1
2
Telefonoak Osasuna
Larrialdiak........................................ 943 46 11 11 Anbulatorioa.................................... 943 60 43 00 DYA zentrala.................................... 943 46 46 22 Mendaroko ospitala........................ 943 03 28 00 Botikak Lasuen-Elezgarai.............................. 943 19 50 26 ......................................................... 626 611 392 Lon Apraiz ....................................... 943 60 32 50 ........................................................ 630 05 50 97 Amaia Zalduegi ............................... 669 26 22 01 Hiart Burgoa ................................... 667 33 88 90 Etxeberria (Elgoibar) ....................... 943 74 01 40 Garitaonaindia (Elgoibar) ............... 943 74 11 77 Yudego (Elgoibar) ........................... 943 74 12 93 Barrenetxea-Etxeberria (Elgoibar)... 943 74 12 77 Elena Iraundegi (Eibar).................... 943 20 11 10
Udala, zerbitzuak...
Udaletxea ....................................... 943 60 32 44 Udaltzaingoa ................................... 943 60 70 48 ......................................................... 679 162 500 Gizarte Ongizatea ........................... 943 19 50 81 Anai Arte ......................................... 943 60 34 10 Zaharren Egoitza ............................. 943 60 38 71 Eguneko Zentroa (Deba).................. 943 19 23 60 Turismo Bulegoa ............................. 943 60 33 78 Bake epaitegia ................................ 943 60 70 49 Kiroldegia ........................................ 943 60 31 75 Liburutegia ..................................... 943 60 41 82 Miruaitz pilotalekua ....................... 943 60 41 91 Ur Partzuergoa ............................... 902 30 22 22 Zakarrak eta traste zaharrak ........... 943 70 07 99 Posta zerbitzua ............................... 943 60 30 44
Irakaskuntza
Goizeko Izarra Ikastola .................... 943 60 36 75 San Miguel Ikastetxea ..................... 943 60 31 95 Mutrikuko Institutua ....................... 943 60 35 45 Udal Euskaltegia ............................. 943 60 37 80 Udal Musika Eskola ......................... 943 60 37 80 Haurreskola publikoa ...................... 943 60 41 19
Garraio zerbitzuak
ANSOLA taxia ................................... 638 672 383 ANTON taxia .................................... 666 221 999 XABI taxia ......................................... 656 289 026 Lurraldebus ..................................... 943 41 52 08 Pesa Autobusak .............................. 902 10 12 10 BizkaiBus ......................................... 902 22 22 65 EuskoTren ...................................... 902 54 32 10 Loiuko Aireportua .......................... 905 50 50 05
Bestelakoak
Parrokia .......................................... 943 60 39 87 Bikario etxea ................................... 943 60 39 88 Santa Catalina eleiza ....................... 943 60 32 00
Iritzixa INAUGURAKETEN AHALMENA Gogoan ditut eskualdeko alkateen hiru jarrera hauek, erreferentzialak zalantzarik gabe; lehenak, Udaletxera iritsi bezain laster, ze aurrekontu zuen jakin nahi zuen, bere helburua, gorako bidean ahalik eta ‘zinta ebakitze’ gehienetan parte hartzea baitzen. Beste bat ezagutu nuen ‘lehen harria’ edta ‘inaugurazioa’ zen bakoitzean, prest izaten zuena hurrengo faserako txostena. Gainera argazkilariei aurrez adierazten zien ze unetan atera zezaketen argazkia, alegia, txostena kontseilariari edota diputatuari eskuratzen zion unekoa. Hirugarren jarrera hau zuena ere ezagutu nuen, alegia, ‘Goi agintariek dute ahalmena’, esaten zuena. ‘Teknikoek esan beharko dute ze egin daitekeen’. Zain, beti zain egoten zena. Uste dut ‘hago zain eta jango duk mehe’ esaldia hortik datorrela. Hau dena diot udara honetan oso iniziatiba inportantea egon delako Moila inguruan. Zer eta, Tranpakaliaren berriztatzea eta Nasa kaliarekin bat egiteko azken ukituak egiteko ia bederatzi hilabete zain egon ondoren, tartean zuloa estaltzeko jarritako burnizko txapa gainean labain egin eta hankaz gora bi pertsona gutxienik joan direnean; halako batean, inguruan jende gehien zegoen garaian obra amaitu ondoren, auzotarrek obra inauguratu zutenekoa. Txapela kentzekoa! Besterik ere izan da, azkenean gauzatu ez bada ere. Irailaren erdi aldera Ondarroako bandera handi bat agertzekoa zen toki ikusgarri eta iristeko zail batetan. Arrazoiak? Hiru bai behintzat; bata, Gipuzkoako Diputaziora joaten bazara, hamarretik bik oraindik Mutriku Bizkaia dela esaten dizutela. Hori, nondik joaten den galdetzen ez badizute. Bigarrena, Debako bidea beti itxita edo erdi itxita dagoenez gero, irteera naturala Ondarroatik barrena dela. Eta hirugarrena, ‘Antiguako Ama’ ontzia San Miguel ligan arituko dela datorren urtean, baina hori ontziko hiru arraunlari mutrikuarrak zirelako izan dela. Umorerik ez da falta behintzat, eta hori ona da! Ekimen hauen arrakasta ikusirik, hurrengoa agian mijoatarren ‘lehen harri usaintsua’ jartzea izan daiteke, edo eta Gipuzkoa osoan inauguratu gabe dagoen ‘Txanbolingo biribilgunea’ behingoz ondo amaitu eta inauguratzea. Izan ere ‘Loretxuk’ azierto handiz aipatzen duen ‘Gipuzkoako Far West-ak’ potentzialitate handiak baititu, bai horixe! Adibide gehiago nahi baduzue, hartu gogoan hauek ere: Goiko Plazako ‘Sálvame’ mahaia, Beheko Plazako ‘Gaztetxea’ zentroa edota Moilako ‘Parlamentua’ pasealekua. Ruper Ordorikak dioen bezala, nik ere nahi nituzke halako segurtasunak eduki, baina badaezpada eta bien bitartean, ‘Zaindu maite duzun hori’. Alberto Gorritiberea
3
LURRALDEBUS autobusak Ondarroa - MUTRIKU - Soraluze
Mallabia - MUTRIKU - Ondarroa astelehenetik ostiralera Mallabia Ermua 6:00
Eibar Elgoibar
6:05
6:45
6.15
6:50
Mendaro Deba
6:20
7:05
6:35
7:15
MUTRIKU Ondarroa 6:55
6:45
7:35
7:55
7:45
Ondarroa Deba MUTRIKU Mendaro 7:05
7:10
7:15
21:30
21:45
21:55
22:10
22:10
22:15
22:20
8:00
8:15
8:25
8:30
22:30
22:40
22:40
22:35
22:50
21:20
21:25
21:40
22:05
22:15
22:30
22:10
22:15
22:20
22:25
22:35
22:45
22:40
22:45
22:50
22:55
23:05
23:15
22:40
22:45
6:45
7:05
7:15
7:35
7:55
7:45
8:05
7:10
7:15
21:50
22:00
22:15
22:35
22:55
22:45
23:05
7:50
8:00
8:15
8:25
20:10
20:15
20:30
20:45
20:55
21:10
21:20
21:20
21:25
21:40
22:05
22:15
22:30
22:40
22:10
22:15
22.20
22:25
22.35
22.45
22:55
8:00
8:15
8:35
8:55
8:45
9:05
8:10
8:15
8:30
21:25
19:50
20:00
20:15
20:35
20:55
20:45
21:05
23:55
0:00
0:05
0:15
0:25
0:20
0:35
GAUEZ larunbatak 0:40
8:30
8:45
8:55
9:10
9:20
9:25
21:25
20:10
20:15
20:30
20:45
20:55
21:10
21:20
21:20
21:25
21:40
22:05
22:15
22:30
22:40
0:45
0:50
1:00
1:10
1:05
1:15
Mutrikun: 3:10; 5:10; 6:10
23:20
23:25
23:30
23:40
23:50
23:55
1:05
1:10
1:15
1:20
1:30
1:40
1:45
Zarautz* Donostia Donos.-EHU**
6:40
6:45
6:55
7:05
7:30
9:50
10:15
10:20
10:30
10:40
11:05
12:50
13:15
13:20
20:00
18:15 20:25
18:20 20:30
7:45
23:15
23:25
23:20
23:25
23:35
23:45
23:55
23:45
23:55
0:00
0:05
0:15
0:20
0:25
8:00
8:20
8:30
8:40
8:50
9:00
9:35
11:00
11:20
11:30
11:40
11:50
12:00
12:35
13:40
14:05
14:30
14:30
15.00
15.10
15:20
15:30
15.40
16:15
16.40
17.05
17.30
18.00
18.20
18:30
18:40
18:50
19:00
19:35
18.30
18.40
19.05
19.30
20:30
20:50
21:00
21:10
21:20
21:30
22:05
20:40
14.45
7:45
8:00
8:20
8:10
8:30
Mutrikun: 10:20: 12:20; 14:20; 17:20; 19:20; 21:20
larunbatak eta jai egunak larunbatetan bakarrik 8:40
8:45
9:00
9:10
9:20
9:30
10:40
10:45
11:00
11:10
11:20
11:30
13:20; 17:20; 19:20; 21:20
6:25
6:40
6:45
6:55
7:10
11:00
11:15
11:45
11:55
12:10
9:55
10:10
9:15
9:40
10:30
10:50
11:05
11:15
11:25
11:30
12:05
12:30
12:55
13:00
13:10
13:20
13:45
14:10
14:30
14:50
15:05
15:15
15:25
15:30
16:05
17:00
17:25
17:30
17:40
17:50
18:15
18:40
17:00
17:20
17:35
17:45
17:55
18:00
18:35
19:00
19:25
19:30
19:40
19:50
20:15
20:40
20:30
20:50
21:05
21:15
21:25
21:30
22:05
21:00
21:20
21:35
21:45
21:55
22:00
22:35
EuskoTren trenak
Bilbo - DEBA - Donostia
Lehena L-J
Azkena egunero
Lehena A-O
Donostia
5:50
7:50
20:50
Bilbo
Errekalde
5:59
7:59
20:59
Eibar
6:14
Lehena L-J
Azkena egunero
7:00
20:00
8:14
21:14
Orio
6:14
8:14
21:14
Elgoibar
6:24
8:24
21:24
Zarautz
6:20
8:20
21:20
Mendaro
6:33
8:33
21:33
Zumaia
6:29
8:29
21:29
DEBA
6:44
8:44
21:44
Zumaia Zarautz
7:00
9:00
22:00
Mendaro
6:52
8:52
21:52
Elgoibar
7:01
0.01
22:01
Orio
7:15
9:15
22:15
Eibar
7:11
9:11
22:11
Errekalde
7:29
9:29
22:29
8:20
10:20
23:20
Donostia
7:38
9:38
22:38
7:08
9:45
jai egunak 10:25
10:40
10:45
9:08
22:08
L-J: Larunbatak eta jai egunak
Larunbatetan
10:55
11:10
Mutrikutik: 12:25; 15:25; 17:25; 19:25
Zumaia - MUTRIKU Zumaia
8:50
Lehena A-O
9:40
larunbatak eta jai egunak
8:40
Donostia - DEBA - Bilbo
9:25
Mutrikutik: 12:25; 14:25; 16:25; 18:25; 20:25
Zarautz*: Eskaripeko geltokia 900 234 555 / EHU** Lanegunetan
8:30
A-O: Astelehenetik ostiralera
Soraluze Mendaro MUTRIKU Elgoibar Deba Ondarroa
astelehenetik ostiralera
8:25
Bilbo
Soraluze - MUTRIKU - Ondarroa astelehenetik ostiralera
MUTRIKU Lekeitio Deba Ondarroa
8:00
Igandeetan
4
Mendaron: 14:15; 18:15; 20:15: 22:15
larunbatak
Donos.-EHU** Itziar Donostia Zarautz*
13:30
21:43
12:40
6:20
Mutrikutik: 1:55; 3:55; 5:55
16.30
8:43
10:40
12:25
Ondarroa Deba-heldu Itziar MUTRIKU Deba-irten Zumaia
8:00
6:43
10:25
12:15
MUTRIKU - Zumaia
11:30
larunbatak eta jai egunak
DEBA
10:15
12:00
astelehenetik ostiralera
astelehenetik ostiralera
6:15
17:50
10:00
Mutrikutik: 13:25; 16:25; 18:25
astelehenetik ostiralera Itziar
9:45 11:45
Mutrikun:
Lekeitio - MUTRIKU - Donostia Ondarroa Deba Lekeitio MUTRIKU
9:40 11:40
Mendaron: 13:00; 17:00; 19:00; 21:00
23:15
GAUEZ larunbatak
Ermuatik: 2:40; 4:40; 5:40
9:40
larunbatak eta jai egunak
7:40
GAUEZ lanegun ostiralak
GAUEZ lanegun ostiralak
9:25
Mendaron:10:00; 12:00; 14:00; 17:00; 19:00; 21:00
egun osoan zehar, orduro
egun osoan zehar, orduro 19:45
7:50
jai egunak
jai egunak 7:45
7:30
egun osoan zehar, orduro
egun osoan zehar, orduro 21:45
9:15
Mutrikun: 13:45; 17:45; 19:45; 21:45
larunbatak
6:50
9:00
larunbatetan bakarrik
Ez dira Mendaroko Ospitaletik pasatzen. Ez dira Deban sartzen; geltokia Urazamendik auzoan
larunbatak
8:45
8:40
Elgoibar Mendaro Soraluze
Mendaron: 11:15; 13:15; 15:15;18:15; 20:15; 22:15
egun osoan zehar, orduro
22:20
22:30
7:50
Ondarroa Deba MUTRIKU
Ermua Mallabia
8:05
Lanegun ostiraletan bakarrik 22:05
7:30
Elgoibar Eibar
Mutrikun: 10:45; 12:45; 14:45; 17:45; 19:45; 21:45
egun osoan zehar, orduro 21:25
astelehenetik ostiralera
astelehenetik ostiralera
9:10
Itziar
Deba-heldu MUTRIKU Deba-irten
9:25
9:40
10:15
10:25
Zumaiatik: 12:10; 15:10; 17:10; 20:10
larunbatak eta jai egunak 11:10
11:25
11:40
12.15
12:25
Zumaiatik larunb.:13:10; 15:10; 17:10; 19:10; 22:10 Zumaiatik igandeak: 14:10; 16:10; 18:10
BizkaiBus autobusak ONDARROA - BILBO
A3916 Ermuatik
lehena
azkena
5:40
19:40
Mutrikutik irten: 6:25; 7:25; 15:25 A3915 Durangotik
BILBO - ONDARROA
astelehenetik larunbatera
astelehenetik larunbatera
6:10
20:10
A3916 Ermuatik
6:40
20:40
A3915 Durangotik
7:10
20:10
A3916 Ermuatik
lehena
azkena
7:10
22:10
Mutrikuraino: 14:10; 18:10; 20:10 A3915 Durangotik
7:40
21:40
A3916 Ermuatik
8:10
22:10
A3915 Durangotik
8:40
21:40
jai egunak
jai egunak
www.lurraldebus.eus...........902 300 340 www.euskotren.eus.............902 543 210 www.bizkaia.eus/bizkaibus...902 222 265
gutunak Marmitxako lehiaketaz
Idatzi honen bidez Txoko Eder elkarteak hainbat azalpen eman nahi ditu Galbaixo Txiki egunean antolatu zuen XXVI. Marmitako Lehiaketaren inguruan. Marmitako Lehiaketan, azken 3 urteetan bezalaxe, izena eman zuten guztien artean zozketa egin zen. Esan beharra dago zozketa hau irekia dela, ikusi nahi duten guztientzat. Aurten 18 bikotek eman dute izena eta bi bikote gelditu dira kanpoan, bat iazko irabazlea. Hori ikusita, txapelduna hurrengo urteko lehiaketan zuzenean sartzea aztergai izango da. Urtero bezala, antolakuntzak atuna, patata, olioa, gatza eta sua jartzen ditu eta parte hartzaile bakoitzak beste osagaiak ipintzen ditu: alde batetik lapikoa eta bestetik, piper berdeak edota gorriak, txorizo piperrak, tipula, ogia, pipermina, tomatea... osagai horiez gain, beste barazkiak baino ez dira onartzen. Badirudi batzuek arau hauek ez dituztela betetzen, nahiz eta aldez aurretik antolakuntzak ezarritako arau horiek onartu. Ez dugu uste inork bigilante lana egiten egin beharko lukeenik, baina norbaitek zerbait esateko izango balu, momentuan esatea ez legoke gaizki eta ez ekitaldia bukatu eta gero marmarrean jardun. Epaimahaiari buruz ere, hitz batzuk. Epaimahaia zergatik osatu behar dute bakarrik marinelek edo sukaldariek? Beste janari lehiaketa batzuetan ere, sukaldariez gain, kirolariak, aktoreak, ikasleak... ere epaimahaikide dira; zergatik ez Mutrikun? Epaimahaiak bere lana Anaiarte elkartean egiten du eta bertan antolakuntzako kideak egoten gara epaimahaiarekin eta hauek beraien lana duintasun osoarekin egiten dutela bermatzen dugu. Epaimahaiaren lanaren ostean, puntuaketaren arabera ematen dira sariak, batzuetan batzuen gustokoa eta bestetan ez hain gustokoa, baina onartu beharrekoa. Sari banaketaren ondoko enkanteaz, aipatu behar da, hiztegiak dioenez, saltzaile bat eta erosle anitz hartzen dituen salerosketa dela, salneurri hoberena lortzearren erosleen arteko lehiak sortzen dituena. Ondorioz, ez da beti gehien ordaintzen lehenengo postuan gelditu den lapikoa. Bukatzeko, Txoko Eder elkarteak eskerrak eman nahi dizkie Marmitako Lehiaketan lagundu duten guztiei eta batez ere Udalari, Benjamini, epaimahakide den Balentini, urtero bere lana betetzera fin-fin etortzen delako, eta baita giroa sortu zuten herritarrei. Horrelako lehiaketa baten den-denak dira garrantzitsuak, partehartzaileak,
epaimahaiak, ikusleak, enkantean parte hartzen dutenak, antolakuntzako kideak eta bolondresak. Hauek guztiak gabe ezinezkoa litzateke ekitaldi herrikoi eta partehartzaile hau antolatzea o eder hau sortzea.
Txoko Eder Soziedadea
Zaborren tasak %13ko igoera!
Urriaren 27ko udalbatzak hala erabaki zuen. Herritarrok iaz baino %13 gehiago ordaindu beharko dugu 2017an zaborren edo basuren tasa. Igoeraren arrazoiak, besteak beste, zaborrak biltzeko sistema berriak eskatzen dituen inbertsioak egitea, langileen soldaten igoera ordaintzea eta gipuzkoarrok sortzen ditugun zaborrak Kantabriara eraman behar izatea lirateke. Gure iritziz, aurreko bi arrazoiak onargarriak dira, baina Kantabriara eramateagatik horrenbeste ordaindu beharraz ez gaude ados. Gehiago birziklatuko balitz, ez genuke hainbeste ordaindu beharrik izango. Eta hau hasiera baino ez da. Errauskailua martxan jartzen denean, auskalo zenbat ordaindu beharko den! Igoera onartu zen udalbatza honetan, bi urtetan ordaintzearen proposamena luzatu genien PNVri eta Berdeei, hau da, 2017an zati bat eta 2018an bestea. PNVren ezetzak eta Berdeen abstentzioak atzera bota zuten gure proposamena. Hainbat herritarren egoera ekonomiko larria jarri genuen mahai gainean, baina ezetz, udalaren egoera lehenetsi zen. Honela, urtero etxe bakoitzeko 25 € gehiago ordaindu beharko da, baserriak 20 € gehiago, janari dendak 80 € gehiago, beste dendak 53 €… Udalbatza horretako beste puntu batean, Ondarbeltzen pilatzen den zikina kentzeko 37.000 € inguru gehiago jartzea erabaki zen, horren beharrik ez dagoenean, azken urteetan argi eta garbi erakutsi den moduan. Diru hori enpresa pribatu batek jasotzen du, behar ez den lana egiteagatik. Puntu hau PNVren eta Berdeen baietzarekin onartu zen. Hau da hau paradoxa! Enpresa pribatuari dirua barra-barra eman eta gastuak herritarren bizkarrera bota!
EHBildu Mutriku
Kalaputxik irakurleen gutunak plazaratzen ditu. Datozen ordenean eta espazioak eskaintzen duen aukeraren barruan, moztu edo hurrengo hilerako laga dezakegu. Gutunak izen abizenekin bidaliko dira: Kalaputxi, Barrenkalea 12 behea, 20830 Mutriku edo internet bidez, kalaputxi2001@gmail.com
Kalaputxik ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako esanen-iritzien erantzukizunik. Argitaratzailea Karenka komunikazio elkartea Barrenkale 12, behea - 20830 Mutriku Tel. 635 748 393 e-posta kalaputxi2001@gmail.com Bloga www.kalaputxi.blogspot.com Laguntzaileak Mutrikuko Udala eta Gipuzkoako Foru Aldundia Kolaboratzaileak Iñigo Andonegi, Josu Larrañaga, Sexuenea, Bai Txo!, EMA, Txantxangorri, Mutriku Zero Zabor. Tirada 2.200 ale Lege Gordailua SS-787/01 ISSN 1579-4792 Inprimategia EUSKALINPRI Banaketa Kalaputxi
Kalaputxi Herri-Aldizkarixak Erakunde hauen diru laguntza jasotzen du:
5
Puri-purixan
“Belaunaldi berria izan arren gurea, jarrera zaharrek bizirik diraute”
Kalaputxik aurrea hartu nahi izan dio azaroaren 25ari, Emakumeenganako Indarkeriaren Aurkako Nazioarteko Egunari. Egun seinalatua eta urtero gogoratu beharrekoa, tamalez. Norma Ageitos Urain sexologoarekin hitz egitea egoki ikusi dugu, otsailetik Berdintasun Teknikaria baita Euskadiko Gazteriaren Kontseiluan. Bilbon dihardu lanean, eta aspertzeko denborarik ez duela aitortu digu. Gazteriaren Kontseilua… Eskubide publikoko entitatea gara, Gazte Elkartearen barrenean kokatutakoa. Eusko Jaurlaritzak eta administrazioetako beste eragile batzuekin jarduten dugu hitzarmenak tarteko. Zorigaiztoko murrizketek hemen ere izan zuten eragina, eta hiru urtetan Berdintasun lan-arlorik ez da egon; aukera egon denean, berriz abian jarri da. Zertan datza zure lana? Gure lana gazteriak berdintasunaren ikuspegitik dituen beharrak edo hutsuneak antzematea izango litzateke, modu azalean esanda. Ondoren, eta beti berdintasun ikuspegitik, gure egitekoa ikusitako kexak, proposamenak administrazioari helaraztea da. Irailean, ikerketa baten ondorengo txosten bat atera genuen non azaltzen ziren lan munduan ematen diren desberdintasunak. Normalean kanpainak egiten direnean, ia beti, emakume heldu baten profilarekin topo egiten da, eta argudiatzen da familia sortzen duenean hasten direla desberdintasunak. Guk, ordea, ikusi dugu desberdintasun horiek lehenagotik azaltzen direla. Laneratzeko adin horretan, 16-30 urte bitartean, lanaldi partzialean, emakumeen kopurua bikoitza da gizonezkoenarekin alderatuta. Alde batetik, hortxe dago txikitatik ikasitakoa: emakumeok etxeko lan karga eramatearen kontua. Eta horren ondorioetako bat izan daiteke lanaldi partziala feminizatuagoa izatea. Horretaz gain, martxan jarri dugu berdintasun protokoloa deitzen duguna, indarkeria matxista eta indarkeria LGTBIfobikoa salatzeko. Gertaera baten berri izaten dugunean, salaketa publikoa egiten dugu eta orduan abiatzen dira berdintasun lantaldeak
6
diseinatutako eskaerak eta proposamenak: adibidez, uda honetan eraso ugari izan dira, eta eraso sexistak ez daudenez genero indarkeria moduan sailkatuta, batzuetan eraso osteko prozesuak biktimaren papera indartu egiten dute. Hor ekiten zaio egia/gezurra sokatirari, eta biktima babesik gabe gelditzen da. Eta ematen du belaunaldi berriek gaindituta beharko lituzketela zenbait jarrera… Gaztedia bada belaunaldi berria, baina familiaz gain, kanpoko estimulu asko daude, eta horiek badute eragina: gizarte mailan eratzen diren diskurtsoak, gazteek kontsumitzen dituzten liburuetan, filmeetan, musikan… Asko ez daude gazteentzat pentsatuta, baina gazteek kontsumitzen dituzte. Ikusten diren telebistako saio batzuek ez dute mezurik onena bidaltzen, baina jendeak aisialdi modura ikusten ditu, denbora pasatzeko, zirku modura ikusten dira, baina ez da gogoetarik egiten. Nahiz eta gaztediak mezu horiek jasotzen dituen, guk ikusten dugu eraldatzeko gogoa badagoela, jendea kalera ateratzen da eta esaten du hori ez duela nahi etxeetan, tabernetan, jai giroan… hori ez delako ondo pasatzeko era bat, eta ez duela onartuko. Eta teknologia berriek… Askotan indarkeria eta bortizkeria dakartzate. Garrantzitsua da arretaz hartzea eta jarraipena egitea ikusteko zein kasu ematen diren eta zenbatekoa den larritasuna. Sakonean beti egon izan diren arrazoiek hortxe jarraitzen dute, ez dugu teknologia berri horien kontrako diskurtso bat egin behar. Kontrolaren inguruan… Kontrol motak aldatu egin dira. Lehen, adibidez, zer jantzi, noiz jantzi, zertarako… ezkondu ondorengo
Puri-purixan
uneetan agertzen zen. Gaur, pentsaera hori aldatzeko lanik egiten ez badugu, lehenago agertzen da. Teknologiek ahalbideratzen dute mikromatxismo mota horiek aurrera egitea, eta egunero agertzen dira. Badu bere garrantzia, baina askotan sortzen dira diskurtso batzuk: ”Ez utzi besteak zu kontrolatzen”, edo, “Ez egin hori…”. Finean, ez dago hezkuntza sakon baterako gogoetarik. Guk esaten diogu hori nerabe bati, baina nerabe horrek gero telebistatik beste mezu bat jasotzen du; literaturan ere gauza bera. Ikastetxeek ere badaukate euren jokoa: zer liburu agintzen dituzten irakurtzeko, zer historia irakasten duten, zer kontu entzuten diren korridoreetan eta zein liskarrekin bizi garen egunero. Hori guztia aldatzeko konpromisoa hartzen badugu, zerbait lortuko dugu. Sexologiaren ikuspegitik askotan esan dugu beti dagoela lehia bat presa eta garrantziaren artean, eta gatazka kasu hauetan, bereziki matxismoa agertzen denetan, uste dut batzuetan presak agintzen digula eta garrantzitsua dena ahaztu egiten dugula. Azkenean, zer erakusten dute indarkeria erabiltzen edo jasaten dutenek? Bi kasuetan, autoestimurik ez daukatela, emozioaz hitz egiteko gaitasunik ez daukatela. Gazteen arteko komunikazioa handiagoa al da? Hori jakintzat eman dela uste dut. Garai batean, geure eskola denbora genuen eta gero lagunekin
gehiago ibiltzen ginen, baina emozio mundua, agian, naturalagoa zen. Sozializatzeko eta aske sentitzeko hainbat eremu galdu egin dira. Ikastetxeetan ematen da hezkuntza maila bat, baina eskuhartze horiek motzak izaten dira. Ni bi aldeetan egona naiz: lehen, ikasle modura eta, egun, teknikari gisa. Ikastetxeei eskaini arren, lehentasuna dute beti irakasgaiekiko. Azken urteetako hezkuntza sistemak gero eta gutxiago bultzatzen du kritikotasuna, gero eta presio gehiago dago, irakasle zein ikasleen aldetik, ohiko ikasgaiei heltzeko. Ze mezu bidaliko zenuke? Maila pertsonalean diot, nahiz eta EGKren diskurtsoa ere nahiko gertu egon, nik ez nioke inori “Egin hau!”, “Ez egin hori!” esango. Bakoitzak bere burua topatu behar du, eta horretarako kritikoa izan, horretan ere ikasi egiten baita. Ikastetxeek ere birplanteatu beharko luketelakoan nago, benetan berdintasunean sinisten badute. Ni baikorra naiz, badakit gure belaunaldiak ez duela moztuko lehengo jarrerekin eta gizarte berri bat hasiko. Atzoko kontuak dira oraindik emakumeak bankuan kontu bat irekitzeko senarraren baimena behar zuenekoa eta halako hamaika kontu. Lege horiek eta testuinguru horiek bere zama utzi dute gaur egun ere. x
7
Bi hitzetan
GALDEKETARAKO PRESTATZEN
GURE ESKU DAGO elkarteak jarria du herri galdeketa egiteko data: Datorren urteko udaberria. Hori dela eta, beste herrietako esperientziak ezagutzearren eta bidea egiten hasteko asmoen berri ematearren, azaroaren 12an batzarra egin zen Zabielen. Aurrerago ere batzar berriak egingo dira egingo den galdeketa ahalik eta ondoen egin dadin.
MINBIZIAREN AURKAKO ELKARTEAREN LOKALAK
Gipuzkoako Minbiziaren Aurkako Elkarteak egoitza berria inauguratu zuen Eibarren urriaren 27an. Eibarko Ardanza kaleko 11 zenbakian dagoen lokalean, gaitzak eragindako beharrak dituzten eskualdeko bizilagunei emango zaie zerbitzua astegun guztietan. Bestalde, gogoratu Elkarteak Donostian pisua duela gaisoentzat nahiz senideentzat, hiriburuko ospitaleetan egin beharreko tratamenduen ondoriozko egonaldiak errazteko.
ERRENTA AITORPENAK EUSKARAZ
Gipuzkoako Foru Aldundiko Ogasun departamentuak aditzera eman ditu 2016 urtean egindako Errenta kanpainako datuak. Aitorpenetan erabilitako hizkuntzari dagokionez, datuak biltzen hasi ziren 2003 urtetik hona izandako jausia nabarmena izan dela adierazi dute: 2003 urtean 11.623 gipuzkoarrek egin zuten aitorpena euskaraz; 2016an, 57.829, egindakoetatik %15,5. Mutrikuren kasuan, 2016 urtean 2.691 aitorpen egin dira, eta horietatik 719 euskaraz, %26,7. Asko? Gutxi? Mutrikun euskaldun kopurua %80tik gorakoa izanda, herrian oraindik ere badugu gure jarduna euskaratu beharra.
ITSAS ERTZEKO EUSKAL DOINUAK
Axular Arizmendi musikari mutrikuarrak gidatu duen proiektua gorpuzten ari da, eta abenduaren erdia alderako argitaratzeko asmoa dago. Azken lau hilabeteetan proiektu honetan murgilduta ibili diren 400dik gora lagunek gure herrietako euskal kantu zaharrak eskaini nahi dizkiote Euskal Herri osoari. Ildo horretatik, Lekeitio, Ondarroa, Deba eta Mutrikuko 100 bana ahotsek herrietako abestiak grabatuko dituzte. Gurean, herriko lau abesbatzak abestutako hiru kantu jasoko dira editatuko den diskoan: Amets, Arnoko gurutza eta Popurria. Datorren hilean, San Tomas eguneko azokan, eskuragarri izango da diskoa, zalantzarik gabe, Olentzerori eskatzeko modukoa.
KALAPUTXI BIDALTZEKO HARPIDETZA 2017 urtearen atarian, Mutrikutik kanpo bizi den norbaiti Kalaputxi aldizkaria bidali nahi dionak, aukera erraza dauka: Guk egingo diogu hilero-hilero. Urteko 11 zenbakiak 15 euroren truke, bidalketa gastuen kostua (estatu espainiarrean). Bidalketa bat eskatzeko interesa dutenek, idatzi helbide honetara: kalaputxi2001@gmail.com edo deitu 635748393 telefonora.
8
ZABOR BILKETA SISTEMA BERRIA BADATOR
Hil honetan egun garrantzitsu batzuk batuko zaizkigu mutrikuarroi, aurrerantzean hondakinak kontenedoreetara botatzerakoan kontuan hartu beharko ditugunak jasotzeko. Ez da gai hau ahuntzaren gauerdiko eztula, eta berebiziko garrantzia izango du mutrikuar bakoitzak berea ondo egiteak, herriko birziklatze tasa hobetu dezagun.
Bi hitzetan
Duela bi urte egin zen herri-galdeketaren emaitzaren haritik Udalak hartutako erabakiaren ondorioz, herrian hondakinak biltzeko sistema aldatzera doa. Helburua, hondakinak ahalik eta bereiztuen biltzea, ahalik eta gai gehien erreziklatu ahal izan dadin.
Zaborra biltzeko sistema berriaren inguruan, aurkezpen prentsaurrekoa azaroaren 18an izanda, azaroaren 23tik 25era bitartean eskutitzak bidaliko dira etxe guztietara, eta herriko familia guztiak Konde kalean udalak duen lokalean egongo den Informazio bulegotik pasatu beharko dira informazioa eta materiala jasotzera. Bertan, hondakin organikoa jasotzeko kubo marroiak eta horietan zakarrak batzeko poltsa biodegradagarriak banatuko dira, baita edukiontzi marroiak nahiz grisak ireki ahal izateko txartelak ere, bi edukiontzi hauek txip bidez irekitzekoak izango baitira. Informazio bulego hori abenduaren 12tik 22ra egongo da zabalik bertaratzen diren herritarrei behar dituzten azalpen guztiak emateko. Kaleko edukiontziei dagokienez, hondakin organikoa jasotzeko erabiliko diren edukiontzi marroiak azaroaren 28tik aurrera hasiko dira kaleetan ipintzen, eta etxe guztietara, dendetara eta enpresetara txartelak eta materiala banatutakoan, edozelako hondakinak hartzen dituzten edukiontzi berdeak kendu eta grisak jarriko dira, urtarrila bukaera aldera. Sistema berriaren nondik norakoak azaltzeko, bi hitzaldi antolatu ditu Udalak azaroaren 29an; bata Anaiarten, 18:00etan, jubilatuei zuzendua, eta bestea, 19:00etan, kultur etxean publiko guztiarentzat. Aurrerantzean, hortaz, gure herrian ere hondakinak egokiro bideratzen hasiko gara, eta birziklatze tasa kopuru egokietara eramaten.
MUSIKA BANDARAKO BAZKIDE KANPAINA
2016 urtea bukatzear dela, 2017 urteari begira Musika Bandak bazkide-tza kanpaina egiten dihardu, urtean zehar burutzen duten jarduera finantziatze aldera. Urtean 15 euroko kuota baten truke, Musika Bandak urtean zehar eskainitako hiru kontzerturen grabazioak jasotzen dituzten hiru CDa eskuratuko dira. Gainera, bazkide guztien artean zozketa egingo da Kursaalen edo Euskaldunan izango den kontzertu baterako eta egun horretako afarirako. Bazkide nola egin? Bandako kontzertuetan edota Bandako partaide bati esanda. Informazio gehiago:www.mutrikukomusikabanda.com eta mbbazkideak@gmail.com.
ELIKAGAIEN BANKUAREN BILKETA
Urtero bezala, Mutrikuko Elikagaien Bankuko kideak janari bilketa burutzera doaz Gabonak ailegatzear dauden garai honetan. Izan ere, eguneroko bizimodua aurrera ateratzeko zailtasunak dituztenentzat Gabonak jai egun zoriontsuak izan daitezen eta giro egokian igaro ditzaten nahi dute. Hori dela eta azaroaren bukaeran DIAn burutuko da Gipuzkoa mailako janari-bilketa, eskualdeko eta lurraldeko beharrizanei erantzuteko balioko duena. Horren ondoren, abenduko lehen asteburuan, herri mailako janari bilketa burutuko da, herriko beharrizanei hurbilagotik eta hobeto erantzun ahal izateko. Adi, hortaz, irakurle, eta eskaini zure erosketaren zati bat beharrean dagoen jendearentzat.
9
Bi hitzetan
ISABEL FILM LABURRA, EIBARREN
Nerea Arrizabalaga “Txikiñe”k zuzendu eta hainbat mutrikuarrek egin zuten Isabel film laburra Eibarren izan da ikusgai 17. Film Laburren Jaialdiaren baitan beste berrogeita lau filmekin batera, tartean Kimuak sailekoak. Motz-Motzian lehiaketaren irabazle izan zen film labur hau bidea egiten hasi da. Mutrikun hasi, Eibarren jarraitu... Urrutira ailegatzeko, bidea egiten hasi bezalakorik ez dago. Zorionak eta animo Nerea eta bere esanetara jardun zenuten artista guztioi!
1970 URTEKOEN KINTADA
Urteroko ohiturari jarraituz, 1970 urtean jaiotako “gazteek” bazkaria egin behar dute abenduaren 17an, Mutrikun San Tomas ospatukjo den egunean. Aurrez, zenbat lagun izango diren jakitea komeni denez, eskatzen dute izena aurrez emateko 646655650 telefono zenbakira deituta (Juana Marik hartuko du). Hori bai, izena emateko orduan ez lo geratu, eta abenduaren 12a baino lehen deitu, mesedez. Lagunartean egun ederra pasatzeko aukera bikaina!
BI URTE PASA ONDOREN
Aurten, azaruaren 30ian bi urte bete dira herritarrok bi alternatibaren artian geure bozka ematera juan ginana. Alternatiba bixak gitxieneko bi baldintza betetzen zitxuen: 1.- Gure zakar guztixa selekzionatuta jasotzia (gaika aparte: paperak, plastikuak, beirak/botillak, janari hondarrak eta bestelakuak (oraindik zela birziklatu ez dakigun gaixak). 2.- Birziklatze tasa/kantidadia gehitzia, gitxienez ehuneko 60ra aillegatzia. Ze gaur egun ondo egiñez gero, eta leku batzuetan dauaneko egiten da, erraz iritsi leike ehuneko 70-80ra. Ba... HALAKO BATIAN! Kontenedore marroiak kalian ikusiko ditxugu hilabete honen bukaeran, azaruaren bukaeran. Itxitxa oraindik, mentaliza-tzen juateko edo. Hitzaldi informatzailea abenduaren lehen astian izango da. Material banaketa abenduaren bigarren astian. Eta urtarrillaren amaitzeran eta otsaila hasieran kontenedore grisak ipiniko dira. Hortik aurrera, zakar klase bakoitza bere lekuan ipintzeko modua ezarrita egon beharko leuke. Poliki-poliki geure ohitxurak aldatuta, BIHOTZ ON BATEKIN heldu daiogun gaixari: informatuz, parte hartuz, albokoari azalduz, alkarri lagunduz, arazuak azalduz, bitarteakuak eskuratuz... Hauxe da unia ahalik eta onduen, eta herritxarrenganako begirune haundienarekin, gure birziklatze kantidade baxu horri jiro bat emateko. Karraketia baino astunago gabiltza gai honekin aspaldixan, baiña hasieratik ondo hasi ezkero, ez dezue uste ondo jarraitzeko boleto gehiago daukagula, eta gure ahalegintxo horrek merezi doala? Gure aldetik udaletxeari eskatzen diogu koherentia izateko eta kale, jolastoki, parke, hondartza, portu eta leku guztietan behar diren gaikako zakarrontzixak ipintzeko. Ez daixala dana nahastatuta botatzeko tentaziorik egon, ezta lekurik ere. Hori defenda daigun. HONDAKINAK ONDO BIRZIKLATUZ INGURUMENA ZAINTZEN ARI GARA! mutrikuzerozabor@gmail.com
10
BERRIA APP
EUSKERAREN UNIBERTSOAN IZAR BERRI BAT Kaixo! Gogoratuko degu “Berria” egunkarixa Euskal Herriko euskerazko egunkari nazional bakarra dala, egunero-egunero mundu maillako berri ugari bere bidez geure hizkuntzan irakurtzeko modua eskura jartzen diguna. Informazio hori, gaiñera, euskeraz zirkulatzeko eran jartzen digu www.berria.eus webgunearen bidez. Eta orain, labetik atera berri-berrixa, smartphonetarako atera doan aplikazioa dakagu. Gure ustetan garrantzi haundikua da, eta horren berri ematera gatoz. Gaurko gaillu digitalen ezaugarrixak ditxu: eramangarrixa, osua, modernua eta bizixa. Eduki danak, testuak zein irudixak, modu antolatu eta ikusgarrixan eskaiñiko diguz BERRIAren aplikaziuak, erraz eta eroso nabiga daigun notizia batetik bestera. Menuan gaikako sailkapen nagusixa aurkitxuko degu, eta bertatik, interesatzen zakuzen albistietarako sarbidia, eta baitxa
horrei lotutako testu eta irudixak ere. Gaiñera, edukixak erraz partekatu ahal izango ditxugu. BERRIAlaguna izanez gero, albistiak deskargatu, gorde eta beranduo irakurri ahal izango deguz konexiorik gabe. Albiste berrixetara eta gehixen irakurritakoetara ere klik batian jungo gera. Beraz, aitzakixarik gabe ondo informatuta egoteko aukeria izango degu behintzat. Erronka ona hartu du Berriak egunkaria gaurkotzeko, egunkari duin bat eduki daigun. Animo, eta deskargatu!
11AMETS11URRATS
AZALPEN BIDEOA: https://www.youtube.com (bilatzailean bilatu “berria aplikazioa”.) BADAKIZUE! BERRIA edonoiz eta edonun, harixan!
baitxoelkartia@gmail.com
REAK DIRA KALEAK ETA GABAK GU n degu baiña izan izan...
Kaliak eta gabak guriak dira? Esan esate ok pentsa daigun, gabaz bazuaz Zer iruditzen zatzue, emakumezkuak eta gizonezkuak, guzti ra dakazu; lasai juaten zera? etxera, urruti, eta bihurgune eta txoko illunetatik pasatu bihar -aburo etxera aillegatzeko. Gertatu Zer dala eta ibili bihar degu neskak larri eta tentsiuan aburo O JUAN ETA ONDO KONTATU. izan dira ustegabeko galantak! Esaten degun bezela, OND itxik ibili bihar degu bigarren maiBELDURRA ERAGITXIA ez al da indarkeria modu bat? Zerga llako pertsonak modura? bada,hori benetako gizona eta ereEmakumiak lige ugari badaka “putia” da, eta mutilla ligoia dugarrixa da? intimo bat, Eibarko futbolarien Zela da posible neskaren onarpenik gabe grabatzia harreman a? Harreman intimuak publiko egin bihar kasuan bezela, herritarrak normaltzat hartzia eta ontzat emati doana egin ahal doalako ideia hori zer da, hori, zertara dator? Mutil batek neskiaren gogoz kontra nahi prepotentzia ez bada? egitekua, lantzekua eta tratatzeGUK, danok egiten degu zilegi egoera. Bada ordua gaiaz hitz kua. tza plantatu da jaixetako erasuen aurrian. Erasorik ez erantzunik gabe. Nahikua da. Urtian zihar, jende Ixiltasunak, konplizidadiak eta itxurakerixak Autodefentsarako deixak egin dira. Salaketak egiten dira. bukatu dira. EZETZA, EZ DA! KONTRAKO EGUNA da munduan, Azaruaren 25ian EMAKUMEAREN AURKAKO INDARKERIAREN k aldatzeko, eta herrixan egingo diran beraz, aukera ona adierazteko benetan prest gozela gauza atzen eta lanian: ikastetxiak, gurasuak, ekimenetan parte hartzerko. Zorionez, baguaz herrixan antol eta berdinzalearen bidean alkar ikusiko aisialdikuak, kultur taldiak, EMA gunea, udala… Gizarte aske degu. EUTSI GOIARI! www.beldurbarik.org Neska-mutilentzako bideo gomendagarri batzuk hemen: emakumeakmutrikunabian@gmail.com
11
Karenka
ANE URKIRI ANSOLA kirol kazetaritzan emakumeei begira
Errealeko lehen mailako nesken jarraipena egin nahian, bereziki euren aurka partidu bat jokatu ondoren, jabetu zen emakumeen kirolak nekez zuela hedabideetan lekurik. “Eta zergatik ezin dut nik hori sustatu?” otu zitzaion. Pentsatu eta egin: facebook-en aritu zen lehenengo, eta, prestatu ondoren, blog bat ireki zuen, oraindik institutuan zebilela, Errealeko nesken jarduera hedatzeko. Jarraian, kirol kazetaritza Leioan eta masterra Madrilen egin ondoren, bere lehen urratsak ematen ari da zenbait hedabidetan. Zergatik aukeratu zenituen kazetaritza ikasketak? Institutuan nenbilela futbolean jokatzen nuen, eta, laugarren mailan hasi berria nintzelarik, zaletasunak bultzatuta, lehen mailako errealeko nesken futbol partida bat ikusi nuen lehen aldiz. Asko gustatu zitzaidan, eta are gehiago uztartu nintzaion futbolari. Pare bat urtera, 2009an, euren aurka jokatzea gertatu zitzaidan, eta orduan jabetu nintzen nesken kirolak ez zuela behar adinako lekurik hedabideetan. Eta zergatik ezin dut neuk bide hori jorratu?, otu zitzaidan. Orduan erabaki nuen kazetaritzan nuela egin beharreko bidea! Ideiak praktikara eramanaz, 2010ean hasi nintzen facebook-en idazten partiduen laburpen eta emaitzak. Hilabete batzuetara, mundu horretan sakondu ondoren, neure bloga nuen martxan: errealekoneskak.blogspot.com. Ez nekien zer zen kronika bat, baina, nire ustetan, kronikak idazten nituen; euskaraz gehien bat, gaztelania ez nuelako menperatzen. Egun jarraitzen dut blogarekin, nahiz-eta lanagatik apur bat alboratuta daukadan. Batxilergoan nengoen lan hori martxan jarri nuenean, eta, jakina, bukatzean garbi neukan kazetaritza ikasketak egin behar
12
nituela, eta bereziki, kirol kazetaritza. Guztia errealeko neskei esker. Aurkitu al zenuen unibertsitatean espero zenuena? Ikasketen une batean, gogo falta nabaria bizi izan nuen. Sentsazionalismo larregi zegoela kirol kazetaritzan iruditzen zitzaidan, niretzat kazetaritza ez dena, eta beste alorren batean jarraitzea —kultura ere gustatzen zitzaidan— erabakitzekotan egon nintzen. Dena den, irakasleek ere euren eragina izan zuten, eta kirol arloko ildoari jarraitu nion. Graduatua Leioan bukatu nuen, eta, ondoren, Madrilera joan nintzen masterra egitera; horrela, gaztelaniaz trebatzeko aukera ere izango nuelako. Baina, nagusiki, beste kiroletako ezagutzan sakondu nahi nuen, zeren, futbola, neskena nahiz mutilena, ondo ezagutzen bainuen ordurako. Bestalde, ordurako garbi neukan zein zen nire helburua. Ez zait batere erakargarri egiten ospedun futbolari bati ohiko elkarrizketa egitea —gehienetan funts gabekoak baitira—, nahiago dut beste zerbait pertsonalagoaren bila ibiltzea kasu horietan. Baina garbi daukadana da emakume kirolariei eskaintzea nire lana: emakumeak ezagutaraztea. Oraindik ere oso giro matxista bizi du kirolak. Salbuespenak salbuespen, oso emakume kazetari gutxi aurkitzen ditut nire inguruan; askotan, gainera, loreontzi bezala erabili nahi gaituzte. Euskal Herritik kanpo nabarmenagoa da hori. Zein hedabidetan egin dituzu orain arteko lanak? Leioako Unibertsitatean hirugarren kurtsoan nengoela, ETBn kirol arloan praktikak egiteko aukera izan nuen, baina ezin izan nituen bukatu hanka hautsi nuelako: pikutara joan ziren nire ilusioak. Karrera bukatzean, egiteke neuzkan praktikak GARAn egin nituen, ez kirolean, baizik kultura, inguru sozial eta beste arlo batzuetan. Madrileko masterreko praktikak TVEko webgunean egin nituen udaran, zorte handia izanez hainbat
kirolez aritzeko: Eurokopa bukatzen ari zelako eta Joko Olinpikoak abian. Kurtsoan zehar jainko bat eta bakarra zen futboletik alde egin eta zenbait istorio landu, erreportajeak egin, kirol ezberdinak ukitu..., oso gustura egin nuen lan. Gainera, irratiek eta telebistek dituzten denbora mugatuetatik at egin izanak, are eta gehiago bete ninduen. Idatziz lan egiteko gaitasun gehiago dudala uste dut, eta askeago sentitzen naiz. Madrildik hona etortzekoa nintzela, GARA egunkariarekin jarri nintzen harremanetan, libre nengoela esan eta ea niretzat zerbait ote zuten galdetzeko. Deportivo Alavesen jarraipena egiteko kontratatu ninduten, kronikak eta erreportajeak egiteko, baita, noizbehinka, Bera-Berarekin ere, eta hor jarraitzen dut. Alavesek aurtengo ligarako futbolari berri asko ekarri ditu hainbat herrialdetatik, eta banan-banan ari naiz jokalari bakoitza ezagutarazten ezohiko prisma batetik. Gustura nabil. HAMAIKA TELEBISTAtik kolaboratzaile lanetarako deitzen didate, nesken zein mutilen futbolaz aritzeko. Eta RADIO MARCAn ere izan naiz Athletic-en nesken futbol taldearen berri emateko. Beraz, zure zaletasuna eta lanbidea uztartzea posible duzula uste duzu? Oso kirol zalea naiz, eta lantzeko landa zabala dagoela uste dut, emakumeen kirol informazioari buruz. Oso baikor nago, eta ahalegin guztiak egingo ditut bide hori zabaltzen joateko. Nola ikusten duzu egungo kazetaritza ikuspegi orokorretik begiratuta? Ogibide bezala begiratuta, mundu zaila dela jabetzen naiz oraingoz. Ahalegin handia egin behar da eta dedikazio ia osoa eskaini lanari. Ez bazaizu gustatzen, aise ihes egiteko gogoa ematen du. Nik bizitakoaz baino gehiago ingurukoen testigantzen jabe naiz, eta oso gogorra gerta-tzen da. Batzuk alboratu beharra izan dute..., bizitzeko! Kalitatearen ikuspegitik, guztiok jabetzen gara kazetaritza albisteen hedatzea izan beharrean, iritziarena dela, eta, okerrena, iritzi interesatuena; zer esanik ez, politika edo ekonomia ukitzean. Hedabide jabeen aldetik interes oso handiak daude desinformatzeko. Uste dut guztiok ere erraz jabetzen garela, inguruan ditugun hedabideetatik zein estatu mailakoetatik, zeintzuk diren informazio zuzenena erabiltzen dutenak. Ez dut esan nahi
kazetariek dutela ardura nagusia, arestian azaldutako bizibeharra ere hortxe baitago, baina egia dela uste dut kazetaritzak gero eta gutxiago duela ikerketatik eta albisteak alderatzetik, eta gehiago menperatzailetik. Kirola tratatzean ez duzue izango horrelako arazorik? Ez pentsa hala denik; agian, ez maila berdinean, baina adibide bezala, orain gutxi, Madrileko lagun batzuekin izatean, esaten zidaten —MARCAn egin zituzten praktikak— goikoen eragina oso nabarmena gertatzen zitzaiela askotan, eta adibide bezala zioten MARCAn ezin zutela, nahiz-eta garaipen garrantzitsu bat izan, emakume bat jarri azalean. ASek Cristiano Ronaldo jarriko zuelako, eta eragin handia izan zezakeelako salmentetan. Gizarteak, orokorrean, bazka kontsumitzen duela zioten. Egia da hemen ez dela Madrilgo maila berean gertatzen. Adibide bezala, Eibarko jokalarien portaera sexualaren inguruan hemengo hedabideek eman zituzten azalpenak nahiko orekatuak izan zirelakoan nago; Madril aldean hiru orrialdeko albiste paregabe bilakatuko zuketen gaia. Neuri gertatutakoa kontatuko dizuet: irailean deitu zidan Athletic-eko enpresa batek nesken partiduak komentatzeko era zuzenean: kamera batekin grabatu eta on-line Athletic-en webgunean sartuz. Lehenengo partiduan bete nituen agindutako lanak, baina zuzendaritzako lau lagun jabetu ei ziren ni Errealzalea nintzela, blog bat nuela, eta hor bukatu ziren nire lanak. Badirudi zure zaletasunak inpartzialtasunetik derrigor urrundu behar zaituela, eta, jakina, hedatzen dituzun albisteak agintarien gogokoak behar dutela izan. x
13
Lapazorrikeixak
MUTRIKUKO HITZAK ETA EUSKERA BATUA Baten baiño gehixotan suertatu zatez parian bi estilo hontako pertsonak: batetik, herriko euskeria baiño ez deuenak nahi, eta euskera batuaren kontra dozenak ixa-ixa; eta bestetik, etxian eta kalian (gurasuandik eta lagunendik...) ikasitxako herriko euskeria alde batera lagata, euskera batua ganorazko euskera bakarra dala pentsatzen deuenak. Muturreko jarrerak iruditzen zatez bixak. Nire ustez, herriko euskeriak –gure kasuan, Mutrikuko euskeriak— ederki bete leikez funtzio batzuk: etxian alkarri idazten dixauzen abixuak, whatsApp-mezuak, e-maillak... Mutrikuko batzarretan ere, jakin ezkero, mutrikuarrez egitxia da normalena, ezta? Hori ondo do, baiña ezin geinke ahaztu Mutriku, herri dotoria izan arren, ez dala euskeraz bizi dan herri bakarra. Eta gure herrikuak ez diran euskaldunekin dihardugunian, badakigu ezin geinkela beti mutrikuar-mutrikuarrez egin: ume galaniosua, atzen argixa, saltakalaixak, kalaputxixak... Euskal Herri osorako, hortaz, ondo asmatutako erremintxia da euskera batua. Bai, horixe! Dana dala, esan deten bezela, badira Mutrikun, bertako euskeria pobria dala pentsatu eta erderakadak edo “hitz desegokixak” zuzentzen ibiltzen diranak: “Ama, ‘suelorrasua’ ez, euskeraz ‘sapaixa’ edo ‘sabaia’ esaten da”; “Osaba, ‘moskitxua’ ez, ‘eltxua’ esan bihar da”; “Amona, ‘sillia’ ez, ‘aulkixa’ da euskeraz”. Holakuetan, arriskua do amak, osabak eta amonak pentsatzeko euren etxeko gaztiek errazoia euki leikiela, izan ere, eskolako euskera dotore hori beurona baiño zuzenagua danez... Hortik datoz konplejuak eta norperaren euskeria kaxkarra dala pentsatzia. Gaizki eta ondo. Zurixa eta beltza. Ai, ene! Euskera batua egokixa izan leike gauza batzuetarako, jakiña!! Baiña ez Mutrikuko euskeria baztertu eta euskera berri hori edonun, edonoiz eta edozela erabiltzeko. Batzuetan, euskera batua eta Mutrikuko euskeria ez datoz bat hainbat gauza adierazteko orduan. Horren adibide batzuk ekarri ditxugu hona, oraindio baten bat ez baldin bada konturatu ikusi daixan zehaztasun edo detaille askoren berri emateko balixo doala geure euskeriak. Hasi gaitxezen goiko “erderakadetatik”: Tetxua edo suelorrasua entzun leikez Mutrikun batuaz “sabaia” esaten dana izentatzeko. Hori hala da, baiña sapaixa hitza ere erabilli izan da Mutrikun, beste esanahi batekin. Lastua eta ganauentzako jenerua gordetzeko tokixari esaten zako hola. Gabaz zizt eta zazt diharduen mamorro horrei moskitxuak esaten zakue Mutrikun, eta batuaz “eltxoak”. Gure eltxuak baiña, askoz txikixaguak dira, bandaratan ibiltzen dira eta ez deue heltzen. Batuaz danari esaten zako “aulkixa”, Mutrikun baiña, bizkardunari sillia esaten zako eta bizkargabiari aulkixa. Beraz, danak ondo. Eta hori bai, suelorrasua, moskitxua eta sillia gaizki dozela esan aurretik, bi aldiz pentsatu ze esplikazio emango dezuen! Hamen adibide gehixo: 1.- Erderazko ‘verruga’ esateko, batuaz, “garatxoa”
14
da forma nagusia. Mutrikun bi hitz entzun leikez, garitxua eta enorra. Dana dala, mutrikuar batzuentzat ez dira sinonimuak. Batzuek txikixari garitxua esaten dixue, eta haundixari enorra. Beste batzuek, pertsonenari garitxua eta ganauenari enorra. Bistakua da, hemen euskera batua laburrago geratzen dala, ez doalako bereizketarik egitxen.
2.- Arbolia eta zuhaitza bat al dira? Oraindio ere mutrikuar askok ederki bereizten ditxue bixak: arbolia hitz generikua da, edozelakua danian erabiltzen dana; zuhaitza (edo zuhatza) berriz, arbola luze eta lerdenei baiño ez zakue esaten. Konparaziotarako, artia beti izaten da arbolia, eta pago-leizarra zuhaitza izaten da. Gure baserritxarrek badakixe arbolateixak eta zuhazteixak gauza diferentiak dirana... Baiña, batuaren izenian eta erdal usaiñeko hitzak baztertziarren, hasten bagera guztiei zuhaitz esaten, akabo! Arbolia eta zuhaitza hitzen aldamenian, bado Mutrikun hirugarren hitz bat: ondozkua. Txikixak zein haundixak izan, arbolak zenbatzeko orduan erabiltzen da hitz hori: “zenbat ondozko dakazuz Olazko saillian?” Zuhaitz edo zuhatz hitzak badauka Mutrikun beste esanahi bat: metia. Garua, lastua, bedarra... pillatzeko egitxen ziran metak edo zuhatzak. Meta asko ikusitxa, “hor do zuhaitz kuadrillia!” Erdixan jartzen zakon egurrari, meta-zilla edo zuhatzilla
5.- Hiztegixetan, garbi azaltzen da: kodaiña eta segia gauza bat dira, erderazko ‘guadaña’. Baiña, baiña... Hemen ere herriko euskerak esanahi diferentia ematen dio bakoitzari. Hala azaldu digue: “kodaiña txikixa da, otia ebatekua, eta segia da bedarra eta garua ebatekua...”.
6.- Marma-saria (edo armiarma-telia) eta amarauna, horrek ere desberdiñak? Marma-sariak kanpuan bistatzen dira, sagar-arboletan, bedar haundixetan... sare hori, tranpa aproposa izaten da matxinsaltuak, eltxuak, kulumiñuak-eta harrapatzeko. Amaraunak,
ostera, baserrixan egoten dira, kortan-eta. Harek kendu bihar izaten dira kerten bati giñarria edo bedar latzen bat lotuta. Bixak marmen lana izan arren, horrek ere diferentiak! 7.- Orrixak eta ostruak, danak bat? Mutrikuar gehixenentzat bai, danak bat. Baiña hizketan hasi ezkero askok bereiztu egitxen ditxue: arbolenak orrixak (pago-orrixak) eta baratzako landara batzuenak ostruak (aza-ostruak). 8.- Gaitza eta zailla, zein da Mutrikukua? Bixak. Erreza ez danari gaitza edo gaiztua esaten dixau Mutrikun (‘difícil’). Zailla hitzak beste esanahi bat dauka; okelia samurra izan leike, jateko gozua, baiña baitxa zailla ere. Samurraren kontrakua da “zailla”. “Ñó, okelia zailla da, e!”. 9.- Gorotzari Mutrikun korotza esaten zako: ardi-korotza, zaldi-korotza... Eta behixenari? betuna. Hara hor beste hitz bikote bat, korotza eta betuna; antzekuak bai, baiña desberdiñak. 10.- Sasoi baten tximistia eta trumoia hitzak baiño ez nakixazen. Trumonadetan, lehelengo argixak azaltzen dira zeruan, tximistak, eta gero zaratak, trumoiak. Baiña, dana ez da homogeneua Mutrikun, baserrialdian argixari bi modutara esaten dixue: tximistia eta oiñaztua. Baiña oiñaztarrixa ere erabiltzen da. Zer esateko, baiña? Lurrian jotzen doan horri esaten zako oiñaztarrixa. Oiñaztarrixak pertsonak hil izan ditxu, arbolak erre, etxietan sartu... Beraz, mutrikuar batzuentzat bi gauza dira tximistia (edo oiñaztua) eta oiñaztarrixa. 11.- Aparra eta bitsa, hiztegixetan bai, bat dira. Baiña Mutrikuko euskera bizixan... gauza diferentiak dira: Maiñelei entzun dixau, “Olatuak haitzen kontra ateratzen deuena, aparra. Eta aparra desegintzen danian pitsa (pitza) lagatzen deu ur-azalian”. Jaboiak ere pitsa ateratzen deu. Eta bado beste pits bat: “Edari haura edan noanian, jo-ta musuzulotik-eta pitsa! Itxo ez nintzanian!!”. Azken horri erderaz ‘espumarajo’ esaten zako. Iñor aspertu gabe, hamaika adibide nahikua, ezta? Garbi ikusi danez, Mutrikuko euskeriak bizkaierazko eta gipuzkerazko ezaugarrixak daukaz, izan ere muga-mugan do. Hizkuntzalari edo linguistek esaten deue bertakua “tarteko euskeria” dala, ez gipuzkera, ez bizkaiera. Orain arte esandakuakin ez det esan nahi ezagutzen ez ditxugun forma horrek ikasi bihar ditxugunik, baiña norperaren etxeko euskeriai kasu gehixo egingo bagiño, eta euskera batua ere ezagutuko bagendu, gitxitxan eukiko genduke erderaz egitxeko tentaziua, ez han, ez hemen. Sasoi bateko kanpaiña harek gogoratzen zigun bezela, “euskerarik onena, zeuria!”. x Josu Larrañaga Arrieta
Lapazorrikeixak
(<‘zuhaitz+zilla’) esaten zakon. Segurutik, sasoi baten zuhaitz luze eta lerden horretakuak erabilliko zitxuen, inguruan bedarra edo garua pillatzeko... eta hortik izena. 3.- Erderazko ‘garrapata’ mamorruari Mutrikun akaiña eta bakastia esaten zako. Ardixei, bihorrei eta beste animalixen azalian pegatu eta odola txupatzen dixue; pertsonei ere katiatzen zaku. Mutrikuar askorentzat desberdiñak dira, txiki-txikixari bakastia esaten dixue eta haundixaguari akaiña. Dana dala, beste batzuek alderantzizko azalpena eman digue: potolotzen danari bakastia eta txikixari akaiña. José de Araquistain hiztegigille itziartarrak antzeko kontuak jaso zitxuan 1746 urteko hitz zerrenda baten: “Garrapata, quando es pequeñita se llama, acaiña, aqueina, y despues de crecida, bacasta”. 4.- Paitxak (edo patxak) eta ahatak bat al dira? Ez ba! Etxian hazten diranak paitxak dira, pasekuak edo basatixak berriz, ahatak. Euskera batuan normalian ahateak esaten zakue danai.
15
Ingurumena
PERRETXIKO BILKETA Gure herrian ez da ohikoa izan perretxiko biltzera basoetara ateratzea. Ez zegoen ezagutzarik, eta bai, ordea, pozoitzeko beldur handia. Azken urteetan, ostera, jende andana dabil inguruetako mendietan zehar jaki preziatuen bila. Ezagutza asko hedatu da, liburu, lamina, telebista programa, eta abarren bidez. Baina nola jokatu behar dugu biltzen ditugu perretxikoekin? Hona hemen aholku batzuk.
Perretxikoak platerean jartzeko orduan arrakasta Izateko, ez dago zalantzarik zerikusi handia duela bil tzeko erak, garraiatzekoak eta etxean ematen diogun trataerak. Beti berdin jokatu behar da, baina bereziki giro beroa denean, etxera egoera onenean iristea nahi badugu. Komenigarria da goiztxo jaiki eta, goizeko freskotasuna aprobetxatuz, bilketa egin eta itzulera aurreratzea.
mantentzeko: ezagutzen ditugun aleak bakarrik bilduko ditugu, osorik hartu, lurra hondatu gabe, ondo begiratu eta ziur gaudenean ezagutzen dugun espeziekoa dela, garbitu eta saskiratu. Ohitura okerra da, nahiko zabaldua gainera, eremu baten sarreran perretxiko guztiak ipurdiz gora jartzea, atzetik datorrenak pentsa dezan eremu hura begiratua dagoela.
Perretxikoa jaso eta lehen eginkizuna basoan bertan garbitzea da. Lekuan aukeratuko ditugu osasuntsu dauden ale eta zatiak, eta kenduko dizkiegu lur, hosto eta zikinkeriak. Ezagutzen ez ditugunekin ez egin operazio hori, zeren ona edo txarra den esango digun jakitunari osorik behar diogu eraman ondo identifikatu dezan —Amanita Phalloides-ekin (oso pozoitsua) izan dira arazoak bulbarik gabe eta eraztuna galduta eramatean, beste jangarri batzuekin nahasi daitekeelako—. Beste aholku garrantzitsua euren artean ez nahasten ahalegintzea da, batik bat, bolumen handiko eta gogorrak beste mota delikatuekin, hondatu nahi ez baditugu; adibidez, Tricholoma Terreum (lodia gisa ezaguna) eta Lactarius Deliciosus (Esne gorri edo Robelloi), azken horiek, gainera, laranja kolorez zikinduko lituzkete besteak. Autoan sartzera bagoaz eta asko baditugu, komeni da saskitik atera eta sakabanatzea, edo beste saski batzuetan banatzea. Garo pixka bat gainetik jartzeak beti arinduko du berotasuna.
Azken oharra: Euskal Herrian gertatzen diren intoxikazioen %95 Entoloma lividum edo Azpiarrosa maltzurra, baita Falsa Pardilla izenez ezagutuak eragiten ditu. Toxikotasun altukoa da, hostozabalen basoetan aurkitzen da, hariztietan batik bat. x
Bada beste ohitura bat, saskiak perretxikoz bete Saskia, besokoa zein motxilakoa, orokortua dago behar izatea, lagunen aurrean gure trebetasuna bilketa-poltsa bezala; plastikozkoak —oraindik ikus- adierazteko. Ia beti, zaborrontzira botatzen ditugu ten direnak— ez dira gomendatzen; batetik, perretxiko gehienak, lan gehiegi ematen duelako perretxikoa erraz hondatzen delako eta, bestetik, ez garbitzeak. Hobe dugu atzetik datorrenari uztea aprobetxa ditzan. dietelako uzten esporei barreiatzen.
Etxera iritsi bezain pronto, ur hotzarekin garbituko ditugu freskatzeko —bizitza hartuko dute berriro—, kutikulak ondo igurtzi, landare anitz egoten baitira itsatsita, eta aizto batekin hozkadak kendu. Operazio hori egin ondoren, oihal baten gainean utziko ditugu zabalduta pare bat ordutan, eta prest izango dira kozinatzeko edo kontserbatzeko. Beste aholku baliotsu batzuk natura bere horretan 16
Boise-Seattle-Frankfurt-BilboMutriku ibilbidea eginda, Estatu Batuetako Boisetik etorri da sorterrira Gurutzne Beristain Piker, eta Kalaputxik beregana jo du hango eta hemengo bere berri izateko. Esan digunez, aurki etorri ezina ere ailegatuko zaio, eta, hori dela eta, Mutrikun igaro dituen une guztiak ezin ederragoak gertatzen ari zaizkio.
Urruti geratzen da Ameriketara joan zinen eguna… Nikaxi anaia bisitatzera joan nintzen, gazterik, 1965 urtean, Idahoko Boisera. Denboraldi bat han egin eta itzultzekoa nintzen, baina anaiaren lagun bat ezagutu nuen... eta gaur arte! “Lagun bat daukat ezagutu behar duzuna...” esaten zidan anaiak, eta ezagutu nuen ba, Zezilio Jaio, Aulestiko baserritarra. Eta familia osatu zenuten... Ezkondu eta David semearekin osatu genuen familia, bai. Gaur egun semea Seattle eta Washington artean bizi da, eta senarra eta biok bakarrik gaude Boisen, baina herriko komunitatea familia bat bezalakoa da. Senarra gizon popularra da, eta asko maite dute boisetarrek, beti dago-ta edonori laguntzeko prest. Euskaldun asko bizi zarete Boisen... Bai asko gaude, eta amerikarrek estima onean gauzkate. Lehenengo etorri ziren artzainek euskaldunak pertsona beharginak, langileak garela erakutsi zuten, eta esanekoak. Gaur egun, euskaldunak ez gaituzte etorkin moduan ikusten, amerikar-euskaldun bezala baizik. Bizimodu gogorra artzainena. Guk ez genuen zuzenean bizi izan, baina lagunak bagenituen artzainak eta haiei ikustera joaten ginen mendira bisitan eta jakiak eramatera... Boisen irrati batean euskaldunok bagenuen programa bat, eta hura noiz ailegatuko egoten ginen Euskal Herriko kontuak jasotzeko euskaraz kontatuta. Zeziliori ere tokatu zitzaion irratian esatari jardutea.
mutrikuarrak erbestean
“Etengabean dago Mutriku nire gogoan”
na, elkarren berri izateko, eta euskaldunon arteko harremanari eusteko balio handia izan du jai horrek. Ingelesarekin zela moldatu zinen? Nekez, ze gu etxean euskaraz bizi izan gara beti, hango euskaldun denak bezala, eta kosta egiten zitzaigun erderaz jardutea... baina horrenbeste urtean, ikasi egin behar! Gu han ingelesarekin zuek hemen gaztelerarekin bezala moldatzen gara... nekez. Mutrikuko zer gogoratzen duzu Boisen zaudenean? Arraina. Mutrikun jaten den arraina, ai ene! Ez dakizue zer zorte daukagun! Eta paisajea ere bai. Etxetik ikusten dudan itsasoa, hasi Biarritzen eta Alkolearainoko kostaldea... eta barrualdean, Laranga bailara eta Kalbaixo gaina... Bista horiek Boisen banitu! Zer ekarriko zenuke Ameriketatik Mutrikura? Hango zer behar dugu, ba, guk hemen? Hango ezeren inbidirik ez dugu hemen. Baina ekarri gabe, hango estiloa etorri da hona, janzkeran eta. Ibili al zara Ameriketako luze-zabalean? Ez ba. Beti izan dugu lanerako pentsamendua eta ez dugu sekula hartu bidaiatzeko astirik. Egin ditugun bidaia bakarrak Mutrikura itzultzekoak izan dira. Eta pena da, ze Estatu Batuetan toki asko dago ezagutzeko modukoak.
Aurki, hauteskundeak Ameriketako Estatu Batuetan… Niri ez zait ez bat ez bestea gustatzen, baina bat aukeEuskaldunak euskaldunekin ondo, eta amerikarrekin? ratu behar. Hillaryk esperientzia handia du, eta ClinOso harreman ona dugu, asko maite dugu elkar, eta ton senarra ere presidente ona izan zen. Pentsatzen elkarren artean ondo moldatzen gara. Familia asko dugu aukera hobea izango dela Hillary. dago euskaldunak eta amerikarrak eginda, mistoak, eta horrek ere asko laguntzen du Mutrikuarrok Ameriketara joateko arrazoi bat… Joan zaitezte, bai, Ameriketa bisitatzera, ikusteko toki Urrun zaudeten euskaldunak elkartuko zarete… eder asko dago-ta, baina itzuli Mutrikura, Mutriku San Inazio egunean euskaldunen eguna ospatzen bezalakorik ez duzue inon topatuko. Hemen bezala dugu jaialdi herrikoia eginda. Egun ederra izaten da non biziko zarete? Mutrikuarrak Mutrikuri eutsi bebateko eta bestekoekin egoteko aukera ematen due- har dio, ez ahaztu hori. 17
Hezkuntza
“MAITASUNAREN IZENEAN”
Azaroa dugu Emakumeen aurkako Indarkeriaz gogoeta egiteko hilabetea nagusitzat, gehienbat azaroaren 25a delako honen aurkako eguna. Aurten inoiz baino ikusgarritasun gehiago jaso dute Indarkeria Matxista izenpean ezagutu ditzakegun gertakariak. Gure txoko txiki honetatik, alde negatiboan baino, nahiago izan dugu oraingoan ere erronka eta aukerei begira ezartzea eta bereziki indarkeria kasu hauei estuki lotua dagoen gai bati buruzko gogoeta egin, hau izanik, nola ez, maitasuna. Ia 30 urte pasa dira U2 taldeak “Pride (In the name of love)” abestia atera zuenetik eta, hara zer sorpresa, Rexha eta Calvin Harrisek musikariek “In the name of love” izeneko kantu berri bat atera dutela, baina antzekotasunik txikiena, kasualitate hutsa da. Lehenengoa Martin Luther King-en borrokari buruzko kantua zen bitartean, 2016ko kantak maitasun testuinguru orokor bat aurkezten du, ezinbestean bikoteen imaginariora garamatzana… baina, zein puntura arte egin daitezke gauzak “maitasunaren izenean”? “Esango banizu honek min egingo dizula, ohartaraziko banizu suak erre egingo duela… utziko ninduzun zu gidatzen baita itsu zaudenean? … Nitaz fidatuko al zinen alturetatik jauzi egiterakoan?”. Hala hasten da kanta berria eta, entzun bezain pronto, alarma morea piztu zaigu. Ez dago gaizki, baina ez gaitezen sumindu gogoeta egitera gelditu aurretik. Ez ote dute maitasun istorio guztiek bukaeraren bat, ia beti gazigozoa barne dutena? Ez al da dolua maitasunarekin eskutik doan errealitate bat? Ez al daude eztabaidak zeintzuetan amore ematea erabakitzen dugun bestearen erabakia ontzat hartuta? …Orduan, non dago muga? Galdera tranpatia, nola ez. Edo, hobe esanda, erantzun konplexua duena. Esparruren bat baldin badago non ezin dezakegun aho batez eta ziurtasun osoz ekintza bat testuinguru zein informazio gehigarririk gabe kritikatu eta deitoratu edo txalotu, hau da maitasunarena. Ordea, gure beldurrek eta daukagun kontzientziazio feministak, beste alde batetik beharrezkoa zena gizarte eraldaketarako, alarmak piztuarazten dizkigu egoerak testuingururik gabe irudikatzerakoan. Adibidez, printzipioz, testuinguruaz informazio gehiagorik ematen ez duen esaldi hauekin ados egongo ginateke: - Ezin da onartu bikotea gure sare sozialetan sartu ahal izatea eta gure pasahitzak ezagutzea - Irainak erabiltzea bikotekidearekin onartezina da Eta gu ezinduak bagaude eta gure bikotearen “eskuen bitartez” komunikatzea beharrezkoa badugu? Eta gure joko erotikoen barne sartzen badira irainak kitzikagarri modura? Nork ez dio inoiz bikotea xamurtasunez “txotxolo” edo antzeko irainen batez izendatu honen txantxa baten ostean? Ez gaude tranpa egiten. Ikusarazi nahi duguna da ezinbestekoa dela ASMOA ezagutzea, TESTUINGURUA zein den jakitea eta, bereziki, ZEIN DEN PROTAGONISTEN BIZIPENA GER-
18
TAKARI HONEKIKO. “Maitasunaren izenean” gure nortasuna galtzea baimendu ezin dezakegun bezalaxe (eta gogoraraztea familian, lagun taldean, lanean… ere maitasun harremanak badaudela), ezin ditugu “maitasun onaren izenean” generikoak diren eta ustez “aseptikoak” eta “ez korapilatsuak” diren orientabideak sortu. Norbere burua eta norbere nortasuna ez galtzeko ezinbestekoa da norberak bere burua maitatzea. Honetan, izugarrizko balioa du izaeraren baldintzagabeko onarpena senti izana testuinguru desberdinetan. Alegia, akatsak eta bertuteak dituen pertsona gida norbere buruak errekonozitzea eta gizartean “baina”rik gabea onartua izatea. Soilik bizitza honetan oinarrizkoa eta ezinbestekoa den pertsona bakarra gu geu garela ulertzerakoan izango baikara gai besteekin elkarrekikotasunean eta errespetuan oinarritutako harremanak eraikitzeko eta abusuzko nahiz indarkeriazko egoerak ez baimentzeko. Hortaz, esango banizueke honek min egingo digula, ohartaraziko banizueke suak erre egingo duela, utziko al ninduzuen zuek gidatzen baita itsu zaudetenean? Seguru, artikulu honen ostean, metaforak alde batetara utzi eta egoera konkretuaz hitz egin, negoziatu eta eztabaidatzen hasiko ginatekela, ezta? x …GEHIAGO JAKIN NAHI?
Ohikoa izan da azken urteotan ere emozioez hitz egiterakoan, emozioak beraiek ontzat hala txartzat epaitzea. Ordea, baita emozio negatiboak egokiak izan daitezke testuinguru eta ondorioen arabera. Adibidez, jeloskortasunaren kasuan, emozioa bera baino honen portaeren bitarteko hainbat kudeaketa eraldatu beharrekoak. Konplexutasun hau ulertuz “ez izan jeloskorra” moduko gomendio ilogikoak alboratzen ditugu. Izan ere, edozein maitasun mota ezagutuko duen pertsona orok ezautzen du jeloskortauna, baina pertsona orok ez du erabaki bere emozio hori besteak mintzeko erabiltzea edota justifikatzea. Jeloskortasunaren gogoeta ildo honetaz zerbait gehiago irakurri nahi baduzu bila ezazu Ester Perez Opi sexologoaren “Ellos, ellas y los celos” artikulua, interneten eskuragarri dohainik aurkituko duzuna.
Galderak edo zalantzak argitzeko: sexuenea@gmail.com
BELDURRETATIK INGURUMENERA BELTZETIK... Haur Hezkuntzako haurrak izan ziren lehenak. 16:15ean Ludotekan batu eta Talaixako mamuaren istorioa gogoratu genuen. Umeek hainbat galdera egin zuten mamuari buruz, eta, haurrak istorioan murgilduta, kalabazak eta aurpegiak margotu eta aurrez prestaturiko mamuaren kalejira egin genuen. Panderoa eta Trikitia hartu eta ekin festari! Ederra izan zen benetan haurren aurpegiak ikustea, jada haien lagun egin zen Talaixako mamuaren atzetik. Penagarria aurtengoan oso haur gutxi animatu izana. Ea bada hurrengoan! Amaitzeko, mamua Zabieleko leihoan jarri eta agur esan ostean, hurrengo batera arte agurtu zieten begiraleei. Lehen Hezkuntzakoak, berriz, 17:15ean (1, 2 eta 3. mailakoak) eta 18:30etan (4, 5 eta 6. mailakoak) izan zuten txanda. Zabiel Kultur Etxearen eraikina eta bere egitura osoa, kutsu beldurgarria duela ezin baita ukatu, beste behin ere aintzat hartu eta munstro bila sartu ginen. Izan ere, Zabieleko liburu batetik, munstroak irteten ari zirela jakin genuen eta gure ausardia guztiaz, munstro horiek harrapatu eta berriro liburuetan sartzen jardun ginen, bestela, herrian barrena zabalduko baitziren hauek. Sartu bezain pronto, Nosferatu jaunak eman zigun ongi etorria, eta haren letaginak eta altuera handia ikusita, batzuk kikildu egin ziren, baina beste batzuek laguntzat hartu zuten, banpiroak laguntzeko
Aisialdia
Urriaren 29an ospatu zen Gaba Beltza eguna, eta bai Txantxangorriko bai Gaztelekuko kideok egun hori aprobetxatu genuen kolore beltza, iluntasuna eta beldurrari ateak zabaldu eta kalera ateratzeko. Askok, haien ausardia agerian jartzeko, mozorroak ere erabili zituzten. Hala, herriari misterio kutsua ematea lortu genuen. Argazki guztiak ikusi ez badituzue, blogean ditugu ikusgai! prest zegoela aitortu baitzien. Jarraian, eskailerak igo eta... hura bai iluntasuna! Munstroak albo batetik, munstroak bestetik‌ Negarren bat edo beste ere egon zen, baina guganako hitz desegokiak ere bai, eta horrek harritu egin gintuen. Orokorrean oso ondo pasa genuen ekintzan eta espero, ume eta gazteak ere sentipen berberarekin geratu izana. Baina, esan bezala, eta ekintzen ostean egiten ditugun ebaluazioetan aipatu genuen, harrituta geratu ginen haur batzuek gugana zuzentzeko erabili zuten hizkuntzarekin. ...BERDERA Kolore beltza atzean utzi eta berdea hartuko dugu kontuan azaroan. Negua datorrela aprobetxatuta eta Geoparkekoek egindako proposamena abian jarriz, hegaztientzako negurako jantokiak egiten jardungo dugu. Natura zaindu, elkarlanean aritu eta talde izaera lantzea izango dira tailerraren funtsa; horregatik izango da hain garrantzitsua bertan parte hartzea! Ea bada, ekintza soilean ez den geratzen, eta inguruan dugun ingurumenari garrantzia eta behar besteko zainketa ematen diogun urte osoan zehar! Ah! Ahaztu aurretik! Eman al diozue “gustuko dutâ€? Txantxangorriren facebook orrialdeari? TXANTXANGORRI
19
ZORIONAGURRAKZORIONAGURRA 20
AIUR
Zorionak 8 urte bete duzulako, etxeko danon izenian. Matxo potoloak Anddek eta Xubanek.
URITZE
Zorionak eta ondo pasatu zure urtebetetze egunean. Matxo handi bat etxeko guztien partez.
JOAKIN
Zu bai mutil fina! Orduan ere afaixakin etxea! Zorionak!
ARANTXA
Berandu bada ere, ez gera zutaz ahaztu. Zorionak eta matxo haundi bat etxeko danon partez.
ITZIAR
Sekula ez dalako berandu matxo goxo-goxuak etxeko danon izenian.
ALBERTO eta ARATZ
Zorionak bikote! Segi horrelaxe urte askoan. Asko maite zaituzten familiaren partez matxo handi bat.
JESUS eta MARIA TERESA Zorionak zuen urtebetetzean! Etxekoen partez muxu haundi-haundi bana!
JARE eta XABAT ZORIONAK Urrian 31n eta abenduan 6an 8 urte beteko dituzuelako. ”Patrulla Camino”ren partez!!
LUR
Gure etxeko bihurritxuai zorionak danon partez!
TXOMIN eta IDURRE eta BEGOÑA
Zorionak Txomini eta Idurreri, zuen urtebetetzeagatik! Eta zuri, Begoña, matxo bat etxeko danon partez, beti hor egoteagatik!
Kalaputxik 15 urte
Argazki zaharrak
es, Beste lagun batzuekin batera, Hilaria Flor es Flor na berri eta Martzeli Etxerre baserriko emakumea, Inaxia Aran 1940 urte aldera
ua Mutrikuko port a bukaeran 70eko hamarkad
21
a g e n d a
ZAINTZAKO BOTIKAK (gaueko 10ak arte)
AZAROA
ABENDUA
14tik 17ra
Lon Apraiz
1
Lasuen-Elezgarai
18tik 20ra
Lasuen-Elezgarai
2tik 4ra
Lon Apraiz
21etik 24ra Amaia Zalduegi
5etik 8ra
Hiart Burgoa
25etik 27ra Hiart Burgoa
9tik 11ra
Amaia Zalduegi
zapatu (26) goizean, Lon Apraiz
28tik 30era Lasuen-Elezgarai
zapatu (10) goizean, Lasuen-Elezgarai
12tik 15era Lon Apraiz 16tik 18ra
Lasuen Elezgarai
19tik 22ra
Amaia Zalduegi
Gauetan: Elena Iraundegi · Fermin Calbeton, 19 · Eibar
ANTZERKIAZ BLAI
programa kontrazalean JAUJA ESKUBALOI TALDEA XXX. URTEURRENA
Azaroak 25, ostirala
Aurkezpen ekitaldia eta erakusketaren irekiera Zabielen, 19:30etan
Azaroak 26 - abenduak 3
“Jaujaren 30 urteko Historia” erakusketa Zabielen, astelehenetik ostiralera 18:00-20:00 larunbat-igandeetan 12:00-14:00
Abenduak 3, larunbata Goi mailako partidua: Bera-Bera – Zuazo Kiroldegian, 12:00etan
Ondoren, Herri-bazkaria Arku Gain soziedadean
abenduak 3
euskararen eguna abenduak 17, larunbata
san tomas azoka
22
MENDI IRTEERAK azaroak 20 Lesaka-Izu-Arantza abenduak 4 Markina Burumendi Mendi Elkartea
ODOLA EMATEA abenduak 16 Anbulatorioan 18:00-20:00
Gipuzkoako Odol Emaileak
ABENDUROCK XII abenduak 2, ostirala, 23:00 DEKOT abenduak 9, ostirala, 23:00 THE GRACE OF DIONYSUS + THE VARTOOLS abenduak 11, igandea, 19:00 Zine-emanaldia: KURT COBAIN abenduak 16, ostirala, 23:00 IZARO abenduak 17, larunbata, 22:30 MRK gaua + HUNTZA abenduak 23, ostirala, 23:00 ERASO! saio guztiak GAZTETXIAN M.R.K. mutrikuko rock kolektiboa
23
24