φοβηθεί τίποτα. Αντίθετα, ανοίγονται νέες αγορές, που μπορούμε να κατακτήσουμε, αν επιμείνουμε στην ποιότητα.
ΑΝΟΞΕΊΔΩΤΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΕΜΠΟΡΊΑ & ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΊΑ ΣΙΔΉΡΟΥ Τηλ.: 27210 82861 - 27210 69290, mail: info@seremetisinox.gr Ασπρόχωμα Καλαμάτας
ΦΆΚΕΛΟΣ «ΥΔΡΟΓΟΝΆΝΘΡΑΚΕΣ»:
Το ελαιόλαδό μας μπορεί να γίνει καλύτερο! Η «Εύφορη Γη» ερευνά και παρουσιάζει
Η «Εύφορη Γη» ανοίγει ένα μεγάλο κεφάλαιο στην έρευνα, με στόχο το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο του τόπου μας να αποκτήσει την αναγνώριση που του πρέπει. Οι υδρογονάνθρακες, αν και είναι αόρατοι με γυμνό μάτι, έχουν πολύ ορατές συνέπειές στην προώθηση του προϊόντος στις ξένες αγορές. Η γνώση, η συνεργασία και η προσπάθεια είναι τα μυστικά που μπορούν να οδηγήσουν στην αντιμετώπιση του μεγάλου αυτού προβλήματος που έχει αρχίσει τα τελευταία χρόνια και προβληματίζει τους εξαγωγείς, με συνέπειες στην τοπική οικονομία. Δεν είναι λίγοι οι τυποποιητές που ψάχνουν για καλό λάδι, αναζητώντας το πιο καθαρό προϊόν για τυποποίηση, με δυσάρεστα αποτελέσματα συχνά, αφού οι υδρογονάνθρακες, όπως και τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων δεν είναι αποδεκτά στις ξένες αγορές. Μια σημαντική προσπάθεια έχει ξεκινήσει το τελευταίο διάστημα από το Σχολείο Ελαιολάδου Καλαμάτας, σε συνεργασία με επαγγελματίες που έχουν δείξει διάθεση να συμβάλλουν στην προσπάθεια για τη βελτίωση του μεσσηνιακού προϊόντος. Σύμφωνα με το Νίκο Κουτσούκο, χημικό και συνιδρυτή του Σχολείου Ελαιολάδου Καλαμάτας, οι υδρογονάνθρακες είναι ένα καινούργιο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε και θα αντιμετωπίσουμε και τα επόμενα χρόνια, όχι μόνο ως
προς την γευσιγνωσία. Όπως εξηγεί: «Αν βάλουμε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση, η εξαγωγή θα πρέπει να θεωρείται μόνο το τυποποιημένο προϊόν. Η τυποποίηση πρέπει να είναι μονόδρομος. Και βέβαια να είναι καθαρό και να μην έχει το ελαιόλαδο υπολλειμματικότητα ούτε σε φυτοφάρμακα, ούτε σε υδρογονάνθρακες». Όπως λέει: «Χρειάζεται πολύ μεγάλη προσπάθεια γιατί είναι πολλοί οι εμπλεκόμενοι, ξεκινώντας από τους παραγωγούς. Ο κόσμος δεν είναι ενημερωμένος στον τόπο μας. Προτιμούν ό,τι είναι πιο εύκολο. Αλλά οι Κρητικοί δεν έχουν υδρογονάνθρακες γιατί είναι μικρά τα δέντρα τους και δε χρειάζονται κόψιμο. Εμείς έχουμε μεγάλα δέντρα που χρειάζονται κόψιμο και ίσως πρέπει να αλλάξουμε τακτική και να κόβουμε λιγότερο ή μετά τη συγκομιδή». Τονίζει δε πως χρειάζονται συνέργειες, υπογραμμίζοντας πως μόνος του κανένας δεν μπορεί να κάνει κάτι ουσιαστικό. Από την άλλη, δεν υπάρχει δυστυχώς κάποιο συντονιστικό όργανο, μόνο, όπως εξηγεί: «Εμείς σαν Σχολείο ξεκινάμε με τους ανθρώπους που συνεργαζόμαστε -με τους όχι πάρα πολλούς αλλά αρκετούς- που δέχονται να μπουν σε ένα μοντέλο με κάποιες συγκεκριμένες πρακτικές, σε μια συντονισμένη προσπάθεια για να παραμείνει στη ζώνη του νομού η τυποποίηση. Χρειάζεται να μιλήσουμε και να ακούσουν οι άνθρωποι που θέλουν να συμβάλλουν στην προσπάθεια να κάνουμε κάτι καλύτερο για το προϊόν μας». 9 • Εύφορη Γη
Οι υδρογονάνθρακες στα τρόφιμα Του Νίκου Κουτσούκου /Χημικού ΜSc Γευσιγνώστη επιτραπέζιας ελιάς και ελαιολάδου Μια ομάδα χημικών ενώσεων με διαφορετική χημική δομή και προέλευση μεταναστεύουν στη διατροφική αλυσίδα του ανθρώπου μέσω αρκετών διαφορετικών δρόμων. • Τα MOHS (MOSH - MOAH) προέρχονται κύρια από τα προϊόντα λίπανσης του πετρελαίου με τα δεύτερα (MOAH) να έχουν στοχοποιηθεί σαν υπεύθυνα για καρκινογενέσεις και μεταλαξιογόνες δράσεις. • Τα POSH είναι ολιγομερή αιθυλενίου και προπυλενίου με κύρια πηγή τους τα υλικά συσκευασίας. • Τα PAO είναι πολυμερή ολεφινών που προέρχονται από συνθετικά ορυκτέλαια. • Τα PAHS είναι πολυκυκλικοί HC με έντονα καρκινογόνο δράση και προέρχονται από πολλές διαφορετικές οδούς (ατμόσφαιρα, καυσαέρια, φαγητά ψημένα στα κάρβουνα, κάπνισμα κλπ). Η ιστορία για την ανίχνευσή τους ξεκινά αρκετά χρόνια πριν με απλές καταγραφές και έρευ10 • Εύφορη Γη
νες, ενώ ανησυχία εκδηλώνεται στις χώρες της Kεντρικής Ευρώπης τα τελευταία χρόνια μετά από ανίχνευσή τους σε μια διευρυμένη ομάδα προϊόντων της διατροφικής αλυσίδας (καφές, κακάο, είδη σοκολατοποιίας, γενικότερα στερεά τρόφιμα μεγάλης επιφάνειας, καπνιστά ψάρια, ελαιόλαδο κ.λπ.). Η αρχική ανησυχία μετατράπηκε σε οδηγία για την μικρότερη δυνατή παρουσία στα τρόφιμα και για κάποιες από αυτές τις χημικές ενώσεις θεσπίστηκαν ανώτατα όρια. Ταυτόχρονα με την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EFSA) άρχισε και η έρευνα για το ποιοι και με ποιο τρόπο μπορεί να είναι οι επιμολυντές για τα διαφορετικά είδη τροφίμων. Στο ελαιόλαδο που είναι το κυρίαρχο προϊόν στο Νότο της χώρας οι τιμές των παραπάνω ενώσεων παρουσιάζουν ποικιλομορφία ανάλογα με τις καλλιεργητικές πρακτικές και πρακτικές ελαιοποίησης (ελαιοτριβείο). Οι Κρήτες για παράδειγμα που λόγω διαμόρφωσης των ελαιώνων κόβουν λιγότερα κλαδιά στη διάρκεια της ελαιοσυγκομιδής παράγουν
ελαιόλαδα με χαμηλή υπολειμματικότητα σε MOSH – POSH – MOAH. Αντίθετα στη Νότια Πελοπόννησο όπου οι ελαιώνες είτε έχουν διαμόρφωση που ευνοεί το αυστηρό κόψιμο των ελαιόδεντρων, είτε η ελαιοκομική πρακτική καθιέρωσε το ίδιο αυστηρό κόψιμο λόγω ευκολίας στον καλλιεργητή, η χρήση βενζινοπρίονου με συμβατικά λιπαντικά στην αλυσίδα, οδηγούν στην παραγωγή ελαιολάδων που μπορεί να ταξινομηθούν σε τρεις κατηγορίες ανάλογα την περιεκτικότητά τους σε MOSH – POSΗ. Ελαιόλαδα πολύ χαμηλής περιεκτικότητας μικρότερης των 10 mg/kg MOSH/POSH, μεσαίας περιεκτικότητας μεταξύ 10 mg/kg MOSH/POSH και 20 mg/ kg MOSH/POSH και υψηλής περιεκτικότητας πάνω από 20 mgr/Kg. Στο επίπεδο του Νομού Μεσσηνίας, η περιοχή της Τριφυλίας δίνει αισθητά τις χαμηλότερες τιμές βάσει των πειραμάτων και των μετρήσεων που έχουν γίνει μέχρι σήμερα. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων για την ομάδα των MOHS μάς οδήγησε στα εξής συμπεράσματα: • Μηδενική περιεκτικότητα (μη ανιχνεύσιμη) και περιεκτικότητα μέχρι 10mgr/kgr εντοπίστηκε μόνο για μικρές παραγωγές και για ελάχιστες παραγωγικές μονάδες. • Υπάρχουν περιοχές (Τριφυλία) όπου κάποιοι παραγωγοί και ελαιοτριβεία παράγουν ελαιόλαδα με περιεκτικότητα από 10mgr/kgr έως 20mgr/kgr • Στις υπόλοιπες περιοχές (αν και ο αριθμός των δειγμάτων δεν είναι επαρκής) η περιεκτικό-
τητα βρίσκεται πάνω από 20mgr/kgr. Απαιτούνται δράσεις για να περιορισθεί η περιεκτικότητά τους σε τιμές κάτω των 20 mg/kg. Γι’ αυτό προτείνεται: • Η ελαχιστοποίηση στο κόψιμο των δέντρων όπου αυτό είναι δυνατόν και η χρήση φυτικών λιπαντικών στην αλυσίδα του αλυσοπρίονου καθώς και στα ραβδιστικά όπου υπάρχουν τέτοια σημεία, είτε έρχεται σε επαφή με τον καρπό είτε όχι. • Η πλήρωση του βενζινοπρίονου με καύσιμο καθώς και η λίπανση της αλυσίδας του να μην γίνεται πάνω στους σάκους αποθήκευσης. • Να αποφεύγεται η χρήση γιούτινων σάκων εμβαπτισμένων σε παραφινέλαιο (μυρίζει έντονα πετρελαιοειδή). • Να αποφεύγεται η παράλληλη καύση κλαδιών στον ελαιώνα με την ελαιοσυγκομιδή. • Κατά τη μεταφορά του ελαιόκαρπου με τρακτέρ η φορτηγά – ημιφορτηγά να αποφεύγεται τα καυσαέρια να έρχονται σε επαφή με τους σάκους μεταφοράς. Στο ελαιοτριβείο: • Σε όλα τα σημεία λίπανσης να χρησιμοποιούνται φυτικά λιπαντικά κατάλληλα για τρόφιμα, είτε το ελαιόλαδο έρχεται είτε δεν έρχεται σε επαφή με το συγκεκριμένο σημείο. • Κλαρκ ηλεκτροκίνητα. • Όχι τρακτέρ και αυτοκίνητα στο χώρο ελαιοποίησης • Κατάλληλο καύσιμο στον καυστήρα θέρμανσης του νερού.
11 • Εύφορη Γη
Το παράδειγμα του «Ελαιώνα» κέρδισε αγορές και υψηλότερες τιμές Του Νίκου Αθανασόπουλου, προέδρου του Α.Σ. Ελαιώνας Ο Α.Ε.Σ «Ελαιώνας» Πιστοποιημένα Αγροτικά Προϊόντα Γαργαλιάνων, πάντα πρωτοπόρος στις προκλήσεις που έχουν σχέση με την ποιότητα και την ασφάλεια των προϊόντων που παράγει και ευαισθητοποιημένος σε θέματα που έχουν σχέση με την υγεία των παραγωγών και πρωτίστως των καταναλωτών, εδώ και μερικά χρόνια ασχολείται ώστε να απαλλάξει το ελαιόλαδο που παράγει από ορυκτέλαια ( mineral oil ). Τα ορυκτέλαια αυτά είναι υδρογονάνθρακες που βρίσκονται στην καθημερινότητα μας σε διάφορες μορφές και προέρχονται κυρίως από τα παράγωγα του πετρελαίου. Κατά την διάρκεια της ελαιοκομικής περιόδου τα μέλη – παραγωγοί του «Ελαιώνα» συγκομίζουν τις ελιές τους χρησιμοποιώντας βιολογικά (οργανικά) ελαιόλαδα για την αλυσίδα των πριονιών τους, χρησιμοποιούν ηλεκτρικές δέμπλες, πιστοποιημένα ελαιόδυχτια καθώς και κλούβες πιστοποιημένες για τρόφιμα ή σακιά
12 • Εύφορη Γη
που δεν είναι εμπλουτισμένα με ορυκτέλαια για την μεταφορά του ελαιοκάρπου. Δείγματα ελαιολάδου που αναλύσαμε από παραγωγούς που δεν έκαναν κάποια από τα παραπάνω, είδαμε ότι οι τιμές των ορυκτελαίων στο ελαιόλαδο ήταν σημαντικά αυξημένες. Πήραμε ένα δείγμα από παραγωγό που χρησιμοποίησε βενζινοπρίονο βάζοντας λάδι στην αλυσίδα από ορυκτέλαια, χρησιμοποίησε μηχανήματα χτυπήματος κλαριών και αποθήκευσε τις ελιές του σε σακιά. Το δεύτερο δείγμα το πήραμε από παραγωγό που χρησιμοποίησε ηλεκτρικό πριόνι βάζοντας οργανικό ελαιόλαδο στην αλυσίδα, ηλεκτρικές δέμπλες και αποθήκευσε τις ελιές του σε παλετόκλουβες κατάλληλες για τρόφιμα. Μετά από την σύγκριση των δύο αναλύσεων είδαμε ότι το πρώτο δείγμα είχε σχεδόν τις διπλάσιες τιμές ορυκτελαίων από το δεύτερο. Η παραγωγή ελαιολάδου στο χώρο του ελαιοτριβείου και στις δυο περιπτώσεις ήταν το ίδιο επιμελής. Δηλαδή λίπανση των μερών του ελαιοτριβείου με φυτικά γράσα, ηλεκτρικό κλάρκ για την μεταφορά του ελαιοκάρπου στον χώρο του ελαιοτριβείου, αποφυγή καπνού (από τσιγάρα, κάψιμο ελαιοπυρήνα στον καυστήρα ζεστού νερού, καυσαέρια αυτοκινήτων κ.λ.π ) στον χώρο έκθλιψης και της παραγωγής ελαιολάδου.
ΟΙ ΓΕΩΠΟΝΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΟΥΝ
Όσα πρέπει να γνωρίζουμε για την παραγωγή άριστου ελαιολάδου Η συγκομιδή θα πρέπει να πραγματοποιείται όταν το 50 έως 80% του ελαιοκάρπου έχει αλλάξει χρώμα από πράσινο σε μελανό ιώδες. Φυσικά θα πρέπει να έχει ακολουθηθεί το πρόγραμμα φυτοπροστασίας βάσει των όσων αναφέρθηκαν στην ημερίδα που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γεωπόνων Ελεύθερων Επαγγελματιών Νομού Μεσσηνίας την άνοιξη του 2016.
Να σημειωθεί πως θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο χρόνο αναμονής από την τελευταία επέμβαση. ΣΤΟ ΧΩΡΆΦΙ Κατά τη διάρκεια της ελαιοσυγκομιδής οι παραγωγοί θα πρέπει να δώσουν μεγάλη προσοχή έτσι ώστε να αποφεύγονται οι τραυματισμοί του ελαιόκαρπου. Για τη μεταφορά του καρπού θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σακιά από φυτικό υλικό ή σε πλαστικά διάτρητα τελάρα. Κατά τη συλλογή ο καρπός δεν πρέπει να έρθει καθόλου σε επαφή με χώμα διότι αποκτά οσμή χώματος, κάτι που οργανοληπτικά ανιχνεύεται και χαρακτηρίζεται ως μειονέκτημα. Οι παραγωγοί θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του ελαιοκάρπου από τα πετρελαιοειδή που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της συλλογής με τη χρήση ελαιοραβδιστικών μηχανημάτων, αλυσοπρίονων, κ.λπ.
ΣΤΟ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΊΟ Το ελαιοτριβείο οφείλει να τηρεί τους όρους υγιεινής και της ασφάλειας των τροφίμων. Η παραγωγή του ελαιολάδου θα πρέπει να προγραμματίζεται ώστε ο χρόνος αναμονής του ελαιοκάρπου να μην υπερβαίνει τις 24 ώρες. Να μην στοιβάζονται τα σακιά για μεγάλο χρονικό διάστημα και αν είναι δυνατόν να υπάρχει στέγαστρο. Ο μηχανολογικός εξοπλισμού θα πρέπει να είναι ανοξείδωτος, καλά συντηρημένος και η μονάδα να διαθέτει το κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Το νερό του πλυντηρίου θα πρέπει να είναι πόσιμο και να ανανεώνεται διαρκώς. Να ελέγχεται η θερμοκρασία στα διάφορα στάδια επεξεργασίας και να μην υπερβαίνει τους 27 βαθμούς Κελσίου. Ο χρόνος μάλαξης να μην ξεπερνά τη μισή ώρα και η αποθήκευση να γίνεται σε θερμοκρασία μικρότερη από τους 24 βαθμούς Κελσίου. Τα δοχεία, οι πλαστικοί σωλήνες και ό,τι άλλο χρησιμοποιείται σε όλο το στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας, θα πρέπει να είναι πιστοποιημένα, κατάλληλα για υγρά τρόφιμα λιπαρής προέλευσης και συγκεκριμένα για ελαιόλαδο. ΑΠΟΘΉΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΛΆΔΟΥ Για την αποθήκευση στο σπίτι, χρησιμοποιούμε ανοξείδωτα δοχεία τέτοιου μεγέθους ώστε να ικανοποιούν αποκλειστικά τις ανάγκες μιας χρονιάς. Σε περίπτωση που χρησιμοποιούμε λευκοσιδηρά δοχεία (τενεκέδες) συνιστάται το μέγεθος των 5 λίτρων. Η παραγωγή ποιοτικού ελαιολάδου είναι ευθύνη όλων των εμπλεκομένων στην αλυσίδα παραγωγής. Κοινός στόχος πρέπει να αποτελεί πάντα η διασφάλιση της ποιότητας του «πράσινου χρυσού». Σύλλογος Γεωπόνων Ελεύθερων Επαγγελματιών Νομού Μεσσηνίας 13 • Εύφορη Γη
Λίπανση με υγρά απόβλητα ελαιοτριβείων Τα υγρά απόβλητα των ελαιοτριβείων αποτελούν σήμερα ένα αναπόφευκτο περιβαλλοντικό επιζήμιο παραπροϊόν του ελαιολάδου για όλες τις ελαιοπαραγωγικές χώρες. Είναι όμως έτσι; Η ελιά (Olea europaea L.) συγκαταλέγεται μεταξύ των αρχαιότερων καλλιεργούμενων δένδρων στον κόσμο. Η Ελλάδα καταλαμβάνει, σε παγκόσμια κλίμακα, την τρίτη θέση στην παραγωγή ελαιολάδου, μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Διαθέτει περίπου 130.000.000 ελαιόδενδρα που παράγουν, σε ετήσια βάση, γύρω στους 350.000 τόνους ελαιολάδου (Οιχαλιώτης & Ζερβάκης 1999, 2000). Στην Ελλάδα λειτουργούν περίπου 3.000 ελαιουργεία και υπολογίζεται ότι παράγονται κατά μέσο όρο 1.500.000 τόνοι υγρών αποβλήτων (λιόζουμο, κατσίγαρος) και 400.000 τόνοι στερεών υπολειμμάτων-παραπροϊόντων ετησίως (Οιχαλιώτης & Ζερβάκης 1999, 2000). Σχεδόν ο συνολικός όγκος των υγρών αποβλήτων των ελαιουργείων (ΥΑΕ) ρίπτεται χωρίς να έχει υποστεί καμία επεξεργασία σε φυσικά και γεωργικά οικοσυστήματα και συγκεκριμένα σε χείμαρρους (58%), στο έδαφος (20%), στα ποτάμια και στη θάλασσα (12%) (Νταλής 1988). Τα υγρά απόβλητα ελαιουργείων (ΥΑΕ), προέρχονται από τους φυτικούς χυμούς του ελαιοκάρπου που απελευθερώνονται κατά τις φάσεις μάλαξης και διαχωρισμού του, κατά την παραγωγική διαδικασία. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους είναι: Το σκούρο καφέ έως μαύρο χρώμα, η χαρακτηριστική οσμή, το όξινο pH, η υψηλή επιφανειακή τάση και ρυθμιστική ικανότητα, οι μεγάλες ποσότητες αιωρούμενων σωματιδίων καθώς και η πλούσια σύστασή τους σε 14 • Εύφορη Γη
οργανικές ουσίες κυρίως σε φαινολικές ενώσεις (Balice & Cera 1984). Η άκριτη εισαγωγή υγρών αποβλήτων των ελαιοτριβείων στο οικοσύστημα (κοντινούς χείμαρρους, ξερορέματα, θάλασσες ή λίμνες) προκαλεί επιβάρυνση του περιβάλλοντος (Ζερβάκης 1999). Το μέγεθος της οικολογικής καταστροφής (υδάτινη πανίδα και χλωρίδα), που συντελείται διαφέρει ανάλογα με τον υδάτινο αποδέκτη και τη δυνατότητα αυτοκαθαρισμού του. Ο Fiestas (1997) μετά από μια σειρά πειραμάτων απέδειξε την τοξική επίδραση των υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείων σε διάφορα είδη κυπρίνων, ενώ ο Balice και οι συνεργάτες του (1984) αναφέρουν συστατικά των λιόζουμων τα οποία είναι τοξικά στα ψάρια και γενικότερα στη χλωρίδα και την πανίδα του νερού. Επίσης, η Βορεάδου (1994) αναφέρεται στην αρνητική επίδραση των λιόζουμων στη βιοποικιλότητα των τμημάτων της διαδρομής των χειμάρρων (που έχουν ρυπανθεί από τη διάθεση ελαιόζουμων) κατά 41.6 έως 71.4% (ανάλογα με την παροχή νερού του χειμάρρου). Αντίθετα η διάθεση των ΥΑΕ στο έδαφος μπορεί να εφαρμοστεί, αφού στη σύστασή τους δεν περιέχονται ουσίες υψηλής επικινδυνότητας, όπως βαρέα μέταλλα (Andrich et al. 1992). Παράλληλα, η ευεργετική επίδρασή τους στο έδαφος ενισχύεται από την παρουσία αξιοσημείωτων ποσοτήτων οργανικών ουσιών, φωσφόρου, καλίου και μαγνησίου και λοιπών ιχνοστοιχείων αλλά και εξαιτίας του εμπλουτισμού του εδάφους με συγκεκριμένους μικροοργανισμούς, οι οποίοι βοηθούν την επίσχεση διαφόρων φυτοπαθογόνων μυκήτων (Ntougias et al. 2003). Η απευθείας εφαρμογή μεγάλων ποσοτήτων ΥΑΕ σε
καλλιεργούμενο έδαφος και συγκεκριμένα σε ετήσιες καλλιέργειες και ποώδη φυτά αναστέλλει τη βλάστησή τους, δρώντας παρεμποδιστικά (Bonari 1993). Ο βαθμός τοξικότητάς του εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας και το στάδιο ανάπτυξής των φυτών (Casa et al. 2003). Αντιθέτως, δεν έχει παρατηρηθεί σημαντική φυτοτοξική δράση σε δένδρα που έγινε απευθείας εφαρμογή των υγρών αποβλήτων (μέθοδος της φερτάρδευσης) (Οιχαλιώτης & Ζερβάκης 2002, Ehaliotis et al. 2003). Έρευνες που έχουν γίνει στην Ιταλία και στην Ισπανία (Proietti et al. 1988), δείχνουν ότι η άρδευση των ελαιοδένδρων με συγκεκριμένες ποσότητες ΥΑΕ όχι μόνο δεν επιδρά αρνητικά στην ανάπτυξή τους αλλά παρατηρείται και αύξηση των αποδόσεών τους. Επίσης δεν δημιουργεί αρνητικές επιπτώσεις στη μικροχλωρίδα και στη δομή του εδάφους, εφόσον οι χρησιμοποιούμενες δόσεις είναι ελεγχόμενες (Ζερβάκης 1999, Ehaliotis et al. 2003). Σε πειράματα στο Ινστιτούτο Χανίων έπειτα από 3 χρόνια εφαρμογής ΥΑΕ στο έδαφος ελαιώνων, δεν παρατηρήθηκαν αρνητικές επιδράσεις στα φυτά, στη σύσταση του εδάφους, και του νερού
στράγγισης. Αντίθετα, αυξήθηκε η συγκέντρωση Κ στο έδαφος, βελτιώνοντας τη γονιμότητά του (Chartzoulakis et al. 2010). Σε πειράματα που έχουν μέχρι σήμερα ολοκληρωθεί στο Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας οι ποσότητες εφαρμογής είναι τουλάχιστον 15 m³ / στρέμμα / έτος, σε τουλάχιστον 3 δόσεις. Η ποσότητα αυτή με βάση τις αναλύσεις των Υ.Α.Ε. θα καλύπτει τις θρεπτικές ανάγκες των ελαιώνων σε βασικά θρεπτικά στοιχεία και ιχνοστοιχεία. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι σε πειράματα του τμήματός μας την τελευταία 20ετία έχουμε φθάσει στην εφαρμογή μέχρι 80 κυβικά ανά στρέμμα σε ελαιώνες χωρίς προβλήματα στην καλλιέργεια, το περιβάλλον αλλά και τον υδροφόρο ορίζοντα. Επίσης συνολικά έχουν διατεθεί σε εδαφικούς αποδέκτες (διάφορες καλλιέργειες), πάνω από 10.000 τόνοι Υ.Α.Ε. την τελευταία 20ετία στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων του Τμήματός μας. Παναγιώτης Κάτσαρης, Γεωπόνος - Βιοτεχνολόγος ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ Τμήμα Ελαίας και Οπ/κών Καλαμάτας
Η ΆΠΟΨΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΤΉ
Ομάδες παραγωγών Ο αγροτικός κλάδος τα τελευταία χρόνια έγινε και αυτός μάρτυρας μιας σειράς σαρωτικών διαρθρωτικών αλλαγών που επήλθαν στο γενικότερο οικονομικό κλίμα που διαμορφώθηκε στην Ελλάδα από το 2009, με την εφαρμογή σκληρών μέτρων προσαρμογής στα νέα οικονομικά δεδομένα, τα γνωστά πλέον σε όλους «μνημόνια». Το αποτέλεσμα των αυστηρών μέτρων δημοσιονομικής πολιτικής που εφαρμόσθηκαν κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών στην Ελλάδα (μείωση αφορολογήτου ορίου, αύξηση συντελεστών φορολογίας εισοδήματος, αύξηση συντελεστών Φ.Π.Α., θέσπιση νέων φόρων (ΕΝΦΙΑ) κ.τ.λ.) είχαν σαν αποτέλεσμα την μείωση σε μεγάλο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Τα νοικοκυριά πλέον με πολύ λιγότερο διαθέσιμο εισόδημα έκαναν και τις ανάλογες αλλαγές-προσαρμογές στο καταναλωτικό τους προφίλ. Αυτό σημαίνει ότι αγοράζουν τα απολύτως απαραίτητα (ακόμα και αν πρόκειται για τα είδη διατροφής) και πάντοτε ενεργούν με γνώμονα την μεγιστοποίηση του προσωπικού οφέλους/κέρδους αγοράζοντας και προσπαθώντας να πετύχουν την καλύτερη σχέση 16 • Εύφορη Γη
μεταξύ ποιότητας και τιμής. Αυτή η πρακτική των καταναλωτών πίεσε με την σειρά της τις τιμές διάθεσης, των αγροτικών προϊόντων εν προκειμένου, προς τα κάτω. Αυτό ήταν και το πρώτο μεγάλο χτύπημα που δέχθηκε χρονικά ο αγροτικός τομέας και η αγροτική παραγωγή, δηλαδή η μείωση της καταναλωτικής δαπάνης μείωσε και την καταναλισκόμενη ποσότητα αγροτικών προϊόντων αλλά και την τιμή διάθεσης αυτών. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν η δραματική μείωση αντίστοιχα και του αγροτικού εισοδήματος, αφού ταυτόχρονα το κόστος των εισροών τους (εργατικά, φάρμακα, λιπάσματα, πετρέλαιο κτλ) δεν μειώθηκε ή μειώθηκε λιγότερο σε σχέση με την μείωση της τιμής πώλησης των τελικών προϊόντων τους. Το δεύτερο μεγάλο πλήγμα που δέχθηκε χρονικά ο αγροτικός τομέας ήταν η ψήφιση του νέου κώδικα φορολογίας εισοδήματος (Ν.4172/2013). Ο νέος αυτός νόμος προβλέπει ότι και το αγροτικό εισόδημα πλέον θα φορολογείται ως εισόδημα από αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα με συγκεκριμένο συντελεστή φόρου, ο οποίος ποικίλει ανάλογα με την ιδιότητα που έχει ο κάτοχος
της αγροτικής εκμετάλλευσης π.χ. ένας ιδιωτικός ή δημόσιος υπάλληλος φορολογείται από το πρώτο ευρώ καθαρού γεωργικού εισοδήματος με συντελεστή 22%, ενώ ένας κατ’ επάγγελμα αγρότης θα πάρει το αφορολόγητο (των μισθωτών και συνταξιούχων) που κυμαίνεται από τα 8.500,00 έως 9.500,00 ευρώ, αναλόγως της οικογενειακής κατάστασής του και το υπερβάλλον θα φορολογηθεί και αυτό με 22%. Το τρίτο χρονικά πλήγμα που δέχθηκε ο αγροτικός τομέας ήταν ο ασφαλιστικός νόμος 4387/2016, γνωστός ως νόμος Κατρούγκαλου, που επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού των ασφαλιστικών εισφορών, αφού καταργείται από 1/1/2017 ο υπολογισμός των «ασφαλιστικών εισφορών», με βάση «τεκμαρτές κλάσεις» και οι εισφορές θα υπολογίζονται με βάση τα φορολογητέα κέρδη του προηγούμενου φορολογικού έτους. Κομβικό σημείο του νέου ασφαλιστικού νόμου είναι η 12η Μαΐου του 2016, αφού όσοι συνταξιοδοτηθούν από την ημερομηνία αυτή και μετά ενδέχεται να απολέσουν ακόμη και το 60% της σύνταξής τους. Όπως βλέπουμε από την ανάλυση που προηγήθηκε, ο αγροτικός κόσμος βάλλεται πανταχόθεν. Το αβίαστο ερώτημα που προκύπτει είναι τι μέλλει γενέσθαι για την αγροτική οικονομία, η πρωτογενή παραγωγή της οποίας -μην ξεχνάμε- ότι αποτελεί ένα μεγάλο κομμάτι της συνολικής οικονομίας. Το βασικό πρόβλημα της πρωτογενούς παραγωγής στην Ελλάδα είναι ο κατακερματισμός του κλήρου, που σημαίνει ότι η αγροτική έκταση που αναλογεί σε κάθε γεωργό-παραγωγό είναι μικρή, με όλα τα αρνητικά που συνεπάγεται αυτό, δηλαδή αυξημένο μέσο κόστος παραγωγής και εκμετάλλευσης ανά καλλιεργούμενη μονάδα. Ένα τρακτέρ ενώ έχει την δυνατότητα να «δουλέψει» διακόσια
στρέμματα γης, στην Ελλάδα το εκμεταλλευόμαστε για να καλλιεργήσουμε πενήντα στρέμματα γης. Υψηλό μέσο κόστος παραγωγής σημαίνει ότι το οριακό κόστος παραγωγής βαίνει μειούμενο, δηλαδή το κόστος που απαιτείται για την παραγωγή μίας επιπλέον μονάδας αγροτικού προϊόντος είναι μικρότερο από το μέσο κόστος σε απόλυτες τιμές, αλλά και πάλι αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί γιατί «σκοντάφτουμε» στον μικρό κλήρο. Αποτέλεσμα αυτού του φαύλου κύκλου είναι η χαμηλή παραγωγικότητα και συνάμα η χαμηλή ανταγωνιστικότητα της αγροτικής οικονομίας αφού παράγουμε λίγα και με υψηλό κόστος. Τα προβλήματα βέβαια της πρωτογενούς παραγωγής είναι και άλλα π.χ. υψηλός μέσος όρος ηλικίας, διάσπαρτος κλήρος κλπ, προς το παρόν όμως θα περιοριστούμε στην ανωτέρω ανάλυση. Το κράτος και βέβαια γνωρίζει ποια είναι τα προβλήματα της αγροτικής παραγωγής στην Ελλάδα και προσπαθεί να τα λύσει μέσα από ένα πλέγμα μέτρων που από την μία «τιμωρεί» τους μεμονωμένους παραγωγούς με την επιβολή διάφορων φορολογικών και ασφαλιστικών μέτρων, όπως αναλύσαμε και παραπάνω, και από την άλλη προσπαθεί να προωθήσει την συλλογικότητα. Ένα από αυτά τα μέτρα είναι η ενίσχυση που παρέχει σε μεμονωμένους παραγωγούς να οργανωθούν σε ομάδες ενθαρρύνοντας την δημιουργία «ΟΜΆΔΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΏΝ» σε τομείς της γεωργίας, κτηνοτροφίας και δασοπονίας. Η φιλοσοφία είναι ότι η συσπείρωση των παραγωγών σε ομάδες ή οργανώσεις τους βοηθούν να αντιμετωπίσουν από κοινού τις προκλήσεις της αγοράς, να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους δύναμη μέσω της αύξησης του όγκου του διαπραγματευόμενου προϊόντος σε σχέση με την παραγωγή και την εμπορία, να διευρύνουν τον αριθμό των πιθανών αγοραστών, 17 • Εύφορη Γη
να μειώσουν το ανά παραγωγό μέσο και οριακό κόστος παραγωγής αλλά και να ενδυναμώσουν την αντίληψη των συλλογικών επενδύσεων. Ένα από τα βασικά κίνητρα που δίνει είναι η φορολόγηση των καθαρών κερδών των ομάδων παραγωγών, σαν νομική οντότητα πλέον, με συντελεστή 13%. Το αναλογούν μέρισμα έκαστου παραγωγού θα μεταφέρεται στην ατομική φορολογική δήλωση, χωρίς επιπλέον φορολογική επιβάρυνση. Επίσης ανά διαστήματα προκηρύσσει διάφορα προγράμματα επιδότησης. Η στήριξη καταβάλλεται σε ετήσια βάση στους δικαιούχους, αποτελεί ποσοστό επί της ετήσιας εμπορεύσιμης αξίας των προϊόντων της ομάδας ή της οργάνωσης και βαίνει φθίνουσα, ως ακολούθως: Το 10% της αξίας παραγωγής που έχει διατεθεί στο εμπόριο κατά το 1ο έτος μετά την αναγνώριση Το 8% της αξίας παραγωγής που έχει διατεθεί στο εμπόριο κατά το 2ο έτος μετά την αναγνώριση Το 6% της αξίας παραγωγής που έχει διατεθεί στο εμπόριο κατά το 3ο έτος μετά την αναγνώριση Το 4% της αξίας παραγωγής που έχει διατεθεί στο εμπόριο κατά το 4ο έτος μετά την αναγνώριση Το 2% της αξίας παραγωγής που έχει διατεθεί στο εμπόριο κατά το 5ο έτος μετά την αναγνώριση Η ετήσια στήριξη του κάθε δικαιούχου (ομάδας ή οργάνωσης) δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 100.000 €. Βέβαια στα παραπάνω να προσθέσουμε και τις οικονομίες κλίμακας που δημιουργούνται από την σύσταση τέτοιων ομάδων, αφού η συσπείρωση των παραγωγών θα δώσει την απαιτούμενη δύναμη και ισχύ για την πραγματοποίηση στόχων όπως είναι επιγραμματικά: 1) Αντικατάσταση εξοπλισμού ή απόκτηση νέου 18 • Εύφορη Γη
με σκοπό την επίτευξη επιδόσεων (π.χ. την αύξηση της αποδοτικότητας ή την μείωση των εισροών) 2) Συλλογικές ενέργειες προβολής και προώθησης 3) Αύξηση διαπραγματευτικής ικανότητας με σκοπό την μείωση του κόστους των εισροών (εργατικά, φάρμακα, μηχανήματα κλπ) 4) Αύξηση ή μεταβολή του όγκου παραγωγής ή της αξίας αυτού με μικρότερο κόστος παραγωγής. 5) Αύξηση της ανταγωνιστικότητας 6) Συλλογικές ενέργειες προβολής και προώθησης 7) Έλεγχος και διαχείριση του κόστους παραγωγής και εμπορίας, καθώς και αύξηση της αποδοτικότητας της χρήσης των μέσων παραγωγής (π.χ. του τρακτέρ) 8) Εξεύρεση νέων αγορών διάθεσης των προϊόντων παραγωγής τους χωρίς την παρουσία μεσαζόντων. 9) Εφαρμογή νέων πρακτικών, τεχνικών και μεθόδων για την επίτευξη του άριστου σημείου παραγωγής. Ο αγροτικός τομέας στην Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή γιατί έχει να αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Φανταστείτε ότι υπάρχει επιχείρηση εμπορίας ελαιολάδου στο εξωτερικό που ποσοτικά διακινεί όσο λάδι παράγεται σε ολόκληρη την Ελλάδα. Αυτά τα μεγέθη εμείς δεν μπορούμε να τα πετύχουμε, μπορούμε όμως να παράγουμε ποιοτικότατα προϊόντα. Αν εκμεταλλευτούμε και τις όποιες δυνατότητες μας προσφέρει το κράτος και τα πλεονεκτήματα που μας προσφέρει η σύσταση ομάδων παραγωγών, είμαι σίγουρος ότι θα έχουμε κάνει ένα βήμα προς τα εμπρός.
Ιωάννης Δημητρακόπουλος Οικονομολόγος
www.e-gi.gr περιοδικό (ηλεκτρονική & έντυπη έκδοση) τηλεοπτική & διαδικτιακή εκποµπή
Δρ Βασίλειος Στουρνάρας Δόκιμος Ερευνητής στο Ινστιτούτο Ελιάς Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου του ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ (Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας).
Εθνική συλλογή συκιάς Η συκιά (Ficus carica L.), που αποτελεί μία σημαντική δενδρώδη καλλιέργεια για τη χώρα μας, καλλιεργείται κυρίως στην Πελοπόννησο, Εύβοια, Στερεά Ελλάδα, σε νησιά του Αιγαίου και στην Κρήτη, ενώ τα τελευταία χρόνια, λόγω και της κλιματικής αλλαγής, έχει εξαπλωθεί και σε άλλες βορειότερες περιοχές της Ελλάδας. Το Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας, που υπάγεται στο Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου του ΕΛΓΟ - ΔΗΜΗΤΡΑ, είναι ο εθνικός διατηρητής των ποικιλιών συκιάς, οι οποίες είναι εγγεγραμμένες στον εθνικό κατάλογο. Η Συλλογή Συκιάς, που βρίσκεται εγκατεστημένη στην περιοχή Εύα Μεσσηνίας από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, διαθέτει σήμερα περίπου 50 ποικιλίες ελληνικής, κυπριακής, ιταλικής, ισπανικής και τουρκικής προέλευσης. Οι ποικιλίες που υπάρχουν στη Συλλογή καλύπτουν τις ανάγκες των παραγωγών και των καταναλωτών για σύκα με διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά και με διαφορετικές χρονικές περιόδους ωρίμανσης. Ειδικότερα, στη Συλλογή υπάρχουν ποικιλίες μονόφορες (π.χ. Βασιλικά Μελισσί), δίφορες (π.χ. Gentile Bianco), λευκές (π.χ. Λευκά Μεγάλα Ανδρούσης), έγχρωμες (π.χ. Βασιλικά Μαύρα), για νωπή κατανάλωση (π.χ. Mission), για ξηρή κατανάλωση 20 • Εύφορη Γη
(π.χ. Καλαμών), καθώς και ποικιλίες άγριας συκιάς (απαραίτητες στην επικονίαση). Τη φετινή χρονιά ξεκίνησε η μετεγκατάσταση της υπάρχουσας Συλλογής, σε συνδυασμό με τον εμπλουτισμό με άλλες ποικιλίες συκιάς, σε νέα έκταση στην περιοχή Βελίκα Μεσσηνίας, ώστε τελικά να δημιουργηθεί μία νέα Συλλογή συκιάς που να περιλαμβάνει περίπου 100 ποικιλίες. Η ύπαρξη της Συλλογής είναι ζωτικής σημασίας για την καλλιέργεια της συκιάς στην Ελλάδα, καθώς επιτρέπει την καταγραφή, αξιολόγηση και ανάδειξη ποικιλιών με αξιόλογα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά, καθώς και με αντοχές σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις. Επίσης, η ύπαρξη της Συλλογής συμβάλλει στη διατήρηση και προστασία του γενετικού υλικού της συκιάς, ενώ είναι αναγκαία για την υλοποίηση προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης, για την πιστοποίηση της αυθεντικότητας των ποικιλιών συκιάς, καθώς και για τον εφοδιασμό των φυτωρίων και των παραγωγών με αγενές πολλαπλασιαστικό υλικό. Λακωνικής 87 Τ.Κ. 24100, Καλαμάτα, Μεσσηνία Τηλ: 2721029812, Fax: 2721027133 Email: vstournaras.elgo@gmail.com
Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού
Ο ευλογημένος καρπός στο πέρασμα των χρόνων Tον πολιτισμό, την ιστορία και την τεχνολογία της ελιάς και της ελαιοπαραγωγής στον ελλαδικό χώρο, από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα προβάλλει το Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού. Το Μουσείο ανήκει στο Δίκτυο θεματικών Μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) και στόχος του είναι να φωτίσει την άρρηκτη σύνδεση της ελιάς με την ταυτότητα της Ελλάδας, και γενικά με τον μεσογειακό χώρο. Βρίσκεται στη Σπάρτη και στεγάζεται στον χώρο της παλαιάς Ηλεκτρικής Εταιρείας, χαρακτηριστικό ελληνικό βιομηχανικό κτίσμα της περιόδου του Μεσοπολέμου, η χρήση του οποίου παραχωρήθηκε στο ΠΙΟΠ από τον Δήμο Σπαρτιατών. Στον πάνω όροφο παρουσιάζεται η μακραίωνη ιστορία των δυο αγαθών, της ελιάς και του λαδιού και παράλληλα, αναδεικνύεται η πολύπλευρη σημασία τους σε πεδία όπως η οικονομία, η διατροφή, η υγιεινή, οι λατρευτικές συνήθειες, τα λαϊκά έθιμα. 22 • Εύφορη Γη
Ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει, μεταξύ άλλων, τις πρώτες μαρτυρίες για την παρουσία της ελιάς και την παραγωγή του λαδιού στον ελλαδικό χώρο, σπάνια απολιθωμένα φύλλα ελιάς ηλικίας περίπου 60.000 ετών, από τη Σαντορίνη, και αντίγραφα πινακίδων Γραμμικής Β του 14ου αιώνα π.Χ., με τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες για την ελιά και το λάδι. Επίσης, παρουσιάζονται δείγματα αρχαίας και σύγχρονης τέχνης, τα οποία επιβεβαιώνουν ότι η ελιά υπήρξε μια συνεχής πηγή έμπνευσης για τους Έλληνες καλλιτέχνες. Η περιήγηση συνεχίζεται στην υπαίθρια έκθεση του μουσείου όπου γίνεται αναφορά στην ελαιοκαλλιέργεια και ελαιοσυλλογή. Εκεί παρουσιάζονται ακριβή αντίγραφα διαφορετικών τύπων ελαιοτριβείων της αρχαιότητας. Μάλιστα, ένα από αυτά τίθεται σε λειτουργία στο πλαίσιο σχολικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Η πορεία της έκθεσης οδηγεί στον κάτω όροφο του μουσείου, τα εκθέματα πραγματεύονται τη χρονολογική εξέλιξη της τεχνολογίας των
ελαιοτριβείων στην Ελλάδα από τους Μεταβυζαντινούς χρόνους έως το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Εκτίθενται μηχανισμοί που έχουν αποκατασταθεί, καθώς και μεγάλες κινούμενες μακέτες ελαιοτριβείων (υδροκίνητο, ατμοκίνητο και ντιζελοκίνητο), που βοηθούν τους επισκέπτες να αντιληφθούν τις παραδοσιακές τεχνικές παραγωγής του λαδιού, ζωντανεύοντας την εποχή όπου τα λιοτρίβια ήταν άξονας της τοπικής οικονομίας. Ολοκληρώνοντας την επίσκεψή του, μπορεί κάποιος να μάθει για τη σαπωνοποιία στην πολιτιστική και οικονομική ζωή του τόπου. Η έκθεση πλαισιώνεται από ψηφιακές παραγωγές και πλούσιο εποπτικό υλικό, ενώ στον χώρο του Μουσείου λειτουργούν επίσης κυλικείο, πωλητήριο, καθώς και αίθουσα πολλαπλών χρήσεων. Το Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού είναι το πρώτο στο είδος του που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα. Αξιοποιώντας το παράδειγμα άλλων μεσογειακών κρατών, τα οποία έχουν ήδη αναδείξει τη δική τους παραγωγή μέσα από ποικίλες πρωτοβουλίες, μουσειακές και άλλες, το Μουσείο επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να προβάλει
τις προσπάθειες που γίνονται στην Ελλάδα προκειμένου να διασωθεί η παραδοσιακή τεχνολογία και να αναδειχθεί ο διαχρονικός πολιτισμικός ρόλος της ελιάς και του λαδιού. Με περιοδικές εκθέσεις, διαλέξεις, σεμινάρια και άλλες εκδηλώσεις που διοργανώνονται ή φιλοξενούνται στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων και στον εσωτερικό προαύλιο χώρο, το Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού αποτελεί ενεργό και αναπόσπαστο μέλος της πολιτιστικής ζωής της τοπικής κοινωνίας, συμβάλλοντας σημαντικά στην αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής. Επιπλέον, η υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ειδικά σχεδιασμένων με βάση τη θεματική του Μουσείου, αλλά και ποικίλων δραστηριοτήτων εκπαιδευτικού και ψυχαγωγικού χαρακτήρα, προσδίδει έντονο βιωματικό χαρακτήρα στις σχολικές επισκέψεις, καθιστώντας το Μουσείο χώρο μάθησης, εξερεύνησης και ψυχαγωγίας. Το έργο εντάχθηκε στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Πελοποννήσου και χρηματοδοτήθηκε από το Β’ και το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. 23 • Εύφορη Γη
Regional Media Awards 2018
«Χρυσή» και «Ασημένια» η Εύφορη Γη Ξεχώρισαν περιοδικό και εκπομπή ανάμεσα σε πλήθος υποψηφιοτήτων
Στις κατηγορίες Advertising και Communication & Marketing διακρίθηκε η Εύφορη Γη στα Regional Media Awards, η απονομή των οποίων πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 28 Σεπτεμβρίου. Τα βραβεία παρέλαβε η υπεύθυνη για την παραγωγή της εκπομπής και την έκδοση του περιοδικού, δημοσιογράφος Κέλλυ Δημητρούλια, στην κατάμεστη από δημοσιογράφους του περιφερειακού Τύπου συνεδριακή αίθουσα του Gazarte. Tα Regional Media Awards βραβεύουν προσπάθειες που ξεχωρίζουν στον τοπικό και περιφερειακό Τύπο. GOLD: «Εύφορη Γη – Το περιοδικό που ζωντανεύει την εικόνα στο χαρτί»
Η Εύφορη Γη απέσπασε χρυσό βραβείο για το 24 • Εύφορη Γη
περιοδικό της, στην κατηγορία Advertising, στην υποκατηγορία Multiplatform, που αφορά σ τον συνδυασμό εντύπου με την online έκδοση του μέσου, για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας. Στην ίδια κατηγορία, ασημένιο βραβείο απέσπασε η εφημερίδα Πελοπόννησος και χάλκινο η εφημερίδα Χτύπος. SILVER: «Εύφορη Γη: Η εκπομπή που προβάλλει καινοτόμες προσπάθειες και ανθρώπους που κάνουν βήματα μπροστά»
Η εκπομπή απέσπασε ασημένιο βραβείο στην κατηγορία Communication & Marketing, στην υποκατηγορία Best online community σχετικά με την κοινωνικοποίηση των εκπομπών μέσω ψη-
φιακής κοινότητας (blogs, portals, social media). Στην ίδια κατηγορία απονεμήθηκε μόνο ένα βραβείο ακόμα, το χρυσό, το οποίο παρέλαβε εκπρόσωπος του Ionian Tv. Κατά την απονομή του χρυσού βραβείου η κ. Δημητρούλια τόνισε τη μεγάλη δυναμική των δημοσιογράφων της περιφέρειας, που διαρκώς εξελίσσονται, καινοτομούν και τολμούν, γεγονός που αποδεικνύει η ιδιαίτερα μεγάλη συμμε-
τοχή στον θεσμό των βραβείων και οι αξιόλογες δουλειές που παρουσιάστηκαν και διακρίθηκαν. Στην τελετή χαιρετισμό απηύθυνε ο υφυπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης Λευτέρης Κρέτσος και ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Κωνσταντίνος Σταματάκης, ενώ το καλωσόρισμα έγινε από τον Δημήτρη Κορδερά, διευθυντή των εκδόσεων “Boussias Communications”.
25 • Εύφορη Γη
O βραβευμένος chef Δ. Πυλιώτης παρουσιάζει «χρυσή» συνταγή
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ
Η ανάδειξη της μαγειρικής μας «όχημα» για την εξαγωγή των προϊόντων μας Η γνωριμία του καταναλωτικού κοινού με την ελληνική κουζίνα αποτελεί το μυστικό για την είσοδο των ελληνικών προϊόντων στις αγορές του εξωτερικού, όπως εκτιμά ο Έλληνας βραβευμένος chef Δημήτρης Πυλιώτης, από τη Μεσσήνη, ο οποίος δραστηριοποιείται επαγγελματικά τα τελευταία χρόνια στο Μαϊάμι. Ο ίδιος διεκδικεί φέτος για 4η φορά τη διάκρισή του στον διαγωνισμό Chef Showdown, όπου πρωταγωνιστεί το ψάρι, το οποίο σερβίρει μαγειρεμένο με ελληνικά και κυρίως μεσσηνιακά προϊόντα,
26 • Εύφορη Γη
τα οποία όταν τα γνωρίζουν το κοινό και η κριτική επιτροπή, αποσπούν τα καλύτερα σχόλια. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό για να επιτευχθεί αυτό που έχει ονειρευτεί για τα δικά μας, τα ντόπια προϊόντα. Στο εστιατόριό του ο ίδιος επικοινωνεί όσο το δυνατόν περισσότερο την αξία τους στη διατροφή και στη γεύση. Όπως όμως τονίζει: «Τα ελληνικά προϊόντα μπορούν να κερδίσουν έδαφος στην αμερικανική αγορά, αρκεί να υπάρξει στρατηγική για να γνωρίσει το καταναλωτικό κοινό την ελληνική κουζίνα». Κι εξηγεί: «Ακόμα
δεν έχουν περίοπτη θέση στην κουζίνα και τα ράφια της Αμερικής. Προσπαθούμε να τα αναδείξουμε μέσα από την κουβέντα με τον πελάτη. Όμως, οι Ιταλοί έχουν καταφέρει πάρα πολλά τα τελευταία χρόνια, και με ωραίο μάρκετινγκ πείθουν τους καταναλωτές πως οτιδήποτε είναι «made in Italy» είναι ξεχωριστό. Είτε είναι ψωμί, είτε κρασί, είτε καφές, είτε τυρί, είτε ακόμα κάπαρη... Αυτό το κατάφεραν γιατί ανέδειξαν την κουζίνα τους πρώτα. Πλέον η ιταλική κουζίνα θεωρείται στην Αμερική δική τους, αμερικάνικη, είναι πολύ διαδεδομένη. Ευελπιστούμε η ελληνική να είναι η επόμενη κουζίνα της Αμερικής η οποία θα είναι τόσο πολύ οικεία, ώστε να τη θεωρήσουν δική τους. Γιατί για να αναδείξουμε τα προϊόντα μας πρέπει να αναδειχθεί η ελληνική κουζίνα μας. Κάνουμε προσπάθεια, κερδίζουμε τα βραβεία ανα-
δεικνύοντας τα ελληνικά προϊόντα, και νομίζω ότι η προσπάθειά μας θα δικαιωθεί». Ο Δημήτρης Πυλιώτης βρέθηκε στην Καλαμάτα το προηγούμενο διάστημα και μέσα από τον φακό της εκπομπής «Εύφορη Γη» μας πρόσφερε μια εξαιρετική γαστριμαργική εμπειρία με φόντο το Μεσσηνιακό Κόλπο, βασισμένη στην απλότητα και τα τοπικά προϊόντα. Παρουσίασε τη βραβευμένη του συνταγή στο διαγωνισμό το 2016 και σε μια συζήτηση με την δημοσιογράφο Κέλλυ Δημητρούλια ξεδίπλωσε τις σκέψεις του για την ελληνική κουζίνα αλλά και τις αναμνήσεις του από τα παιδικά του χρόνια στη Μεσσήνη και τα πρώτα του μαγειρέματα με λαχανικά από τον κήπο του πατέρα του. Ο Έλληνας chef είναι απόφοιτος της σχολής Gordon Bleu και δραστηριοποιείται στην οικογενειακή επιχείρηση, το εστιατόριο «Poseidon Miami».
27 • Εύφορη Γη
«ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΌ ΠΡΩΙΝΌ»
Τοπικές λιχουδιές ενός φιλόξενου τόπου, «διαμάντια» για τον τουρισμό Το πρωινό, για τον επισκέπτη ενός τόπου, είναι σίγουρα το σημαντικότερο γεύμα της ημέρας. Είναι το γευστικό καλωσόρισμα που έχει ετοιμαστεί και προσφέρεται από έμπειρους επαγγελματίες με στόχο να δώσει στον φιλοξενούμενο μεγάλη ευχαρίστηση, να του εξασφαλίσει την ενέργεια που χρειάζεται για την ημέρα και φυσικά να του γνωρίσει τις εξαιρετικές νοστιμιές του τόπου που έχει επισκεφθεί. Έτσι λοιπόν, ξενοδοχεία σε κάθε περιοχή της Ελλάδας, αλλά και του κόσμου, τα τελευταία χρόνια φροντίζουν να προσφέρουν στα πρωινά τους μοναδικά προϊόντα από ντόπιους παραγωγούς και επαγγελματίες, κάνοντάς τα με αυτόν τον τρόπο «πρεσβευτές γεύσης». Η Μεσσηνία με τα «διαμάντια» που παράγει, έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένα πραγματικά αυθεντικό «Μεσσηνιακό πρωινό» γεμάτο φρεσκάδα και νοστιμιά, που θα ξετρελάνει όχι μόνο τους μυημένους στη γαστρονομία του τόπου, αλλά κάθε απαιτητικό ουρανίσκο. Ένα πρωινό πλήρες και απολαυστικό με αλμυρές και γλυκές δημιουργίες από προϊόντα της
ευλογημένης γης. Όπως φρυγανισμένο ζυμωτό ψωμί με το ξακουστό λάδι, ανθό αλατιού από τη Μάνη και ρίγανη από τα ορεινά χωριά του Ταϋγέτου. Ντόπιο γιαούρτι με θυμαρίσιο μέλι και ξερά σύκα και σταφίδες. Λαλάγγια με τυριά και αλλαντικά, τις περίφημες ελιές Καλαμάτας, φρέσκα φρούτα και λαχανικά εποχής από τον μεσσηνιακό κάμπο και πολλά ακόμη που παράγουν οι άνθρωποι του τόπου. Το «Μεσσηνιακό πρωινό» που προτείνουν οι παραγωγοί του τόπου και συστήνει η «Εύφορη Γη», έχει χαρακτήρα τέτοιο, που μπορεί να «απογειώσει» το ξεκίνημα της ημέρας του κάθε επισκέπτη, είτε ετοιμαστεί από τα χέρια του οικοδεσπότη, είτε από τα έμπειρα χέρια ενός επαγγελματία, δίνοντας υπεραξία στη φιλοξενία. Είναι περιττό μάλλον να αναφέρουμε τα τεράστια οφέλη στην τοπική οικονομία από ένα τέτοιο εγχείρημα. Αυτό όμως που δεν είναι περιττό, είναι η ανάγκη να αναδείξουμε επιτέλους σε κάθε επισκέπτη, κάθε γωνιάς αυτού του τόπου, τα προϊόντα που μας κάνουν περήφανους και να τον κάνουμε να τα αγαπήσει τόσο όσο κι εμείς. 29 • Εύφορη Γη
ΠΑΣΤΕΛΟΠΟΙΊΑ ΑΦΏΝ Ι. ΛΆΜΠΟΥ
Παστέλι με πολυφαινόλες Η καλαματιανή παστελοποιία Αφών Ι. Λάμπου μας συστήνει το νέο της καινοτόμο προϊόν, παστέλι με πολυφαινόλες ελιάς. Ένα προϊόν που απευθύνεται σε όλους τους καταναλωτές, κάθε ηλικίας και μόνο θετικά έχει να προσφέρει στην υγεία. Ας γνωρίζουμε λοιπόν πως οι πολυφαινόλες είναι μία οικογένεια φυσικών αντιοξειδωτικών που συναντιούνται στο εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο. Λόγω της υψηλής τους περιεκτικότητας σε υδροξυτυροσόλη και τυροσόλη, οι οποίες είναι γνωστές ως τα πιο αποτελεσματικά φυσικά αντιοξειδωτικά με πλήθος επιστημονικών αναφορών για την συμβολή τους στην ανθρώπινη υγεία, καθώς βοηθούν την καταπολέμηση του
οξειδωτικού στρες και μπορούν να καταπολεμήσουν ασθένειες που σχετίζονται με καρδιακές παθήσεις, την υψηλή αρτηριακή πίεση και τη χοληστερόλη. Μέσα σε αυτά τα οφέλη είναι η προστασία από την νόσο Alzheimer, άλλα προβλήματα που αφορούν στην καλή λειτουργία του εγκεφάλου και σε αντικαρκινική προστασία μέσω προστασίας του DNA. Επίσης, προσφέρουν ταχύτερη ανάρρωση από διάφορες εποχικές ιώσεις, γρίπη, βακτηριακές μολύνσεις, όπως επίσης και στην καλύτερη προστασία και εμφάνιση του δέρματος.
Η εταιρεία προτείνει ακόμα περισσότερες νέες γεύσεις, όπως παστέλι μαλακό με cranberries, σταφίδα και φυστίκια Αιγίνης. www.pasteli.com
Eνεργειακή υπερτροφή «proini oφelia» H «proini oφelia» περιέχει πάστα ελιάς Καλαµών, η οποία συνδυάζεται µε καλούς υδατάνθρακες (µέλι), πρωτεΐνες (καρύδι και ρεβύθι), φυτικές ίνες (από καρύδι και ρεβύθι), αντιοξειδωτικές ουσίες που µειώνουν το οξειδωτικό στρες και προστατεύουν το σώµα. Επίσης περιέχει εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Το προϊόν είναι απολύτως φυσικό, ελεύθερο γλουτένης, χωρίς συντηρητικά και πρόσθετα. Δεν περιέχει πρόσθετο αλάτι και διατίθεται παστεριωµένο.
ΜΑΡΜΕΛΑΔΑΕΛΙΕΣΚΑΛΑΜΩΝ KALAMATAOLIVESMARMELADE Σχεδιάστηκε από το «Εργαστήριο Τροφοθρεπτικών Προϊόντων (Nutraceuticals) και Λειτουργικών Τροφίµων του ΤΕΙ Πελοποννήσου και αποτελεί πατέντα για την συνταγή και το λογότυπό του.
Πληροφορίες: Αντώνης Κοροµηλάς, Πήδηµα Μεσσηνίας, κιν. 6976517410, e-mail: antonis.koromilas@yahoo.gr
Έχει περάσει οργανοληπτικό έλεγχο και γευσιολογική δοκιµή µε άριστες κριτικές και υποστηρίζεται µεταξύ άλλων από τον κλινικό διαιτολόγο - διατροφολόγο Δηµήτρη Πέτσιο. Με δεδοµένο πως αποτελεί µια πλήρη τροφή, µπορεί να καταναλώνεται κάθε στιγµή στη διάρκεια της ηµέρας και φυσικά να αποτελέσει ένα ιδανικό πρωινό.
www.xrysomelo.com
ΚΤΉΜΑ ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑΣ ΚΑΠΌΠΟΥΛΟΥ
«Η Τρελή Ροδιά» Χαρίστε ενέργεια στην ημέρα σας! Γεμίστε με ενέργεια την ημέρα σας! Προσθέστε στη διατροφή σας μια από τις σημαντικότερες υπερτροφές, το ρόδι! Η οικογένεια Καπόπουλου έχει επενδύσει στην καλλιέργεια ροδιού. Το Κτήμα «Η Τρελή Ροδιά» βρίσκεται σε μια όμορφη περιοχή έξω από το γραφικό χωριό των Κωνσταντίνων Μεσσηνίας. Εκτείνεται σε γη 25 στρεμμάτων όπου καλλιεργούνται με πολλή αγάπη και φροντίδα ροδιές των ποικιλιών Wonderful και Acco. Η καλλιεργητική “ομάδα” αποτελείται από τα τέσσερα μέλη της οικογένειας, κανένα εκ των οποίων δεν έχει κατά κύριο επάγγελμα το επάγγελμα του αγρότη. Κοινή συνιστώσα είναι η αγάπη των μελών της ομάδας προκειμένου οτιδήποτε καταναλώνεται να είναι όσο πιο φυσικό. Με αυτό το σκεπτικό η κοινή προσπάθεια του εγχειρήματος που ξεκίνησε με πολύ μεράκι με το φύτεμα των πρώτων δέντρων ροδιάς πριν από επτά χρόνια, έχει οδηγήσει σήμερα σε μια καλλιέργεια 2.150 δέντρων ροδιάς στο κτήμα της οικογένειας Καπόπουλου «Η Τρελή Ροδιά». 32 • Εύφορη Γη
Το εποχικά απασχολούμενο προσωπικό στο κτήμα είναι εκπαιδευμένο στις εργασίες που απαιτούνται και ανταποκρίνονται στα υψηλά επίπεδα ποιότητας που έχει επιτευχθεί. Σύμφωνα με τους καλλιεργητές, «τα ποιοτικά ρόδια του κτήματος είναι το αποτέλεσμα μιας χρόνιας προσπάθειας που ξεκινά από την κατάλληλη επιλογή και το προσεγμένο φύτεμα των δέντρων και φτάνει έως την σωστή καλλιέργεια και την προσεκτική και επιλεκτική συγκομιδή των φρούτων». Προτείνουν λοιπόν: «Επενδύστε… στον εαυτό σας! Προσθέστε στη διατροφική σας συνήθεια το ρόδι και πάρτε μεγάλο ποσοστό της συνιστώμενης ημερήσιας κατανάλωσης σε ίνες, πρωτεΐνες και βιταμίνες. Ενισχύστε το ανοσοποιητικό σας σύστημα με ένα φρούτο πλούσιο σε αντιοξειδωτικά και αντιφλεγμονώδη, που δρα κατά της οστεοαρθρίτιδας και του διαβήτη και βοηθάει στην κυκλοφορία του αίματος». Βάλτε το κόκκινο φρούτο στην ζωή σας και χτυπήστε… κόκκινο!
Tips που θα κάνουν πιο ξεχωριστό το «Μεσσηνιακό πρωινό» Χρησιμοποιείστε πετιμέζι σε κάθε γεύση που σας ταιριάζει, στις τηγανίτες ή και στον παραδοσιακό χυλό όπως τον έφτιαχναν οι γιαγιάδες μας. Γευτείτε κάθε λογής φρούτα που παράγει ο τόπος, όπως σύκα, ρόδια, φραγκό-
συκα… αλλά και τον χυμό τους. Καλαματιανά παστέλια, ακόμα και γλυκά του κουταλιού ή μαρμελάδες τοπικών προϊόντων θα δώσουν άλλη γλύκα στο πρωινό ξεκίνημα. Και για τους λάτρεις του αλμυρού, δοκι-
μάστε την αγκινάρα σε όλες της τις εκδοχές, βάλτε στο τραπέζι σας καγιανά, με φρέσκια ντόπια τομάτα, αυγά, σφέλα ή παστό και κάθε λογής πίτες.
Καλή σας όρεξη! ρεπορτάζ
Δείτε εδώ το video
ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Έναν αιώνα στην υπηρεσία της τυροκομίας
Η Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων, μοναδική στον τομέα της στην Ελλάδα, τροφοδοτεί 100 χρόνια τώρα με εξαιρετικούς τυροκόμους μονάδες παραγωγής εντός κι εκτός Ελλάδας. Η «Εύφορη Γη» βρέθηκε στις εγκαταστάσεις της Σχολής και ξεναγήθηκε από τη διευθύντρια Αλεξάνδρα Μέγα. Η σχολή κάθε δέχεται 60 αγόρια και κορίτσια, τα οποία κατά την διετή εκπαίδευσή τους μαθαίνουν να παράγουν παραδοσιακά τυριά, γιαούρτι, παγωτό, επιδόρπια. Με δεδομένο πως η αγορά λατρεύει τα καινοτόμα προϊόντα, στη σχολή διδάσκεται
η παρασκευή ακόμα και… κεφίρ με ρόδι, γιαουρτιού με μαστίχα και τυριών με αρωματικά φυτά. Οι αίθουσες διδασκαλίας, τα εργαστήρια και το τυροκομείο κάθε μέρα είναι γεμάτα με μαθητές που εκπαιδεύονται όχι μόνο στην επεξεργασία του γάλακτος, αλλά και στην υγιεινή και τη νομοθεσία. Αλλωστε, σκοπός της σχολής είναι να δημιουργεί σύγχρονους τυροκόμους, που γνωρίζουν καλά πώς να παράγουν ποιοτικά γαλακτοκομικά προϊόντα.
¢HMHTPAKO¶OY§O™ πø™∏º TYPOKOMEIO
BA§YPA ME™™HNIA™ • TH§./FAX: 27240 71495 18 • Εύφορη Γη
Το παραδοσιακό τυροκομείο του Ιωσήφ Δημητρακόπουλου επιμένει στην ποιότητα και μάς προμηθεύει με τυροκομικά προϊόντα που ξεχωρίζουν για τη γεύση τους. Φέτα, σφέλα, μυζήθρα και ανθότυρο, φτιαγμένα με μεράκι, γνώση και μεσσηνιακό γάλα. Εξαιρετικά τυριά που συνοδεύουν τέλεια κάθε γεύμα και το κάνουν να ξεχωρίζει.
Οινοποίηση:
Δημιουργία και πάθος με ποικιλία χρωμάτων και αρωμάτων Ελληνικά κρασιά που ξεχωρίζουν στον κόσμο, παραδοσιακές ποικιλίες που επιβιώνουν στο πέρασμα των χρόνων, τοπικοί αμπελώνες που εξελίσσονται… Η οινοποίηση είναι πάθος και αγάπη για την ίδια τη γη και τον τόπο μας.
Οι οινοποιοί μάς αποδεικνύουν καθημερινά πως με επιμονή και αγάπη μπορούν να πετύχουν τη σταθερότητα της ποιότητας που υπόσχεται η ετικέτα τους, ανεξάρτητα από τις αντιξοότητες της κάθε χρονιάς.
Οινοποίηση και όραμα
Grenache blanc από την Οινοποιία «Πατσούρος» Σε ημιορεινά εδάφη της Τριφυλίας ξεκίνησε πριν λίγα χρόνια, από μερικούς ανήσυχους και ενορατικούς παραγωγούς, η καλλιέργεια της ισπανικής ποικιλίας Grenache blanc. Πρόκειται για ποικιλία λευκών σταφυλιών, η οποία στη Γαλλία και την Ισπανία θεωρείται ιδανικό συστατικό για εξαιρετικές αναμίξεις, επειδή δίνει κρασιά με
φρεσκάδα και μακρά επίγευση. Στα εδάφη της περιοχής μας η ποικιλία αυτή όχι μόνο ευδοκίμησε αλλά στην κυριολεξία «ρούφηξε» τα αρώματα της ευφορίας, του ήλιου, του μικροκλίματος και της αγάπης του παραγωγού. Όπως επισημαίνει ο οινοποιός Κωνσταντίνος Πατσούρος, «στο οινοποιείο μας μετά από μερικά χρόνια πειραματικών οινοποιήσεων, τολμήσαμε να οινοποιήσουμε την ποικιλία Grenache blanc μόνη της και αισθανθήκαμε δικαιωμένοι όταν μια πανδαισία αρωμάτων από μήλο, πορτοκάλι, μανταρίνι, μάνγκο, ροδάκινο κατέκλυσε τον ουρανίσκο μας αφήνοντας μια μακρά επίγευση. Το πλούσιο σώμα του, η χαμηλή του οξύτητα, τα δυνατά του αρώματα τέρπουν τις αισθήσεις και αφήνουν την ψυχή να ονειρεύεται».
Ποικιλία Carignan από το Κτήμα Οινοτρόπαι Το Κτήμα Οινοτρόπαι έχει την έδρα του στο Ζευγολατιό Μεσσηνίας και αποτελείται από 65 στρέμματα ιδιόκτητων αμπελώνων, 40 εκ των οποίων βρίσκονται περιμετρικά του οινοποιείου το οποίο κατασκευάστηκε το 2010. Οι αμπελώνες που βρίσκονται δίπλα στο οινοποιείο χρονολογούνται από το 1988 και είναι τα πρώτα αμπέλια της οικογένειας. Περιλαμβάνουν τις ποικιλίες Tempranillo, Carignan, Merlot και Trebbiano. Αργότερα το 2006 προστέθηκαν ακόμη 25 στρέμματα με τις ποικιλίες Chardonnay και Μerlot. Τα τελευταία δύο χρόνια γίνονται ορισμένες αναμπελώσεις με έμφαση στις γηγενείς ποικιλίες. Το 2014 δημιουργήθηκε η πρώτη σειρά εμφιαλωμένου οίνου του κτήματος και περιλαμβάνει τρεις κωδικούς: Ροές Μerlot, Ροές Chardonnay ΠΓΕ Μεσσηνία (blend
από αμερικάνικο δρύινο βαρέλι και δεξαμενή της ίδιας εσοδείας) και Ροές Tempranillo (12 μήνες σε αμερικάνικα 300ρια βαρέλια). Από τον τρύγο του 2016 το Κτήμα κυκλοφόρησε σε περιορισμένες φιάλες ακόμη ένα κωδικό από την ποικιλία Carignan, από αυτόριζα κλήματα 30 ετών. Από το 2015 δίνεται έμφαση και στις γηγενείς ποικιλίες αμπέλου μπαίνοντας σε μια περίοδο φύτευσης νέων αμπελώνων. Μέχρι σήμερα δύο ακόμη ποικιλίες έχουν προστεθεί στο Κτήμα, ο Ροδίτης και το Μαυροτράγανο. To οινοποιείο είναι μια σύγχρονη μονάδα με στοχευμένη παραγωγή σε αριθμό φιαλών. Όπως λένε οι ιδιοκτήτες, στόχος είναι το Κτήμα «να αναδείξει τον μεσσηνιακό αμπελώνα με την παραγωγή ποιοτικών και ιδιαίτερων οίνων που αντανακλούν την προσωπικότητα, την προσπάθεια και τα όνειρά μας».
online ticket: www.ktelmessinias.gr
Όλα τα τακτικά δροµολόγια από Μεσσηνία προς Αθήνα συνδέονται µε το Μετρό στον σταθµό του Ελαιώνα (πλην των 21.30 Καλαµάτα - Αθήνα)
ΕΚΤΑΚΤΑ ∆ΡΟΜΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΑΘΗΝΑ. Επικοινωνήστε για να ενηµερωθείτε.
Απλές οδηγίες για καλό σπιτικό κρασί Για καλό κρασί οικιακής οινοποίησης πρώτα απ όλα θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι, μόνο από καλής ποιότητας πρώτη ύλη μπορούμε να πάρουμε καλό προϊόν. Αντιθέτως από κακής ποιότητας πρώτη ύλη σίγουρα θα πάρουμε υποβαθμισμένο προϊόν. Γι’ αυτό: 1. Απευθυνθείτε σε κάποιον οινοπαραγωγό (αμπελουργό η πατητήρι) που ήδη γνωρίζετε τη δουλειά του και που εξασφαλίζει έλεγχο στην ποιότητα του σταφυλιού. Αγοράστε μούστο ή ακόμα καλύτερα σταφύλια πριν ακόμα τρυγηθούν εννοείτε ότι σάπια η υποβαθμισμένα σταφύλια δεν τρύγιονται ποτέ. 2. Η τελική γεύση του κρασιού επηρεάζεται σημαντικά από την ποικιλία αλλά και από το δοχείο μέσα στο οποίο ο μούστος θα υποστεί τη διαδικασία της ζύμωσης. 3. Μπορείτε να επιλέξετε ανάμεσα σε ένα παραδοσιακό βαρέλι από ξύλο δρυός, ένα πλαστικό δοχείο τροφίμων και ένα ανοξείδωτο δοχείο με πλωτό ή πνευματικό καπάκι (κινητή οροφή). Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα υπάρχουν σε όλες τις περιπτώσεις. 4. Γεμίστε το βαρέλι έτσι ώστε να υπάρχει άνετος χώρος για το βράσιμο-άφρισμα του μούστου, χωρίς να χύνεται έξω. Σε περίπτωση που κάποιοι «αφροί» τρέξουν απ’ έξω, πλύνετε και καθαρίστε αμέσως το χώρο, γιατί αυτά αποτελούν θρεπτικό υπόστρωμα ανεξέλεγκτης ανάπτυξης μυκήτων και ασθενειών που θα επηρεάσουν την ποιότητα του κρασιού. Τηρείτε σχολαστική καθαριότητα στο βαρέλι την αποθήκη και τα σκεύη που χρησιμοποιείτε. Σε περίπτωση που το βαρέλι δεν είναι γεμάτο, προσθέστε 300-500 ml παραφινέλαιο. (φαρμακείο) 5. Τοποθετήστε το βαρέλι σε δροσερό μέρος, με σταθερή θερμοκρασία, για να βράσει σωστά ο μούστος και να συντηρηθεί μετέπειτα το κρασί. Η καλύτερη θερμοκρασία ζύμωσης είναι 16-20 C για το λευκό κρασί και 25-30 για το κόκκινο κρασί. Κατά τη διάρκεια της ζύμωσης, ανακατεύετε το μούστο με ένα μακρύ ξύλο, διευκολύνοντας έτσι τη ζύμωση. Το ξύλο να πλένεται
πριν και μετά τη χρήση. 6. Ο χρόνος που περνά μέχρι να αρχίσει η ζύμωση του μούστου είναι συνήθως 10-20 ώρες. Αν δείτε ότι η ζύμωση καθυστερεί περισσότερο από 2 ημέρες, αερίστε τραβώντας από την κάνουλα και γεμίζοντας από το άνω πώμα. (Τραβατζάρισμα). Τελευταία καταφύγετε στην προσθήκη ξηρών ζυμών που θα σας προμηθεύσει ο οινολόγος. 7. Το μεταμπισουλφίτ είναι το πιο απαραίτητο πρόσθετο για την ομαλή διεξαγωγή της ζύμωσης. Πρέπει να κρεμιέται σε πανάκι μέσα στο βαρέλι πριν την έναρξη της ζύμωσης. Φροντίστε να το προμηθευτείτε πριν τον τρύγο. Σε περίπτωση που η ζύμωση έχει προχωρήσει τότε δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί. 8. Να θυμάστε ότι το κρασί είναι ένα ‘’ζωντανό προϊόν’’ μέχρι να καταναλωθεί. Μετά το ξέβρασμα, ακολουθείστε τις ειδικές οδηγίες του οινολόγου και σφραγίστε καλά. Χρειάζεται δροσερή αποθήκη και καλό βαρέλι. Αν μείνει για καλοκαίρι, θέλει μετάγγιση το Φεβρουάριο. 9. Ντύστε το κρασί σας με το δικό του μύθο. Την ιστορία του αμπελιού την τοποθεσία τα χαρακτηριστικά της ποικιλίας σύνδεση με γεγονότα. 10. Όλη αυτή η προσπάθεια χρειάζεται την αρμονική συνεργασία πολλών για να πραγματοποιηθεί. Ο οινολόγος σας θα σας οδηγήσει σε όλα αυτά τα βήματα. Γιατί στο κρασί κάθε χρονιά είναι και διαφορετική. καλά κρασιά. Χημείο Οινολογικό Εργαστήριο Ιωάννης Παν. Βορβίλας Msc Γεωπόνος Γ.Π.Α. – Οινολόγος Είρας 8 Καλαμάτα, τηλ. 27210-29512 Κεντρικό, Ξενοφώντος 27 Καλαμάτα, τηλ. 27210 88688
39 • Εύφορη Γη
G-FISH
Σολομός και χαβιάρι… Ταϋγέτου! Η G-fish είναι ελληνική εταιρεία με παρουσία 45 ετών στον χώρο της ιχθυοκαλλιέργειας. Δραστηριοποιείται στην παραγωγή, επεξεργασία, συσκευασία και διάθεση προϊόντων υψηλής διατροφικής αξίας, όπως πέστροφα, σολομός, οξύρρυγχος, χαβιάρι αλλά και καπνιστά, που παράγονται από τη μονάδα, με ετήσια δυναμικότητα 30 τόνων περίπου! Με εμπειρία, γνώση, παραδοσιακές διαδικα-
τηλ. 27310 26164 e-mail. info@g-fish.gr
σίες παραγωγής και καινοτόμες – πρωτοπόρες ιδέες, η εταιρεία καθίσταται ειδική σε υψηλής ποιότητας γκρουρμέ και καπνιστών προϊόντων. Εφαρμόζει σύστημα διασφάλισης υγιεινής κατά ISO:22000 πιστοποιημένο από τον EUROCERT. Τα προϊόντα παράγονται χωρίς τη χρήση συντηρητικών, ενισχυτικών γεύσης ή χρωστικών. Ανάμεσα στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της εταιρείας είναι το γεγονός πως τα ψάρια αναπτύσσονται στα πεντακάθαρα πηγαία νερά του Αγ. Μάμμα Ταϋγέτου, σε περιβάλλον απαλλαγμένο από βαρέα μέταλλα. Επίσης, χρησιμοποιούνται βιολογικές τροφές υψηλής διατροφικής αξίας, ενώ το κάπνισμα γίνεται παραδοσιακά μόνο με ξύλο οξιάς, χωρίς πρόσθετα ή χημικά, με αποτέλεσμα που δίνει πλούσιο άρωμα και γεμάτη γεύση. Και φυσικά, τα προϊόντα συσκευάζονται σε κενό αέρος για να μην είναι απαραίτητη η χρήση συντηρητικών.
Μικρές ιστορίες από το Σχολείο Τουρισμού Καλαμάτας
Πώς η ανάγκη έγινε σχολείο και η γνώση επαγγελματισμός Καμιά φορά δεν χρειάζονται υπουργικές αποφάσεις για να γίνουν πράγματα σ΄αυτόν τον τόπο. Αρκούν η ανάγκη, η ιδέα, το όραμα, οι άνθρωποι. Έτσι ξεκίνησε το Σχολείο Τουρισμού Καλαμάτας, η ιδέα του οποίου έχει εξαπλωθεί σε όλη την Ελλάδα και το οποίο αποτελεί ιδιωτική πρωτοβουλία, εθελοντικού και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Σε όλες τις διοργανώσεις έχουν υπάρξει όμορφες και συγκινητικές στιγμές, που αποτελούν τις «μικρές ιστορίες» που επιβεβαιώνουν τον χαρακτήρα που έχει λάβει αυτό το σχολείο. Ο Ανδρέας Ζαγάκος και ο Κώστας Ανδριανόπουλος, διηγούνται στιγμές από εκείνες που δε σβήνουν εύκολα από τη μνήμη. Ο Κώστας θυμάται έντονα την πρώτη ημέρα του Σχολείου, το 2014, όταν δειλά – δειλά ξεκινούσαν και περίμεναν γύρω στα 150 άτομα και το πρωί αντίκρισαν έξω από τον χώρο της διοργάνωσης, μια ώρα πριν καν ανοίξουν οι πόρτες, πάνω από 150 άτομα να περιμένουν. Τότε, όπως επισημαίνει, κατάλαβαν τη δυναμική που είχε όλο αυτό που ξεκίνησαν. Ο Ανδρέας θυμάται τον υπερήλικα κ. Αντώνη να παρακολουθεί και να κρατά σημειώσεις και τις 4 ημέρες της διοργάνωσης, καθισμένος στις πρώτες σειρές. Ο Ανδρέας επισημαίνει πως «η δύναμη των συνεργασιών είναι εκείνο που λείπει στη σύγχρονη Ελλάδα και στον τουρισμό», τονίζοντας τις συνεργα-
σίες αλλά και τις διαπροσωπικές σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μέσα από το Σχολείο Τουρισμού. Ακόμα μια συγκινητική ιστορία που διηγείται ο Ανδρέας έχει να κάνει με μια νεαρή από τα Τίρανα που αναζητούσε δωρεάν τουριστική εκπαίδευση και το Διαδίκτυο την οδήγησε στο Σχολείο Τουρισμού. Η κοπέλα αυτή ήρθε με το πούλμαν από τα Τίρανα σε τρεις διοργανώσεις κι έγινε πρεσβευτής της πόλης μας, όπως πλήθος άλλων εκπαιδευόμενων απ’ όλη την Ελλάδα. Ο Κώστας θυμάται ακόμα πως σείστηκε το συνεδριακό κέντρο όταν ο Ηλίας Μαμαλάκης εντελώς αυθόρμητα κάλεσε στο κλείσιμο του 7ου Σχολείου να σηκωθούν όλοι όρθιοι, να πιαστούν χέρι με χέρι και να αναφωνήσουν «Όλοι για έναν κι ένας για όλους». Ανάμεσα στις αρκετές ιστορίες που έχουν να διηγηθούν, ο Ανδρέας θυμάται το μήνυμα που έλαβε από μια κυρία που εργάζεται στην κουζίνα σε μεγάλη ξενοδοχειακή μονάδα, μετά από το Σχολείο που παρακολούθησε. Έχοντας βρει κλειστές πόρτες στην εκπαίδευση η ίδια κατά το παρελθόν, συγκινημένη μετά τα όσα έμαθε κι έζησε σημείωσε πως «ξέρω ότι το καλοκαίρι που έρχεται θα είμαι καλύτερη επαγγελματίας στη δουλειά μου αλλά πάνω απ’ όλα θα είμαι καλύτερος άνθρωπος». Το Σχολείο Τουρισμού συνεχίζει με το ίδιο πάθος να διαχέει τη γνώση και να ανοίγει πόρτες συνεργασιών. 41 • Εύφορη Γη
Νήσος Πρώτη
Μύθοι και ιστορίες του μικρού νησιού της Μεσσηνίας
Η Πρώτη είναι ένα μικροσκοπικό ακατοίκητο νησί του Ιονίου, απέναντι από τη Μαραθούπολη Μεσσηνίας. Σύμφωνα με το μύθο, πήρε το όνομά της από τον Πρωτέα, γιο του Ποσειδώνα. Αποτελεί πόλο έλξης επισκεπτών όχι μόνο για μπάνιο στη μικρή παραλία με το ναυάγιο, αλλά και για γνωριμία με την πλούσια ιστορία του που έρχεται από πολύ παλιά. Ξεναγός μας στο ταξίδι της «Εύφορης Γης» στο νησί ήταν ο Γιάννης Τεριζάκης, ιδιοκτήτης τουριστικού σκάφους, ο οποίος μας διηγήθηκε τους μύθους και την ιστορία του νησιού. Στο βίντεο που συνοδεύει το ρεπορτάζ θα απολαύσετε υπέροχες εικόνες και θα μάθετε γιατί η Πρώτη λέγεται και Κροκόδειλος, θα ακούσετε τον ρόλο που έπαιξε το νησί στον Πελοποννησι-
42 • Εύφορη Γη
ακό Πόλεμο και θα ενημερωθείτε για την αμμουδερή παραλία της Βουρλιάς και το ναυάγιο που βρίσκεται εκεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο κ. Τεριζάκης μιλά επίσης στην κάμερα της «Εύφορης Γης» για τις φώκιες Monachus monachus, για παλιές επιγραφές που είναι χαραγμένες στα βράχια του νησιού από ναυτικούς, για τους πειρατές που δρούσαν στην περιοχή, για τα κατσίκια που είναι τώρα πια οι μοναδικοί κάτοικοι του νησιού, αλλά για έναν… ελέφαντα που βρίσκεται εκεί! Δείτε το βίντεο, πάρτε μία χορταστική γεύση από την πανέμορφη Πρώτη και προγραμματίστε κι εσείς την επίσκεψή σας!
e-magazine µε τον καταναλωτή Ενώνει την παραγωγή µε την αγορά και την επιχείρηση