Vanuit onze eigen ervaring in de kinderopvang zagen wij hoe belangrijk het is om kinderen de ruimte te geven om zich in hun eigen tempo te ontwikkelen Niet door hen iets aan te leren, maar door een omgeving te creëren waarin zij zélf tot beweging en spel komen
In onze zoektocht naar een visie die hier naadloos op aansluit, kwamen wij in aanraking met het gedachtegoed van kinderarts en pedagoog Emmi Pikler®.
In haar visie staat respect voor het kind centraal en ontstaat ontwikkeling vanuit eigen initiatief, herhaling en vertrouwen.
Wat ons hierin direct raakte, is de rust en eenvoud. Geen overprikkeling, geen sturing, maar een doordachte omgeving waarin kinderen de kans krijgen om zelf te ontdekken wat zij al kunnen en waar hun volgende stap ligt.
Deze manier van kijken naar kinderen sluit volledig aan bij hoe wij kijken naar de ontwikkeling van kinderen binnen de kinderopvang
De verbinding met Boedapest, de plek waar de visie van oorsprong vandaan komt…
In 2023 ontstond er een bijzondere verbinding met het Pikler® Instituut in Boedapest, de plek waar deze visie haar oorsprong vindt, en met andere betrokkenen uit Nederland en Duitsland die werken vanuit de Pikler® visie. In gesprekken met pedagogen uit Boedapest, Nederland en Duitsland herkenden wij een gedeelde visie op ontwikkeling, spel en de rol van de volwassene
Wat volgde waren gesprekken waarin we niet alleen spraken over materialen, maar vooral over kinderen Over hoe zij hoe zij bewegen en wat zij nodig hebben van ons om zich vrij en zelfstandig te kunnen ontwikkelen
Deze uitwisseling van kennis en ervaring vormt tot op de dag van vandaag een belangrijke basis voor hoe wij kijken naar de vrije (bewegings)ontwikkeling van kinderen
Onze Rol binnen de Benelux
Toen de vorige leverancier van de originele Pikler® materialen in de Benelux stopte, ontstond vanuit het instituut in Boedapest de vraag naar een nieuwe partner. Vanuit de bestaande verbinding en onze ervaring binnen de kinderopvang zijn wij gevraagd deze rol op ons te nemen.
Sindsdien werken wij nauw samen met de fabrikant in Duitsland, waar de materialen worden geproduceerd volgens de richtlijnen van het Pikler® Instituut in Boedapest. Daarnaast onderhouden wij actief contact met pedagogen en professionals die werken vanuit de Pikler® visie
Wij blijven ons verdiepen, stellen vragen, en zoeken voortdurend naar hoe deze visie op een passende manier toegepast kan worden binnen de kinderopvang van vandaag
Enige officiële leverancier van originele
Pikler® materialen in de Benelux
In samenwerking met het Pikler®
Instituut in Boedapest
Een praktische gids voor de Kinderopvang
Met deze gids laten wij zien hoe de Pikler® visie vertaald kan worden naar de praktijk van de kinderopvang Niet als een vast stappenplan, maar als een manier van kijken en werken
Een omgeving waarin materialen, inrichting en pedagogisch handelen samenkomen en elkaar versterken. Zodat een kind vrij kan spelen, bewegen en zich kan ontwikkelen.
Een plek waar kinderen de ruimte krijgen om te bewegen, te spelen en te ontdekken. In hun eigen tempo. Op hun eigen manier. Deze gids is bedoeld voor iedere kinderopvangorganisatie die bewust wil kijken naar het competente kind en de bewegingsontwikkeling van jonge kinderen. Of er nu volledig gewerkt wordt volgens de Pikler visie, of dat onderdelen hiervan worden verweven binnen een eigen pedagogische visie: juist in die kleine, doordachte keuzes kan al een groot verschil ontstaan
Het creëren van ruimte voor zelfstandig bewegen, het aanbieden van passend klim-, klauter- en spelmateriaal en het vertrouwen in de eigen ontwikkeling van het kind zijn elementen die in iedere setting toegepast kunnen worden.
Zo wordt deze gids geen eindpunt, maar een uitnodiging om te kijken, te ervaren en stap voor stap te ontdekken wat werkt binnen jullie eigen praktijk.
Voor wie is deze gids bedoeld?
Deze gids richt zich op de Pikler® visie voor kinderen van 0 tot 4 jaar, waarin de basis wordt gelegd voor beweging, spel en ontwikkeling vanuit eigen initiatief.
Voor oudere kinderen sluiten de Hengstenberg materialen hierop aan, met meer uitdaging in balans, kracht en coördinatie
Ben je benieuwd hoe dit binnen jullie organisatie past? We kijken graag met je mee
De visie van Emmi Pikler® in de kinderopvang
De Pikler® visie, ontwikkeld door kinderarts en pedagoog Emmi Pikler®, gaat uit van vertrouwen in het kind en zijn eigen ontwikkelingsvermogen Binnen deze visie staat niet het aanleren van vaardigheden centraal, maar het creëren van omstandigheden waarin kinderen zich zelfstandig kunnen ontwikkelen
In de kinderopvang betekent dit dat kinderen de ruimte krijgen om te bewegen, te spelen en te ontdekken op hun eigen tempo We sturen niet vooruit, maar sluiten aan bij wat een kind zelf laat zien
Een belangrijk fundament van de Pikler® visie ligt in de verzorgingsmomenten. Juist tijdens deze contactmomenten ontstaat de basis voor ontwikkeling. Wanneer een kind tijdens het verschonen, aankleden of voeden wordt benaderd met rust, aandacht en respect, voelt het zich gezien en veilig.
Vanuit een veilige en afgestemde relatie ontstaat ruimte om de wereld te ontdekken. Het kind wordt gezien als competent en actief betrokken bij zijn eigen verzorging.
Juist door deze oprechte aandacht wordt het kind als het ware emotioneel “opgeladen”. Vanuit die basis kan het weer tot spel en beweging komen
Beweging speelt hierin een centrale rol Door vrij te bewegen leren kinderen hun lichaam kennen en bouwen zij vertrouwen op in hun eigen kunnen Deze ontwikkeling ontstaat niet door instructie, maar door herhaling, ervaring en eigen initiatief Vanuit intrinsieke motivatie vinden kinderen hun eigen oplossingen en ontstaan nieuwe ideeën
Ook spel is binnen de Pikler® visie een belangrijk onderdeel. Spel ontstaat vanuit het kind zelf en wordt niet opgelegd of gestuurd. Eenvoudige materialen zonder vaste functie nodigen uit tot ontdekken, herhalen en verdiepen. Juist doordat het spel niet vastligt, ontstaat er ruimte voor ontwikkeling vanuit eigen intrinsieke motivatie.
De rol van de pedagogisch professional is hierin bewust terughoudend De volwassene observeert, biedt veiligheid en creëert een passende omgeving, maar neemt het spel of de beweging niet over. Dit vraagt om aandacht, geduld en vertrouwen.
Binnen de kinderopvang zien we dat deze manier van werken bijdraagt aan rust in de groep, langere en intensievere speelmomenten en meer plezier bij kinderen. Kinderen raken minder afhankelijk van sturing en leren vanuit hun eigen motivatie, waarbij zij zelf oplossingen vinden en nieuwe ideeën ontwikkelen.
De Pikler® visie is daarmee geen methode die je “toepast”, maar een manier van kijken naar kinderen en hun ontwikkeling Het vraagt om bewuste keuzes in inrichting, materiaalgebruik en pedagogisch handelen
Binnen de Pikler® visie staat één uitgangspunt centraal: kinderen ontwikkelen zich vanuit hun eigen tempo en intrinsieke motivatie. Vanuit een natuurlijke nieuwsgierigheid en een innerlijke drang tot ontwikkeling gaan zij zelf op ontdekking. Beweging ontstaat niet doordat volwassenen iets aanleren, maar doordat de omgeving uitnodigt tot bewegen en spelen
Kinderen worden daarom niet geholpen in hun motorische ontwikkeling, maar krijgen de ruimte om zelf te bewegen, te herhalen en te ervaren. De rol van de volwassene ligt in het creëren van een doordachte speelomgeving waarin deze ontwikkeling vanzelf kan ontstaan
De ontwikkellijn is geen stappenplan dat je volgt, maar een manier van kijken. Door goed te observeren en passend materiaal aan te bieden, ontstaat een natuurlijke opbouw van bewegen en spel.
Rugligging
De basis van ontwikkeling
Rollen & Buikligging
De wereld wordt groter
Tijgeren & Kruipen
Actief de ruimte in
Klimmen
Om tot staan te komen
Hellingen
Het ervaren van richting en het inschatten van hoogte en diepte
Beweging en Spel dat meegroeit
Binnen de ontwikkellijn zie je dat beweging en spel altijd met elkaar verbonden zijn. Kinderen maken een natuurlijke ontwikkeling door van horizontaal naar verticaal bewegen Vanuit hun eigen innerlijke “ programma ” ontstaat de behoefte om zich om te rollen, zich op te trekken en uiteindelijk tot staan te komen
Deze ontwikkeling verloopt stap voor stap en vraagt om een omgeving die daarin ondersteunt. Veilige, doordachte materialen spelen hierin een belangrijke rol. De originele Pikler® materialen zijn specifiek ontworpen om aan te sluiten bij deze ontwikkelingsbehoefte De hoogte, verhoudingen en vormgeving zijn zorgvuldig afgestemd, zodat kinderen veilig kunnen bewegen
Hierdoor ontstaat een omgeving waarin kinderen zich veilig voelen om te klimmen, te proberen en hun grenzen te verkennen. Niet gestuurd van buitenaf, maar vanuit hun eigen behoefte en motivatie
De ontwikkeling in de kinderopvang
Voor de kinderopvang betekent dit dat je kijkt naar ontwikkeling in plaats van leeftijd Door de omgeving in te richten en materialen bewust aan te bieden, ontstaat er een samengaanin beweging en spel
Van liggen naar rollen. Van kruipen naar klimmen. Van staan naar lopen.
Niet als doel, maar als proces.
Wanneer kinderen de ruimte krijgen om dit proces zelfstandig te doorlopen, zie je waar de Pikler® visie in de kern om draait: ontwikkeling vanuit vertrouwen, eigen initiatief en het innerlijke programma van het kind.
Rugligging De basis van ontwikkeling
De eerste fase begint in rugligging. Hier ontdekt het kind zijn lichaam, zijn handen en de eerste bewegingen
Wat klein lijkt, is in werkelijkheid van grote betekenis: het kind ervaart dat het zelf invloed heeft op wat er gebeurt
De eerste ontwikkeling start bij de handen Voor kinderen zijn dit hun eigen gereedschappen Ze ontdekken dat deze bij henzelf horen en gebruiken ze om de wereld om zich heen te verkennen en te ervaren
Een hand die beweegt, een voet die omhoog komt, een doekje dat verschuift. Dit zijn de eerste ervaringen van controle, herhaling en ontdekking.
In deze fase is naast het eigen lichaam; klein en eenvoudig spelmateriaal passend. De Pikler® vlechtbal en speeldoekjes ondersteunen deze ontwikkeling doordat zij direct reageren op de beweging van het kind. Ze zijn licht, hanteerbaar en blijven binnen bereik, waardoor het kind eigenaar blijft van zijn spel.
De kracht zit niet in hoeveel je aanbiedt, maar in hoe je het aanbiedt De keuze van materialen en de manier waarop deze worden klaargelegd, maken het verschil
In de grondbox creëer je ruimte rondom het kind, met materialen binnen handbereik die uitnodigen tot grijpen en ontdekken Vermijd hoge bakken en volle manden die het overzicht wegnemen
Kies in plaats daarvan voor een opstelling, waarbij materialen rondom het kind liggen: materialen die eenvoudig vast te pakken zijn
Op deze manier ontstaat beweging dat vanzelf op gang komt.
Rollen & Buikligging De wereld wordt groter
Ready to Play
Speeleiland Voelen & Grijpen
Vanuit een innerlijke ontwikkeling ontstaat het moment waarop een kind gaat draaien en rollen Niet doordat het wordt geoefend, maar omdat het kind er zelf aan toe is
Met deze beweging verandert alles Het kind ontdekt dat het zich niet alleen in zichzelf kan bewegen, maar ook in de ruimte De wereld wordt groter Door het rollen komt een kind zelf in de buikligging, eerder in de ontwikkeling hoeft dit nog niet "geoefend” te worden
In buikligging is het belangrijk om bewust te kiezen voor stevig en vormvast materiaal
Ready To Play Pikler® Baby Mandje
Zachte materialen, zoals doekjes, bewegen snel weg wanneer een kind ernaar reikt, waardoor het moeilijk wordt om deze daadwerkelijk vast te pakken
Door juist harde, goed hanteerbare materialen aan te bieden, krijgt het kind de kans om grip te ervaren
Daarnaast is het waardevol om materialen ook net buiten bereik neer te leggen Het reiken naar deze materialen nodigt kinderen uit om zich af te zetten met de voeten of zich met de handen naar voren te trekken Op die manier ontstaat vanzelf de volgende beweging in hun ontwikkeling.
Tijgeren & Kruipen
Actief de ruimte in
Wanneer kinderen zich gaan verplaatsen, ontstaat er een nieuwe fase van ontdekken. Ze bewegen zich niet alleen meer, maar gaan ergens naartoe. Dit is het begin van actief verkennen.
In deze fase wordt het waardevol om materialen toe te voegen die de ruimte betekenis geven.
De Pikler® - Emmi Pikler® Kruipkist en het Pikler® - Emmi Pikler® Labyrint sluiten hier op aan De kruipkist kan zowel open als dicht worden aangeboden, waardoor kinderen erop, eraf en erin bewegen Het labyrint nodigt uit tot erdoorheen bewegen, terwijl het kind visueel verbonden blijft met de omgeving Tijdens dit spel ontwikkelen kinderen niet alleen hun motoriek, maar ook hun taalbegrip Begrippen zoals in, op, onder en door krijgen betekenis doordat kinderen deze zelf ervaren Dit vormt een belangrijke basis voor hun verdere ontwikkeling
Pikler® Labyrint Origineel
Ready to Play Speeleiland
Kruipen & Ontdekken
Het Pikler® labyrint wordt in eerste instantie gebruikt in de kruipfase, waarin kinderen zich door de ruimte bewegen en ontdekken hoe hun lichaam zich verhoudt tot openingen en richtingen. Het nodigt uit om ergens doorheen te kruipen, terwijl kinderen visueel in contact blijven met hun omgeving, wat zorgt voor veiligheid en vertrouwen.
Naarmate kinderen zich verder ontwikkelen, verandert ook het gebruik van het labyrint. Ze trekken zich op aan de spijlen en gaan het element gebruiken om op te klimmen. Zo ontstaat er een natuurlijke overgang van kruipen naar klimmen, waarbij het materiaal meegroeit met het kind
Hellingen
Ervaren van richting, hoogte en diepte
Wanneer kinderen vaardiger worden in kruipen, ontstaat de behoefte aan nieuwe bewegingservaringen. Door hellingen toe te voegen aan de kruipkist verandert de dynamiek van beweging.
De Pikler® - Emmi Pikler® Kruipheuvel Helling en de Pikler® - Emmi Pikler® Kruipheuvel Helling met vilt nodigen uit tot andere bewegingen.
Kinderen passen hun balans aan, sturen hun lichaam en leren omgaan met hoogte en diepte Ze gebruiken hun armen als het ware als een liniaal om hoogte in te schatten Wanneer zij omhoog bewegen, ervaren zij dit ook echt van binnenuit
Een glad oppervlak geeft een andere ervaring dan een tapijtzijde Juist deze variatie helpt kinderen om hun bewegingen beter te organiseren en controle op te bouwen
Het gaat hier niet om moeilijker maken, maar om verdiepen van beweging
Pikler® Kruipheuvel set
‘Soms is niets doen het mooiste wat je kunt geven.
Want juist wanneer een kind zelf die stap zet, ontstaat het echte trotse gevoel....’
Pikler®
Kruipheuvel Helling met Vilt
Pikler® Kruipheuvel Helling
Het gaat om het proces van bewegen, niet om het bereiken van een eindpunt.
De overgang naar klimmen
Op een gegeven moment ontstaat er een innerlijke wil om tot staan te komen. Kinderen trekken zich op, zoeken hoogte en willen verder kijken en bewegen. Wanneer zij klaar zijn voor klimmen, komt de Pikler® - Emmi Pikler® Driehoek in beeld een logisch gevolg van wat het kind zelf laat zien
Kinderen klimmen in hun eigen tempo Ze bepalen zelf hoe hoog ze gaan en wanneer ze weer naar beneden gaan Zo ontwikkelen zij een realistische inschatting van hun eigen mogelijkheden
De Pikler® - Emmi Pikler® - Glijplank Kippenplank (147 cm) kan ook aan de klimdriehoek worden bevestigd. In eerste instantie laag bij de grond, zodat kinderen de beweging rustig kunnen verkennen. Naarmate zij meer ervaring krijgen, kan de plank hoger worden gehangen.
Het doel is niet om zo hoog mogelijk te gaan Een hoogte tot ongeveer twee sporten onder de top is passend Het gaat om de kwaliteit van bewegen, niet om het bereiken van een eindpunt
Spel dat meegroeit
Voor de kinderopvang betekent dit dat je kijkt naar ontwikkeling in plaats van leeftijd Door de omgeving rustig en overzichtelijk in te richten en materialen bewust aan te bieden, ontstaat er vanzelf een opbouw in beweging en spel
Van rugligging naar rollen Van kruipen naar klimmen Van staan naar lopen Niet als doel, maar als proces
Wanneer kinderen de ruimte krijgen om dit proces zelfstandig te doorlopen, ontstaat wat de Pikler® visie in de kern bedoelt: ontwikkeling vanuit vertrouwen, eigen initiatief en innerlijke motivatie.
Pikler®Driehoek
Pikler®Glijplank147cm
Verzorging & Verbinden in het dagelijks moment
Binnen de Pikler® visie zijn verzorgingsmomenten geen onderbreking van de dag, maar juist een essentieel onderdeel van de ontwikkeling Tijdens het eten, verschonen en aankleden ontstaat er ruimte voor echte aandacht, contact en samenwerking tussen kind en volwassene
Het eetmoment speelt hierin een belangrijke rol. Zodra een kind zelf kan eten, kan het plaatsnemen in het eetbankje. Het Pikler®Emmi Pikler® Eetbankje biedt een passende plek waarin het kind in alle rust kan eten, kijken en ontdekken.
Zo wordt het eetmoment meer dan alleen voeding. Het wordt een eigen beleving: een sensorisch moment waarin het kind proeft, ruikt en het eten via zijn zintuigen ontdekt. Door kinderen de ruimte te geven om zelf te eten en in hun eigen tempo deel te nemen, ontstaat er autonomie. Het kind leert eten op zijn eigen manier, zonder dwang of haast. Er zijn geen vaste regels die gevolgd moeten worden; het kind geeft met lichaamstaal aan wat het nodig heeft en wanneer het hulp wil
De focus ligt hierbij niet op zelfstandigheid als doel, maar op eigen autonomie. Een kind mag ook hierin zijn eigen pad volgen, passend bij zijn ontwikkeling en tempo. Vanuit deze benadering bouwt het kind vertrouwen op in zijn eigen kunnen en leert het luisteren naar zichzelf.
Pikler® Eetbankje
Aanvullend Spelmateriaal binnen
de Pikler®visie
Binnen de Pikler® visie draait het niet alleen om bewegen, maar ook om spel dat ontstaat vanuit het kind zelf Naast de grotere bewegingsmaterialen zijn er daarom ook spelmaterialen ontwikkeld die deze visie ondersteunen
Vanuit onze leverancier uit Duitsland zijn er verschillende materialen die aansluiten bij deze manier van spelen Materialen zonder vaste uitkomst, die uitnodigen tot ontdekken, herhalen en zelf betekenis geven
Een mooi voorbeeld hiervan zijn de draag-zit-kisten Deze ogenschijnlijk eenvoudige objecten worden door kinderen op talloze manieren gebruikt Ze worden gedragen, verplaatst, omgedraaid, gevuld en weer geleegd. Soms zijn ze een zitplek, soms een verzamelplek of onderdeel van fantasiespel. Juist doordat het materiaal geen vaste functie heeft, ontstaat er ruimte voor eigen initiatief en ontwikkeling.
Draag-Zit-Kist - (3-delig)
HoutenAuto metlaadbak
HoutenAuto DichteLaadbak
Ook de houten auto’s met laadbak sluiten hier goed op aan. Kinderen gebruiken ze om materialen te vervoeren, te verzamelen en te verplaatsen door de ruimte. Dit stimuleert niet alleen spel, maar ook beweging. Kinderen komen letterlijk in actie, lopen, tillen en organiseren hun spel zelf.
Insteek- en verzamelspel
Een absolute basis binnen de groep is het insteek- en verzamelspel Wat ons betreft hoort dit materiaal op iedere groep waar kinderen van 0 tot 4 jaar spelen Het spel nodigt uit tot verzamelen, sorteren, insteken, ordenen en herhalen.
Juist in deze handelingen ligt de kracht van ontwikkeling. Kinderen krijgen de ruimte om zelf te ontdekken, te proberen en opnieuw te beginnen. Niet omdat het moet, maar omdat zij van binnenuit gemotiveerd zijn om te begrijpen hoe iets werkt.
Zij zoeken hun eigen oplossingen, volgen hun eigen ideeën en herhalen handelingen zo vaak als nodig is. Vanuit deze herhaling ontstaat inzicht, vertrouwen en verdieping in het spel. Kinderen blijven langer betrokken, omdat het spel van henzelf is
Wat al deze materialen met elkaar gemeen hebben, is dat ze het spel niet overnemen, maar ondersteunen. Ze geven richting zonder te sturen en laten ruimte voor het kind om zelf te ontdekken.
Zo vormen deze spelmaterialen een waardevolle aanvulling op de bewegingsmaterialen en dragen zij bij aan een rijke, doordachte speelomgeving binnen de kinderopvang.
‘Waar kinderen kunnen herhalen, ontstaat ontwikkeling.
Daarom
hoort dit spel op iedere groep thuis.’
Binnen de Pikler® visie speelt de inrichting van de ruimte een grote rol in hoe kinderen tot spel en beweging komen Een goed ingerichte omgeving nodigt uit zonder te sturen. Ze biedt mogelijkheden en laat het kind zelf ontdekken waar het naartoe gaat, wat het aanspreekt en hoe het wil bewegen.
Vanuit deze gedachte werken wij met Ready to Play pakketten Speeleilanden.
Speeleilanden zijn doordachte speelplekken binnen de groep, waarin materiaal bewust is gekozen en neergezet. Geen losse verzameling speelgoed, maar een opstelling die aansluit bij de ontwikkeling en interesse van het kind. Elk speeleiland heeft een eigen karakter en biedt ruimte voor een bepaalde vorm van spel of beweging, zonder deze vast te leggen
Het speeleiland is samengesteld vanuit de vraag: wat kan een kind met dit materiaal, en welke volgende stap kan hieruit ontstaan? Zo sluit het materiaal aan op wat het kind laat zien en nodigt het uit tot verdere ontdekking
Kinderen bewegen zich vrij tussen deze plekken Ze kiezen zelf waar zij spelen en keren vaak terug naar materialen die op dat moment bij hen passen Door materialen op meerdere plekken en in verschillende samenstellingen aan te bieden, blijven ze uitnodigen tot spel en ontdekken kinderen steeds weer nieuwe mogelijkheden.
Een omgeving die klopt, waarin kinderen zich vrij bewegen en hun eigen spel ontdekken Waar materiaal uitnodigt, en ontwikkeling vanzelf ontstaat vanuit het kind.
Dit stimuleert de intrinsieke motivatie. Kinderen komen zelf tot spel, zonder dat het wordt aangereikt of voorgedaan. Tegelijkertijd nodigt de inrichting uit tot beweging. Kinderen verplaatsen zich door de ruimte, gaan ergens op af, klimmen, kruipen en combineren spel en beweging op een natuurlijke manier.
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Insteek- en Verzamelspel
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Huishoud Spel
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Dieren Wereld
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Zorgen & Verzorgen Peuters
Ready to Play Speelpakket
Dreumes Groot
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Dieren & Kleuren
“Een speeleiland zegt niet wat een kind moet doen, maar nodigt uit tot wat het kind zelf wil ontdekken.”
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Sorteren & Verzamelen
Ready to Play Speelpakket
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Voelen & Grijpen
Ready to Play Speelpakket Pikler
Pikler Baby Mandje
Ready to Play Speelpakket
Speeleiland Kruipen & Ontdekken
De eerstestappenindepra Do’s&Do
Werken volgens de Pikler® visie zit vaak niet in grote veranderingen, maar juist in kleine, bewuste keuzes In hoe je kijkt, wat je aanbiedt en wanneer je wel of juist niet handelt
Geef kinderen de tijd om zelf te bewegen en te ontdekken Vertrouw erop dat de ontwikkeling ontstaat vanuit het innerlijke proces van een kind.
Observeer voordat je handelt Kijk wat een kind zelf laat zien en waar het aan toe is. Sluit aan in plaats van vooruit te sturen.
Bied een omgeving waarin prikkels vanuit het kind zelf komen.
Zorg voor speeleilanden met de gedachte wat kan een kind met deze materialen
Kies bewust je materialen Werk met eenvoudige, open materialen die uitnodigen tot ontdekken, herhalen en verdiepen.
Vertrouw op het kind Ga ervan uit dat een kind zelf tot beweging, spel en oplossingen komt.
Gebruik verzorgingsmomenten als contactmoment Neem de tijd, stem af en betrek het kind actief. Hier ontstaat de basis voor ontwikkeling
✘ Niet voordoen of sturen. Neem het spel of de beweging niet over Help kinderen niet in een beweging waar zij nog niet klaar voor zijn zoals bijvoorbeeld optrekken, zitten of lopen.
✘ Geen overprikkelde ruimte Bekijk in je ruimte hoe je het uitnodigend neer kunt zetten Kinderen bewegen zich in de ruimte rond en kijken met de gedachten van “jij mag hier spelen, dit is voor jou ” zorg ervoor dat de ruimte zo klaar staat
✘ Geen volle bakken of hoge manden. Dit belemmert overzicht en het overzicht voor kiezen
✘ Niet werken vanuit leeftijd, maar vanuit ontwikkeling Elk kind volgt zijn eigen tempo
✘ Geen focus op resultaat. Het gaat niet om “kunnen”, maar om het proces van ontdekken en ervaren
✘ Verander de omgeving niet te snel. Kinderen hebben tijd nodig om de omgeving te leren kennen en te herhalen
✘ Niet corrigeren in spel. Er is geen ‘goed’ of ‘fout’ Het kind onderzoekt en leert vanuit eigen initiatief
✘ Geen haast in verzorgingsmomenten Dit zijn geen ‘tussenmomenten’, maar essentiële ontwikkelmomenten
Veelgemaakte misverstanden
De Pikler® visie wordt soms gezien als een manier van werken waarbij de volwassene zich terugtrekt en weinig doet. In werkelijkheid vraagt deze visie juist om een actieve, bewuste rol. Niet door te sturen, maar door goed te kijken, af te stemmen en een omgeving te creëren die ontwikkeling mogelijk maakt.
Een veelvoorkomend misverstand is dat ontwikkeling vanzelf gebeurt zonder invloed van de omgeving. Juist de inrichting van de ruimte en de keuze van materialen spelen een essentiële rol. Een doordachte omgeving nodigt uit tot bewegen en spel, zonder dat deze wordt voorgedaan of gestuurd
Ook wordt vaak gedacht dat het gaat om zo min mogelijk aanbieden In de praktijk gaat het niet om minder, maar om bewuster kiezen Hoe materiaal wordt neergelegd en gepresenteerd, bepaalt of een kind tot spel komt of blijft zoeken.
Een ander misverstand is dat zelfstandigheid het doel is. Binnen de Pikler® visie ligt de focus op autonomie. Dat betekent dat een kind zijn eigen tempo mag volgen, keuzes maakt en vanuit zichzelf tot ontwikkeling komt
Tot slot wordt soms gedacht dat deze visie alleen toepasbaar is wanneer alles volledig volgens Pikler® wordt ingericht In de praktijk zit de kracht juist in kleine, doordachte aanpassingen In hoe je kijkt, hoe je de ruimte inricht en hoe je aanwezig bent bij het kind.
Kies één kind en volg het spel
Wat liet het kind zien?
Waar bleef het spel hangen?
Wat ontbrak er in de ruimte?
Waar gaat het kind naartoe?
Hoe lang blijft het ergens?
Komt het tot spel of blijft het zoeken?
Wat zegt dit over de ruimte?
Kies één concrete aanpassing:
Een speeleiland creëren
Combineer materialen die elkaar versterken
(bijv ringen + mandjes + ballen)
Zorg dat alles direct te gebruiken is (ready to play):
Een uitnodiging voor het kind die zegt “ik mag hier spelen.”
Bewegingsruimte creëren
Leg materialen iets uit elkaar zodat kinderen kunnen bewegen.
Plaats een item net buiten bereik om reiken, kruipen of verplaatsen uit te lokken.
Combineer spelmateriaal met een element waar kinderen overheen, in of langs kunnen bewegen.
Zorg dat de ruimte rondom vrij blijft.
Denk daarbij aan:
Kan het kind combineren?
Kan het kind iets verplaatsen of meenemen?
Nodigt het materiaal uit tot herhaling?
Ontstaat er een volgende stap in het spel?
Voer dit direct uit.
Observeren
zonder in te grijpen
Volg het kind
Check je omgeving
Kleine verandering
Neem even de tijd om met een frisse blik naar je groep te kijken.
Niet vanuit gewoonte, maar alsof je de ruimte voor het eerst ziet.
Kijk opnieuw
Ga 10 minuten zitten en kijk alleen.
Waar spelen de kinderen?
Waar ontstaat beweging?
Waar wordt materiaal gepakt… en gecombineerd met andere manterialen?
Waar spelen kinderen minimaal 20 seconden?
Schrijf 2 dingen op die opvallen.
Loop door de ruimte en stel jezelf deze vragen:
Zijn er duidelijke speelplekken (speeleilanden)?
Nodigt de ruimte uit tot bewegen (kruipen, klimmen, verplaatsen)?
Nodigt de ruimte uit tot hier mag ik spelen?
Kruis aan wat klopt en wat je wilt aanpassen.
Observeer opnieuw 10 minuten.
Zie je meer beweging?
Blijven kinderen langer?
Ontstaat er herhaling?
Komt het kind zelf tot spel?
Belangrijk om te onthouden
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen
Juist kleine, doordachte aanpassingen maken het verschil
De ruimte hoeft niet voller, maar passender
"Durf te wachten
Vertrouw op wat het kind laat zien.”
Praktijkopdracht
Van losse ruimte naar speeleilanden
Kies per speeleiland bewust materialen die spel uitlokken en elkaar versterken.
Ga op zoek naar materialen die kinderen kunnen combineren, verplaatsen en opnieuw kunnen ontdekken.
Denk bijvoorbeeld aan:
Ringen, poppetjes en munten in combinatie met mandjes Bouwblokken gecombineerd met dieren en speelfiguren
Poppen met verzorgingsmateriaal zoals een badje, flesje, wiegje, kleertjes etc
Materialen voor in- en uitspel, zoals bakjes, mandjes en losse onderdelen
Ballen en open vormen die beweging uitlokken
Let hierbij op:
Kunnen kinderen materialen combineren?
Nodigt het uit tot verplaatsen en verzamelen?
Is er ruimte om het spel uit te breiden?
Ontstaat er een volgende stap in het spel?
Ga weer observeren zonder te sturen.
Waar gaan kinderen naartoe?
Blijven ze langer op één plek?
Ontstaat er meer spel vanuit intrinsieke motivatie?
In deze opdracht gaan we de verdieping opzoeken in het aanbieden van spelmaterialen. In veel groepen ligt materiaal verspreid door de ruimte. Kinderen pakken iets, laten het weer los en zoeken verder. Door de ruimte bewust in te richten met speeleilanden, ontstaat er meer rust, verdieping en spel In deze opdracht ga je ervaren wat er gebeurt wanneer je materiaal niet los aanbiedt, maar bewust ready to play neerzet
Kijk Wat ligt er nu?
Kies
4 speeleilanden & je materialen
Materiaal bewust neerleggen
Loop door de ruimte en kijk kritisch:
Waar ligt materiaal verspreid?
Waar is het onrustig?
Waar pakken kinderen iets en lopen weer weg?
Maak eventueel een foto van hoe het nu is.
De manier waarop je materiaal neerlegt, bepaalt het spel
Leg materialen zichtbaar en uitnodigend neer
Niet in bakken → maar open in de ruimte
Combineer materialen
Laat ruimte eromheen
Denk vanuit het kind.
Zorg dat de opstelling voelt als een uitnodiging:
“Hier staat iets voor mij klaar, daar wil ik graag mee spelen.”
Fotomoment (aanrader)
Maak nu een foto van je speeleiland
Vraag jezelf af:
Nodigt het uit tot ontdekken?
Kun je minimaal 10 manieren bedenken waarop een kind hiermee kan spelen?
Zo niet → pas aan en voeg toe
Laat het ontstaan
Evaluatie
Reflectie
Na 15 minuten: Wat viel op?
Was er meer rust?
Werd het spel verdiept? Bespreek dit met je team.
Kijk vervolgens met deze nieuwe blik naar je spelaanbod en neem dit mee in je dagelijkse werkwijze. Door hier bewust mee bezig te blijven, wordt het stap voor stap een automatisme. Je zult merken dat dit niet alleen iets toevoegt voor de kinderen en de groepsdynamiek, maar ook voor jezelf als professional.
Iedere kinderopvanglocatie is anders. De ruimte, de kinderen en de manier van werken vragen om een aanpak die daarbij aansluit
Daarom kijken we graag met jullie mee. Om samen te ontdekken welke stappen passend zijn binnen jullie praktijk. Soms zit de verandering in een kleine aanpassing in de ruimte, soms in het anders aanbieden van materiaal of het bewuster kijken naar spel en beweging
De Pikler® visie hoeft niet in één keer volledig toegepast te worden. Juist door klein te beginnen en bewust te kiezen, ontstaat er stap voor stap een omgeving die kinderen uitnodigt tot zelfstandig spel en beweging
We denken graag met jullie mee over hoe deze visie vertaald kan worden naar jullie eigen groep en inrichting.
Wil je hier samen naar kijken?
Neem gerust contact met ons op, we gaan graag met je in gesprek
