Oppervlaktetechnieken maart 2014

oppervlaktetechnieken het vakblad voor de oppervlaktebehandelende industrieën

03

58e jaargang maart 2014 www.vom.nl

3 april: NACE-congres Kontich (B) 8-10 april: Paintexpo Karslruhe (D) 9 april: VeMet/ NVDO Platform Materiaalkunde: “Falen of presteren” 16-17 april: Materials vakbeurs, Veldhoven 17 april: start cursus Corrosie, Hogeschool Utrecht

Vooruitblik vakbeurs Materials Constructieve wenken galvanotechniek Constructieve wenken thermisch verzinken oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

1

> 2 3e 7. 00 0 0 ex e d i 0 po t i e be s zo an e k te er n s >

Meer oog voor oppervlaktebehandeling van materialen

Dit is uw kans!

Vergroot uw omzet op dé vakbeurs voor oppervlaktetechniek.

VOM, de Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen, organiseert Surface 2014, dé vakbeurs voor oppervlaktetechniek. Een ambitieus vervolg op de succesvolle voorgaande edities. Oppervlaktebehandeling geeft producten meerwaarde. Dat moet gezien worden.

De beurs heeft ijzersterke troeven. Een hoge waardering en de specifieke interesse van meer dan zevenduizend bezoekers, de ondersteuning door tal van branches, de inspirerende exposities en het indrukwekkende

deelnemersveld met ruim 200 toeleveranciers en applicateurs uit binnen- en buitenland.

Ontmoet uw doelgroepen op Surface 2014. Verzeker u nu van uw standplaats. De voorgaande edities waren al maanden voordien volgeboekt. Bel Rob Lindenbergh van 2XPO C.V. telnr. +31 73 629 39 39 of stuur een e-mail naar info@surfacevakbeurs.nl. Voor meer info zie ook www.surfacevakbeurs.nl

Surface 2014. Alles behalve oppervlakkig.

In samenwerking met:

7 t/m 9 oktober Brabanthallen ‘s-Hertogenbosch 2

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

colofon Vaktijdschrift voor opdrachtgevers, constructeurs, ontwerpers, applicateurs van oppervlaktetechnieken, verfdeskundigen, onderhoudsfunctionarissen en corrosiedeskundigen. Officieel orgaan van de Vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION).

Verschijnt elfmaal per jaar in een oplage van circa 2.500 exemplaren. redactie Jetvertising (hoofdredactie) Redactieteam: E.J.D. Uittenbroek (hoofdredacteur), A.C. van der Leer (redacteur/vertaler), Jaap van Peperstraten, redacteur. realisatie E.J.D. Uittenbroek (technische journalistiek buitenland en binnenland), A.C. van der Leer (redacteur/vertaler), C. Versteeg (opmaak), C. Berenbak (journalistiek binnenland), D. Driesenaar (journalistiek binnenland) J. Oonk (technische journalistiek binnenland), Jaap van Peperstraten (journalistiek binnenland) A. van Wijck (technische journalistiek binnenland). redactieadviesraad Hans Bosveld (Vereniging ION), Carolien Nieuwland (Rijkswaterstaat), Gerard Rutjes (Vereniging ION-docent), Egbert Stremmelaar (Vereniging ION), Hans van der Veen (Stichting Toekomstbeeld der Techniek), Jan Westerveld (Kluthe Benelux), Adrie Winkelaar (CTC Consult) redactieadres Jetvertising, Postbus 1890, 2280 DW Rijswijk Bezoekadres: Laan van Zuid Hoorn 37, 2289 DC Rijswijk Tel. 070-399 00 00, fax 070-390 24 88 oppervlaktetechnieken@jetvertising.nl abonnementen Abonnementsprijs: â‚Ź 87,50 Buitenland: â‚Ź 87,50 Kortingsregeling leden ingenieursvereniging KIVI/NIRIA: 50%.

Abonnementen kunnen ieder moment ingaan en worden genoteerd tot wederopzegging, U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging.

Bij niet-tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch met een jaar verlengd tegen de voor dat nieuwe jaar geldende abonnementsprijs.

Opzeggingen en adreswijzigingen kunt u mailen naar info@vereniging-ion.nl of invullen op www.oppervlaktetechnieken.com advertentieverkoop Jetvertising bv Rijswijk tel. 070-399 00 00, fax 070-390 24 88 Vincent IJff: Vincent@Jetvertising.nl after-sales: advertenties@jetvertising.nl

ontwerp en opmaak Chris Versteeg, Projekt C, www.projektc.nl druk Senefelder de Misset, Doetinchem www.senefelder.nl uitgave Oppervlaktetechnieken is een uitgave van Jetvertising in opdracht van de Vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland, V-ION (voorheen Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen, VOM) www.vereniging-ion.nl copyright 2014 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

De uitgever, Vereniging ION en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden geen aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die zouden kunnen voortvloeien uit het gebruik van de in deze uitgave opgenomen informatie. ISSN 0923-1722

Het nieuwe belang van kwaliteit komt tot uiting in Qual.ION De leden van de Vereniging ION staan voor het leveren van kwaliteit. En vakmanschap moet geleerd worden. Op school, in de bedrijven en met aanvullende vakspecialistische cursussen. Omdat het cursusaanbod in het reguliere onderwijs over ons vak heel beperkt is, worden er door uw branchevereniging al jaren cursussen georganiseerd in de diverse aandachtsvelden.

Met de komst van nieuwe regelgeving, zoals bijvoorbeeld de NEN EN 1090, wordt er aan het vakmanschap een extra dimensie toegevoegd. Niet alleen verwacht uw klant kwaliteit: die moet ook nog eens traceerbaar zijn en er moet een langjarige garantie afgegeven worden. Het gaat daarmee niet meer alleen over uw vakmanschap, maar ook over hoe u uw processen heeft geborgd.

Hiervoor is de vereniging Qual.ION opgericht. Als master licentiehouder van Qualicoat (aluminium), Qualanod (anodiseren) en Qualisteelcoat (staal) kunnen wij u helpen om uw processen zodanig in te richten dat u ruimschoots kunt voldoen aan de verwachtingen die horen bij een vraag naar bijvoorbeeld een CE-markering. De kwaliteit wordt daarmee geborgd in een gelaagdheid. Uiteraard is de basis nog steeds het vakmanschap. Daarboven komen een Factory Process Control (FPC), wat voornamelijk de administratieve processen beschrijft, een Production Process Control (PPC), wat de technische processen beschrijft, en een Product Quality Control (PQC), wat de borging van de productkwaliteit en de testprocedure beschrijft. Daarmee kunt u op een transparante en herleidbare manier aantonen dat u de juiste oppervlaktebehandelingen op de juiste manier aanbrengt voor een lange levensduur van de metalen onderdelen.

Om de kwaliteitsprocessen aan de veranderende marktvraag aan te passen en up to date te blijven bij de technische ontwikkelingen en regelgeving, zijn namens de branchevereniging diverse mensen actief in werkgroepen. Regelmatig organiseert ION themabijeenkomsten over de ontwikkelingen in de stand van de techniek, regelgeving en over de marktwensen.

Dus als u uit de markt vragen krijgt over een kwaliteitsgarantie, weet dan dat de vereniging Qual.ION u daarbij kan helpen.

Rik van Thiel Voorzitter ION

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

3

KENNIS MOET JE OOK ONDERHOUDEN. Materialen • Introductie Metaalkunde • Introductie Corrosiebeheersing • Corrosie en Corrosiebeheersing • Hogere Gieterijtechniek • Expert Class Gieterijtechnologie • Metaalkunde

*

*

Engineering • Workshop Lasnormen • International Welding Technologist (IWT) • International Welding Engineer (IWE) • Procestechnologie • Master of Engineering in Integrated Product Development

Onderhoud & Inspectie • Inspectie- en Keuringstechnieken 2 en 3 • Post-mbo Onderhoudstechniek • Post-hbo Onderhoudstechnologie • Post-hbo Onderhoud en Management • Master of Engineering in Maintenance & Asset Management

*

Deze cursussen starten op 17 april 2014!

Voor alle cursussen en opleidingen geldt: naast individuele deelname behoort maatwerk voor meerdere medewerkers ook tot de mogelijkheden. Meer weten, ook over ons overig aanbod? Bel 088 481 88 88, of kijk op www.cvnt.nl

ER VALT NOG GENOEG TE LEREN

Energie besparing (airconditioning kosten) Minder uitzetting van materiaal

Alesta® Cool™

Warmte reflecterende poedercoating

Langere levensduur

Zwart zo koel als wit. Infraroodstraling afkomstig van de zon zorgt voor opwarming en uitzetting van de gelakte ondergrond. Alesta® Cool™ verhoogt de infrarood reflectie tot 20%, daarmee een verlaging van oppervlakte temperatuur tot 20°C. Aanzienlijke besparingen op energie/airconditioning kosten voor koeling van gebouwen in de architectuurmarkt/gevelbouw, minder uitzetting en mechanische stress van de metalen ondergrond. Met Alesta® Cool™ bespaart u energie, verhoogt u de levensduur van het gecoate object en helpt u het milieu.

De Riemsdijk 4 - Tiel

4

Tel.: 0344 – 620662

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

www.eurolacke.nl

Qualicoat en GSB gecertificeerd

info@eurolacke.nl

inhoud maart 2014

18 Vakbeurs Materials: Engineering & Technology Timo van Leent, Mikrocentrum Behalve een cluster oppervlaktetechniek onder aanvoering van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland ION zijn er op 16 en 17 maart te Veldhoven ook de Materia Tentoonstelling, het paviljoen “Materials for Additive Manufacturing”, NKV Technical Ceramics Hotspot, Materials Research Cluster Gent, 120 exposanten en 40 boeiende lezingen.

6 ION-nieuws Diverse berichtgeving van het secretariaat.

14 Kort nieuws Diverse berichtgeving uit de markt.

22 Veelzijdige diamantlagen De vakbeurs Oberflächen und Schichten te Stuttgart is dit jaar voor het eerst gecombineerd met de Parts2Clean. Beide beurzen werden al enkele malen nabeschouwd in de Oppervlaktetechnieken. Om alvast in de stemming te komen voor 24 tot en met 26 juni, is een beschouwing opgenomen van een van de vele vertegenwoordigde deklagen: diamantachtige koolstoflagen.

30 Overleg maakt het verschil (2) Als ontwerpers rekening houden met de mogelijkheden en aandachtspunten van oppervlaktetechnieken, in dit geval thermisch verzinken, is er veel te winnen voor alle partijen, tot en met de eindgebruiker. De Coatinc Company houdt er informatiesessies over. Hier deel 2 over thermisch verzinken, de komende bijeenkomsten gaan over poedercoaten, anodiseren en natlakken.

26 Goud in handen (1) Constructeurs en ontwerpers hebben goud in handen met de ontwerptips van het Handboek Galvanotechniek, dat eind 2013 gepresenteerd werd. Vanwege de extra verspreiding van vakblad Oppervlaktetechnieken op de Materials vakbeurs te Veldhoven (16-17 april) start deze maand een korte serie, gebaseerd op enkele hoofdstukken van het standaardwerk.

presentatie over structurering met lasers. Met het oog op het Industrieel Laser Event van 15 april blikken we erop terug.

34 Gespot: onderhoudsvriendelijke thermisch gespoten coating Een informatieve grabbelton van opmerkelijk technisch en markteconomisch nieuws, zoals dat in de vakbladen, op internet en anderszins bekend is gemaakt. Deze keer helemaal gewijd aan de lezing die Exova gaf op de corrosiedag “Omgaan met het multidisciplinaire gedrag van corrosie” van de Corrosion Alliance, een bijeenkomst die op 27 maart onderdeel is van de Pumps & Valves te Antwerpen.

36 Op zoek naar samenwerkingspartners In deze vaste rubriek een bloemlezing van partnerverzoeken en -aanbiedingen uit de database van het Enterprise Europe Network NL.

41 Terugblik: Multitasken De maandelijkse column van hoofdredacteur Edward Uittenbroek.

Bij de voorpagina 24 Oppervlaktestructuur met lasers Armand van Wijck, Aurora Science Communications Tijdens de Dag van de Oppervlaktetechnieken hield directeur Paul Hartgers van het Laser Applicatie Centrum Twente een

Handmatig vernikkelen bij Breun Kamphorst (Amersfoort) van producten die verchroomd gaan worden. Het betreffende sanitairproduct moet aan zeer hoge kwaliteitseisen voldoen. In de handlijn kan heel klantspecifiek geproduceerd worden.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

5

ion nieuws

agenda

Kijk verder vooruit op www.oppervlaktetechnieken.com

maart Klassikale cursus Inspectie Staalconservering 24 maart, Mercure Hotel, Rosmalen > www.vereniging-ion.nl Klassikale cursus Galvanotechniek niveau 2 24 maart, Golden Tulip, Nijkerk > www.vereniging-ion.nl Themabijeenkomst EN1090 en CE-markering 26 maart, Kon. Metaalunie, Nieuwegein > www.vereniging-ion.nl

April NACE Benelux CIP-dag Dag over corrosiemonitoring van NACE Benelux in het kader van het Coating Inspector Programme 3 april, Kontich (B) NACE Benelux–secretariaat, VOM België: Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen: > info@VOM.be Hannover Messe ’s werelds grootste industriebeurs, partnerland dit jaar Nederland 7-11 april, Hannover (D) www.HannoverMesse.de

NACE Coating Inspector Programme Level 2 Trainingsweek die kwalificeert tot NACE-corrosie-inspecteur (National Association of Corrosion Engineers) 7 t/m 12 april, Spijkenisse > www.NACE.org Paintexpo Vakbeurs voor industriële coatingapplicatie 8-10 april, Karlsruhe (D) > www.Paintexpo.de Falen of Presteren: monitoring in relatie tot schadeonderzoek Technische middag over faalgedrag van metalen en coatings, Contactgroep Fractografie (Bond voor Materialenkennis) in samenwerking met de Vereniging Metalen VeMet (Bond voor Materialenkennis) en het Platform materiaalkunde (Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud.

(NVDO). Zie ook de aankondiging in de rubriek Kort Nieuws.

9 april, Amsterdam > www.Materialenkennis.nl Limburg & Co, thema: Oppervlaktebehandeling van metalen en plastics Evenement van het samenwerkingsverband Provincie Limburg, nv Industriebank LIOF, KvK en de Limburgse Werkgeversvereniging LWV, met onder meer een presentatie van vereniging Industrieel

Oppervlaktebehandelend Nederland “Ontwerp met voorbedachte rade (voor de coating)”, Santino Scherpenborg, Relatiemanager ION. Zie ook het bericht in de rubriek ION-Nieuws.

10 april 2014 Chemelot Campus, Sittard-Geleen > www.limburgenco.nl Industrieel Laser Event Evenement over industriële lasertoepassingen, zwaartepunt dit jaar additive manufacturing (“3D-printen”), zie de aankondiging in de rubriek Kort Nieuws.

15 april, Enschede > www.LAC-online.nl Vakbeurs Materials Materialenbeurs van het Mikrocentrum, zie de aankondiging in de rubriek Kort Nieuws.

16-17 april 2014 NH Conference Centre Koningshof, Veldhoven > www.materialenbeurs.nl Introductie Corrosiebeheersing; Introductie Metaalkunde Cursussen van de Hogeschool Utrecht, Centrum voor Natuur & Techniek, zie ook de aankondigingen in de rubriek Kort Nieuws start 17 april, Utrecht > www.engineering.cvnt.hu.nl info@CvNT.nl

CIP-dag 2014 Op donderdag 3 april organiseert het Coating Inspection Programme (CIP) van NACE een Engelstalig symposium (indien alleen Vlamingen en Nederlanders aanwezig zijn Nederlandstalig) over het dagelijks werk van een coatinginspecteur.

Het programma ziet er als volgt uit (stand medio maart): 1. Surface Preparation for Offshore construction – NORSOK M501. Gunnar Ackx – NACE Coating Inspector #5286 – SSPC Coating Inspector #30124 – SSPC Coating Specialist 2. Is your surface dust free? Ludo Sterck – Frosio #3300 3. Paperless Quality. Jan Lindenaar – Elcometer 4. Elke onregelmatigheid telt: hull roughness gauge. Kevin de Kreij, TQC Cum grano salis versus Bresle Test, Nico Frankhuizen, TQC

6

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

5. Salt on the surface? a. HEDON – Soluble Salt Meter. J. Kers b. TQC, R. Bode c. Elcometer - Saltsmart d. Elcometer – Elcometer 130 Aanmelden kan via het NACE Benelux–secretariaat, VOM België: Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen: info@VOM.be

Beurscomplex Karlruhe 8 t/m 11 april 2014

Lak- en straaltechniek voor grote werkstukken Productprogramma:

• Voorbehandelingsinstallaties • Straalinstallaties • Natlak- en poedercoatinstallaties

• Zwaarlast transporttechniek • Werkliften Graag ontwikkelen wij ook uw individuele oplossing!

Vraag de specialisten!

PaintExpo Internationaal leidende vakbeurs voor de industriële lakverwerking

www.slf.eu · info@slf.eu 68-11/12-4c-NL

SLF Oberflächentechnik GmbH Grevener Landstr. 22-24 D-48268 Greven-Reckenfeld Tel.: +49(0)2575 97193-0 · Fax: -19 info@slf.eu · www.slf.eu

www.paintexpo.com

Hendor BV Leemskuilen 15 5531 NK Bladel tel 0497 339 389 fax 0497 381 593

georganiseerd door

i FairFair GmbH Max-Eyth-Str. 19 D- 72644 Oberboihingen Tel.: +49 7022 60255 0 E-Mail: info@paintexpo.de

info@hendor.com www.hendor.com

PUMPS

a division of hendor bv

samenwerkingspartner

opleidingspartner

Leemskuilen 15 5531 NK Bladel tel 0497 339 389 fax 0497 381 593

bofilpumps@bofil.nl www.bofil.nl

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

7

ion nieuws Qualion: de vereniging voor kwaliteitscertificaten Binnen Vereniging ION wordt momenteel Qualion opgericht als de vereniging voor kwaliteitscertificaten. Qualion zal voor Nederland de masterlicentiehouder worden van Qualicoat, Qualanod en Qualisteelcoat. De audits/inspecties zullen, net zoals nu, uitgevoerd blijven worden door IfO Nederland. Deze wijze van organiseren is volledig in overeenstemming met de wensen van AC Treuhand uit Zürich, de wereldwijde uitgever van de masterlicenties.

Meer informatie www.vereniging-ion.nl

Vereniging ION-paviljoen aanwezig op Materials Op 16 en 17 april vindt de tweede editie van ‘Materials, Engineering & Technology’ in Veldhoven plaats. Tijdens deze unieke vakbeurs met congres worden de bezoekers geïnformeerd en geïnspireerd over: (nieuwe) materialen, warmtebehandelingen, materiaalkarakterisering, analysetechnieken, oppervlaktetechnieken, verbindingstechnieken, recycling, schaarste, schade-onderzoek en specialistische materiaalbewerkingen.

Vereniging ION is verheugd de samenwerking met Mikrocentrum aan te gaan om op Materials 2014 oppervlaktetechnieken te promoten. Daarom heeft Vereniging ION een eigen paviljoen op Materials 2014 waar een aantal leden de nieuwste technieken kan promoten. Door de extra aandacht die het Vereniging ION-paviljoen zal trekken, zijn de leden verzekerd van veel aanloop en gerichte bezoeken. De kernpunten van Vereniging ION, te weten: belangenbehartiging, kennisoverdracht, professionalisering en ondersteuning zullen extra onder de

Theorie en praktijk komen samen op de Materials vakbeurs van 16 en 17 april te Veldhoven.

(Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

aandacht gebracht worden bij alle bezoekers van de beurs. Tevens hoopt Vereniging ION door op Materials 2014 aanwezig te zijn meer in contact te komen met engineers, architecten, opdrachtgevers en andere stakeholders uit de keten om het bewustzijn van een goede oppervlaktebehandeling onder de aandacht te brengen.

Tijdens de beurs zullen er ook een congres en korte workshops zijn. Vereniging ION zal daar ook een bijdrage aan leveren.

Onze directeur, Egbert Stremmelaar, zal

de visie en missie van Vereniging ION verwoorden en technische specialisten zullen innovatie in de oppervlaktebehandelende industrie deskundig aan de man brengen.

Geïnteresseerde Vereniging ION-leden kunnen informatie over een stand opvragen bij het secretariaat, er zijn nog enkele stands beschikbaar.

Meer informatie www.materialenbeurs.nl www.vereniging-ion.nl

Energiebesparing bij oppervlaktebehandelende bedrijven Langs deze weg nog even een reminder voor alle MJA-deelnemers. Op 1 april 2014 moeten alle gegevens over 2013 weer ingeleverd zijn. Het inleveren van uw energieverbruiksgegevens is een verplichting vanuit de wet Milieubeheer. Deze verplichting is gekoppeld aan een meerjarenafspraak (MJA) die loopt van 2012 – 2016 en bedoeld is om in de branche tot een energiebesparing te komen van 10,5%.

Vereniging ION wil aangesloten lidbedrijven actief helpen om deze doelstellingen te realiseren. Hiervoor is enige tijd geleden in samenwerking met Van Beek een werkgroep geformeerd die de komende tijd zal gaan onderzoeken waar er energie bespaard kan worden. Er zijn drie aandachtsgebieden, te weten: energiemanagement, warmteterugwinning en procesoptima-

8

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

lisatie. Met de informatie die uit deze werkgroep komt, heeft Vereniging ION overleg met EZ in de OGE (Overleg Groep Energie). We verwachten in juni een eerste rapportage te kunnen doen over de resultaten van het werkplan 2014.

Naast de optimalisatie van het proces zijn er veel utilities die energie consumeren. Met name ventilatoren. Om een indicatie te krijgen van wat u kunt besparen, heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (voorheen Agentschap NL), in samenwerking met de Uneto/VNI, een rekentool ontwikkeld.

Verder is het goed te weten dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland in april een klanttevredenheidsonderzoek zal houden.

Limburg & Co: Oppervlaktebehandeling van metalen en plastics Op 10 april wordt de eerste van vier inspirerende werkateliers gehouden op de Chemelot Campus te Sittard-Geleen met als thema: Oppervlaktebehandeling van metalen en plastics.

Bent u op zoek naar verbetering van de performance van uw producten en/of naar nieuwe klanten en uitdagingen, dan biedt Limburg & Co u een podium om met experts, toeleveranciers, verwerkers en (OEM) producenten, en collega´s kennis te delen en over te dragen die mogelijk leidt tot nieuwe producten in bestaande of nieuwe toepassingen. Limburg & Co wil in 2014 tijdens de vier werkateliers, die verspreid over het jaar worden gehouden, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven ertoe aanzetten ideeën op te doen die

kunnen leiden tot een start van de ontwikkeling van nieuwe producten en toepassingen.

In het werkatelier wordt zowel inhoudelijk als procesmatig een verkenning uitgevoerd naar nieuwe toepassingen, productontwikkelingen en samenwerkingsvormen. Het ontwikkelen en op de markt brengen van nieuwe producten vraagt hierbij om steeds meer samenwerking in de vorm van open innovatie: het delen van kennis, mensen en investeringen om samen nieuwe markten aan te boren. Deze samenwerking gaat verder dan het delen van kennis en onderzoek alléén. Open Innovatie kent geen vast recept om te komen tot succes. Er is behoefte aan een balans tussen structuur en creativiteit. Structuur bij de business case

ontwikkeling, financiering en projectuitvoering. Creativiteit bij het verbinden van kennis en ideeën uit verschillende branches en het omzetten van plannen in actie.

Award voor innovatie Ook in 2014 komen de best uitgewerkte voorstellen in aanmerking voor de InnovAward. Dit is een financiële bijdrage van 30.000 euro. Voor meer informatie over deze award: www.innovaward.nl Vereniging ION zal op 10 april aftrappen met een presentatie over ‘Ontwerp met voorbedachte rade’ tijdens Limburg & Co. Meer informatie www.limburgenco.nl www.vereniging-ion.nl

(advertentie)

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

9

ion nieuws Deelnemers bedrijfsinterne cursus Galvanotechniek geslaagd Thomas Regout International (TRI) bv is een bekende producent van lineaire en telescopische geleiders en systemen voor diverse marktsegmenten zoals Automotive, audiovisuele en professionele opslag.

Wereldwijd bieden zij hun klanten profes-

sionele en klantspecifieke oplossingen voor horizontale, verticale en diagonale bewegingsapplicaties. TRI hecht veel waarde aan co-design, innovatie, flexibiliteit, service en het leveren van hoge kwaliteit. De grondstof voor de TRI-producten

zijn staal, zendzimir en aluminium; deze worden van bandmateriaal koudgewalst geassembleerd tot halffabricaat voor de afnemers. Het staal wordt na het walsproces ‘in-house’ galvano verzinkt. Hierin worden twee finish coatings aangeboden: blauw- en zwartgepassiveerd, met of zonder topcoat.

Om deze hoge kwaliteit te waarborgen, worden de werknemers van TRI zó opgeleid dat ze bekend zijn met de nieuwste ontwikkelingen op hun vakgebied.

Zo zijn in oktober 2013 zeven medewerkers van de afdeling oppervlaktebehandeling gestart met de cursus Galvanotechniek niveau 1 van Vereniging ION; zij hebben allen met succes het examen afgelegd.

Op 31 januari 2014 ontvingen zij hun diploma van Jos Gulikers (Vereniging IONdocent, uiterst links op de foto) en Ruud Keulen (Operations Director bij Thomas Regout International). Als vervolg hierop zullen gedurende 2014 zes kandidaten verder gaan met niveau 2 en één kandidaat met niveau 3.

Wij feliciteren de kandidaten van harte en wensen hen succes met hun vervolgopleidingen.

Nikkelzouten

Klassikale cursussen weer van start

Binnen de uitvoering van REACH wordt momenteel in Frankrijk de laatste hand gelegd aan een onderzoek (RMO) naar diverse nikkelzouten. De uitkomst zal waarschijnlijk leiden tot een opname van deze nikkelzouten op de kandidatenlijst voor SVHC-classificatie. Mogelijk volgt daarna een opname van de stof op de Annex XIVlijst. Als dat laatste gebeurt, mogen deze nikkelzouten niet meer toegepast worden zonder autorisatie. Uiteraard is Vereniging ION bezig met gesprekken over deze materie. Mocht u echter ook belanghebbende zijn, dan horen wij dat graag van u, zodat ook uw geluid gehoord wordt.

Vereniging ION is druk bezig met het inplannen en organiseren van diverse klassikale cursussen. Binnenkort gaan onder andere de volgende cursussen starten:

Meer informatie www.vereniging-ion.nl

10

Inspectie Staalconservering Start op: maandagavond 24 maart 2014 Locatie: Mercure Hotel Rosmalen

Galvanotechniek niveau 2 Start op: maandagavond 24 maart 2014 Locatie: Golden Tulip Nijkerk

Poedercoaten niveau 3 Startdatum en locatie wordt binnenkort bekend gemaakt.

Meer informatie Meer informatie over cursusinhoud, duur van de cursus, kosten en aanmelden kunt u vinden op www.vereniging-ion.nl.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Voorbehandelen zonder zware metalen? www.ct-technics.nl

de Kunst van continuïteit

technics b.v.

ontlakken • reinigen • oppervlakte-behandeling

C&T adv210x74mm.indd 2

Verkoop en Verhuur

RUIM 30 JAAR EXPERTISE

w ww.h i l t r a .c om

PGS15 opslagsystemen voor gevaarlijke stoffen 0342 - 404160

Precoat-proces

24-10-11- Week 43 09:22

seal-, magneet-, dompelen filterpompen, filterkaarsen, filterpapier en alle filtermaterialen, kunststof bakken / opslagtanks

Corode Benelux BV

Postbus 854 - 5280 AW, Boxtel tel. 0031 (0)411 685500 - fax 0031 (0)411 686067 corode@corode.nl - www.corode.nl

Totaaloplossingen in Verfspuit- en Straalapparatuur

PRECOAT: Reeds 10 jaar ervaring in de markt, Qualicoat approval No. A-021 > 2500 uur corrosiebestendigheid

PRECOAT COLOR: Nieuwe ontwikkeling, chroomvrij met een kleur, Qualicoat approval No. A-096 > 2500 uur corrosiebestendigheid PRECOAT TVL:

Chroom 3 waardig alternatief met Qualicoat approval No. A-095 > 2500 uur corrosiebestendigheid

AD Chemicals is a part of AD International

adinternationalbv.com

Rasco - Clemco Telefoon: (010) 437 01 66 E-mail: info@rasco-clemco.nl

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

11

ion nieuws Oppervlaktebehandelaars in februari veel positiever dan in januari Situatie in de Oppervlaktebehandeling in februari ook veel beter dan in de totale industrie.

Nieuwegein, 3 maart 2014 Uit de laatste meting van de ION BrancheBarometer Oppervlaktebehandeling (i.s.m. MCB) blijkt dat de inkoopmanagers in de metaalbewerkende branche ‘Oppervlaktebehandeling’ in februari veel positiever zijn dan in januari over de groei in de branche: indexscore 66,3 versus 54,8. De branche ontwikkelde zich in februari ook veel beter dan de totale Nederlandse industrie (55,2 , wordt maandelijks door branchevereniging Nevi gemeten). Omdat een score hoger dan 50 ‘groei’ betekent, kan geconcludeerd worden dat er in de Oppervlaktebehandeling (maar ook in de industrie algemeen) sprake is van groei.

De BrancheBarometer Oppervlaktebehandeling van de Vereniging ION (i.s.m. MCB) is (evenals de Nevi Inkoopmanagersindex) opgebouwd uit vijf componenten. Met betrekking tot de ontwikkeling in februari ten opzichte van januari zijn met betrekking tot deze componenten de volgende conclusies te trekken: - De productie in de branche Oppervlaktebehandeling ontwikkelt zich veel positiever ten opzichte van vorige maand - Over de orders denken de inkopers veel positiever - De levertijd van de leveranciers is veel langer - De voorraden eindproduct nemen flink af

Opmerking: de relatieve vlakheid van de Nevi-lijn is te verklaren door de grote verscheidenheid aan industrieën waaruit deze is opgebouwd.

- Over de werkgelegenheid denkt men positiever.

De inkoopprijzen, geen onderdeel van de totale BrancheBarometer, nemen volgens de inkopers toe ten opzichte van vorige maand.

Ten opzichte van de totale industrie (Nevi) zijn de volgende conclusies te trekken m.b.t de verschillende aspecten in de afgelopen maand: - Het productieniveau is in de Oppervlaktebehandeling in februari veel beter dan in de totale industrie - Het orderniveau is veel beter - De levertijden van de leveranciers zijn veel langer

- De voorraadniveaus in de Oppervlaktebehandeling zijn flink lager - Over de werkgelegenheid denken de inkopers positiever.

De inkoopprijzen, geen onderdeel van de totale BrancheBarometer, zijn in de Oppervlaktebehandeling relatief flink hoger dan in de totale industrie.

Nieuwe deelnemers aan de BrancheBarometer (mits oppervlaktebehandelaar) zijn van harte welkom: ze krijgen sneller en specifiekere resultaten. Meld u aan via www.formdesk.nl/vom/abonnee. Bent u leverancier voor de oppervlaktebehandelende industrie of wilt u het persbericht maandelijks ontvangen, meld u dan gratis aan via www.formdesk.nl/vom/pers.

Nieuwe leden Sinds de vorige vermelding zijn de volgende nieuwe leden toegetreden tot de vereniging:

12

Verzinkerij Twente bv

DTS

Edisonstraat 7 7601 PS Almelo Tel.: 0546-851436 info@verzinkerij-twente.nl www.verzinkerij-twente.nl Activiteiten: beitsen, ontvetten, passiveren, elektrolytisch verzinken en verzinken van bouten en moeren.

Philleas Foggstraat 52 7825 AL Emmen Tel.: 0591-659797 info@dtsuitzendbureau.nl www.dts.as Activiteiten: detachering personeel voor on- en offshore.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

We heten deze nieuwe leden van harte welkom bij de Vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland.

BYK-mac effect coatings

wave-scan dual orange peel/DOI

cloud-runner wolkigheid

micro-gloss glansmeting

allesondercontrole.com

spectro-guide kleur/glans Meld u aan voor de

BYK Mastercla sses op 25 en 26 maart!

BYK. Kwaliteitscontrole op coatings.

NL 074 265 77 88 BE 053 80 97 54

1828AdvOppvltechn_BykMastcl.indd 1

07-03-14 08:59

Alles over • poedercoaten op 08-05-2014 Coatinc De Meern • anodiseren op 05-06-2014 Coatinc Anox • natlakken op 18-06-2014 Coatinc Roermond

Beken kleur.

Coatinc info-avonden!

The Coatinc Company organiseert informatieavonden over hoe we samen tot een optimaal en kwalitatief hoogwaardig oppervlakteresultaat kunnen komen.

Komt u ook? U kunt zich aanmelden op: www.coatinc-events.com

www.coatinc.com

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

13

kort nieuws

Als de studie erop zit, kan er een klein biertje genipt worden. Rechts Lenneke Kok, adviseur cursussen Life Sciences, Chemie en Materialen bij het Centrum voor Natuur & Techniek, Hogeschool Utrecht. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

Arjan de Bruin (Platform Integrale Materiaal Technologie PIT en Kennisplatform Oppervlaktetechnologie KP●OT) kon na de eindpresentaties een groep geslaagden de hand schudden, die zich verder bekwaamd hadden in het vakgebied. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

Introductie Corrosiebeheersing Beheersing van corrosieverschijnselen is essentieel in alle fasen van de product-levensduurcyclus. Aanzienlijke besparingen worden gerealiseerd met kennis van dit vakgebied. Risico’s kunnen beter ingeschat en beperkt worden. Uw eigen praktijk speelt een grote rol in deze cursus. Noodzakelijke begrippen uit de bedrijfsvoering komen uiteraard ook aan de orde. Zo wordt de corrosiebeheersing een onmisbaar onderdeel van de kennisdomeinen Life Cycle Engineering en Asset Management. De inhoud van deze cursus is afgestemd met het Platform Integrale Materiaal Technologie (PIT) en wordt verzorgd onder auspiciën van het Kennisplatform Oppervlaktetechnologie (KP●OT) en het daaraan verbonden Nederlands Corrosie Initiatief (NCI).

Doel U een goed overzicht geven van het corrosieproces en de bestrijding daarvan.

Uw eigen praktijkproblemen krijgen ruim aandacht.

Doelgroep Iedereen die vanuit zijn beroepsuitoefening te maken heeft met corrosie en corrosiebeheersing en beschikt over hbo- of mboniveau met ruime werkervaring. Te denken valt aan: - petrochemische, voedingsmiddelen- en procesindustrie; - apparatenbouw- en machine-industrie; - automotive- en transportindustrie; - maritieme omgeving; - ingenieurs- en architectenbureaus; - keuringsinstituten;

14

- fabrikanten en gebruikers van buisleidingen en hun beschermingssystemen; - leveranciers van chemicaliën.

Inhoud Deze cursus kenmerkt zich door een sterk praktijkgerichte aanpak. De directe toepasbaarheid van de te verwerven kennis staat voorop. Door middel van casuïstiek en een excursie wordt aandacht besteed aan de toepassingskant van de corrosieproblematiek (‘wat kun je ermee?’).

Welke onderwerpen komen aan bod?

- Inleiding metaalkunde; - Corrosiemechanismen en -verschijningsvormen; - Introductie elektrochemie; Pourbaix, -tafelkromme, nernst, passivatie, polarisatie, galvanische serie; - Bedrijfsvoering en onderhoud; - Relatie lassen en corrosie; - Verantwoord construeren; de do’s en don’ts bij het ontwerpen; - Corrosiepreventie; deklagen, kathodische en anodische bescherming inclusief monitoring; - Omgang met corrosie in uw omgeving; belang ketenmatige benadering.

Praktische insteek De opleiding kent een sterk op de praktijk gerichte aanpak. U wordt uitgenodigd om uit uw eigen praktijk een case in te brengen. Dit doet u aan de hand van een globale analyse van de knelpunten in uw werk. De opgedane kennis kunt u daardoor direct in uw werk toepassen. Ook staat een

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

aantal excursies op het programma.

Docenten De docenten zijn afkomstig uit het netwerk van het Platform Integrale Materiaal Technologie (PIT), het Kennisplatform Oppervlakte-technologie (KP●OT), het daaraan verbonden Nederlands Corrosie Initiatief (NCI) en Hogeschool Utrecht.

Plaats De lessen worden verzorgd in het gebouw van Hogeschool Utrecht, Nijenoord 1 te Utrecht. Over locaties van eventuele demo’s en excursies wordt u tijdens de cursus nader geïnformeerd.

Erkenning U ontvangt een bewijs van deelname van Hogeschool Utrecht.

Verder leren Als u de smaak te pakken heeft, is verder leren mogelijk met de tweejarige opleiding Metaalkunde of IKT. Ook de kortere cursus Introductie Metaalkunde kan voor u interessant zijn. Na het volgen van Introductie Corrosiebeheersing krijgt u vrijstelling en 50% korting op de cursusprijs.

Meer informatie In vakblad Oppervlaktetechnieken verscheen vanaf juni 2011 tot en met januari 2012 de vijfdelige serie “Het geheim van de smid” met diverse besprekingen van colleges. www.Oppervlaktetechnieken.com/ archief www.engineering.cvnt.hu.nl

Introductie Metaalkunde Kennis van metaalkunde is essentieel in alle fasen van de zogenaamde productlevensduur-cyclus. Dit geldt voor bijvoorbeeld ontwerp, vervaardiging, instandhouding en hergebruik. De samenhang tussen structuur, gedrag en eigenschappen van metalen staat centraal. Dit tegen de achtergrond van een verantwoorde materiaalkeuze. De inhoud van deze cursus is afgestemd met het Platform Integrale Materiaal Technologie (PIT).

Doel In deze cursus verkrijgt u in relatief korte tijd een goed overzicht én het noodzakelijke inzicht met betrekking tot de eigenschappen en het gedrag van metalen.

Doelgroep Iedereen die vanuit zijn beroepsuitoefening te maken heeft met metaalkunde en beschikt over hbo-niveau of mbo-niveau met werkervaring. De cursus is bedoeld als introductie in het vakgebied, maar leent zich tevens uitstekend als ‘opfriscursus’.

Te denken valt aan: - ontwerpers, proces- en productontwikkelaars; - apparatenbouw- en machine-industrie; - automotive- en transportindustrie - toeleveranciers in de gebouwde omgeving; - ingenieurs- en architectenbureaus; - keuringsinstituten en technische dienstverleners.

Inhoud Speerpunten van de cursus: - Structuur, eigenschappen en gedrag van metalen; toepassingsmogelijkheden en beperkingen; - Metalen in uw omgeving; ferro - en nonferrometalen; relevante ontwikkelingen in de markt; - Materiaalkeuze; kwaliteitsaspecten en normalisatie.

omvormen,lasbaarheid, gietbaarheid; - Materiaalkeuze als compromis: maakbaarheid en productperformance;

de cursus bevordert het behalen van de individuele leerdoelen.

Ferro en non-ferrometalen

De docenten zijn betrokkenen bij het Platform Integreren van Technologieën (PIT), Hogeschool Utrecht en andere specialisten.

- Staal en roestvast staal; - Aluminium, koper en nikkel; - Overige (afhankelijk van de samenstelling van de groep).

Materiaalkeuze - Samenvatting en presentatie van keuzemodellen; - Voorbeelden en oefeningen; - Normen en criteria; het belang van ketenmatig handelen.

Deze Introductie Metaalkunde kenmerkt zich door een sterk op de praktijk gerichte aanpak. De directe toepasbaarheid van de te verwerven kennis staat voorop.

Door middel van casuïstiek wordt vooral aandacht besteed aan de toepassingskant van de keuzeproblematiek (‘wat kun je ermee?’). Tijdens de cursus worden de knelpunten met de materiaalkeuze die de deelnemers ervaren in kaart gebracht. Op basis van deze knelpuntenanalyse worden cursisten in de gelegenheid gesteld ook zelf casuïstiek in te brengen in de cursus.

Tijdens het verloop van de cursus wordt specifiek op de individuele leerdoelen ingegaan. Ook worden de deelnemers uitgenodigd door middel van presentaties de eigen casuïstiek in te brengen. Deze actieve participatie van de deelnemers in

Docenten

Plaats De lessen worden verzorgd in het gebouw van Hogeschool Utrecht, Nijenoord 1 te Utrecht. Over locaties van eventuele demo’s en excursies wordt u tijdens de cursus nader geïnformeerd.

Erkenning U ontvangt een bewijs van deelname van Hogeschool Utrecht.

Verder leren Als u de smaak te pakken heeft, is verder leren mogelijk met de tweejarige opleiding Metaalkunde. Ook de kortere cursus Introductie Corrosiebeheersing kan voor u interessant zijn. Na het volgen van Introductie Metaalkunde krijgt u vrijstelling en 50% korting op de cursusprijs.

Meer informatie In vakblad Oppervlaktetechnieken verscheen vanaf juni 2011 tot en met januari 2012 de vijfdelige serie “Het geheim van de smid” met diverse besprekingen van colleges. www.Oppervlaktetechnieken.com/ archief www.engineering.cvnt.hu.nl

De Hogeschool Utrecht zal ook dit jaar op de Materials Vakbeurs present zijn (zie het artikel elders in dit blad): 16 en 17 april te Veldhoven, op stand 111. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

Algemene eigenschappen van metalen - Structuur, eigenschappen en gedrag; - Versteviging; legeren, warmtebehandeling; - Mechanische eigenschappen; - Gebruikseigenschappen waaronder corrosie; - Verwerkbaarheid; plastisch

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

15

kort nieuws MFN Flap Peening Workshop, 25 april, Oosterhout Een team van experts uit 19 landen heeft deze workshop van de Metal Finishing News ontwikkeld, daarbij ondersteund door bedrijven zodat van een echte teamprestatie gesproken kan worden.

De behoefte aan een gekwalificeerd trainingsprogramma wordt onderschreven en in die geest is deze samenwerking tot stand gekomen. Het ‘Certificate of Achievement’ wordt erkend door de Federal Aviation Administration. MFN is Partner in Education met Nadcap.

Meer informatie Vakblad Oppervlaktetechnieken plaatste in juni 2012, thema Beroepsopleidingen, het artikel “Techniek met impact” over deze cursusdag: www.Oppervlaktetechnieken.com/archief.

Locatie is Straaltechniek International, Oosterhout, Innovatiepark 24. www.MFN.li Marco@MFN.li Tel.: 0162-748010

Flappeenen: handmatig inbrengen van drukspanningen met een roterend matje waarin shot is aangebracht, om zo metaalmoeheid te voorkomen. (Archieffoto vakblad Oppervlaktetechnieken)

Shotpeenworkshops Oosterhout Op 22, 23 en 24 april worden weer de shotpeenworkshops gehouden van de Metal Finishing News. MFN-docent is Marco Klijsen. Het programma ziet er als volgt uit:

22 april: basis, Level 1 Dit is de minimumvereiste voor uitvoerende shoteeners en de basis voor Level 2.

Onderwerpen zijn: Introductie shotpeenen, Intensiteit Level 1, Dekking, Procedure en Peenmedia. Nieuw is een apart te volgen practicum dat van 16:00-18:00 gehouden zal worden, met een zeefanalyse, beoorde-

ling van vervormd shot, en documentatie geprogrammeerd.

23 april: middenniveau, Level 2 Dit is de minimumvereisten voor toezichthouders en technici. Het bouwt voort op Level 1. Onderwerpen zijn: Intensiteit Level 2, Peeningapparatuur deel 1 en 2, Peeningmedia Level 2, Flap peening.

Nieuw is een apart te volgen practicum dat van 16:00-18:00 gehouden zal worden, met peenen van almenstrips om tot een bepaalde intensiteitswaarde te komen,

MFN-trainer Marco Klijsen in actie bij een eerder practicum. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

en documentatie met verzadigingscurves (handmatig en met ondersteunende software).

24 april, gevorderd, Level 3 Level 3 is het aanbevolen niveau voor auditors, trainers en specificatiemakers.

Het geeft een grotere breedte en diepte van de in eerdere levels opgebouwde kennis. Onderwerpen zijn: Restspanningen en het meten ervan, Vermoeiing in metalen, Optimalisatie van shotpeening, Nieuwe technologieën, Uitvoeren van audits voor het peenen. Nieuw is een apart te volgen practicum dat van 16:00-18:00 gehouden zal worden, met peenen van werkstukken en documenteren met dekkingscurves.

Het ‘Certificate of Achievement’ wordt erkend door de Federal Aviation Administration. Er wordt alleen een certificaat op Level 2 verstrekt aan geslaagden die tevens certificaathouder Level 1 zijn, en er wordt alleen een certificaat op Level 3 verstrekt aan geslaagden die tevens certificaathouder Level 2 (en dus tevens 1) zijn.

Meer informatie Locatie is Straaltechniek International, Oosterhout, Innovatiepark 24. www.MFN.li Marco@MFN.li Tel.: 0162-748010

16

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Monitoring in relatie tot schadeonderzoek Op woensdag 9 april 2014 houden de Contactgroep Fractografie in samenwerking en de Vereniging Metalen (beiden Bond van Materialenkennis) in samenwerking met het Platform Materiaalkunde van de Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud NVDO de 93e bijeenkomst: een themabijeenkomst over monitoring in relatie tot schadeonderzoek, In het kader van de cyclus Falen of Presteren. Plaats van handelen zal zijn Shipdock, Vasumweg 131 te Amsterdam. Deze bijeenkomst beoogd een inzicht te geven in belang van materialenkennis bij de keuze en de uitvoering van onderhoud aan systemen, gebouwen en installaties.

Verkeerd of te laat uitgevoerd onderhoud zal de prestaties en het functioneren van installaties, gebouwen en systemen negatief beïnvloeden. Beschikbaarheid zal dalen wat kostenverhogend zal werken. Vaak wordt onderhoud gezien als een kostenpost. De uitgaven zijn immers direct zichtbaar en meetbaar. Te vaak of te vroeg inspecteren kost ook onnodig veel geld. Maar hoe kan je het juiste inspectiemoment bepalen? Maar wat gaat het kosten als onderhoud niet of te laat wordt uitgevoerd? Stops kunnen niet meer gepland worden. En falen komt altijd op een moment dat het niet gewenst. Goede materiaalkundige kennis en kennis van analyse- en monitorsystemen helpt bij de juiste planning zodat onderhoud doelmatig en kosten effectief kan worden uitgevoerd.

Ook het optimaal inzetten van de installatie voorkomt onnodig en duur onderhoud. In een serie lezingen zal op bovengenoemde aspecten worden ingegaan.

13:30 Ontvangst met koffie/thee 13:45 Opening door de voorzitter, S.J.W. Baas 14:00 Inleiding over Shipdock, door Karin Kromhout 14:45 Implementatie van EN-1090 en EN3834, voorkomt dit vroegtijdig falen? door Karin Kromhout, Damen.

Het falen van lasverbindingen kan leiden tot catastrofale gevolgen of grote economische schade. EN-1090 en EN-3834 beogen onder andere het speciale proces lassen beter onder controle te krijgen. In de pre-

sentatie zal ingegaan worden hoe dit bij Shipdock wordt geïmplementeerd.

Met aandacht voor schades uit het verleden en hoe deze in de toekomst te voorkomen.

15:15 Corrosiemonitoringsystemen, volgens elektrochemische methoden en ‘electrical resistance’ (ER), door Jan Heselmans, Corrodium bv Corrosieprocessen en voortgang kan gemeten worden met elektrochemische analysemethoden en volgens de ‘Electrical Resistance’ (ER) methode.

Deze analyses kunnen online worden uitgevoerd en gemeten. Beide meetmethode worden gecombineerd in 1 probe. Met de meetresultaten worden bijvoorbeeld corrosie inhibitors gedoseerd, of de resultaten worden gebruikt in een RBI (Risk Based Inspection) programma. Er wordt een toelichting gegeven hoe dit leidt tot een kostenbesparing en optimalisatie van onderhoudsschema’s. In de presentatie zal worden ingegaan op de verschillende corrosieprocessen die gemonitord kunnen worden en hoe dit dan wordt uitgevoerd. Mogelijkheden en beperkringen komen aan bod.

15:45 Korte thee/koffiepauze 16:00 Rondleiding Damen 17:15 Goed presterende coatings, door Dick den Butter, Groepsleider RD&I Aerospace Support, AkzoNobel Automotive & Aerospace Verfsystemen worden aangebracht op vliegtuigen ter bescherming en zijn opgenomen in het onderhoudscyclus. Vanwege de hoge veiligheidsstandaard in de vliegtuigindustrie worden hoge eisen gesteld aan de te gebruiken verfsystemen. In de presentatie wordt ingegaan hoe er binnen de vliegtuigindustrie wordt gegarandeerd dat nieuw ontwikkelde verfsystemen zorgen voor een goed presterende coating in de praktijk.

17:45 Coatingkwaliteitmetingen verlagen Onderhoudskosten, Praktijkcase, door Guus Coolegem, Directeur bij C-Cube International In de infrastructuur maken de

onderhoudscontracten van 25 jaar of langer het mogelijk om vooruit te kijken en de Total Cost of Ownership zo laag mogelijk te houden. Met behulp van Coating kwaliteitmetingen wordt non destructief de coating degradatie gemonitoord. Omdat ver voor het visueel zichtbaar wordt, de eerste start van corrosie wordt aangetoond, wordt het overlagen van de coating ideaal gepland en wordt de totale levensduur van de coating sterk vergroot. In de presentatie wordt ingegaan op praktijkvoorbeelden van metingen uit infrastructuur, aangevuld met vliegtuigbouw.

18:15 Schadegevallen uit de praktijk: deelnemers aan de bijeenkomst kunnen moeilijke gevallen voorleggen aan hun collega’s voor advies.

18:45 Huishoudelijke zaken, Plaats en datum volgende bijeenkomst Onderwerpen ter bespreking 19:15 Afsluiting met een hapje en drankje

Aanmelding en indienen van praktijkgevallen Het agendapunt ‘schade-onderzoek in de praktijk’ zal op een informele wijze worden behandeld. Deelnemers kunnen schadegevallen vooraf melden aan de secretaris (E.W. Schuring, Schuring@ecn.nl) of de voorzitter (S.J.W. Baas, SBaas@cl-nl.com), bij voorkeur inclusief foto’s of voorwerpen die bekeken kunnen worden. Eventueel zal hiervoor extra tijd worden ingeruimd zodat er voldoende gelegenheid is de case te bespreken.

Meer informatie Aanmelding: info@materialenkennis.nl Voor leden van de VeMet en NVDO is deze bijeenkomst kosteloos. Overige leden van Bond voor Materialenkennis: 2 30,- excl. btw; niet-leden: 2 50,- excl. btw.

Shipdock Vasumweg 131 Amsterdam Tel.: 020-631 82 18 info@shipdock.nl

VeMet Vereniging ‘Metalen’

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

17

Inclusief Materia Tentoonstelling, met paviljoen “Materials for Additive Manufacturing”, NKV Technical Ceramics Hotspot, Materials Research Cluster Gent, 120 exposanten en 40 boeiende lezingen

Vakbeurs Materials: engineering & technology Mikrocentrum organiseert op 16 en 17 april 2014 de tweede editie van Materials in NH Conference Centre Koningshof te Veldhoven. Voor het ontwikkelen van duurzame producten is kennis van materialen, de functionele eigenschappen en de bijbehorende bewerkingsprocessen in toenemende mate van belang. De ontwikkelingen zijn stormachtig, maar het vakgebied krijgt niet altijd de aandacht die het verdient.

“De vakbeurs Materials, engineering & technology wordt nog sprankelender. We hadden vorig jaar al een materialententoonstelling die de aandacht trok. Tijdens de komende editie is er veel meer te zien en komt er meer beleving, met meer materialen en apparaten. Op de beursvloer moet het zo leuk mogelijk zijn, die uitdaging hebben we ook bij de exposanten neergelegd.” Aldus Timo van Leent, beursmanager Materials 2014.

Materiaalevenement voor de technische industrie Dit professionele materiaalevenement voor de technische industrie richt zijn pijlen op de beslissers die betrokken zijn

18

in het selectie- en toepassingsproces van materialen. Hierbij gaat het om innovaties van onder andere: composieten, kunststof, staal, keramiek, aluminium, nikkel en titaan. Maar ook nieuwe “smart materials”. Verder is er volop aandacht voor analysetechnieken, het bewerken van materialen, warmtebehandelingen, verbindingstechnieken, oppervlaktetechnieken, materiaalkarakterisering, recycling, schade-onderzoek en design & ontwerpen.

Inspiratie op tentoonstelling Materia Materia presenteert 100 van de meest inspirerende en innovatieve materialen.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Het doel van de tentoonstelling is om een brug te slaan tussen de creatieve en de technische sector. De innovatieve materialen die getoond worden, zullen ontwerpers, fabrikanten en specialisten uit de technische industrie volop inspireren.

Op de Materia-tentoonstelling zijn onder andere lichtgewicht composieten, antibacteriële coatings, flexibel hout, verpakkingsmateriaal gemaakt van schimmels en zelfherstellende materialen te zien.

Technical Ceramics Hotspot De meest toonaangevende bedrijven op het gebied van technische keramiek hebben zich verenigd in de NKV (Nederlandse Keramische Vereniging). Van hieruit worden krachten gebundeld en wordt kennis uitgewisseld. Tijdens de vakbeurs Materials 2014 presenteert een aantal vooruitstrevende NKV-bedrijven zich in een gezamenlijk paviljoen, de ‘Technical Ceramics Hotspot’. In de Technical Ceramics Hotspot komen keramische oplossingen tot leven.

De bijzondere eigenschappen van dit ma-

Breedte De partners die Mikrocentrum ondersteunden bij de organisatie, kijken zonder uitzondering positief terug op de eerste materialenbeurs. Eddy Brinkman, voorzitter van de Bond voor Materialenkennis, zag bij de goed georganiseerde eerste editie een brede verscheidenheid aan bezoekers. “Voor de Bond was het een mooi platform om ons te presenteren aan materiaalminnend Nederland. De grote kracht van deze beurs is de breedte aan onderwerpen. Bezoekers kunnen met een aantal

teriaal, gecombineerd met de nieuwste productietechnieken, zorgen voor verrassende mogelijkheden.

Materials Research Cluster Gent Dit is een initiatief waarbij acht partners (OCAS, Universiteit Gent, Sirris, BIL, Clusta, CRM, SIM en haar afdeling Flamac) op ba-

oplossingsrichtingen voor hun materiaalprobleem weer naar huis, waarschijnlijk breder dan zij vooraf hadden gedacht”.

Brinkman ondersteunt dat er meer nadruk mag komen op bestaande materialen. “Natuurlijk zijn er bezoekers geïnteresseerd in een buzz-onderwerp als grafeen, maar zij zoeken toch vooral snelle oplossingen in bestaande materialen, waaraan zij zelf misschien nog niet hadden gedacht.”

sis van samenwerking, clustering en strategische alliantie hun materiaalkundige expertise en ervaring aanwenden. Het cluster wil ervoor zorgen dat bedrijven in Vlaanderen en ver daarbuiten nieuwe producten en technologieën sneller op de markt kunnen krijgen. Het Materials Research Cluster beschikt over meer dan

200 wetenschappers en een state of the art machinepark.

Paviljoen “Materials for Additive Manufacturing” Technologie voor additive manufacturing staat volop in de aandacht Materiaal(ontwikkeling) is een kritische

Dicht bij de klant Materiaaltechnoloog Erik Schuring van ECN bevestigt dat bezoekers op zoek zijn naar concrete oplossingen. “Wij hebben in juni 2013 kwalitatief goede contacten kunnen leggen. Er bleek behoefte aan onze materiaalkundige expertise en dat heeft tot opdrachten geleid.” Alle reden voor ECN om zich meteen aan te melden voor de 2014-editie. ECN bouwt zijn aanwezigheid in Eindhoven verder uit door naast de activiteiten rond dunnefilm-zonneceltechnologie binnen Solliance een volledige infrastructuur in te richten op het gebied van materiaal- en corrosieonderzoek, vormgeving van poedermetallurgische materialen en lasertechnologie. Deze infrastructuur past goed in het ‘ecosysteem’ van de regio Eindhoven en ECN zit zo dicht bij veel bestaande klanten. Op Materials 2014 wil ECN zich

presenteren met zijn expertise van schadekarakterisering en corrosie. Dat is nodig, aldus Schuring: “In de beleving van veel mensen is ECN toch met name energieonderzoek, maar dit brengt vooral materiaalonderzoek met zich mee. Een belangrijke expertise die wij hierdoor hebben, is ontwerpen met en vormgeven van een breed spectrum aan materialen. Hierbij is kennis van het kunnen testen en karakteriseren noodzakelijk.

Dat thema heeft ons in juni de meeste contacten opgeleverd.”

Met kennis van materialen begint alles, verklaart Schuring.

“Een beetje prikkelend zeg ik wel eens: als je materialen begrijpt, begrijp je de wereld. Als je weet hoe ze zich gedragen, kun je ze optimaal inzetten.”

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

19

Het Polymer Science Park te Zwolle, bestaande uit een coatingafdeling en een kunststofafdeling,zal 16 april een duopresentatie verzorgen getiteld “Open innovatie in het sluiten van de kunststofketen�. Sprekers zijn directeur Ed Kooijman en Lector Kunststoftechnologie Margie Topp van de Hogeschool Windesheim.

(succes)factor voor de kans van slagen van deze additieve processen. Chemelot Campus en Chillabs (Hogeschool Zuyd) in Geleen en de Limburgse ontwikkelmaatschappij LIOF geven op Materials 2014 gelegenheid voor bedrijven en instellingen om elkaar te ontmoeten in de gezamenlijke stand (nummer 18). Tevens worden er diverse lezingen verzorgd over materialen voor additive manufacturing.

Hoogwaardig congresprogramma Het congresprogramma bestaat uit ruim 40 lezingen en workshops. Zowel vanuit de onderzoeks- en kennisinstellingen als vanuit de industrie worden verschillende materiaalinnovaties en hoogwaardige bewerkingen gepresenteerd. Hierbij wordt kennis en ervaring vanuit meerdere toepassingsgebieden (onder andere: automotive, machinebouw, lucht- en ruimtevaart, elektronische industrie, marine/offshore en chemie) met u gedeeld. <

Vakbeurs Materials 2014, engineering & technology Op 16 en 17 april 2014 organiseert Mikrocentrum in NH Conference Centre Koningshof in Veldhoven de tweede editie van het jaarlijkse Materials. Dit gratis toegankelijke evenement bestrijkt met een combinatie van vakbeurs en hoogwaardig congres de gehele Benelux. Materials 2014 is bedoeld voor iedereen die betrokken is bij de keuze, de directe toepassing, het aanbrengen en het (na)bewerken van materialen. Mikrocentrum wil met het evenement productontwikkelaars, constructeurs en engineers informeren over materiaalinnovaties en handvatten bieden voor materiaalkeuze in relatie tot kostprijs, levertijd, functie, bewerking en vormgeving. De exposanten voldoen aan een breed profiel: - Leveranciers en fabrikanten van (smart) materialen; - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in warmtebehandelingen; - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in analysetechnieken; - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in het bewerken van materialen; - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in verbindingstechnieken voor materialen; - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in oppervlaktetechnieken voor materialen;

20

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Tekst: Timo van Leent, Mikrocentrum Fotoâ&#x20AC;&#x2122;s/bijschriften: vakblad Oppervlaktetechnieken Meer informatie Meer informatie is te vinden op de website www.materialenbeurs.nl. Deze vakbeurs is gratis te bezoeken, na vooraf registeren via de website. Voor samen werking, het geven van een lezing en/of exposeren: Timo van Leent, Mikrocentrum T.Leent@Mikrocentrum.nl

- Bedrijven die zijn gespecialiseerd in materiaalkarakterisering (simulatie, analyse en testen); - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in het afvoeren en recyclen van materialen; - Engineering-, constructie- en ontwerpbureaus; - Onderzoeksinstituten, kennisinstellingen en onderwijsinstellingen; - Bedrijven die zijn gespecialiseerd in schadeonderzoek en troubleshooting; - Ontwerp- en designbureaus met materialenexpertise.

De vakbeurs Materials 2014 wordt ondersteund door een groot aantal partners. Het gaat om: Bond voor Materialenkennis, Stichting MaterialDesign, M2i (Materials Innovation Institute), NKV (Nederlandse Keramiek Vereniging), MRC (Materials Research Cluster Gent), Vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland ION , Koninklijke Metaalunie, Aluminium Centrum, ECN, Holland High Tech, onderzoeksprogramma IOP Self Healing Materials (namens de Rijksdienst voor ondernemend Nederland RVO waarin onder meer AgentschapNL is opgegaan) en Delft Centre for Materials. www.materialenbeurs.nl

Standaard artikelen voor 14:00 uur besteld worden dezelfde dag verstuurd

HangOn B.V. Songertweg 16 5961 NG Horst

Tel: 077 39 99 630 Fax: 077 39 88 419 www.hangon.co info@hangon.co

Laagdikte meetinstrumenten FMP10-40 serie De Basis modellen FMP 10-20 met 1-2 applicaties worden aangevuld door de flexibele en door de gebruiker zelf in te richten topklasse FMP30-40 instrumenten met tot wel 100 applicaties.

Energie-efficiency tijdens het produceren … ook U kunt aanzienlijk op uw energiekosten besparen !

Kenmerken • Niet destructieve laagdiktemeting volgens

Slechts 5 °C temperatuurverlaging bij de voorbehandeling, vermindert uw energiekosten met ca. 10%

de magneetinductieve en/ of wervelstroom methode. B.v. verf op alle metalen ondergronden, anodiseerlagen op alumi-

U beschikt over één of meerdere voorbehandelingsinstallaties?

En werkt u ook nog op basis van de klassieke reinigings- en fosfateerproducten bij temperaturen >50 °C?

nium, zink op staal en koper op plastic dragers.

• Groot en helder grafisch display in een volledig nieuwe, duurzame en schokbe-

HAUG CHEMIE heeft in haar gamma gecombineerde ontvettings- en (nano)fosfateermiddelen dewelke reeds vanaf 35 °C inzetbaar zijn én hetzelfde resultaat geven als de klassieke producten bij > 50 °C.

stendige behuizing.

• Gebruiksvriendelijk menu met veelzijdige evaluatie mogelijkheden.

Graag stellen wij u desgewenst onze hoog gespecialiseerde productpalette voor. Een testrun kost u niets! Haug Chemie Benelux BVBA heeft een productengamma van A tot Z voor de voorbehandeling van metalen.

• USB communicatie met PC, FMP 30-40 ook met printer.

• Brede selectie van meetsondes met innovatieve sonde technologie, voor hogere nauwkeurigheid en ruimer meetbereik.

Wat biedt HAUG CHEMIE u: - bijna 50 jaar ervaring op gebied van oppervlaktebehandeling - ca. 100 gemotiveerde medewerkers staan voor u paraat - In-House product onwikkeling en productie - een onberispelijke service middels eigen buitendienst in de BENELUX - Quality Management volgens DIN ISO 9001:2008 - hoogwaardige producten volgens de laatste stand der techniek

Neem gerust contact op. Wij helpen u graagbij het oplossen van uw meet vraagstukken.

Helmut Fischer Meettechniek B.V.

Voor meer informatie kunt u mailen naar info@haugchemie.be of telefonisch contact opnemen met een van onze team-leden.

Tarasconweg 10, 5627 GB Eindhoven Tel. +31 (0)40 248 22 55, www.helmutfischer.nl, info@helmutfischer.nl

Paul Siebelhoff: +31(0)6 42 333 660 www.haugchemie.de

Coating Thickness

Material Analysis

Microhardness

Material Testing

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com FMP10-40_Anzeige_viertel_holl_2.0indd.indd 1

21

11.10.2013 10:25:52

Diamantachtige koolstof ook thema op O&S 2014

Veelzijdige diamantlagen zorgen voor meer of minder wrijving Chemisch identiek, fysiek zeer verschillend: aan de ene kant het zwarte en zachte grafiet, als smeermiddel of potlood in gebruik, aan de andere kant het transparante diamant, het hardste materiaal van de wereld. De kloof tussen deze twee uitersten wordt gevuld door de zogenaamde diamantachtige koolstof (diamondlike carbon, DLC), die in de vorm van dunne lagen steeds meer aan betekenis wint ten opzichte van traditionele harde materiaallagen uit titaniumnitride (TiN), titaniumaluminiumnitride (TiAlN) of chroomkoolstofnitride (CrCN). Dit komt onder meer door de grote verscheidenheid aan eigenschappen die door middel van vacuümcoating (PVD of CVD) kunnen worden afgezet.

Bij deze depositietechniek ontstaan lagen uit koolstofatomen, die gedeeltelijk diamant- en gedeeltelijk grafietachtige verbindingen instantiëren. Het thema DLC zal ook een belangrijke rol spelen op de eerstvolgende O&S, internationale vakbeurs voor oppervlaktebehandeling en coatings, van 24 tot en met 26 juni 2014 in Stuttgart.

Eigenschappen variëren De relatie tussen deze verbindingssoorten en daarmee ook de eigenschappen kunnen bijna willekeurig worden gevarieerd over het coatingproces. Bovendien laten de eigenschappen van de lagen zich door vermenging met andere chemische elementen beïnvloeden. Dit kunnen nietmetalen zijn, zoals zuurstof, stikstof, fluor of silicium, maar ook het gehele spectrum van metalen. Bijzonder voordelig zijn metalen van de vierde tot en met de zesde subgroep van het periodiek systeem, zoals wolfraam, titaan of chroom, die zeer harde carbiden vormen. In het algemeen zijn er verschillende soorten lagen, die worden onderscheiden naar hun morfologie (amorfe of kristallijne toestand), naar hun waterstofgehalte en hun dotering. De indrukwekkende verscheidenheid van de lagen heeft geleid tot een groot aantal soms

22

zeer verschillende DLC-opties. Een goed overzicht van het grote gebied van de varianten biedt de VDI-richtlijn 2840 onder de titel ‘Kohlenstoffschichten – Grundlagen, Schichttypen und Eigenschaften’.

Prestatieverbetering “Deze veelheid aan mogelijkheden om de laagsamenstelling en daarmee ook de eigenschappen te variëren, heeft DLC tot een geheel nieuwe klasse van lagen gemaakt,” bevestigt Dr.-Ing. Jochen Brand, afdelingshoofd van het Transferzentrum Tribologie van het Fraunhofer Institut für Schicht- und Oberflächentechnik (IST) in Braunschweig. De grote belangstelling voor DLC komt door het feit dat met moderne, milieuvriendelijke dunne-laagtechnologie producten kunnen worden gemaakt die een aanzienlijke prestatieverbetering in de oppervlaktebelastbaarheid mogelijk maken. Bijzonder voordelig daarbij is de grotendeels vrije combinatiemogelijkheid van basismateriaal en coating, waaruit een nog breder toepassingsgebied resulteert. Door de relatief lage temperaturen tijdens de filmvorming kunnen zelfs kunststoffen worden veredeld. Materialen krijgen zo oppervlakteeigenschappen die ze niet hebben als vast materiaal.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Wrijving en slijtage veroorzaken hoge kosten Een belangrijk toepassingsgebied is de vermindering van wrijving en slijtage.

Deze twee oppervlakteverschijnselen veroorzaken in Duitsland alleen al kosten van tientallen miljarden per jaar, hoewel organische smeermiddelen zoals oliën en vetten in grote hoeveelheden worden ingezet. Veel van deze smeermiddelen zijn ecologisch bedenkelijk, vereisen een hoge structurele complexiteit, bijvoorbeeld in de vorm van ingekapselde systemen, zijn bovendien temperatuurafhankelijk en in hun levensduur beperkt. Hier leiden DLC-coatings tot aanzienlijke verbeteringen. Daarom zijn ze inmiddels al in veel alledaagse producten te vinden. Zo beschermen ze harde schijven van computers, scheermessen en de componenten van moderne diesel-injectiesystemen.

De voorbeelden laten zien dat een economisch rendabele massaproductie van DLC-coatings ondanks de uitgebreide vacuüm-procestechnologie mogelijk is.

Nieuw ontwikkelde DLC-coatings helpen automakers ook om aan de eisen van de emissienorm EU6 te voldoen. Verminderde wrijving en tegelijkertijd uitstekende bescherming tegen slijtage en hoge componentbetrouwbaarheid worden gewaarborgd door innovatieve coatingoplossingen. Vanwege hun amorfe structuur en de daaruit resulterende hoge hardheid zijn dergelijke coatings bijzonder geschikt voor hoogbelaste motoronderdelen.

Typische toepassingen zijn onder meer zuigers, zuigerveren, zuigerpennen, tuimelaars, klepstoters en brandstofinjectieonderdelen. Overigens: de hoge druk van inmiddels meer dan 2.000 bar in moderne diesel-injectiesystemen is sowieso alleen met zulke lagen te realiseren. Bovendien gaan ze een compleet autoleven mee.

Ook doelgerichte verhoging van de wrijving kan producten verbeteren Een variant van DLC-coatings heeft efc plasma GmbH met hoofdkantoor in Ingolstadt ontwikkeld. Ook hierin spelen diamanten een belangrijke rol. In tegenstelling tot DLC echter dienen de zogenaamde plasma-GRIP®-coatings tot verhoging van de wrijving, waardoor lichte en compacte constructies mogelijk zijn zonder concessies te doen aan vermogen- en koppeloverdracht. De lagen worden onder atmosferische druk op het oppervlak van het basislichaam aangebracht door een

Wrijvingscoëfficiënten van oppervlakken instellen Door de keuze van de harde deeltjes en door het variëren van de deeltjesgrootte en de oppervlaktebedekking kunnen statische wrijvingscoëfficiënten van oppervlakken gericht worden ingesteld en worden aangepast aan de oppervlakteruwheid van de verbindingsvlakken. De lijst van mogelijke substraten is lang: ze reikt van staal en RVS tot koolstofvezelversterkte kunststoffen (CFK), polyamide, gietijzer, aluminium- en magnesiumlegeringen en keramiek. Een belangrijke succesfactor is de poederproductie, die efc

Vanaf 2014 zullen de vakbeurzen Oberflächen und Schichten en parts2clean, waarover vakblad Oppervlaktetechnieken regelmatig berichtte met voor- en nabeschouwingen, gezamenlijk gehouden worden.

Standplaats blijft Stuttgart, in het moderne beursgebouw dat enkele jaren geleden op het vliegveld gebouwd is. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

combinatie van het innovatief thermisch spuiten (lichtbooggasfase) van poeder met een microfijn poeder. De poeders bestaan uit nikkel-diamant of nikkel-siliciumcarbide. De lagen worden gevormd op het basislichaam, doordat de metalen ommanteling op- of aangesmolten wordt en de harde deeltjes op deze wijze worden verbonden met het oppervlak. “Het hoge prestatievermogen van onze lagen werd aangetoond aan de Technische Universiteit van Chemnitz,” zegt Willy Speth, algemeen directeur van efc. “Het gaat wereldwijd om de eerste inline ingezette fysische methode voor het toepassen van wrijvingsverhogende Ni-diamant- en Ni-SiC-lagen.” De wrijvingscoëfficient van verschillende materiaalcombinaties wordt in sommige gevallen met meer dan een factor vijf verhoogd door de passende plasma-GRIP-laag.

nog meer exposanten en bezoekers naar Stuttgart trekken. O&S 2012, de laatste editie van de beurs, trok bijna 7.000 bezoekers, die het aanbod van 330 exposanten op circa 7.500 vierkante meter onder de loep namen.

O&S en parts2clean O&S, de internationale vakbeurs voor oppervlaktebehandeling en coatings, bevat een verscheidenheid van disciplines binnen de oppervlaktetechnologie. Deze omvatten de thema’s galvanotechniek, laktechniek, industriële plasma- en laseroppervlaktebehandeling, warmtebe-

De ruim vijftig Fraunhofer-onderzoeksinstituten ontbreken op geen enkele beurs. Hier bijvoorbeeld Fraunhofer IPA, gespecialiseerd in productietechniek, op de O&S van 2012. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

zelf uitvoert. Bij de met nikkel ommantelde harde deeltjes ligt de korrelgrootte tussen de 15 en 55 micrometer. Ook het coaten van grote en geometrisch complexe vormen is mogelijk. De technologie is geschikt voor zowel de productie van prototypes en massaproductie als mobiele operaties op locatie. De technologische eigenschappen zijn over de levensduur van de onderdelen constant.

Innovatieve coatings op vakbeurs O&S Innovatieve coatings zijn een centraal bestanddeel van O&S, die in 2014 voor de eerste keer samen met de belangrijkste internationale vakbeurs voor industriële onderdelen- en oppervlaktereiniging (parts2clean) zal worden gehouden. Zo wordt het hele scala van oppervlaktetechniek – van voorbehandeling en reiniging tot coating – in kaart gebracht. Dit moet

handeling, looncoating en ook analyse-, meet- en testtechniek. Parallel aan O&S vindt parts2clean plaats. Als de leidende internationale vakbeurs voor industriële onderdelen- en oppervlaktereiniging verenigt parts2clean vrijwel alle markt- en technologieleiders van de betreffende themagebieden. Deze omvatten apparatuur, procedés en procesmedia en de voorbereiding voor het ontvetten, reinigen, ontbramen en voorbehandelen van onderdelen, onderdelenmanden en werkstukdragers, handling- en procesautomatisering, cleanroom-technologie, corrosiebescherming, conservering en verpakking, loonreiniging, kwaliteitsborging en ook testmethoden en analyseprocedures. De gecombineerde vakbeurzen vinden plaats van 24 tot en met 26 juni 2014 in Stuttgart. < Meer informatie www.ounds-messe.de

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

23

Volop gelegenheid tot het leggen van waardevolle contacten. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

Lezing Laser Applicatie Centrum tijdens Dag van de Oppervlaktetechnologie 2013

Oppervlaktestructuur met lasers Als alternatief voor chemische oppervlaktetechnieken zijn soms lasers in te zetten. Paul Hartgers, directeur van het Laser Applicatie Centrum, vertelde tijdens de Dag van de Oppervlaktetechnologie van 12 november 2013 over structuur aanbrengen met lasers.

Momenteel is er volgens Hartgers veel te doen omtrent het toepassen van ultrakort gepulste lasers. Ook binnen de oppervlaktetechnologie zou deze lasertechniek nuttiger gebruikt kunnen worden door een beetje out of the box te denken.

Ultrakort gepulste laser Hartgers noemt duurzaamheid als eerste voorbeeld. “We willen het liefst zoveel mogelijk materialen recyclen. Maar wanneer dit materialen zijn met een deklaag, dan moet deze er soms eerst weer afgehaald worden voordat we kunnen recyclen.” In ’sommige gevallen kan het volgens Hartgers een oplossing zijn om uit te wijken naar lasers. “We brengen met behulp van een ultrakort gepulste laser een microstructuur aan op het oppervlak. We kiezen een structuur die het materiaal dezelfde gewenste eigenschappen geeft als een coating.”

Het Laser Applicatie Centrum brengt structuren aan met behulp van een zoge24

naamde ultrakort gepulste laser; pulsen in de orde van pico- of femtoseconden.

“We gebruiken een CO2-gaslaser met een vermogen van 1W. Maar omdat we deze concentreren tot een zeer klein puntje en werken met die zeer korte pulsen, creëren we een kortstondig vermogen van wel 20MW”, aldus Hartgers. De korte, geconcentreerde pulsen hebben nog een tweede gewenst effect: de laser komt daardoor zo kort in aanraking met het materiaal, dat het omringende materiaal vrijwel niet beïnvloed wordt. Er komt nauwelijks warmte vrij.

Benatting; lotuseffect Er is volgens Hartgers momenteel al veel mogelijk met deze laserbehandeling. Het Laser Applicatie Centrum doet bijvoorbeeld aan laserfrezen: smeerkanaaltjes van 5mm doorsnee aanbrengen op kogeltjes. Kleine putjes maken voor smeermiddelen (tribologische eigenschappen) behoren ook tot de mogelijkheden. Of opper-

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

vlaktestructuren die lijken op de structuur van een boomschors. Hierdoor hechten vloeistoffen zich makkelijker en sterker aan een oppervlak (grotere benatting).

Het omgekeerde bereikt men met het lotuseffect: door een oppervlak de structuur van een lotusblad te geven, wordt een materiaal waterafstotend. Bijzonder zijn verder biomedische eigenschappen: een oppervlak zo structureren dat cellen beter aanhechten, waardoor er bijvoorbeeld voor implantaten geen tussenlaag nodig is. Of het aanbrengen van een huidstructuur. Hierdoor gaan materialen menselijker aanvoelen.

“Een nadeel is wel dat om een structuur goed aan te brengen, je een groot oppervlak moet afscannen met een vrij kleine laserbundel. Dat kan een langdurig proces zijn”, bekent Hartgers. “Wat we daarom op korte termijn willen, is een matrijs laseren en deze daarmee een negatieve oppervlaktestructuur geven. Vervolgens gebrui-

wordt - red.). Maar toch kan het ook hier al een interessantere optie zijn. Laserbewerken is vormvrij en er zijn geen dure vonkdoorns nodig. De laser is eenvoudig te programmeren, wat een aantal dure vakspecialisten overbodig maakt. Hartgers: “Bij het verspanen van kleine volumes is de laser dus al economischer dan zinkvonken.”

Volop belangstelling op een eerder Laser Event, ook bij de jonge generatie. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

ken we de matrijs om een materiaal de juiste structuur te geven.” Hartgers wijst daarbij nog op een Europese onderzoek Nanoclean, dat deze methode momenteel test bij het maken van waterafstotend kunststof voor autospiegels.

IJsvorming op vliegtuigvleugels Het draait momenteel allemaal om het zoeken naar praktische en economisch rendabele toepassingen voor deze inmiddels bewezen lasertechniek. Er is bij de Universiteit Twente een vakgroep die hier specifiek onderzoek naar doet. Een van de onderzoeksprojecten heeft betrekking op ijsvorming op vliegtuigvleugels. Wanneer er teveel ijs op de vleugels vormt, kan een vliegtuig te zwaar worden en neerstorten.

Hartgers: “Om dat te voorkomen, vervormen we het oppervlak door met luchtdruk te spelen tijdens het vliegen. Het ijs moet er daardoor afvallen. Maar dit systeem is omslachtig, duur en werkt niet altijd goed.” De kunst is nu om met lasers een bepaalde structuur aan te brengen waardoor het ijs überhaupt geen kans krijgt om te hechten. De langsstromende lucht drukt het er dan nog tijdens het vliegen vanaf. “Maar dat is dus nog geen gemakkelijke opgave. We hebben het hier weer over een groot oppervlak dat een laserbehandeling zou moeten ondergaan. De vakgroep onderzoekt nu hoe we dit economisch haalbaar kunnen maken.”

heeft men al onderzoek gedaan naar nanocoatings om materialen waterafstotend te maken. Dit is relatief goedkoop, nanodeeltjes zijn in Duitsland een groot punt van discussie. In Nederland werken we aan het lotuseffect door het structureren van het oppervlak. In dit geval dus met lasertechniek. Maar dit is vanwege de relatief trage processnelheid een dure aangelegenheid.”

Het lasermicrobewerken heeft nu nog een bewerkingssnelheid die 1/10e is van die van zinkvonken (zie Oppervlaktetechnieken van februari 2008, p. 45, “ Nieuw handboek VM 120 Vonkerosie, theorie en praktijk”, verkrijgbaar bij www.FME.nl, ‘zink’ slaat overigens op de dieptewerking in het materiaal, niet op het corrosiewerende metaal dat als deklaag toegepast

Toch blijft het afwegen, want naast de relatief lage processnelheid is er nog het verdampingsgevaar van een laser. De vrijkomende dampen worden afgezogen, maar komen nog steeds in de lucht terecht. Het hangt volgens Hartger dus af van het materiaal waarmee je werkt of je nog wel een laser wilt gebruiken; chroom bijvoorbeeld zou erg ongeschikt zijn. Hij besluit: “Al met al blijft laserbehandeling een behoorlijke overweging die je moet maken. Maar we kunnen bij het centrum altijd een klein testtafeltje opzetten van 10 bij 10cm voor snelle proefjes. Dat maakt de tijdsinvestering en resultaat van het laseren snel duidelijk.” < Armand van Wijck, Aurora Science Communications Meer informatie Op 15 april houdt het Laser Applicatie Centrum Twente weer het Laser Event, dat als zwaartepunt Additive Manufacturing (“3Dprinten”) zal hebben. www.LAC-online.nl

Laserlassen en lasersnijden zijn weliswaar sterker vertegenwoordigd dan lasercladden, maar ook voor de oppervlaktebehandelaar is er genoeg te beleven op het Laser Event. Al was het maar het vraagstuk van de scherpe randen, veelal niet onder dekgas gesneden, die lastig te coaten zijn. (Foto: archief vakblad Oppervlaktetechnieken)

Lotuseffect Een ander onderzoek van de Universiteit Twente richt zich op het beter begrijpen van de lotusstructuur, zodat er nog meer en nieuwe mogelijkheden ontwikkeld kunnen worden. Hartgers: “Er zijn momenteel twee scholen voor het lotuseffect.

Allebei met voor- en nadelen. In Duitsland

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

25

Ontwerpers en uitbesteders zijn koning te rijk na het ontdekken van de mogelijkheden en het voorkomen van nodeloze kosten

Goud in handen (1) Met het oog op de verspreiding van vakblad Oppervlaktetechnieken op de vakbeurs Materials die het Mikrocentrum op 16 en 17 april houdt in ’s-Hertogenbosch, start vakblad Oppervlaktetechnieken met een serie met constructieve wenken. In januari was al te lezen over constructieve wenken voor het thermisch verzinken, waarop ook in een latere editie wordt doorgegaan. Het Handboek Galvanotechniek bevat een schat aan waardevolle kennis voor ontwerpers, productontwikkelaars, uitbesteders en galvanotechnici.

Hieronder volgt een deel van hoofdstuk 4 van het Handboek Galvanotechniek, de opvolger van het illustere “Grijze boekje” uit 1991. Op de presentatie ervan is in het artikel “Gouden toekomst vanuit een grijs verleden” (www.Oppervlaktetechnieken. com/archief) teruggeblikt.

Galvanotechnisch verantwoord ontwerp Ontwerpen is het omzetten van een idee in een artikel of product dat de hoogste gebruikswaarde heeft voor een concurrerende prijs. Hierbij wordt gebruikgemaakt van de technisch meest geavanceerde en economisch meest efficiënte middelen.

Het product of artikel bezit de hoogst mogelijke duurzaamheid en een aansprekende en verantwoorde vorm voor een technisch of decoratief uiterlijk. Bij de aanmaak van het artikel of product wordt gebruikgemaakt van productiemethoden en middelen die duurzaam gebruikmaken van grondstoffen en milieutechnisch verantwoord zijn. Deze definitie geeft het grote belang aan van de oppervlakteeigenschappen van het artikel voor de acceptatie door de markt. Constructiematerialen bezitten meestal niet de gewenste oppervlakte-eigenschappen. Met een galvanische deklaag kunnen de ontbrekende decoratieve, functionele en corrosiebestendige eigenschappen aan het materiaaloppervlak worden toegevoegd.

Als geen andere bedekkingstechniek biedt de galvanotechniek een reeks van deklagen, die bijna het gehele arsenaal van oppervlakte-eigenschappen bestrijken.

Voor het verkrijgen van een galvanische

26

deklaag met optimale kwaliteit moeten bij het ontwerp wel enige criteria in acht worden genomen. Zo hebben vorm, grondmateriaal en materiaalbewerkingen invloed op de kwaliteit en de eigenschappen van de galvanische deklaag en hebben milieu- en gebruiksomstandigheden grote invloed op de corrosiebestendigheid van het artikel. De corrosiepreventie doet haar invloed gelden in alle ontwerpstadia bij de keuze van de vorm, het materiaal, de materiaalbewerking en bij de keuze van de galvanische deklaag. Corrosiepreventie is dan ook een integraal onderdeel van het gehele ontwerp.

Overzicht van keuzestadia bij het galvanotechnisch verantwoord ontwerpen 4.1

Galvanotechnisch verantwoorde keuze van de vorm 4.1.1 Vormgeschiktheid voor mechanische oppervlaktebewerking 4.1.2 Vormgeschiktheid voor galvaniseren op rekken.

4.1.3 Vormgeschiktheid voor vibrator- en trommelbewerkingen 4.1.4 Vormgeschiktheid voor corrosiepreventie 4.1.5 Maatvoering voor passingen en schroefdraad 4.2 Galvanotechnisch verantwoorde keuze van het materiaal 4.2.1 Samenstelling en structuur 4.2.2 Oppervlaktegesteldheid 4.2.3 Mechanische eigenschappen 4.2.4 Fysische eigenschappen 4.2.5 Corrosiepreventie 4.2.6 Enkele praktische aanwijzingen

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

4.3 Galvanotechnisch verantwoorde keuze van de materiaalbewerking 4.3.1 Materiaalbewerking 4.3.2 Materiaalbewerkings- en conserveermiddelen 4.4 Galvanotechnisch verantwoorde keuze van de oppervlaktebehandeling 4.4.1 Keuze van voorbehandeling 4.4.2 Keuze van galvanische deklaag 4.4.3 Keuze van galvanische nabehandelingen

4.1 Galvanotechnisch verantwoorde keuze van de vorm 4.1.1 Vormgeschiktheid voor mechanische oppervlaktebewerking Een mechanische oppervlaktebehandeling zal vrijwel altijd het startpunt zijn van een oppervlaktebewerking. Omdat mechanische bewerkingen vrijwel altijd duur zijn, is het verstandig om het uitgangsmateriaal zodanig te kiezen dat mechanische bewerkingen zoveel mogelijk vermeden worden. Als tips hiertoe kunnen dienen: - 4.1.1.1 Het grondmateriaal met de beste oppervlaktekwaliteit (ruwheid, structuur) is al gauw goedkoper en geeft altijd een beter resultaat dan inferieur materiaal, waaraan extra mechanische bewerkingen moeten worden uitgevoerd.

- 4.1.1.2 Beperk het mechanisch te bewerken materiaaloppervlak tot een minimum.

- 4.1.1.3 Ontwerp zodanig, dat het te bewerken materiaaloppervlak zo goed mogelijk bereikbaar is. Als een mecha-

slijp- of polijstrichting

om beschadiging te voorkomen. De artikelen mogen elkaar niet kunnen beschadigen en mogen evenmin van buitenaf schade kunnen oplopen.

- 4.1.1.12 Neem de proef op de som; laat eerst proefstukken maken.

Afgenomen metaal

4.1.2 Vormgeschiktheid voor galvaniseren op rekken. Hierbij gelden de volgende criteria: - 4.1.2.1 de stroomdichtheidsverdeling over het te galvaniseren oppervlak; - 4.1.2.2 de geschiktheid van het artikel om het op een galvaniseerrek te klemmen of hangen; - 4.1.2.3 de af- en uitspoelbaarheid.

- 4.1.2.1 Stroomdichtheidsverdeling over het te galvaniseren oppervlak.

Figuur 4-1 Materiaalafname bij slijpen of polijsten.

Laag

Wals

Figuur 4-2 Taps voorslijpen bij maatverchromen.

bovenaanzicht Schijf

zijaanzicht Schijf Schijf

Schijf

Niet bereikbaar, vuil en slijpsel hopen zich op

Figuur 4-3 Stand van de slijpschijf ten opzichte van het artikel.

-

-

-

-

nische voorbewerking, zoals slijpen, borstelen, polijsten of bandslijpen aan het oppervlak nodig blijkt, dan is het zaak er rekening mee te houden dat de te bewerken delen van het artikel redelijk bereikbaar zijn met de machine.

Hoeken kleiner dan 90° zijn bijvoorbeeld onbereikbaar.

4.1.1.4 Maak de constructie van het artikel stevig en dik genoeg, zodat het artikel de krachten van de slijpbewerking goed kan doorstaan. Dat is ook noodzakelijk voor straal- en trommelbewerkingen.

4.1.1.5 Geef voldoende houvast aan het artikel voor mechanische handbewerkingen of ontwerp een mal waarop het artikel kan worden vastgeklemd.

4.1.1.6 Vermijd holten en gaten in verband met afzetting van vet en slijpafval.

4.1.1.7 Vermijd uitsteeksels en scherpe randen, voorkom daarmee te sterke

-

-

-

-

materiaalafname en houd er rekening mee dat daarbij slechts in één richting geslepen kan worden.

4.1.1.8 Overweeg de mogelijkheid het constructiemateriaal voor te slijpen in delen of op gestrekte lengtes, zowel plaat-, strip- als buismateriaal; dat bevordert een strak uiterlijk en bespaart kosten.

4.1.1.9 Overweeg het toepassen van een slijpautomaat, trommelslijpen, vibratieslijpen, chemisch glanzen of elektrolytisch polijsten; of het aanbrengen van hoogopvullende deklaagsystemen van koper en nikkel.

4.1.1.10 Zorg voor goede fabricageinstructies om beschadigingen te voorkomen, bijvoorbeeld door: • van tevoren reinigen van de buigmachine; • instructies voor de lasser; • instructies voor de galvaniseur.

4.1.1.11 Zorg voor een goede verpakking

Een gelijkmatige stroomdichtheidsverdeling over het te galvaniseren oppervlak resulteert in een goede laagdikteverdeling. Bij galvanische bewerkingen zal de verdeling van de stroom zich aanpassen aan de vorm van het artikel. Scherpe punten, hoeken of randen trekken extra stroom en veroorzaken ter plaatse extra laagdikte. In extreme gevallen treedt zelfs ‘verbranding’ op, dat is excessieve en vaak ruwe aangroei van de laag. Delen van het oppervlak die afgeschermd worden of verder van de anode afliggen, trekken weer minder stroom, waardoor op die plaatsen minder laagdikte wordt opgebouwd. Enkele voorbeelden en ontwerpregels: Ontwerpregel 1 (bijvoorbeeld ISO 1456) Alle plaatsen van het aangegeven wezenlijke oppervlak op het artikel, die geraakt kunnen worden door een bol met 20 mm diameter, moeten voldoen aan de voorgeschreven minimum-laagdikte, tenzij anders wordt overeengekomen. De laagdikte op niet-bereikbare of niet-wezenlijke oppervlakken moet tussen uitbesteder en galvaniseur worden overeengekomen.

Ontwerpregel 2 (ASTM B 507) Voorkom scherpe hoeken, scherpe kanten, scherpe punten en scherpe richels. Het is raadzaam deze af te ronden tot een straal van 0,8 mm of ten minste 0,4 mm.

Ontwerpregel 3 (ASTM B 507) Bij verdiepingen is het raadzaam de verhouding wijdte/diepte groter te maken dan 3, daar anders de dekking snel minder wordt.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

27

Anode

kathode

Anode

het proces gevormde gasbellen uit de holtes kunnen ontsnappen. Is dit niet mogelijk, dan moeten op de hoogste en laagste plaatsen, gezien vanuit de stand op het rek, gaten in het artikel worden geboord. Vooral bij seriematig werk in automaten telt de tijd van doorspoelen, leeglopen en uitdruipen.

Figuur 4-4 Stroomdichtheidsverdeling in een elektrisch veld.

Ontwerpregel 4 (ASTM B 507) Voorkom scherpe binnenhoeken en scherpe binnenranden. Is bij een verdieping de straal (r) in de rand kleiner dan een kwart van de diepte (D) of kleiner dan 10 mm, dan kunnen ter plaatse de minimumlaagdikte-eisen niet gelden. In binnenhoeken van verdiepingen wordt vaak geen laagdikte-eis gesteld; men neemt dan genoegen met ‘gedekt zijn’ en minder corrosiebescherming. Voor de galvaniseur betekent dit wel extra werk bij het reinigen en ontvetten, want de elektrolytische ontvetting werkt in scherpe binnenhoeken vaak onvoldoende. Ontwerpregel 1 (bol met 20 mm diameter) komt met deze meer uitgebreide ASTM-regel overeen.

- 4.1.2.2 Geschiktheid van het artikel om op een galvaniseerrek te klemmen of hangen Het artikel moet zich zodanig op het rek laten plaatsen, dat zijn wezenlijke oppervlakken in de gunstigste stand komen ten opzichte van de anode.

Dat wil zeggen met zo klein mogelijke afstandsverschillen tussen wezenlijk oppervlak* en anode; waarbij bovendien afscherming van het te galvaniseren oppervlak, door het rek of het artikel zelf, moet worden vermeden. De contactplaatsen moeten zodanig verdeeld zijn, dat de stroom zich optimaal over het artikel kan verspreiden. Goede contactpunten zijn open buiseinden, gaten en twee of meer plaatsen op het artikel waartussen een verend contact gespannen kan worden. Contactplaatsen worden slecht gedekt; ze zijn daardoor extra corrosiegevoelig en kunnen ter plaatse een vlek te zien geven. Hoewel het hierdoor ontstane contactvlekje nauwelijks of zelfs in het geheel niet zichtbaar hoeft te zijn, is het toch aan te

28

bevelen de contactplaatsen op minder belangrijke, niet-zichtbare plaatsen te projecteren. Ook kunnen contactpennen producten die zijn gefabriceerd uit zacht of dun materiaal beschadigen of deformeren. *) Onder ‘wezenlijk oppervlak’ wordt verstaan: de gedeelten van het te galvaniseren oppervlak die aan alle gestelde eisen moeten voldoen. Aan de overige delen van het te galvaniseren oppervlak worden meestal lichtere of in het geheel geen eisen gesteld.

Als beschadiging of vervorming niet toegestaan is, moet speciale aandacht geschonken worden aan de rekconstructie.

- 4.1.2.3 Af- en uitspoelbaarheid De stand van het artikel op het rek moet zodanig zijn, dat het goed kan uitdruipen en dat luchtbellen of tijdens

< 20mm >

4.1.3 Vormgeschiktheid voor vibratoren trommelbewerkingen Bij trommel- en klokbewerkingen rollen de artikelen in een vulmassa of elektrolytoplossing door elkaar. Bij vibratoren trilt de vulmassa. Om een goede werking te verkrijgen moet op het volgende worden gelet: - 4.1.3.1 De eerder in dit hoofdstuk vermelde regels voor de vorm gelden ook voor elektrolytische trommelbewerkingen. De nadelige gevolgen van een qua stroomverdeling ongunstige vorm zijn in dit geval veel kleiner, omdat de artikelen bij het trommelen door elkaar rollen, zodat ze niet in één stand en niet op steeds dezelfde afstand ten opzichte van de anode blijven. Het gevaar van het niet kunnen leeglopen en het achterblijven van luchtbellen doet zich nauwelijks voor.

- 4.1.3.2 Bij trommel- en vibratorslijpen moeten de slijpsteentjes het wezenlijke oppervlak van het artikel kunnen raken. Voor mechanisch metaalbedekken geldt dat de glasparels het wezenlijk oppervlak makkelijk moeten kunnen bereiken. ‘Blinde’ gaten en nauwe openingen verhinderen de vrije beweging

< 20mm >

Figuur 4-5 Bereikbaarheid van het oppervlak voor een bol van 20mm, volgens de ISO-normen een voorwaarde voor het stellen van een minimum laagdikte-eis. r Straal van scherpe kant Minimaal r ≥ 0,4 mm Raadzaam r ≥ 0,8 mm

Figuur 4-6 Straal van scherpe kant.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

en dus de werking van het slijpproces of metaalbedekkingsproces.

- 4.1.3.3 De artikelen mogen niet in elkaar kunnen haken (kluwenvorming), noch op elkaar kunnen kleven. De artikelen moeten zich, kortom, los van elkaar kunnen bewegen. Door bepaalde vormaanpassingen zoals bijvoorbeeld doordrukkingen, rillen of ribben is het kleven te voorkomen.

- 4.1.3.4 De artikelen mogen geen scherpe kanten of punten hebben, waardoor ze elkaar zouden kunnen beschadigen. Een voordeel is dat scherpe kanten en punten door de trommelbewerking worden afgerond.

- 4.1.3.5 Artikelen met fijne schroefdraad of nauwe passingen zijn niet geschikt voor trommelbewerkingen. Het artikelgewicht speelt hierbij een grote rol, omdat te zware onderdelen bij het over elkaar rollen kunnen beschadigen of vervormen.

- 4.1.3.6 De artikelen moeten zo stevig zijn dat ze tijdens de trommelbewerking niet kunnen vervormen.

4.1.4 Vormgeschiktheid voor corrosiepreventie - 4.1.4.1 Felsverbindingen kunnen tussen de overlappende delen niet van een galvanische deklaag worden voorzien, bovendien zijn felsverbindingen slecht uitspoelbaar. Het verdient aanbeveling vóór het felsen te laten galvaniseren.

De capillaire werking maakt felsverbindingen gevoelig voor spleetcorrosie.

- 4.1.4.2 Bij klinkverbindingen moet in

ongunstig

gunstig

Figuur 4-9 Voorbeelden van vormgeschiktheid voor elektrolytisch aan te brengen metaaldeklagen.

Figuur 4-10 Verzonken boringen ter vermijding van teveel laagdikte op het begin van de schroefdraad.

ieder geval het klinknagelmateriaal edeler zijn dan het grondmateriaal.

- 4.1.4.3 Bij lasverbindingen moet overlapping geheel vermeden worden, aangezien lassen veelal niet dicht zijn waardoor vocht, chemische vloeistoffen en

w

Wijdte / Diepte van verdieping d

W/D ≥ 3

Figuur 4-7 Verhouding wijdte/diepte van verdieping.

d

in verdieping r ≥ 0,25 D voor D ≥ 40 mm r ≥10 mm voor D ≤ 40 mm

Figuur 4-8 Binnenstraal van hoek in verdieping.

4.1.5 Maatvoering voor passingen en schroefdraad Bij ISO-passingen van gaten, pennen en schroefdraad moet rekening worden gehouden met twee keer (bij passing) of vier keer (bij schroefdraad) de dikte (d) van de galvanische deklaag.

In de volgende afleverig: galvanotechnisch verantwoorde keuze van het materiaal. <

Binnenstraal van hoek r

gassen in de overlappingsruimte kunnen binnendringen en eveneens spleetcorrosie kunnen veroorzaken. Nauwe openingen kunnen worden behandeld met een sterk penetrerend conserveermiddel. Het artikel moet gemakkelijk schoongemaakt en schoongehouden kunnen worden.

Meer informatie Het Handboek Galvanotechniek is voor 215,00 te verkrijgen door het per e-mail op te vragen: info@NGO-SBG.nl

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

29

Vestigingsdirecteur Wouter van den Berg toont de Coatinc Technologiebrochure waar een schat aan informatie in staat voor constructeurs en ontwerpers.

Informatiesessie “Constructieve wenken” bij Coatinc Alblasserdam: een win-win-situatie komt voort uit samenwerking en optimalisatie

Overleg maakt het verschil (2) Sinds kort houdt The Coatinc Company (voorheen NedCoat Group en Siegener Verzinkerei, zie ook het voorpagina-artikel in december 2013) informatiesessies voor slimmer ontwerp en betere ketensamenwerking. Daar is nog veel te winnen, want ten eerste is de veiligheid van verzinkers in het geding, maar bovendien worden de eindkwaliteit, een efficiënte productie en CE sterk beïnvloed door het ontwerp van de te verzinken werkstukken. De bijeenkomsten voorzien in een behoefte. De “Informatieavond Constructieve Wenken” van 27 februari, bij Coatinc Alblasserdam, was zozeer overboekt, dat er op 13 maart een herhalingsbijeenkomst belegd moest worden! De volgende informatieavonden zijn 8 mei (poedercoaten, De Meern), 5 juni (anodiseren, Scherpenzeel) en 18 juni (natlakken, Roermond).

Vestigingsdirecteur Wouter van den Berg nam de presentatie voor zijn rekening, waarna de 140 aanwezigen in groepjes van twintig door het bedrijf geleid werden. “Wij verwachten van de klant dat lasslakken en verf van de werkstukken verwijderd zijn. En restanten siliconenspray op materiaal moet je zoveel mogelijk voorkomen, al ontvetten we alles in een bad met een alkalische oplossing bij vijftig graden Celsius.”

Staalsamenstelling De ontwerpaspecten werden tijdens de rondleiding nogmaals volop besproken: hier ging het over een schroefdraad in het chassis van een bus.

30

Na het verzinken (zie kadertekst over het proces) resulteert een zinklaagopbouw die onderin een hoog ijzergehalte heeft, overgaand in een tussenlaag en uiteindelijk een aan het oppervlak zuivere zinklaag.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

“De eerste twee lagen zijn veel harder en slijtvaster dan staal, maar de zuivere zinklaag is zacht. De slijtvastheid bij het hogetemperatuurverzinken is heel hoog”, verwees hij naar het speciale proces dat The Coatinc Company ook aanbiedt.

Voordelen van verzinken bij extra hoge temperatuur zijn ook de pasnauwkeurigheid en het kunnen toepassen van dunnere laagdikten dan de gangbare tachtig micrometer. Dat die tachtig micrometer, die gebruikelijk is bij standaard dompelverzinken bij 450 graden Celsius, zomaar driehonderd kan worden, ligt echter niet aan de verzinker. Zoals Van den Berg later in zijn presentatie zou melden, komt dat door de samenstelling van het staal en dus door beslissingen van ontwerper en/

of inkoper. “Het doorgroeien van de zinklaag komt door een onjuiste hoeveelheid silicium of fosfor, en dan kom je zó aan tweehonderd of driehonderd micrometer laagdikte. Dat is bovendien bros en de stukken breken makkelijk af. We kunnen het bijwerken, maar een mooi resultaat is het niet. Het is omschreven in een technologiebrochure die u meekrijgt. Ook de staalhandel moet goed opletten: wat leveren ze aan u uit.” Hij riep de aanwezigen op vooral ook de documentatie aan andere partijen in de toeleveringsketen bekend te maken. Bij vertrek kreeg iedereen behalve de map met de presentatie ook een fraaie, stevige kartonnen poster mee met de samenvatting.

Ontwerpen voor het eindresultaat Na een bespreking van de corrosiebelastingsklassen uit de conserveernorm ISO 12944 en een verwijzing naar het classificatiesysteem van corrosiviteit van de atmosfeer volgens ISO 9223, volgden dan

de constructieve wenken. Deze zijn van groot belang voor ontwerper, verzinker en eindgebruiker: zowel de bereikte resultaten als de veiligheid aan de zinkpan zijn in het geding. “De constructieve wenken zijn heel belangrijk voor de CE-markering, de NEN-EN 1090 waar we allemaal mee te maken krijgen.” Van den Berg toonde allerlei voorbeelden van hoe “het ideale plaatje” er voor de verzinker en de constructeur uit moet zien.

“Het zink moet erdoorheen kunnen gaan”, lichtte hij een schets van een hekwerk toe waar op diverse plaatsen gaten in het buizenmateriaal zaten. “De lucht moet eruit kunnen gaan. En het materiaal krijgt een groot temperatuurverschil te verduren, dus je moet met de mogelijkheid van kromtrekken rekening houden en snel kunnen dompelen.” Een bekend aandachtspunt is hier de ‘lasvolgorde’ om de spanningen in frames en chassis gunstig te verdelen: door van binnen naar buiten

te lassen. “En we moeten het op kunnen hangen. Iedereen krijgt een poster mee, dat is handig om in de werkplaats op te hangen. Deze dia met het gatenpatroon staat er ook op”, maakte hij de vele belangstellenden alvast een beetje hebberig.

Ontwerpen voor veiligheid Maar ontwerpers moeten niet alleen om marktredenen procesbewust ontwerpen.

Ook voor de veiligheid van de uitvoerende verzinkers is het van belang. “Stel, dat onluchtingsgaatje is niet geboord, wat gebeurt er dan?” bouwde Van den Berg wat spanning op in zijn betoog. Een dia toonde een werkstuk dat half was blijven drijven en dus niet volledig verzinkt was.

“En als hij wél onder gaat, dan kun je een heel vervelende ervaring krijgen: een ontploffing. Dat is een heel risicovolle situatie. Eens kwam er dertig ton zink uit de pan, waarschijnlijk was de centrale paal van een spiltrap niet goed geboord.” Bij de rondleiding zou blijken dat de zinkpan

Verzinken als proces Na het lossen worden de werkstukken van een identificatiecode voorzien en in de uit te voeren werkorders onderverdeeld.

Vaak staan er op een trailer diverse partijtjes, waarvan een deel ook bijvoorbeeld een coating krijgen (‘duplex-systeem’),.

De te verzinken werkstukken worden eerst ontvet in een alkalisch bad van vijftig graden Celsius. Tussen de processtappen wordt steeds gespoeld. De spoelbaden worden op niveau gehouden met regenwater en de bovenste laag grondwater van het terrein. Het is goedkoper, milieuvriendelijker en houdt door de zinkterugwinning ook de bodem schoon. De producten gaan ook door een beitsbad, waarin een zoutzuuroplossing de roest en walshuid verwijdert. Het fluxen, waarvoor in Alblasserdam een rookarme flux wordt gebruikt, gebeurt ook op

vijftig graden. Fluxen bevordert de benatting in de zinkpan en levert een betere hechting op. Een belangrijke stap is het drogen: het voorkomt de vorming van as tijdens het verzinken, en voorkomt zinkspatten, beiden veroorzaakt door restanten fluxvloeistof. En het werkt meteen als een soort voorverwarming, dus dat helpt kromtrekken van staal tijdens de dompeling te voorkomen. Verzinken gebeurt bij 450 graden Celsius, en duurt drie tot twintig minuten, afhankelijk van het materiaal.

Dan volgt alleen nog het afkoelen en eventueel nabewerken, bijvoorbeeld het ‘poetsen’ ofwel wegnemen van flinters zink door met een vijl langs de randen te gaan. Andere bewerkingen zijn of draad optappen of plaatselijk schoonslijpen voorafgaand aan lassen.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

31

Meer informatie In januari verscheen het eerste deel van dit artikel, op basis van de “Bijspijkersessie Constructieve Wenken” bij Coatinc Groningen. Vakblad Oppervlaktetechnieken gaat vanaf jaargang 2014 meer aandacht besteden aan ketenoptimalisatie door bewust ontwerpen, ook op basis van andere bijeenkomsten en met samenvattingen uit publicaties.

Coatinggereed maken van verzinkte werkstukken: alle zinkbramen, verIJffel bewees lang geleden dat staal zich bij uitstek leent voor slank en sterk bouwen. Dan dikkingen, worden Premium afgeveild of geschuurd zodat het ter plaatse wil je als verzinker natuurlijk je eigen torentje… uitgevoerde poedercoaten een degelijk resultaat oplevert. goed afgesloten en afgeschermd is tijdens de dompeling. Maar de schade en het oponthoud zijn enorm als de door de hoge temperatuur snel expanderende lucht, die in een werkstuk opgesloten is geraakt, onderin het bad voor het openklappen van het werkstuk zorgt. Er zijn ook de afgelopen jaren ongevallen met letsel voorgekomen in bijvoorbeeld Polen, Turkije en Nederland, waarbij zelfs een dode te betreuren was.

NEN-EN 1090 en de CE-markering Vanwege de CE-markering en de norm NEN-EN 1090 die in juli 2014 ingaat, wordt het nóg belangrijker om vooraf met deze zaken rekening te houden. Aanpassingen tijdens het productieproces, zoals het bijboren van ophanggaten, betekenen namelijk dat het werkstuk niet meer conform tekening is, en dus niet meer onder CEmarkering valt. Dit geldt voor alle delen van een constructie. “Het doel is de handel tussen EU-landen te bevorderen. Iedereen die onder de NEN-EN-1090 levert, werkt met een conformiteitsverklaring in klasse 1 tot en met 4, afhankelijk van hoe het materiaal ingezet wordt en waarvoor het wordt gebruikt. Je hebt als toeleverancier een FPC: Factory Producton Control, zodat je alles onder controle hebt en altijd alles kan herleiden. Voor ons als thermisch verzinker is de CE niet van toepassing, want wij maken geen producten: wij zijn een industriële dienstverlener. Maar het is wel onderdeel van het proces van de staalconstructeur. Wij verzinken materiaal volgens ISO 1461 (‘Door thermisch verzinken aangebrachte deklagen op ijzeren en stalen voorwerpen - Specificaties en

32

beproevingen’ – red.), zijn gecertificeerd volgens ISO 9001 en werken onder DASt 022 (‘Thermisch verzinken van stalen draagconstructies – red.) voor werk dat naar Duitsland gaat. Dat is dan voor risicoklasse 3 en 4 (bijvoorbeeld stations en winkelcentra – red.). Klanten moeten aangeven of het materiaal onder CE valt of niet, en in welke risicoklasse. Construeren gaat volgens ISO 14713-2 (Richtlijnen en aanbevelingen voor de bescherming van ijzer en staal in constructies tegen corrosie - Zink deklagen - Deel 2: Thermisch verzinken – red.). We hebben voorbeelden in de print die u meekrijgt”, werd weer op het ‘lesmateriaal’ gewezen. “Gaatjes bijmaken in de constructie betekent dat je eerst gaat overleggen met de producent, en u als constructeur moet kijken of het nog wel past. Dan moeten wij een foto maken en na goedkeur van u nadat u weer CE gecontroleerd heeft, pas het gaatje boren.

Het mooiste is als spullen bij ons komen als het goed verzinkbaar is. Dan kan het proces doorgaan zonder stop en hou je de normale levertijden. En als een las losgegaan is, dat gebeurt wel eens, mogen wij het niet vastlassen. Die gecertificeerde lassers werken bij u, niet bij ons.”

Bij de rondleiding kreeg iedereen vervolgens een kijkje in de keuken van het thermisch verzinken, van productnavolgbaarheid, via de dompelprocessen tot en met de nabewerkingen. Het aloude ‘bezint eer ge verzinkt’ werd zo op indrukwekkende wijze aan de constructeurs en ontwerpers overgedragen. Ze hadden genoeg indrukken opgedaan, die ze eerst even met een kleine versnapering konden laten bezinken. <

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Wie het uit de eerste hand wil horen, is welkom bij de volgende informatieavonden, ontvangst 17:00 u.: - Donderdag 8 mei, Informatieavond “poedercoaten”, bij Coatinc De Meern; - Donderdag 5 juni, Informatieavond “anodiseren”, bij Coatinc Anox; - Woensdag 18 juni, Informatieavond “natlakken”, bij Coatinc Roermond. www.coatinc.com www.coatinc-events.com

Voordelen opdrachtgever - Door in de ontwerpfase al rekening te houden met de thermische dompelprocessen, wordt oponthoud in de doorlooptijd of zelfs weigering van materialen voorkomen; - Door in de ontwerpfase al rekening te houden met de thermische dompelprocessen wordt verlies van werkstukken door scheurvorming en kromtrekken voorkomen; - Door in de ontwerpfase al rekening te houden met het ophangen van de werkstukken kan efficiënter en kostenbesparend gewerkt worden; - Door ontwerpen met oog voor alle betrokken maakprocessen, hoeft er geen wijziging ten opzichte van de oorspronkelijke tekening gemaakt te worden, en blijft de conformiteitsverklaring zoals bedoeld in NEN-EN-1090 (CE-markering) geldig.

Voordelen eindgebruiker - Door goede in- en uitloop van zink en goede ontluchting zal een volledige onderdompeling voor een robuuste corrosiebescherming zorgen zonder zwakke plekken.

- Als alle processtappen rekening met elkaar houden, resulteert uiteindelijk een kosteneffectievere productie.

www.kika.nl Giro 8118

Innovatieve metaalvoorbehandeling met Decorrodal ®

Decorr od ® Dunnela al ZT-serie ag tech nologie

Kenmerken: • Fosfaatvrij • Vanaf kamertemperatuur toepasbaar • Goede lakhechting • Minimale slibvorming • Nano keramisch Kluthe Benelux BV Postbus 312 • 2400 AH Alphen aan den Rijn NL T +31 (0)172 51 60 00 • F +31 (0)172 43 94 94 E info@kluthe.nl • I www.kluthe.nl

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

33

gespot Sinds januari 2014 brengt vakblad Oppervlaktetechnieken de rubriek Gespot, een combinatie van de voormalige onregelmatig verschijnende subrubrieken Gelezen, Gezien, en Gehoord, met samenvattingen uit de vakliteratuur, besprekingen van televisieuitzendingen of losse congreslezingen, als aanjager voor het volgende evenement of inspelend op het thema van die maand. Met korte verwijzingen kan de lezer zich snel oriënteren.

En als een titel, congres, televisieserie of webstek vaak naar voren komt, weet de lezer waar hij/zij voortaan terecht kan voor het rechtstreekse en volledige verhaal. Het beste blijft natuurlijk: zelf abonneren op de in deze rubriek aanbevolen collega-vakbladen en de evenementen bezoeken waar de vakgenoten samenkomen.

TSC: onderhoudsvriendelijke thermisch gespoten coating Lezing: “Wanneer biedt een coating een goede corrosiebescherming?”

Spreker: Henk Ras, Exova, www.exova.com Evenement: Corrosion Alliance “Omgaan met het multidisciplinaire karakter van corrosie”, 27 november 2013, Hoeven Organisatie: Technotrans, Corrosion Alliance www.corrosioncontrol.nl Volgend evenement: Omgaan met het multidisciplinaire karakter van corrosie, 27 maart 2014, 14.00 – 17.00 u; Beurs Maintenance Antwerp/ Pumps & Valves, inclusief lezing van Henk Ras, “Wanneer biedt een coating een goede corrosiebescherming?”

Entree is gratis, reserveren noodzakelijk.

“Ik ga niet over TSA praten,” verwees Ras naar Thermally Sprayed Aluminium, kortweg Thermal Spray Aluminium. “Een epoxycoating is ook niet een airless-epoxy.

Ik ga het hebben over TSC: Thermal Spray Coating. En ik noem het een coating, want het is vloeibaar bij het aanbrengen,” kwam hij de Engelse taal tegemoet, waarin elke deklaag, metallisch of organisch, een coating genoemd wordt. “Maar het is geen verf, dus het kan niet in kleine gaatjes komen. Het constructieve voorwerk is dus heel belangrijk: verborgen hoeken, gaten, moeten evenals rechte stukken óók goed gestraald kunnen worden.” Een bekende

34

De jaarlijkse dag van de Corrosion Alliance, hier 27 november in Hoeven, biedt de aangesloten bedrijven gelegenheid zich na de merkneutrale technische lezingen te presenteren op de stand.

uitspraak in de metalliseerwereld is dat er drie dingen van belang zijn voor het eindresultaat: stralen, stralen en stralen. Maar de applicatie van de deklaag vergt ook het nodige vakmanschap. “Een corrosiesysteem kan heel goed zijn, maar is ook maar zo goed als het aangebracht is.”

Eén van de grootste problemen in de industrie is corrosie onder isolatie, bekend onder de Engelse afkorting CUI. “Is er een oplossing voor?”, vroeg Ras zich hardop af.

“Jazeker: TSC. Je kunt er een onderhoudsvrije levensduur van 35 tot 40 jaar mee verkrijgen. Is dat een fabeltje?”, haakte

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

hij in op de congresopzet dat er tussen de lezingen steeds een Fact or Fiction discussiepunt met het publiek uitgewerkt werd.

“Nee, niet meer, het is wel degelijk waar.

De aluminiumdraad of het aluminium/zink of puur zink die wordt opgespoten, heeft afhankelijk van de omgeving en belasting 35-40 jaar lang zijn beschermde werking op constructiestaal.” Diverse applicatiemethoden zijn voor handen, zoals het spuiten middels het gas- en zuurstofsysteem en spuiten met een vlamboog. “Kijk welke voor u de beste is. Blijf bedenken: het is geen verf, en je moet overal goed bij kunnen.” Een beetje bijplekken op lastig

Met zijn kenmerkende levendige presentatiestijl zette Henk Ras (Exova) de schijnwerpers op thermisch gespoten deklagen.

toegankelijke stukjes of vooraf wat voorzetten plaatsen, is geen optie, wil hij maar zeggen.

De applicateur moet de aangebrachte banen gespoten metaal naadloos op elkaar aan laten sluiten; het is een secuur werkje.

Er worden ook hoge eisen aan de ondergrond gesteld. “Er mag geen zout en geen stof op het staal zitten, en je moet de juiste ruwheid en juiste reinheid hebben. Eigenlijk zijn dat de standaard-eisen bij een organische coating, maar voor het aanbrengen van een TSC-laag is het nog vele malen belangrijker. Dus de controle erop is ook vele malen belangrijker,” wil hij als coatinginspecteur natuurlijk benadrukken.

“Een bijkomend voordeel is dat bij het niet juist voorbehandelen de TSC-gespoten laag er vanzelf afvalt.”

De toepassing in Europa staat eigenlijk nog maar in de kinderschoenen. “In Amerika, het land van de onbegrensde mogelijkheden, wordt het al vijftig of zestig jaar toegepast. Staalbouwconstructies, betonconstructies en de halve marinevloot hebben aan de buitenkant TSC-lagen. Daar is wél een track record van meer dan veertig jaar. Wij zien het vooral bij vaten, pijpen en constructies. Opdrachtgevers zijn er steeds meer van overtuigd dat het een oplossing kan zijn voor het probleem van terugkerend onderhoud, Corrosie onder Isolatie en bescherming van de buitenzijden. Het wordt vaak gevolgd door een verfsysteem.”

Vervolgens ging hij in op de hechtingstesten; hoe kan het ook anders voor een inspecteur. Als een hechttest faalt, moet het spuitwerk wel over. Hechtingstesten zijn destructieve testen, dus niet op het object zelf maar door een testplaat te laten meelopen met wat en hoe er behandeld wordt.

Er wordt vooraf afgesproken welke testen erbij uitgevoerd moeten worden. Voor inspectiewerk zijn opleidingen nodig, maar het is ook voor de applicateur en het applicatiebedrijf eigenlijk een must zich te laten certificeren.” Als gecertificeerd NACEinspector (zie het artikel “Vertrouw maar controleer” elders in deze editie) heeft hij dat schaapje uiteraard op het droge. Om te kunnen werken met de meest voorkomende normen op het gebied van TSC, zoals de ISO 14918 en ANSI AWS C2.16-92, is het voor alle partijen belangrijk goed beslagen ten ijs te komen. “Zorg ervoor dat die

applicateur weet wat hij doet. Wij brengen het niet aan als Exova, wij controleren het alleen maar. Wij waarborgen de kwaliteit.

De meeste van onze inspecties worden uitgevoerd door NACE Level 3 Inspectors, in de corrosie-inspectiewereld is dat een van de hoogste graden voor het inspectiewezen,” kon hij als Level-3 gecertificeerd NACE-inspector natuurlijk niet nalaten op te merken.

Diverse vragen kwamen op, zoals: hoe repareer je de deklaag na beschadiging?

“Gewoon, door er na aanstralen wat metaal bij te spuiten. Het is bij uitstek geschikt om op locatie te gebruiken, dat gaat perfect.” Tot welke gebruikstemperatuur is het toepasbaar? “Aluminium smelt bij ongeveer 600 graden, dus bij alles daaronder is het toepasbaar, zeg maar 550 graden.”

Wat heeft de opdrachtgever hier aan?

- Door een onafhankelijk inspectiebureau in te schakelen, worden tijdens het applicatieproces de deelstappen, zoals ondergrondvoorbereiding, op een onafhankelijke wijze gecontroleerd en wordt de vereiste kwaliteit gewaarborgd.

Wat heeft de eindgebruiker hier aan?

- Metallische deklagen hebben – mits goed aangebracht – doorgaans een veel langere onderhoudscyclus/levensduur dan organische deklagen.

- Desgewenst is de metallische beschermlaag te combineren met een esthetische coating, die meestal een kortere onderhoudscyclus zal hebben, maar wel weer een veel betere hechting op een gespoten metallische laag heeft dan op een andere ondergrond.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

35

Wederzijdse versterking door grensoverschrijdend samenwerken

Op zoek naar samenwerkingspartners Het Enterprise Europe Network, actief in 44 landen, is gericht op brede ondersteuning van het MKB bij internationale samenwerking op commercieel, onderzoeks- en technologiegebied. Sinds kort valt Enterprise Europe Network onder RV: de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, waarin AgentschapNL opgegaan is. Bij deze organisaties staan adviseurs klaar die bedrijven helpen bij het vinden van zakenpartners in de landen van het netwerk, en zelfs daarbuiten.

Meer informatie Voor vragen over internationale betrekkingen is Enterprise Europe Network bereikbaar onder nummer 088-444 0 777.

Voor meer informatie over het dienstenpakket wordt verwezen naar www.EnterpriseEuropeNetwork.nl.

Reageren op de hier vermelde technologieaanbiedingen en -verzoeken kan bij: Tom Reijn tel.: 088-602 52 99 tom.reijn@RVO.nl www.enterpriseeuropenetwork.nl

Noot van de redactie: Hieronder volgen de titels en samenvattingen van enkele partnerverzoeken en -aanbiedingen uit de database van Enterprise Europe Network NL. De redactie neemt geen verantwoording voor de voorgestelde oppervlaktebehandelingsconcepten, uitspraken aangaande levensduurverwachtingen, accuraat gebruik van bepaalde vakterminologie voor de betreffende toepassing en dergelijke. De verstrijkdata zijn indicatief: doorgaans kan enkele weken later nog gereageerd worden.

Enterprise Europe Network is samen met het voormalige AgentschapNL ge誰ntegreerd in de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland RVO. Op de Materials Vakbeurs, die het Mikrocentrum op 16 en 17 april houdt te Veldhoven, heeft RVO een gezamenlijke stand (nummer 61) met de Bond voor Materialenkennis.

36

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Vacuüminstallatie voor ion-plasmacoating met een hybride reactor, bestaande uit een plasmaboog-gedreven versneller en een heliconplasmabron Aanbieding uit Russische Federatie, Referentie: 11 RU 86FG 3KUW, geldig tot 13-03-2014 Samenvatting Een R&D-instituut in Moskou ontwikkelde een ion-plasmacoating-installatie met twee plasmabronnen: een plasmaboog-gedreven versneller (plasma arc-driven accelerator, PAA) en een helicon-plasmabron (helicon plasma source, HPS). Coatingmaterialen worden gevormd in de PAA en overgedragen in de vorm van een geladen component.

De helicon-bron activeert het proces op het substraatoppervlak. Zo worden hoge-prestatiecoatings verkregen. Het instituut zoekt partners voor de verdere ontwikkeling, het testen van nieuwe applicaties en aanpassing aan specifieke behoeften.

Beschrijving partnerverzoek De installatie levert de toepassing van metaal-, oxide- en nitride-functionele coatings met verbeterde fysische en technische kenmerken, van metalen tot diverse thermolabiele materialen (kunststoffen, enzovoort). Coatings kunnen uit één of meer componenten bestaan en één- of meerlaags zijn. Unieke eigenschappen van de coatings worden verkregen door de wisselwerking van de twee plasmabronnen: PAA en HPS. PAA levert een hoge dichtheid en ionenenergie van het coatingmateriaal. De helicon-bron activeert de processen op het substraatoppervlak. Deze twee plasmabronnen bevinden zich in dezelfde werkkamer.

De belangrijkste kenmerken van de installatie - Een hoge hechting en dichtheid van de coating, nabij de dichtheid van het basismateriaal, worden bereikt door de hoge energie (150 eV) en plasma-iondichtheid (tot 20-30 mA/cm) van het coatingmateriaal.

- Het ontwerp van de werkkamer, bestaande uit de PAA en HPS, maakt sequentiële realisatie van diverse technologische processen in een enkele vacuümcyclus mogelijk zonder de kamer te unsealen. Bijvoorbeeld, tijdens koolstof-nanostructuurvorming kan de volgorde als volgt zijn: hechtende lagen worden gelegd; katalytische nanoclusters worden toegepast; reguliere koolstofnanostructuren worden gevormd op de katalytische nanoclusters (‘nanograss’, ‘nanotubes’).

Innovatieve aspecten - Toepassing van hoogwaardige coatings op metalen en isolatoren op de bedrijfstemperatuur van de verwerkte producten, beneden 180°C. Toepassing op thermolabiele materialen mogelijk.

- Bij het werken met kathodes van laagsmeltende materialen met een lage thermische geleidbaarheid is het mogelijk om hoogwaardige coatings te verkrijgen met een minimum van microdruppel-fractie.

- Vorming van katalytische nanoclusters bij lage temperaturen.

- Vorming van regelmatige koolstofnanostructuren en katalytische nanoclusters

in een enkele vacuüm-technologische cyclus binnen dezelfde installatie.

Stadium van ontwikkeling Patent(en) aangevraagd maar nog niet toegekend.

Marktapplicatiekernwoorden - Printplaten; - Wegwerpproducten; - Speciality-/prestatiematerialen: producenten en verwerkers; - Overige industriële apparatuur en machines; - Hardware, sanitair-accessoires.

Gewenste samenwerkingsvorm Type partner gezocht: industriële, onderwijs- en onderzoeksorganisaties, micro-/nano-elektronica, radio-elektronica. Specifiek werkterrein van de partner: ontwikkelaar van technologische processen van plasmacoating van materialen en lagen op verschillende gebieden van de industriële productie, inclusief de productie van micro-/nanoelektronica, producent van industriële en onderzoeksapparatuur op het gebied van materiaalkunde. Taken die door de partner moeten worden uitgevoerd: technologische samenwerking en gezamenlijke aanpassing aan specifieke behoeften; gezamenlijke ontwikkeling van het technologisch proces met behulp van de installatie, voor specifieke taken en coatingtoepassingen voor verschillende doelen.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

37

Luchtreinigingssysteem – multifunctionele fotokatalytische beschermende coating Aanbieding uit Tsjechië, Referentie: 11 CZ 0746 3L3O, geldig tot 06-03-2014 Samenvatting Een klein Tsjechisch bedrijf heeft een slimme en zeer efficiënte luchtreiniger ontwikkeld en gepatenteerd, gebaseerd op het principe van een fotokatalytisch effect met watersuspensies van de fotokatalytische titaandioxide en anorganische bindmiddelen. De fotokatalytische coating wordt geactiveerd door ultraviolette straling en schakelt de organische microdeeltjes van kankerverwekkende stoffen, virale en bacteriële moleculen uit. Het bedrijf is geïnteresseerd in een licentieovereenkomst en technische ondersteuning.

Beschrijving partnerverzoek Industriële en uitlaat-emissies, organische verontreinigingen uit kunststoffen en vele andere stoffen om ons heen zijn een bedreiging voor de gezondheid van de mens en verlagen de kwaliteit van ons milieu. Volgens de Verenigde Naties wordt meer dan 15% van de chronische ziekten veroorzaakt door een slechte luchtkwaliteit. Hoge percentages allergieën, besmettelijke infecties, slechte geuren of verdonkering van gevels zijn een paar voorbeelden van de effecten van vervuilde lucht. De mens wordt gedwongen zichzelf te beschermen. Een spannende mogelijkheid daarbij is het gebruik van fotokatalytische coatings.

Titaandioxide (TiO2) nanodeeltjes van 100 nm zijn een zeer perspectiefrijk materiaal met unieke eigenschappen voor de productie van materialen voor fotokatalyse, cosmetische toepassingen en katalytische structuren. De zelfreinigende fotokatalytische coating is een zeer efficiënt storingsvrij luchtfilter.

Nadat de suspensie is toegepast, creëert het een ongeveer 5-10 micron dunne film. De film wordt geactiveerd door daglicht of een andere UV-bron en ontleedt

38

verontreinigingen op het oppervlak. Kleine concentraties van organische vervuiling die met het verlichte oppervlak van TiO2 in contact (botsing) komen, zullen reageren met het zuurstof producerende water, met kooldioxide en met andere minerale verbindingen. In geval van lichttekort kan UV worden gewaarborgd door stand-alonebronnen met voor de gezondheid veilige frequenties, zoals UV-lampen.

De werkzame stof van de titaandioxidesuspensie is een gangbaar pigment dat overal rondom ons voorkomt (papier, verven, kunststoffen, slagroom, brood). Het geeft geen risico voor de gezondheid. De efficiëntie van de fotokatalytische coating is niet tijdsafhankelijk. Bij mechanische schade kan de laag worden hersteld door de suspensie opnieuw aan te brengen.

Innovatieve aspecten Fotokatalytische coatings met nanodeeltjes TiO2 vertegenwoordigen de volgende generatie van fotokatalytische producten die in aanmerking komen als luchtreinigingssystemen. De samenstelling is vrij van organische stoffen, silicaat en siliconen en toont 10-100 maal hogere rendementen voor vuilverwijdering en bacteriedoding dan andere fotokatalytische verven en toplagen die momenteel op de markt zijn.

Stadium van ontwikkeling Patent(en) aangevraagd maar nog niet toegekend.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Marktapplicatiekernwoorden - Overige chemicaliën en materialen (niet elders geclassificeerd); - Overige vervuiling en recycling; - Overige constructie- en bouwproducten.

De fotokatalytische coatings worden momenteel vooral gebruikt voor luchtreiniging in: - Huishoudens (verwijdert rook en geurtjes, helpt bij allergieën en astma, creëert een gezonde, hygiënische omgeving); - Ziekenhuizen: tbc-sanatoria (beschermt patiënten en personeel), oncologie (helpt om infecties tijdens de chemotherapie te vermijden); - Stedelijke agglomeratie (efficiënt luchtreinigingssysteem tegen verkeers- en industrievervuiling); - Biolaboratoria; - Industrie (kunststoffabrikanten, voedselproducenten, biogasstations); - Veehouderij; - Constructies: gevelbeschermende, zelfreinigende, luchtzuiverende coating.

Gewenste samenwerkingsvorm Type partner gezocht: industrie. Specifiek werkterrein van de partner: verffabrikant en -distributeur. Taak die door de partner moet worden uitgevoerd: product onder licentie fabriceren en het product op de markt lanceren.

Nanotechnologie-coatingoplossingen voor een verbeterde reinheid en hygiëne Aanbieding uit Finland, Referentie: 11 FI 30I2 3KR9, geldig tot 16-03-2014 Samenvatting Een Fins nanotech-bedrijf biedt oplossingen voor een betere reinheid en hygiëne met zijn gepatenteerde antibacteriële en antivirale nano-oppervlaktetechnologie. De technologie is gebaseerd op nano-TiO2, die als een katalysator werkt met behulp van licht als energiebron om oppervlakken vrij te houden van onzuiverheden. Het materiaal is nietgiftig en bestaat uit goedkope grondstoffen. Het bedrijf is op zoek naar fabrikanten voor toepassing van de technologie en samenwerkingspartners, waaronder R&D-samenwerking en EU-projecten.

Beschrijving partnerverzoek Vervuiling van oppervlakken, algen, mos en bacteriegroei zijn veelvoorkomende problemen in het dagelijks leven die ongemak veroorzaken, het niveau van hygiëne verlagen en de levensduur van producten verkorten. Regelmatige reiniging vereist arbeid en betekent kosten, bijvoorbeeld bij het schoonmaken van gevels en bij oppervlaktereiniging in de voedselverwerking en gezondheidszorg.

Toepassingen die op hetzelfde principe zijn gebaseerd, zijn al beschikbaar in zelfreinigend vensterglas, waarbij (vacuüm-gebaseerde) chemical vapor deposition-instrumentatie is vereist.

De nanocoating wordt bereid uit een nagenoeg transparante vloeistof, die een sterke chemische binding met het gecoate oppervlak vormt. De gepatenteerde technologie kan worden gebruikt in de coating van de meeste anorganische materialen, waaronder metalen, keramiek, glas, beton en bepleistering.

Hierdoor blijven gecoate oppervlakken vrij van bacteriën, virussen en andere

organische verontreinigingen. De coating heeft geen vastgestelde neiging tot resistentievorming.

Het bedrijf is gespecialiseerd in deze nanomaterialen en biedt zijn klanten een betrouwbare hightech expertise. De technologie kan worden gebruikt in zeer effectieve geïntegreerde antibacteriële en antivirale oplossingen, waarbij de energiebron voor de katalysator een UV-lamp is, geïntegreerd in het product.

De fotokatalytische activiteit van halfgeleider-oxidematerialen vloeit voort uit de overgang van een elektron van een valentie-elektronbereik naar een geleidingsbereik. Dit gebeurt wanneer een UV-foton het oppervlak raakt en energie aan de katalysator geeft. In de elektronische transitie worden elektron-gatparen gevormd, die met geadsorbeerd water of rechtstreeks met organische moleculen reageren. In de reactie met water worden vrije radicalen gevormd, vooral O22- en OH-ionen, en zij zijn efficiënte oxidanten van organisch materiaal. De fotokatalysator wordt niet verbruikt in de chemische reactie. De radicalen reageren met organische verontreinigingen, breken hen af in kleinere delen, kooldioxide en water.

Het bedrijf maakt zijn gepatenteerde coating op maat om aan de specificatie van het klantproduct te voldoen, en helpt bij het selecteren van de optimale coatingmethode om deze zo kosteneffectief en compatibel mogelijk met de huidige productiemethode van de klant te maken.

Huidig en potentieel domein van toepassing: oplossingen voor een betere hygiëne door de levensduur van bacteriën en virussen op gecoate oppervlakken aanzienlijk

te verlagen, bijvoorbeeld van sanitair, gezondheidszorginstrumenten, speelgoed en decoratieve objecten; verbeterde reinheid (bijvoorbeeld zelfreinigende gevels); verlaging van het niveau van resterende bacteriën in afvalwater; verlenging van onderhoudsinterval in filtersystemen; en verlaging van de concentratie van hormonen (bijvoorbeeld natuurlijk oestrogeen) in afvalwater.

Stadium van ontwikkeling Beschikbaar voor demonstratie, geheime kennis.

Marktapplicatiekernwoorden - Chirurgische instrumenten en apparatuur; - Speciality-/prestatiematerialen: producenten en verwerkers; - Speciality-metalen (inclusief processen voor het werken met metalen); - Keramiek.

Gewenste samenwerkingsvorm Licentieovereenkomst, financiële overeenkomst, productieovereenkomst, technische samenwerkingsovereenkomst. Type partner gezocht: het bedrijf is op zoek naar fabrikanten die de technologie willen toepassen en naar samenwerkingspartners, waaronder R&D-samenwerking en EU-projecten.

Specifiek werkterrein van de partner: fabrikanten van bouwmaterialen, fabrikanten van afvalwaterzuiveringsinstallaties, fabrikanten van sanitair, waaronder tegels, badkuipen en waterkranen. Taak die door de partner moet worden uitgevoerd: gezamenlijke ontwikkeling van technologie, aangaan van licentie- en commerciële overeenkomsten.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

39

Nieuwe shotpeening-technologie en -installatie voor keramiek en metalen met zeer harde oppervlaktelagen Aanbieding uit Polen, Referentie: 11 PL 61AJ 3L3Z, geldig tot 21-03-2014 Samenvatting Een Pools instituut heeft een shotpeening-technologie en -apparaat ontwikkeld voor keramiek en metalen met zeer harde oppervlaktelagen. Deze oplossing verlaagt de kosten van het shotpeening-proces en verbreedt het proces naar harde materialen, zoals keramiek en staalsoorten met hoge hardheid. Het proces wordt gekenmerkt door vermindering van de vereiste shots.

Het instituut is op zoek naar een licentieovereenkomst, technische samenwerking en gezamenlijke verdere ontwikkeling, een joint venture-overeenkomst of een commerciële overeenkomst met technische ondersteuning.

Beschrijving partnerverzoek In vergelijking met de bekende processen markeert de technologie een 200 tot 250 keer sterkere daling van de benodigde hoeveelheid shots (en het mogelijke gebruik van dure shots zoals gesinterde carbiden van wolfraam of lagerkogels), een 50 maal sterkere daling van het vereiste drukniveau (zelfs tot 0,05 MPa), en het gebruik van poeders (ook in de vorm van vloeibare oplossing).

Daarmee worden de exploitatiekosten van het shotpeening-proces verlaagd en zijn toepassingsgebied verbreed naar harde materialen, zoals keramiek, hoge-hardheidsstaal en staalelementen die met harde PVD- en CVD-lagen zijn gecoat.

Basisideeën van de technologie: bewerkt oppervlak wordt geplaatst aan de binnenkant van het bovenste deel van de gesloten werkkamer, wordt behandeld ‘vanaf de onderkant’ door een sterke stroom met een mengsel

40

van lucht en shot, shot valt na realisatie van het werk naar beneden vanwege de zwaartekracht en mengt zich dan opnieuw met de luchtstroom, het mengproces van deeltjes (verkruimeld shot of poeder) met luchtstroom volgt in onderste deel van werkkamer, luchtstroom en shots hebben verticale richting ‘van beneden naar boven’ en bovendien wordt een stroom in gecirculeerde beweging gebracht, de meest winstgevende beweging op een kegelvormig oppervlak.

Het is mogelijk om extra poeders van bepaalde chemische elementen die het behandelde oppervlak verfijnen in de werkkamer te brengen, ook in de vorm van vloeibare oplossingen.

De afname van de benodigde hoeveelheid shot maakt het gebruik van dure lagerkogels en andere dure shots mogelijk, bijvoorbeeld gesinterde carbiden van wolfraam.

Innovatieve aspecten - Aanzienlijke verkorting van terugweg van shot naar circulatie; - 200 tot 250 keer minder shots nodig; - 50 keer sterkere daling van het vereiste drukniveau (zelfs tot 0,05 MPa); - Gebruik van poeders, ook in de vorm van vloeibare oplossing.

Stadium van ontwikkeling Patenten toegekend.

Marktapplicatiekernwoorden - Speciality-/prestatiematerialen: producenten en fabrikanten; - Speciality-metalen (inclusief processen voor het werken met metalen); - Keramiek.

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

De Metal Finishing News houdt eind april shotpeenworkshops in Oosterhout. zie de aankondiging voorin deze editie in de Kort Nieuws.

Gewenste samenwerkingsvorm Type partner gezocht: industrie. Specifiek werkterrein van de partner: keramiek, metalen, werken met oppervlaktelagen van hoge hardheid. Taak die door de partner moet worden uitgevoerd: aangaan van licentieovereenkomst, technische samenwerking en gezamenlijke verdere ontwikkeling, joint venture-overeenkomst, commerciële overeenkomst met technische ondersteuning.

terugblik

Multitasken “Alles heeft met alles te maken, sprak de composthoop.” Het is een van mijn favoriete uitspraken, terwijl ik zeker geen holist ben.

Dan wordt het erg filosofisch.

Vanwaar deze wat schimmige openingszet? Ik krijg wel eens de vraag hoe ik het allemaal in een week pas: twee vakbladen (deze en een kwartaalblad in de maintenancesector), drie bestuursposten (eentje slapend maar die ontwaakt dit najaar, in vol galop en met een grote opwaaiende poedercoatingwolk), hogeschoolcolleges en zelfs een moderniseringstraject erbij, en wat klusjes tussendoor zoals een collumpie of een lezinkie, de denktank van het corrosiecongres, enzovoort.

Eigenlijk is het heel simpel. Ten eerste: wees waar de actie is. Op vakevenementen spreek je iedereen en hoor je alles. En bezoek veel bedrijven, ik heb er een stuk of tien gedaan de afgelopen twee maanden, al vooruitlopend op toekomstige edities. En wees sterk in de combi: treinreizen leveren laptoptijd op, en je houdt het thuisfront aan boord door kampeerweekendjes aan afgelegen bedrijfsbezoeken te knopen. Zo ontwaakten we aan de Maas en fietsten we langs een rij auto’s de parkeerplaats van de Brabanthallen op, voor de Surface 2012. In oktober hetzelfde recept. ’s Avonds de koetjes in bad zien gaan, ja je leert nog wat over natuurlijke koeling bij de melkproductie ook!

De Hannover Messe heeft zelfs een camping bij de voordeur, waarvoor ik destijds figuurlijk de eerste paal heb geslagen met de bandensporen van mijn kampeerbus. Er stonden toen trouwens ook wel standhouders op het gras, hoor. Maar nu moet je achter een slagboom bijna twintig piek per dag ophoesten en is er een douche. Belangrijker: het luchtvaartmuseum is er vlak naast.

Trouwens, Duitslands nieuwste grote beurshal, die van Stuttgart, heeft direct al een kampeerplaats erbij gezet. Die Hollanders met die Wohnwagen, je kan het maar beter vooraf incalculeren! Wel geinig dat je lopend naar je werk gaat, terwijl vakgenoten dan al vaak een uur reistijd en honderdvijftig piek uit hun mouw geklopt hebben. Per overnachting ja, zit je zó aan! Zeker bij een beurspiek.

Dus dat kan beter, zie foto.

Nu gaat ú natuurlijk ook vakbladen maken en colleges geven. Néé toch!

Ja, niets weerhoudt u er nog van het mooiste beroep in de coatingindustrie op te pakken.

Nou ja, moet je wel even over het juiste rollende materieel beschikken. Pas liet ik me ophalen van een station en werd door de directeur van deze vakgenoot op een ander station afgezet. Lekker ritje hoor, maar géén kampeerbus, heh. Dan blijft het toch een beetje improviseren.

Middenin de meest zomerse maartweek krijg ik alsmaar meer zin in die evenementen. Je moet zijn waar de actie is.

En al die bagger onder de tafel op het corrosiecongres in Antwerpen? Tsja, wel aan werkschoenen voor het bezoek aan de scheepswerf gedacht, maar niet aan aparte campingklompen. Is één keer het vrouwtje er niet bij…

Nou ja, eind van de maand zit ik wéér in Antwerpen, waar bijgaande foto genomen is op havencamping de Molen. Voor de Pumps & Valves waar de Corrosion Alliance zijn geweldige corrosiedag van eind november herhaalt. Mocht de schoonmaakploeg denken: dit was toch een jasje-dasje-bijeenkomst, waar komt die bagger dan vandaan…

Alles heeft met alles te maken. Sprak de composthoop.

Edward Uittenbroek, hoofdredacteur Oppervlaktetechnieken.

Oppervlaktetechnieken@CoatingKennisTransfer.com www.Oppervlaktetechnieken.com

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

41

Brancheregister Uw bedrijf in het brancheregister? Voor een standaardvermelding van 3 regels in één rubriek betaalt u per jaar slechts 3 330,-. Bij plaatsing logo in full colour per jaar 3 305,ongeacht het aantal rubrieken. Voor informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Vincent IJff, tel: 070 399 00 00 / vincent@jetvertising.nl

advies projectbureau / oppervlaktebehandeling- / coatingindustrie

afvoer gevaarlijk afval

anodiseer (ophangrek.)

MEPACO B.V. tel. 071-5892863

B & B Coating Techniek tel. 053-4357707 www.bb-coating-techniek.nl

Vecom Metal Treatment BV tel. 010-5930299, fax 010-5930225 vmt@vecom.nl, www.vecom.nl

afzuiginstallaties

Schröder Plating Service tel. 0546-681170, fax 0546-681003

bakken, kunststof C.K.B.Boxtel tel. 0411- 682939

beitsen/passiveren

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

anodemanden (titaan)

MEPACO B.V. tel. 071-5892863

Ploum Engineering tel. 0412-630097 Fax 0412-645019 www.ploumengineering.nl info@ploumengineering.nl

Schröder Plating Service tel. 0546-681170, fax 0546-681003

anoden (titaan)

Chemetall B.V. Tel. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com

Haug Chemie Benelux b.v.b.a. tel. 06-4233 3660 info@haugchemie.be www.haugchemie.be

adviesbureaus energiebesparing MAGNETO Special Anodes BV tel. 010-2620788, fax 010-2620201 www.magneto.nl

Mavom BV tel. 0172-436361, fax 0172-420310 info@mavom.nl / www.mavom.nl

anodezakken Van Beek Ingenieurs BV tel. 026-3127000, fax: 026-3515117 info@vanbeek.com, www.vanbeek.com

Afvalwaterbehandelinginstallaties

Ondeo Industrial Solutions BV tel. 077-3231231, fax 077-3231230 verkoop@ondeo-is.com www.ondeo-is.com

De Veer Plating Supplies - Den Bosch tel. 06 5433 8904, www.deveerps.nl

Industrihängare K AB tel. +46 371511685, fax. +46 37114996 www.industrihangare.com order@industrihangare.se

brandwerende / brandvertragende coatings

Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com

HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings BV tel. +31 (0)10 24 373 99 88 m. +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

chemicaliën/opp. beh.

Chemetall B.V. Tel. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com

Sir John b.v. tel. 0182-396931 fax 0182-396937 info@sir-john.nl, www.sir-john.nl Haug Chemie Benelux b.v.b.a. tel. 06-4233 3660 info@haugchemie.be www.haugchemie.be

anodiseren (afdekmaterialen) Vecom Metal Treatment BV tel. 010-5930299, fax 010-5930225 vmt@vecom.nl, www.vecom.nl HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co

beschermkapjes, pluggen, tape

C&T Technics tel. 0413-331083, fax 0413-331195 info@ct-technics.nl www.ct-technics.nl

anodiseer (installaties) EnviroChemie bv tel. +31 (0)23 542 69 13 fax. +31 (0)23 542 69 14 sales@enviro-chemie.nl www.enviro-chemie.nl

42

Drent Techniek B.V. tel. 076-5017270, www.drenttechniek.nl

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Horsterweg 221, 5928 ND Venlo tel:077-3968149, fax:077-3969737 www.citakubv.eu / info@citakubv.eu

Kluthe Benelux BV tel: +31 (0)172-516 000 fax: +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

hangbaansystemen

filters Mavom BV tel. 0172-436361, fax 0172-420310 info@mavom.nl / www.mavom.nl

chemisch / technisch reinigen

Vecom Metal Treatment BV tel. 010-5930299, fax 010-5930225 vmt@vecom.nl, www.vecom.nl

chemisch nikkel Enthone B.V. tel. (+31)73-6280111, fax (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

MacDermid Benelux B.V. tel. 076-5021940, fax 076-5034876 www.macdermid.com/industrial

Magistor B.V. tel. 0548- 519401, fax 0548-517619 www.magistor.nl / info@magistor.nl

filters (andreae, columbus industries)

Filter Service Heerenveen tel. 0513-633900 fax 0513-633888 info@filterservice.nl www.filterservice.nl

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec BV tel. 0413-244444, fax 0413-244499 www.wiltec.nl, sales@wiltec.nl

elektrostatisch poederspuiten, installaties

MSP Systems BV tel. 053-4303937, www.mspsystems.nl

Mefiag Filters & Pumps B.V. Heerenveen tel. 0513-630230, fax 0513-632233 info@mefiag.com / www.mefiag.com

elektrostatisch natlakken

Rasco Verfspuitapparatuur tel. 010-4370166, fax 010-4151491 www.rasco-clemco.nl

Holland Mineraal B.V. tel. 0570-621161 fax 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Horsterweg 221, 5928 ND Venlo tel:077-3968149, fax:077-3969737 www.citakubv.eu / info@citakubv.eu

Drent Techniek B.V. tel. 076-5017270, www.drenttechniek.nl HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co Indufinish BV tel. 0591 630003 www.indufinish.com

MacDermid Benelux B.V. tel. 076-5021940, fax 076-5034876 www.macdermid.com/industrial

Railtechniek van Herwijnen b.v. tel. 0344-616363, fax. 0344-611072 info@railtechniek.nl www.railtechniek.nl

hardchroom baden (kunststof) Enthone B.V. tel. (+31)73 62 80 111 fax (+31)73 62 19 283 www.enthone.nl

Hechtingstechniek

Maan Group tel. 0572 355 333, fax. 0572 364 498 r.klein@maangroup.nl www.maangroup.nl

Sybrandy B.V. Amersfoort tel.033-4545666, fax 033-4655561 www.sybrandy.nl

tel. 0497-339384 fax 0497-381593 info@hendor.com / www.hendor.com

Enthone B.V. tel. (+31)73-6280111 fax (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Hittebestendige en non-stick coatings

haken

galvanotechniek, glansmiddelen Wagner Systemen Nederland tel.030-2410688, fax.030-2410765 info@wagnersystemen.nl

glasparelstraalcabines

Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net

galvano automaten IST Benelux bv tel. 055-5050014 www.ist-uv.nl, info@bnl.ist-uv.com

Enthone B.V. tel. (+31)73-6280111 fax (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

Corode tel. 0411 - 68 55 0

Renztech tel. 0172 - 47 5954 j.renzenbrink@planet.nl

Droogapparatuur

galvanotechniek, installaties

filters & pompen

coatinginstallaties service & onderhoud

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Surtec Benelux BV tel: (077) 308 15 90, fax: (077) 476 20 33 heh@surtecbenelux.com www.surtec.com

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings BV tel. +31 (0)10 24 373 99 88 m. +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

industriële luchtbehandeling en warmteterugwinning

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507

industriële reiniging Industrihängare K AB tel. +46 371511685, fax. +46 37114996 www.industrihangare.com order@industrihangare.se

Chemetall B.V. Tel. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com

MBS Ophangsystemen tel. 040-2931663, fax. 040-2932262 info@mbs-online.nl, www.mbs-online.nl Haug Chemie Benelux b.v.b.a. tel. 06-4233 3660 info@haugchemie.be www.haugchemie.be

oppervlaktetechnieken maart 2014 -oppervlaktetechnieken www.oppervlaktetechnieken.com maart 2014

43

laagdiktemeters

Kluthe Benelux BV tel: +31 (0)172-516 000 fax: +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

Gullimex B.V. tel. 074-2657788

Laborex b.v.b.a. tel. +32 (0)14 861 616 info@laborex.be, www.laborex.com

Helmut Fischer Meett. BV Tarasconweg 10, Eindhoven tel. 040-2482255, fax 040-2428885 www.helmutfischer.nl netherlands@helmutfischer.nl

Mavom BV tel. 0172-436361, fax 0172-420310 info@mavom.nl / www.mavom.nl

Verlab-Oxford Instruments tel. 0162-320633, fax.0162-322907 info@verlab.nl, www.verlab.nl

keramisch parelen

Vecom Metal Treatment BV tel: 040-2507607 vmt@vecom.nl, www.vecom.nl

lakstraten

metaal oppervlaktebehandeling

CZL Tilburg BV tel. 013-5703370, fax 013-5704906 info@czltilburg.nl / www.czltilburg.nl

Multinal Group Oppervlaktebehandelingen en industriële reiniging tel: 0294-466 687 fax: 0294-418 410 info@multinal.com, www.multinal.com

Surface Treatment Ned. Maasbracht, tel. 0475-463835 www.surfacetreatment.nl info@surfacetreatment.nl

moffelovens

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507

Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com

Hellema Kleur kaarten Harderwijk The Netherlands

l uw Voor a aties resent kleurp aaiers w & n kaarte or Ral ook vo

Rippert Benelux B.V. Oslo 10 2993 LD Barendrecht, Nederland tel: +31 (0)180 645 281 fax: +31 (0)180 645 282

Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com

SLF Oberflächentechnik GmbH info@slf.eu, www.slf.eu

Wiltec BV tel. 0413-244444, fax 0413-244499 www.wiltec.nl, sales@wiltec.nl

Schaepman’s Lakfabrieken BV tel. 0384211345 / fax 03842210801 info@schaepman.nl www.schaepman.nl

Renztech tel. 0172 - 47 5954 j.renzenbrink@planet.nl www.renztech.nl

Rösler Benelux B.V. tel. 0412-646600, fax 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

Sybrandy B.V. Amersfoort tel.033-4545666, fax 033-4655561 www.sybrandy.nl HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings BV tel. +31 (0)10 24 373 99 88 m. +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

onderhoud aan straalinstallaties en werpstralers

natlakken (afdekmaterialen)

marine coatings / Scheepvaartlakken

Kunststoflakken

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507

natlak

WWW.HELLEMAKLEURKAARTEN.NL

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings BV tel. +31 (0)10 24 373 99 88 m. +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Gullimex B.V. tel. 074-2657788

kleurenwaaiers

Paint It The Application Company tel: 0318-643 260, fax: 0318-643 042 www.paintit.nl / info@paintit.nl

naverbrandingsinstallaties

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Admesy b.v.

Inline kleur & lichtmeting www.admesy.com

Nordson Benelux B.V. Bergerstraat 10, 6226 BD Maastricht tel. 043 - 3526000 poeder.info@nl.nordson.com www.nordson.nl

Rasco Verfspuitapparatuur tel. 010-4370166, fax 010-4151491 www.rasco-clemco.nl

www.belmeko.be tel. +32 5083 1183

kleur & glans

natlakspuitapparatuur

Industrihängare K AB tel. +46 371511685, fax. +46 37114996 www.industrihangare.com order@industrihangare.se

ontbramen

Rösler Benelux B.V. Tel. 0412-646600, fax. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

ontlakken (in loon)

C&T Technics tel. 0413-331083, fax 0413-331195 info@ct-technics.nl, www.ct-technics.nl

44

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com

Thermo-Clean N.V.België tel. 0032-13539060

HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co

HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co

poederspuitcabines

ontvettingsinstallaties

Kermad Machinebouw bv info@kermad.nl, www.kermad.nl

Laborex b.v.b.a. tel. +32 (0)14 861 616 info@laborex.be, www.laborex.com

Leering Hengelo b.v. tel. 074-2558282, fax. 074-2422373 info@leering.nl, www.leering.nl

Industrihängare K AB tel. +46 371511685, fax. +46 37114996 www.industrihangare.com order@industrihangare.se

Rösler Benelux B.V. Tel. 0412-646600, fax. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com, www.rosler.nl

Industrihängare K AB tel. +46 371511685, fax. +46 37114996 www.industrihangare.com order@industrihangare.se

MBS Ophangsystemen tel. 040-2931663, fax. 040-2932262 info@mbs-online.nl, www.mbs-online.nl

MBS Ophangsystemen tel. 040-2931663, fax. 040-2932262 info@mbs-online.nl, www.mbs-online.nl

Ophangrekken voor Galvano en Laktechniek

poederlakken/poedercoatings

www.belmeko.be tel. +32 5083 1183

Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com

Indufinish BV tel. 0591 630003 www.indufinish.com MEPACO B.V. tel. 071-5892863 Schröder Plating Service tel. 0546-681170, fax 0546-681003

Metalas Cleaning Systems BV tel. 010-4356036, fax 010-2340415 info@metalas.com, www.metalas.com

Wagner Systemen Nederland tel.030-2410688, fax.030-2410765 info@wagnersystemen.nl

AkzoNobel Powder Coatings Benelux tel: +32 (0)2 254 77 51 fax: +32 (0)2 254 77 57 www.akzonobel.com/powder MSP Systems BV tel. 053-4303937, www.mspsystems.nl

ovens

www.belmeko.be tel. +32 5083 1183

EUROLACKE Tiel Axalta Coating Systems tel. 0344-620662, fax 0344-617079 info@eurolacke.nl / www.eurolacke.nl

Wagner Systemen Nederland tel.030-2410688, fax.030-2410765 info@wagnersystemen.nl

poederspuitinstallaties

ontvettingsmiddelen www.emotech.nl / tel: 053-4301500 Enthone B.V. tel. (+31)73-6280111 fax (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

Teodur BV tel. +32 13539095, fax +32 13539080 powdercoating@bel.dupont.com www.coatingsolutions.dupont.com

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507 Indufinish BV tel. 0591 630003 www.indufinish.com

MacDermid Benelux B.V. tel. 076-5021940, fax 076-5034876 www.macdermid.com/industrial

Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com

TIGER Coatings Belgium bvba tel: +32(0)89700016 fax: +32(0)89567858 www.tiger-coatings.com

pompen (magnetisch aangedreven) Corode tel. 0411-685500

poederspuitapparatuur Surtec Benelux BV tel: (077) 308 15 90 fax: (077) 476 20 33 heh@surtecbenelux.com www.surtec.com

ophanghaken voor lakstraten/poedercoaten

Rippert Benelux B.V. Oslo 10 2993 LD Barendrecht Nederland tel: +31 (0)180 645 281 fax: +31 (0)180 645 282

MSP Systems BV tel. 053-4303937, www.mspsystems.nl

poedercoating (afdekmaterialen) Horsterweg 221, 5928 ND Venlo tel:077-3968149, fax:077-3969737 www.citakubv.eu / info@citakubv.eu Horsterweg 221, 5928 ND Venlo tel:077-3968149, fax:077-3969737 www.citakubv.eu / info@citakubv.eu

protective coatings

Nordson Benelux B.V. Bergerstraat 10, 6226 BD Maastricht tel. 043 - 3526000 poeder.info@nl.nordson.com www.nordson.nl

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings BV tel. +31 (0)10 24 373 99 88 m. +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

oppervlaktetechnieken maart 2014 -oppervlaktetechnieken www.oppervlaktetechnieken.com maart 2014

45

Delfzijl 0596-614135 Rhenen 0318-472020 www.petsonpaints.com info@petsonpaints.com

Schaepman’s Lakfabrieken BV tel. 0384211345 / fax 03842210801 info@schaepman.nl www.schaepman.nl

Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net

SLF Oberflächentechnik GmbH info@slf.eu, www.slf.eu

Leering Hengelo b.v. tel. 074-2558282, fax. 074-2422373 info@leering.nl, www.leering.nl

spuitcabines

Rösler Benelux B.V. tel. 0412-646600, fax. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

www.belmeko.be tel. +32 50.83.11.83

SLF Oberflächentechnik GmbH info@slf.eu, www.slf.eu

Vacuümstraalapparatuur tel. 078-6418050, fax 078-6418059 info@ltc-international.nl www.ltc-international.nl

Rösler Benelux B.V. tel. 0412-646600, fax 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

pvd coatings

Dekracoat tel. 040 262 80 70 info@dekracoat.nl / www.dekracoat.nl

SLF Oberflächentechnik GmbH info@slf.eu, www.slf.eu

www.emotech.nl / tel: 053-4301500 Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net

reinigingsinstallaties

Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507 Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com

Sybrandy B.V. Amersfoort tel. 033-4545666, fax 033- 4655561 www.sybrandy.nl

straalinstallaties

Sybrandy B.V. Amersfoort tel.033-4545666, fax 033-4655561 www.sybrandy.nl

Kermad Machinebouw bv info@kermad.nl, www.kermad.nl

Laborex b.v.b.a. tel. +32 (0)14 861 616 info@laborex.be, www.laborex.com

Leering Hengelo b.v. tel. 074-2558282, fax. 074-2422373 info@leering.nl, www.leering.nl

Metalas Cleaning Systems BV tel. 010-4356036, fax 010-2340415 info@metalas.com, www.metalas.com

Rösler Benelux B.V. Tel. 0412-646600, fax. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

shotpeenen

Holtrop & Jansma B.V. Dokkum tel. 0519 32 91 00 www.holtrop-jansma.com

Rippert Benelux B.V. Oslo 10 2993 LD Barendrecht Nederland tel: +31 (0)180 645 281 fax: +31 (0)180 645 282

SLF Oberflächentechnik GmbH info@slf.eu, www.slf.eu

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec BV tel. 0413-244444, fax 0413-244499 www.wiltec.nl, sales@wiltec.nl

www.agtos.com Distributie Nederland: De Ploeg Techniek BV tel. +31 (0)492 539 812 www.deploegtechniek.nl

Clemco Straalapparatuur tel. 010-4370592, fax 010-4151491 www.rasco-clemco.nl

46

oppervlaktetechnieken maart 2014

tel: +32 9218 7180, fax: +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

straalkasten

Hevami Oppervlaktetechniek tel. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal B.V. tel. 0570-621161 fax 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Hevami Oppervlaktetechniek tel. 0413-376602 www.straalmiddelen.nl

Holland Mineraal B.V. tel. 0570-621161, fax 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

straalcabines Leering Hengelo b.v. tel. 074-2558282, fax. 074-2422373 info@leering.nl, www.leering.nl

Rösler Benelux B.V. tel. 0412-646600, fax 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

tel. 0495 – 592 210 / fax. 0495 – 588 881 www.oppervlaktebewerking.com verhoevenbv@online.nl

Holland Mineraal B.V. tel. 0570-621161 / fax 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Laborex b.v.b.a. tel. +32 (0)14 861 616 info@laborex.be, www.laborex.com

stralen (afdekmaterialen)

Sybrandy B.V. Amersfoort tel. 033-4545666, fax 033-4655561 www.sybrandy.nl

straalmiddelen

HangOn B.V. tel. 077-3999630, fax 077-3988419 info@hangon.co, www.hangon.co

tanks (kunststof) C.K.B. Boxtel tel. 0411-682939

tel +32 9218 7180, fax +32 9233 0831 Metals.benelux@cellmark.com www.ervinamasteel.eu

Eurogrit B.V., Papendrecht tel. 078-6546770, fax 078-6449494 info@eurogrit.com, www.eurogrit.com

Holland Mineraal B.V. tel. 0570-621161, fax 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

verduurzamen van metaal

verwarmings- en koelelementen (titaan en rvs)

MEPACO BV tel. 071-5892863 www.coatinc.com, info-nl@coatinc.com The Coatinc Company, uw partner voor anodiseren, duplex, natlakken, poedercoaten, thermisch verzinken, hoge temperatuur verzinken, centrifugaal verzinken en Geomet

verwarmingselementen Corode tel. 0411-685500

verwarmingselementen (teflon)

Corode tel. 0411-685500

Drent Techniek B.V. tel. 076-5017270, www.drenttechniek.nl

Indufinish BV tel. 0591 630003 www.indufinish.com

temperatuurregistratie & analyse

Laborex b.v.b.a. tel. +32 (0)14 861 616 info@laborex.be, www.laborex.com

Gullimex B.V. tel. 074-2657788

Leering Hengelo b.v. tel. 074-2558282, fax. 074-2422373 info@leering.nl, www.leering.nl

MEPACO B.V. tel. 071-5892863

titaan (bevestigings-) materialen

transportsystemen

B ESCHER MI NG EN KLEUR

www.rotocoat.nl info@rotocoat.nl Dé Duplexspecialist met: - eigen transport - één aanspreekpunt - één factuur - één garantieverlener

verhuizingen van coatinginstallaties

verwerking afvalstromen

Ondeo Industrial Solutions BV tel. 077-3231231, fax 077-3231230 verkoop@ondeo-is.com www.ondeo-is.com

voorbehandelingsinstallaties

Renztech tel. 0172 - 47 5954 j.renzenbrink@planet.nl www.renztech.nl

verfspuitapparatuur

CAP Industrial B.V. tel- 010-4374737, fax-010-2623190 info@cap-industrial.nl www.cap-industrial.nl

www.belmeko.be tel. +32 50.83.11.83

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Energy Partners Systems B.V. tel. 026-4720350, fax 026-4721507 Magistor B.V. tel. 0548- 519401, fax 0548-517619 www.magistor.nl / info@magistor.nl

Rösler Benelux B.V. tel. 0412-646600, fax. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl

www.emotech.nl / tel: 053-4301500

Railtechniek van Herwijnen b.v. tel. 0344-616363, fax. 0344-611072 info@railtechniek.nl www.railtechniek.nl

Twee-componenten apparatuur

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net

Wiltec BV tel. 0413-244444, fax 0413-244499 www.wiltec.nl, sales@wiltec.nl

Paint It The Application Company tel: 0318-643 260, fax: 0318-643 042 www.paintit.nl / info@paintit.nl Glasbeek Finish B.V. Tel. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com, www.glasbeek.com Rasco Verfspuitapparatuur tel. 010-4370166, fax 010-4151491 www.rasco-clemco.nl Indufinish BV tel. 0591 630003 www.indufinish.com Technospray Spuitapparatuur tel: 0168-382111, fax: 0168 380780 info@technospray.nl www.technospray.nl

UV en EBC Lak M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Sybrandy B.V. Amersfoort tel. 033-4545666, fax 033- 4655561 www.sybrandy.nl Straalmiddel Nederland Wheelabrator-Allevard Holland tel. 0341 563831, fax 0341 494114

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings BV tel. +31 (0)10 24 373 99 88 m. +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

Rippert Benelux B.V. Oslo 10 2993 LD Barendrecht Nederland tel: +31 (0)180 645 281 fax: +31 (0)180 645 282

Wiltec BV tel. 0413-244444, fax 0413-244499 www.wiltec.nl, sales@wiltec.nl

SLF Oberflächentechnik GmbH info@slf.eu, www.slf.eu

oppervlaktetechnieken maart 2014

47

waterbehandeling

BWT Nederland B.V. tel. +31 (0)88 750 90 00 fax +31 (0)88 750 90 90 www.bwtnederland.nl

Ondeo Industrial Solutions BV tel. 077-3231231, fax 077-3231230 verkoop@ondeo-is.com www.ondeo-is.com

Straaltechniek Int. B.V. www.straaltechniek.net

werpstralers Sybrandy B.V. Amersfoort tel.033-4545666, fax 033-4655561 www.sybrandy.nl

EnviroChemie bv tel. +31 (0)23 542 69 13 fax. +31 (0)23 542 69 14 sales@enviro-chemie.nl www.enviro-chemie.nl

Hevami Oppervlaktetechniek tel. 0413-376602 www.straalmachines.nl tel: +32 9218 7180, fax: +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

Eurowater BV tel. 088-0005000 www.eurowater.nl Leering Hengelo b.v. tel. 074-2558282, fax. 074-2422373 info@leering.nl, www.leering.nl Lubron Waterbehandeling BV tel. 0162-426931, www.lubron.eu Rรถsler Benelux B.V. tel. 0412-646600, fax. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com www.rosler.nl MAGNETO Special Anodes BV tel. 010-26207 88, fax 010-2620201 www.magneto.nl

48

oppervlaktetechnieken maart 2014 - www.oppervlaktetechnieken.com