Oppervlaktetechnieken editie 6 van 2019

Organische Deklagen

Elektrochemie en Metallieke deklagen

Toeleveranciers en Geassocieerden

Algemeen

Vereniging ION

jaargang 63 nummer 6 september 2019 Hét vakblad voor de professional in de oppervlaktetechnologie

VOOR ELKE BRANCHE EEN OPLOSSING SPECIALIST IN SPUITAPPARATUUR, DOSEERINSTALLATIES EN ROBOTS

T: F: E: I:

Leering Hengelo introduceert nieuwe generatie Normfinish® straalcabines

8

0318-643 260 0318-643 042 info@paintit.nl www.paintit.nl 30

Coatings selector als hulpmiddel voor corrosiebescherming van constructiestaal

Contact Paint It Da Vincilaan 25 6716 WC Ede

12

Programma ION Dag van de Oppervlakte Technologie bekend

Internationaal onderzoeksproject hybride constructies schepen

straalmiddelen.nl straalinstallaties.nl 7

Zie ook pagina 4

“WE MAKE THE INDUSTRIAL COATING PROCESS BETTER”

Trots op het werk

24

Elcometer straalapparatuur, gebouwd om langer mee te gaan, intensiever te gebruiken en beter te presteren elcometer.com

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

AL MEER DAN 50 JAAR TOTAALLEVERANCIER VAN OPPERVLAKTETECHNIEKEN

NAJAARSAANBIEDING (GELDIG TOT 31 OKTOBER 2019)

GRACO KING XL70-180 INCL. SLANG EN PISTOOL

€ 3500,-

OFFICIËLE GRACO DEALER

VERFSPUITAPPARATUUR

STRAALHALLEN

SPUITCABINES

VERHUUR

AFZUIGINSTALLATIES

REPARATIE

STRAALAPPARATUUR

EN NOG VEEL MEER...

WWW.RASCO-CLEMCO.NL 2 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

JAAP VAN PEPERSTRATEN Hoofdredacteur Oppervlaktetechnieken

Van de hoofdredacteur

Zoals vaak aangegeven op deze plek laat een editie van OT zien hoe breed ons welkveld is. Voor deze editie geldt dat helemaal en dat is alleen al te zien aan de vele deskundigen van buiten onze branche die ik voor dit nummer heb gesproken. Zo is er een artikel over een internationaal onderzoeksproject naar hybride constructies bij schepen (staal en composiet) waarvoor ik terecht ben gekomen bij het Materials innovation institute (M2i) dat als projectcoördinator fungeert. In dat project staan verbindingen en lijmen centraal, ION participeert als observer. Ook ben ik naar de organisatie Brandveilig Bouwen Nederland gegaan voor een artikel over de brandveiligheid van gebouwen en de rol die oppervlaktebehandelingen daarbij kunnen spelen. Het schort niet aan aandachtspunten in verband met die brandveiligheid. Verder kwam ik in de wereld van het 3D-betonprinten; deze is uit de kinderschoenen, zo blijkt. Wat onze branche zal kunnen betekenen voor het 3D-betonprinten zal zich de komende jaren moeten uitwijzen. Een proactieve opstelling op dit punt is wellicht geen gek idee. Ook kwam ik in gesprek met een uitvinder en materiaalwetenschapper die een folie met stekeltjes heeft ontwikkeld als succesvol alternatief voor antifoulings en daarvoor al meerdere prijzen heeft

gewonnen. En ook al vaak in de praktijk is toegepast. Het artikel is ook interessant als je geïnteresseerd bent in lijmen in zeewater. En ik kwam terecht bij een muurverf van kalk en grafeen voor binnen en buiten zonder fossiele grondstoffen die tijdens de droging CO2 opneemt en een voorbeeld is van een duurzame productiecyclus. En een voorbeeld van succesvol buiten de gebaande paden denken. Tot slot stonden twee zegslieden van Rijkswaterstaat mij te woord over hittewerende bekleding in verkeerstunnels. Daar komt geen coating aan te pas om brandtemperaturen van maximaal 1350 graden te weerstaan. Maar Rijkswaterstaat zou een geschikte coating wel op prijs stellen, omdat die een aantal voordelen heeft ten opzichte van cementgebonden platen. Al deze artikelen geven wel te denken: het gaat om innovaties van buiten onze branche…. Waar blijven de innovaties vanuit onze eigen branche? In deze editie kunnen we slechts wijzen naar het artikel over transportcoatings als tijdelijke bescherming waarvan de toepassing goed te verenigen is met de dagelijkse praktijk van oppervlaktebehandelingen. In het artikel schetsen we de wijze van toepassen en de voordelen. Misschien biedt dit onderwerp inspiratie voor andere innovaties? Kortom: alweer een OT met heel veel inhoud en ik wens u natuurlijk weer veel leesplezier en stof tot discussie/inspiratie. O

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 3

Column MKB-toets x

9HUWHJHQZRRUGLJHU YDQ Zinacor/Grillo PHWDOOLVHHUGUDGHQ

x

9HUNRRS HQ YHUKXXU PHWDOOLVHHUPDFKLQHV

x

5HSDUDWLH HQ RQGHUKRXG YDQ PHWDOOLVHHUPDFKLQHV

x

9HUNRRS HQ RQGHUKRXG YDQ VWUDDOLQVWDOODWLHV

x

9HUNRRS HQ RQGHUKRXG YDQ YHUISRPSHQ

x

2SOHLGLQJ HQ LQVWUXFWLH

x

.ODQWHQ YDQ AMITECH VWDDQ QLHW VWLO PDNHQ METERS!

)DKUHQKHLWVWUDDW a && +DUGHUZLMN a a ZZZ DPLWHFK QO a LQIR#DPLWHFK QO

www.gruenbeck.nl

DĂŠ specialist in duurzame waterbehandeling Bij GrĂźnbeck geloven we dat geschikt water van

Vorige week mocht ik namens ION (een grote groep mkb-ondernemers) meepraten over het voorgenomen wetsvoorstel over het voorkomen van discriminatie bij werving en selectie van personeel. Deze wet is bedoeld om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (bijvoorbeeld gehandicapten), ouderen, zwangeren en mensen met een niet-westerse achtergrond een gelijke kans te geven op de arbeidsmarkt. De eerste vraag van het panel was of de overheid nu ging bepalen wie een werkgever in dienst moet nemen. Het antwoord was dat de werkgever daar uiteraard zelf over gaat, maar dat hij/zij wel een beleidsstuk moet hebben die discriminatie kan voorkomen en dat de mkb’er moet rapporteren waarom er voor de betreffende kandidaat gekozen was en niet voor iemand uit de eerdergenoemde groepen.

levensbelang is. Daar dragen we aan bij door de kwaliteit en de eigenschappen van water overal ter wereld te verbeteren met onze unieke en hoogwaardige waterbehandelingsinstallaties.

“German quality, dutch thinking. De kracht van GrĂźnbeckâ€?

4 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Na de nodige discussies werd geconstateerd dat het weer om een papieren maatregel ging. Immers veel papier voor een procedure die maar ĂŠĂŠn of enkele keren per jaar doorlopen wordt. Daarbij mag de ondernemer vanwege de bedrijfscultuur of vaardigheden toch de gedroomde kandidaat kiezen, of die nu wel of niet uit ĂŠĂŠn van de benoemde groepen komt.

EGBERT STREMMELAAR Directeur Vereniging ION

Volgens de officiĂŤle pagina van de Rijksoverheid is de omschrijving van de mkb-toets: mkb-ondernemers praten al in een vroeg stadium mee over nieuwe wetten en regels die grote gevolgen voor het mkb kunnen hebben. In een panel geven de ondernemers aan of nieuwe wetten en regels werkbaar zijn. Ook kijken ze of er geen nieuwe problemen ontstaan door de nieuwe wetten en regels. Het doel is om regeldruk voor mkbondernemers zoveel mogelijk te beperken of te voorkomen.

Ook werd nog opgemerkt dat het personeelstekort op dit moment zo groot is, dat als er iemand zich meldt die kan en wil werken in de beoogde functie eigenlijk direct aan de slag kan. Wel is voor veel functies het beheersen van de Nederlandse taal in woord en geschrift noodzakelijk. Eigenlijk was het beeld dat zowel de voorgenomen wet, alsook het doen van de mkb-toets, vooral voor de bĂźhne is. De conclusie kan dus alleen maar zijn dat op basis van de mkb-toets deze wet er niet moet komen. Mocht deze wet er wel komen, dan kan eigenlijk ook de mkbtoets direct gestopt worden. O

Inhoud Algemeen

16 Toepassing brandwerende

coatings vereist zorgvuldigheid Niemand wil brand en er zijn tal van maatregelen en normen om de kans op brand te verkleinen. Een maatregel is de toepassing van brandwerende coatings. Maar dat moet wel verstandig en zorgvuldig gebeuren. Wat zijn dan precies de aandachtspunten?

20 3D-betonprinten is uit

de kinderschoenen Binnenkort wordt in Nederland het eerste 3D-betongeprinte gebouw van Europa geopend. Het 3D-betonprinten op zich is helemaal niet zo moeilijk, maar er moet nog veel meer praktijkervaring worden opgedaan. EĂŠn van die vragen is welke oppervlaktebehandeling daarna het best kan worden toegepast.

23 Transportcoatings als

tijdelijke bescherming Staal en verzinkt staal krijgt vaak een zogenoemde transportcoating als het materiaal ongecoat verstuurd wordt. Deze transportcoatings zijn nodig om het (verzinkt) staal te beschermen tegen corrosie, maar kunnen ook nadelen hebben. Via innovatie is een oplossing gevonden.

32 Folie met vezels: een succesvol

alternatief voor antifoulings In de beroeps- en pleziervaart worden vaak giftige antifoulings toegepast om de aangroei van mosselen en zeepokken tegen te gaan. Sinds enige jaren is er een methode die het probleem totaal anders aanpakt – en met succes. De uitvinding

heeft inmiddels meerdere prijzen in de wacht gesleept. Wat houdt de methode in?

12

Organische deklagen

30 Coatings selector als hulpmiddel

voor corrosiebescherming van constructiestaal Als het gaat om een juiste corrosiebescherming van staalconstructies wordt vaak verwezen naar de ISO 12944. Maar wat staat er precies in die norm en hoe pas je dat toe? Jotun heeft een soort leidraad ontwikkeld voor een praktische toepassing van de ISO 12944: de Jotun Protective Coatings Selector.

34 Muurverf van kalk en grafeen

cradle to cradle gecertificeerd We worden steeds vaker uitgedaagd circulair te denken. En dat betekent buiten de gebaande paden denken. Bij het maken van iets nieuws meteen denken aan de bruikbaarheid van dat product in het afvalstadium. Denken aan nieuwe combinaties van materialen met nieuwe eigenschappen om bijvoorbeeld de lucht te zuiveren of CO2 op te nemen. Voor inspiratie hoeven we niet lang te zoeken.

38 Buitenlandse Media 40 Grenzeloos 43 Brancheregister

Bij de voorpagina: Bij de keuze voor een effectief coatingsysteem moet met talloze factoren rekening worden gehouden, zoals de betreffende omgevingssituatie (corrosiecategorie C1 - C5), het soort installatie of gebouw, de gewenste levensduur en nog veel meer. Eigenaren van stalen constructies, applicateurs, ingenieurs en architecten kunnen daar behoorlijk druk mee zijn. In deze editie beschrijven we een hulpmiddel voor het keuzeproces. Foto Jotun.

Internationaal onderzoeksproject hybride constructies schepen In de scheepvaart is er grote belangstelling naar hybride constructies bij nieuwe schepen. Maar de grote vraag is: hoe krijg je een betrouwbare verbinding tussen het staal en de composiet die gedurende lange tijd bestand is tegen de omstandigheden op zee? Sinds enkele jaren loopt er een Europees onderzoeksproject dat op allerlei vragen antwoorden wil genereren.

Hoge eisen hittewerende bekleding verkeerstunnels Brand komt overal slecht uit, maar in een verkeerstunnel is het al helemaal ongewenst. Vandaar dat daar strenge voorschriften gelden voor de brandveiligheid, zoals voor de hittewerendheid van de wanden en het plafond. Wat voor bekleding krijgen die dan en welke eisen gelden daarvoor? We gingen te rade bij de landelijke organisatie die hier al lang mee te maken heeft: Rijkswaterstaat.

26 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 5

Agenda

Een activiteit melden? Mail de redactie: Oppervlaktetechnieken@ellemmi.nl

REACH-bijeenkomst NAG De NAG (Advancing your Aerospace and Airport Business) organiseert deze informatiesessie bij ION over de betekenis van REACH voor de gehele keten van de luchtvaartindustrie. Het gaat dan vooral om de betekenis op de feitelijke bedrijfsvloering en de rol die NAG hierbij kan spelen. De bijeenkomst is vooral bedoeld voor bedrijven en kennisinstellingen die oppervlaktebehandelingen uitvoeren en materialen gebruiken die vallen onder REACH. Er zijn presentaties van Nel Verstoep, programmamanager REACH bij KLM, van ION-directeur Egbert Stremmelaar en van Jan Wijmenga, senior beleidsmedewerker risicobeleid chemische stoffen bij het ministerie van I & M.

OKTOBER O Lijmen 2019 1 oktober, Veldhoven www.mikrocentrum.nl/evenementen O Start klassikale cursus Metalliseerder (Metaalspuiter) 2 oktober www.vereniging-ion.nl O Nederland Maakt, ketenevent voor ondernemers maakindustrie 2 oktober, Veenendaal www.fedet.nl O Vakbeurs Pumps & Valves 2 - 3 oktober, Rotterdam www.pumpsvalves.nl O REACH-bijeenkomst NAG 7 oktober, Nieuwegein www.vereniging-ion.nl O Start klassikale cursus Afvalwaterbehandeling en Zuiveringstechnieken 7 oktober, Utrecht www.vereniging-ion.nl

O Start klassikale cursus Poedercoaten niveau 3 8 oktober, Utrecht www.vereniging-ion.nl

O VVVF/VLK Themabijeenkomst Wetgeving & Veilig werken 15 oktober, Utrecht www.vvvf.nl

O Start klassikale cursus Anodiseren niveau 3 8 oktober www.vereniging-ion.nl

O Informatiebijeenkomst ‘De samenhang tussen normen voor het voorbereiden van staal op verven’ 17 oktober (ochtend), Delft www.nen.nl

O Nationale Staalbouwdag 8 oktober, Rotterdam www.staalbouwdag.nl O Metavak 8 - 10 oktober, Gorinchem www.booking.evenementenhal.nl/nl/ metavak-2019/gorinchem O Vakbeurs Energie 2019 8 - 10 oktober, Den Bosch www.vakbeursenergie.nl/nl O Start klassikale cursus Galvaniseren deel 1 9 oktober www.vereniging-ion.nl

Seminar ‘Coatings for the future’ Binnen NEN wordt gewerkt aan het ontwikkelen van veelal internationale normen op het gebied van coatings. Soms gaat het om nieuwe normen voor specifieke sectoren en soms zijn er innovaties waarbij normalisatie marktintroductie kan bevorderen. Het seminar informeert over de laatste ontwikkelingen op het gebied van coatings en normen bij de olie- en gassector, transportleidingen en scheepsbouw. Daarna zijn er deelsessies gericht op specifieke onderwerpen. De afsluitende plenaire sessie zoomt in op geïdentificeerde normalisatiebehoeften en hoe Nederlandse stakeholders hierin gezamenlijk kunnen optrekken.

6 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

O Seminar Coatings for the future 17 oktober (middag), Delft www.nen.nl O parts2clean 22 - 24 oktober, Stuttgart www.parts2clean.de O Start klassikale cursus Chemisch voorbehandelen niveau 2 29 oktober www.vereniging-ion.nl O Start Klassikale cursus Straler 30 oktober www.vereniging-ion.nl

ION actueel nieuws

Lees meer nieuws op www.vereniging-ion.nl

Aangezien de verschijningsfrequentie van OT vanaf 2018 is teruggebracht naar acht vindt u het meest actuele nieuws op de website en in de Nieuwsbrief. Dat geldt zeker ook voor het ION-nieuws dat regelmatig geactualiseerd wordt. Op deze pagina wel een kort overzicht van dat nieuws. Door de QR-code* te scannen, komt u op de website met het uitgebreide en meest actuele nieuws. Abonneer u op de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen binnen uw branche!

INNOVATIES DUURZAAMHEID EN VEILIGHEID CENTRAAL OP ION DAG VAN DE OPPERVLAKTE TECHNOLOGIE Op 13 november 2019 organiseert Vereniging ION weer de jaarlijkse Dag van de Oppervlakte Technologie (#DOT2019). Tijdens deze dag zal u worden bijgepraat over actuele technische thema’s voor de branche oppervlaktetechnologie en kunt u een bezoek brengen aan een inspirerende en/of relevante locatie. Met name de ontwikkelingen in kenniscentra die de komende jaren voor onze branche een impact hebben, worden in begrijpelijke Nederlandstalige presentaties verwoord. Het ontmoeten van collega’s (netwerken) wordt uiteraard ook gefaciliteerd. Deze editie zal het evenement worden gehouden op de Campus van de TU Delft. Gastheer en tevens één van de dagvoorzitters is prof.dr.ir. Arjan Mol (Hoogleraar Corrosie Technologie en Elektrochemie). Deelnemers aan de Dag van de Oppervlakte Technologie kunnen de dag starten met een bezoek aan het Corrosie Laboratorium van de TU Delft en gedurende de dag is er de mogelijkheid om een bezoek te brengen aan Green Village: een testlocatie van de TU Delft waar op ware grootte proefopstellingen staan van technologieën die bepalend zullen zijn voor een duurzame toekomst. De (bevestigde) lijst van onderwerpen voor de (#DOT2019 zijn: - Het verklaren en begrijpen van corrosiemodellen om corrosie beter te kunnen voorspellen - Corrosie onder Isolatie (CUI) - Wat is de rol van een NACE-inspecteur bij het voorkomen en bestrijden van corrosie - Gerecycled aluminium als mogelijk probleem voor de oppervlaktebehandelende industrie

- Transportcoatings op staal en de issues bij het verwijderen van deze coatings - Kleur- en duurzaamheidsissues/problemen bij het toepassen van oppervlaktetechnologie - Vervanging van oplosmiddelen in natlakken - Thermisch spuiten in de MRO-wereld (Maintenance, Repair en Overhaul (revisie)) - Ontwikkelingen in straalmiddelen - Het optimaliseren van de bad-afzuiging - De stand van zaken rond chroom-6-autorisaties en veilige werkwijzen - Voorbeelden van chroom-6 vrije alternatieven op aluminium en op staal - Het meten van chroom-6 in verf op objecten Tijdens de Dag van de Oppervlakte Technologie vinden ook weer de Algemene Ledenvergadering van Vereniging ION en de verplichte updateworkshops van Qualicoat, Qualisteelcoat en Qualanod plaats.Op 1 oktober wordt het definitieve programma bekendgemaakt en zal de inschrijving worden geopend. Hou de website dus in de gaten. O MEER INFORMATIE Meer informatie over bovenstaande nieuwsberichten vindt u op de website.*Een QR-code scan je met een smartphone of iPad. Er zijn apps te downloaden om codes te scannen, op nieuwe toestellen werkt de standaard camera-app als QR-scanner.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 7

Kort nieuws Leering Hengelo introduceert nieuwe generatie % @ i ó®straalcabines Leering Hengelo heeft de Normfinish straalcabines per 1 september volledig vernieuwd. Hierbij is met name ingezet op aspecten als veiligheid, milieu en het vergroten van het gebruiksgemak. De Normfinish straalcabines, uitgevoerd als injector of drukstraalcabine, worden in eigen beheer geproduceerd. De machines staan garant voor een efficient en storingsvrij straalproces, rekening houdend met de hoge eisen van frequente stralers. Met behoud van de hoge kwaliteit zijn er op het gebied van veiligheid, milieu en gebruiksgemak een aantal verbeteringen doorgevoerd van mechanische en besturingstechnische aard. Beide uitvoeringen zijn voorzien van elektronische veiligheidssensoren in de

deuren, waardoor stralen niet mogelijk is als de deuren geopend zijn. De omkiepbeveiliging zorgt voor een veilig transport. Een extra manometer voor weergave van de systeemdruk biedt de straler de zeker-

heid dat er voldoende luchtcapaciteit is. De Normfinish drukstraalcabine (DP) is standaard voorzien van een Siemens Logo-besturing met automatische stopventilator. Deze zorgt voor besparing van stroom en perslucht en verhoging van de standtijd van de filters. Puls, pauze- en nalooptijden zijn instelbaar. Ook op het gebied van gebruiksgemak zijn diverse verbeteringen doorgevoerd, zoals de constructie van de spatruit die makkelijker te vervangen is, ophanging van het elektrisch voetpedaal, en een eenvoudiger te hanteren pistoolhouder. De vernieuwde straalcabines zijn voorzien van een krasvaste, zilvergrijze poedercoating. O MEER INFORMATIE www.leering.nl

Axalta investeert in faciliteit voor gebonderde metallic poedercoatings Axalta gaat haar bij haar locatie in Landshut (Duitsland) een tweede productiefaciliteit in Europa vestigen. Dit is dan de tweede productiefaciliteit voor gebonderde metallic poedercoatings naast de Montbrison-fabriek van Axalta in Frankrijk. Met deze uitbreiding kan Axalta beter inspelen op de toenemende vraag naar hoogwaardige metallic poedercoatings die specifiek worden gebruikt in architecturale en designtoepassingen. Het productportfolio van poedercoatings van Axalta omvat de collecties ICONICA, Optimum Fine Textured, Anodic en Timeless, evenals meer dan 150 beschikbare gangbare metallic poedercoatings. “We zijn verheugd om onze productiemogelijkheden in Duitsland uit te breiden met ultramoderne apparatuur die klanten producten van de hoogste kwaliteit en een verhoogde capaciteit zal blijven bieden”, zegt Klaus Gast, directeur voor poedercoatingsactiviteiten in Europa. “De nieuwe

8 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

apparatuur zorgt voor meer efficiëntie, snellere omlooptijden en de mogelijkheid om indien nodig kleine batches op korte termijn te produceren. Dit biedt ons meer flexibiliteit en nog betere resultaten en service voor onze klanten.” De metallic poedercoatings van Axalta voldoen aan de vereisten van Qualicoatklassen I en II en aan de kwaliteitsnormen Standard en Master van GSB International. Gebonderde poedercoatings hebben een hoge UV-stabiliteit en zijn zeer duurzaam.

De gecoate oppervlakken worden gekenmerkt door een hoge glans, optische diepte en een breed scala aan kleureffecten. Gebonderde metallic poedercoatings worden gebruikt voor het coaten van gevelelementen, profielen en aluminium en stalen beplating, evenals voor het coaten van ramen, deuren en binnen- en buitenmeubels. O MEER INFORMATIE www.axalta.nl

Nieuwe cao Metaal en Techniek maakt sector aantrekkelijker Na lange en stevige discussies hebben werkgevers en vakbonden begin september een akkoord bereikt over de nieuwe cao’s in de Metaal en Techniek. Om technische vakmensen voor de sector te behouden en de aantrekkelijkheid voor nieuwe medewerkers te vergroten, is gekozen voor een verbetering van de lonen. Daarnaast is vooral ingezet op het langer productief houden van medewerkers. De cao Metaal en Techniek is met 27.000 werkgevers en 300.000 werknemers de grootste cao in de marktsector. De nieuwe cao heeft een looptijd van meer dan twee jaar tot oktober 2021 en geeft daarmee rust en duidelijkheid. De lonen stijgen per 1 december 2019 met

3,5%, per 1 juli 2020 met 3,5% en per 1 maart 2021 met 0,93%. Per 2021 is er een éénmalige uitkering van 306 euro. Het tekort aan technici en technische vakmensen in de Metaal en Techniek is groot. Daarom hebben werkgevers en vakbonden afspraken gemaakt om de sector aantrekkelijker te maken voor jongeren. Zo krijgen jongeren die vakgerichte scholing volgen een extra beloning in nieuwe, versimpelde jeugdtabellen. De cao-partijen hebben voor oudere medewerkers opnieuw afspraken gemaakt in het kader van het Generatiepact. “De nieuwe afspraken geven meer ruimte, maar zijn wel verbonden aan heldere spelregels”, aldus Ron Follon, hoofdonderhandelaar van de Federatie Werkgeversorganisaties Techniek.

Ook zijn er stappen gezet op het gebied van extra vakantiedagen voor ouderen. Follon: “Oudere werknemers blijven langer vitaal. Daarom is het logisch dat de leeftijd waarop ouderen in aanmerking komen voor de extra vakantiedagen met de nieuwe cao wederom opschuift met een jaar.” De cao geeft werkgevers meer ruimte om tijdelijke contracten aan te gaan. Werkgevers en vakbonden hebben afspraken gemaakt over de bereidheid om de pensioenregeling te versterken via de bestaande vroegpensioenpremies, waardoor de druk op de pensioenregeling afneemt. O

MEER INFORMATIE www.fwt.nl

Grondige straalmiddelreiniging leidt tot betere hechting Ruwheid en reinheid zijn twee belangrijke voorwaarden voor een juiste hechting van de coating. En dit wordt weer bepaald door een correct voorbehandelingsproces. Bij mechanische voorbehandeling kunnen vetten en oliën verbonden raken aan het metallisch straalmiddel met een negatief effect op de ruwheid en reinheid van het substraat. Door Pantatec Ultimate aan het meermalig gebruikte straalmiddel toe te voegen, wordt het straalmiddel ontvet wat leidt tot een veel beter straalresultaat. Ultimate verwijdert oliën en vetten van het straalmiddel en van het straalgoed. De metallische straalmiddelen blijven daardoor korrelig en de werkzaamheid van het straalmiddel blijft langer behouden. Een betere hechting is het gevolg. Op een poedercoating moet tegenwoordig 15 tot 20 jaar garantie worden afgegeven. Dan is de zekerheid van een goede vetvrije ondergrond van groot belang. Het product kan eenvoudig direct aan het straalmiddel worden toegevoegd en

vermengt zich daarmee continu tijdens het straalproces. Korte tijd na de eerste toevoeging is duidelijk zichtbaar dat het straalmiddel zuiverder en vloeibaarder is. De gestraalde oppervlakken zijn me-

taalachtiger en schoner. Het fijne stof dat tijdens het straalproces vrijkomt, kleeft niet meer aan het olie- en vetlaagje dat zich op het straalmiddel en het werkstuk kan bevinden. De zeef kan het straalmiddel weer effectief reinigen en de filters vervuilen niet door stof, verkleefd met olie en vet. Tijdens het straalproces behoudt het straalmiddel de gewenste eigenschappen. Fabrikant Pantatec heeft ook een doseerapparaat ontwikkeld, de Injecto, waarmee automatisch Ultimate in de gewenste hoeveelheid aan het straalmiddel wordt toegevoegd. De Injecto is verbonden met de aansturing van de straalinstallatie, waardoor Ultimate alleen wordt toegevoegd als de installatie actief is. Het systeem signaleert tijdig dat de voorraadtank moet worden bijgevuld. Dit kan handmatig of automatisch met een aanzuigsysteem. De Injecto kan eenvoudig op elke nieuwe en bestaande straalinstallatie worden geplaatst. O

MEER INFORMATIE www.magistor.nl

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 9

Kort nieuws Informatiebijeenkomst ‘De samenhang tussen normen voor het voorbereiden van staal op verven’ Op 17 oktober organiseert NEN in Delft een informatiebijeenkomst over de samenhang tussen de normen over het aanbrengen van verf op staal. Tijdens de bijeenkomst is er een toelichting op het correct toepassen van deze normen en hoe deze normen het werk vereenvoudigen in de voorbereiding van stalen ondergronden bij het aanbrengen van verflagen. De afgelopen periode zijn veel van de normen over het voorbereiden van staal op het aanbrengen van een verflaag herzien. De vereisten over dit onderwerp zijn verdeeld over verschillende normen. De juiste manier van toepassen vraagt om kennis van de opbouw van en samenhang tussen deze normen. Kleine afwijkingen van de norm kunnen een grote impact hebben. De volgende normen komen tijdens deze informatiebijeenkomst aan bod: - NEN-EN-ISO 11124 reeks: Voorbehandeling van stalen ondergronden voor het aanbrengen van verf en aanverwante producten - Specificaties voor metallische straalmiddelen. - NEN-EN-ISO 11125 reeks: Voorbehandeling van stalen ondergronden voor het aanbrengen van verf en aanverwante

-

-

-

-

producten - Beproevingsmethoden voor metallische straalmiddelen. NEN-EN-ISO 11126 reeks: Voorbehandeling van stalen ondergronden voor het aanbrengen van verf en aanverwante producten - Specificaties voor nietmetallische straalmiddelen. NEN-EN-ISO 8501 reeks: Voorbehandeling van staal voor het aanbrengen van verven en aanverwante producten - Visuele beoordeling van oppervlaktereinheid. NEN-EN-ISO 8502 reeks: Voorbehandeling van staal voor het aanbrengen van verven en aanverwante producten Beproevingen voor de beoordeling van de oppervlaktereinheid. NEN-EN-ISO 8504 reeks: Voorbehandeling van staal voor het aanbrengen van

verven en aanverwante producten – Oppervlaktevoorbehandelingsmethoden. Naast de onderlinge samenhang worden in grote lijnen ook de laatste wijzigingen en de toekomstplannen van deze normen toegelicht. Aan de informatiebijeenkomst zijn geen kosten verbonden. Op de website van NEN is meer informatie te vinden over het programma en kunt u zich aanmelden. ’s Middags is er het seminar ‘Coatings for the future’. Deelnemers van de informatiebijeenkomst kunnen zich ook aanmelden voor deze kosteloze seminar. O MEER INFORMATIE Suzanne Dietz, consultant Bouw, 015 2 690 384 of mb@nen.nl. www.nen.nl

Call for Papers European Technical Coatings Congres Het komende European Technical Coatings Congres ETCC2020 vindt plaats op 2 - 4 september 2020 in Krakau (Polen). Op het ETCC2020 zijn tal van presentaties over de nieuwste wetenschappelijke en technische vorderingen op het gebied van verven, coatings, drukinkten, constructiematerialen en kleefverbindingen. Er wordt onder meer ingezoomd op: - Chemische samenstelling, formuleringen en productspecificaties - Polymeren en gelijksoortige materialen - Verbeteringen in productie en procesvoering

10 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

- Testen en metingen in kwaliteitssystemen - Apparatuur en productielijnen - Applicatietechnieken Opgeroepen wordt abstracts van presentaties in te dienen. Belangrijke data zijn: - indienen van abstracts, uiterlijk op 30 januari 2020 - aanmelding van de auteurs van de abstracts: uiterlijk op 30 maart 2020. Het ETCC2020 staat bekend als het meest prestigieuze en belangrijke internationale platform op het gebied van technische, wetenschappelijke en duurzame in-

novaties op de genoemde vakgebieden. Daarnaast is het dé ontmoetingsplaats wereldwijd voor productie-experts, wetenschappers, materiaalleveranciers en investeerders. Het ETCC2020 wordt georganiseerd door Federation of Associations of Technicians for Industry of Paints in European Countries en door de Polish Association of Chemical Engineers. O

MEER INFORMATIE www.etcc2020.org/en/congress/ application-docs

ROBUST AESTHETICS Highly weather-resistant powder coating systems with increased scratch resistance for fewer usage marks and greater security. Find out more at: www.igp-powder.com

IGP Pulvertechnik AG 9500 Wil, Switzerland Phone +41 71 9298111 www.igp-powder.com

Surface Treatment Solutions

BU

C

RO

A member of the DOLD GROUP

ES

info@igp-powder.com ST SU RF

A

AIRBLAST

STRALEN ยบ METALLISEREN ยบ SPUITEN ยบ STRAALMIDDEL ยบ INSPECTIE

SMART SOLUTIONS FOR INDUSTRIAL COATING

Airblast BV T. 072 571 8002 info@airblast.com www.airblast.com

Airblast-Abrasives BV T. 072 571 5569 info@airblast-abrasives.com www.airblast-abrasives.com

DIT IS HANGON HangOn is een partner die klanten helpt om slimme oplossingen te vinden voor ophangen, maskeren en handling om daarmee de productiviteit en de winstgevendheid in hun coating proces te vergroten. Wij ontwikkelen en produceren in eigen fabrieken en distribueren onze producten naar meer dan 40 landen over de hele wereld.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 11

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Verbindingen en lijmen centraal

Internationaal onderzoeksproject hybride constructies schepen In de scheepvaart is er grote belangstelling om bij de bouw van nieuwe schepen over te stappen op hybride constructies, dus staal verbonden met composiet. De voordelen zijn legio, maar de grote vraag is: hoe krijg je een betrouwbare verbinding tussen het staal en de composiet die gedurende lange tijd bestand is tegen de omstandigheden op zee? En hoe kom je tot goede regels voor de certificering van schepen met hybride constructies? Sinds enkele jaren loopt er een Europees onderzoeksproject dat op dit soort vragen antwoorden wil geven. Het zogeheten Interreg onderzoeksproject “Enabling Qualification of Hybrid Structures for Lightweight and Safe Maritime Transport” is gestart in 2017 en eindigt in 2020. Er is een consortium gevormd, bestaande uit elf deskundige organisaties die op bepaalde onderdelen specifieke kennis bezitten (zie kader). Daaromheen nemen 16 organisaties deel aan het project als observer. Vereniging ION is er daar één van. Als projectcoördinator fungeert het Materials innovation institute (M2i) in Delft, een netwerkorganisatie die gespecialiseerd is in materiaalonderzoek. De persoon bij M2i die ons alles over de ins en outs van het onderzoeksproject kan vertellen, is dr.ir. Jesus Mediavilla Varas: “De belangstelling voor hybride constructies in de scheepvaart is makkelijk te verklaren. Door die constructies worden de schepen lichter, hebben ze minder brandstof nodig en daalt de emissie naar de lucht. Daarnaast neemt de stabiliteit van het schip toe, want het gewicht bovenop de stalen romp wordt minder. Maar een hybride constructie betekent ook dat je een verbinding moet maken

12 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

tussen het staal en de composiet. Dat doe je door te lijmen, maar lijmen is tamelijk nieuw voor de scheepsbouw. Dus welke lijm moet je toepassen? Hoe garandeer je de kwaliteit gedurende 25 jaar op zee? Daar zijn ook helemaal geen regels voor. Die moeten er wel komen om een schip gecertificeerd te krijgen. En om die regels op te kunnen stellen, moet je goed begrijpen hoe lijmverbindingen op zeeschepen werken. Met dit project willen we daar antwoorden op krijgen. Daarom zitten in het consortium niet alleen partijen met specifieke technische expertise, maar ook twee certificeringsmaatschappijen.”

Jesus Mediavilla Varas

JUISTE TESTMETHODEN Voor het ontwerp en de certificering van veilige schepen met hybride constructies bestaan momenteel geen regels. Die kunnen pas geschreven worden als de risico’s helder in kaart zijn gebracht en als deze risico’s door bepaalde onderbouwde maatregelen zijn verminderd tot een aanvaardbaar niveau. Onderzoek naar nieuwe materialen, verbindingstechnieken en lijmen die bestand zijn tegen de omstan-

digheden op zee is dus nodig. Dit moet leiden naar onderbouwde uitspraken over de lange termijn invloed van bijvoorbeeld mechanische belasting, vermoeiing, zeewater en UV-straling op de toegepaste verbinding en materialen. Het uit te voeren onderzoek bestaat voor een groot deel uit simulaties en een grote verscheidenheid aan testen. Jesus Mediavilla Varas: “Allereerst was er de vraag naar de juiste testmethoden,

Deze bovenbouw is nog in staal uitgevoerd, maar zou een voorbeeld kunnen zijn van een bovenbouw van composiet op weg naar de stalen onderbouw. omdat je via versnelde testen uitspraken wilt doen over prestaties op lange termijn. Het is een uitdaging om over zoiets als vermoeiing of de invloed van UV-straling onderbouwde uitspraken te doen. Enkele consortiumpartners zijn hierbij van betekenis. Het Bureau Veritas in Frankrijk is gespecialiseerd in inspectie en certificatiediensten en heeft onder meer simulaties ontworpen en toegepast om de belasting op een schip door de golven vast te stellen. Op basis daarvan konden we de testen op verschillende schalen ontwerpen en worden er inspectietechnieken en protocollen ontwikkeld. Ook voor bijvoorbeeld het testen van vermoeiing worden testprocedures ontwikkeld. Verder wordt gekeken naar het effect van corrosie en waterdiffusie op de mechanische eigenschapen van de verbindingen. Daartoe creÍren onze academische partners materiaalmodellen, waarmee we simulaties uitvoeren om die eigenschappen te kunnen voorspellen. Onderweg moet je onvermijdelijk wel enige aannames doen, maar ook die doen we zo doordacht en zo onderbouwd mogelijk.�

VOORTGANG Bij de start van het onderzoeksproject zijn drie doelen geformuleerd: 1) De lange termijn prestaties in beeld krijgen van gelijmde hybride constructies van schepen onder representatieve praktijkomstandigheden 2) Het ontwikkelen van een betrouwbare inspectie- en onderhoudsmethode voor gelijmde hybride constructies 3) Een procedure ontwikkelen voor de certificering van gelijmde hybride samenstellingen van primaire structuren in de scheepsbouw.

gebruikt. Een aandachtspunt bij deze lijm is bijvoorbeeld de dikte: is de lijm te dik, dan kan de temperatuur omhooggaan, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de lijmkracht. Ook is men met het oog op inspectie en monitoring van plan om sensoren op een varend schip van Damen te plaatsen, om de betrouwbaarheid van deze sensoren te testen. Het uiteindelijke doel is natuurlijk om met testen en simulaties, en het valideren daarvan via experimenten, voorspellende uitspraken te kunnen doen over de prestaties van een verbinding.

Volgens Jesus Mediavilla Varas zitten we wat de eerste twee punten betreft nu op de helft, en kan het derde punt pas opgepakt worden als de eerste twee punten vergevorderd zijn. Er zijn onder meer testen ontwikkeld en uitgevoerd om materialen en hun verbindingen te karakteriseren. Er zijn twee verschillende lijmen getest, waarna de ene voorlopig terzijde is gelegd. De lijm die nu verder wordt beproefd, is een methacrylate die momenteel al door scheepsbouwer Damen wordt

DE VERBINDING Over de vorm en grootte van de verbinding is natuurlijk ook al nagedacht. Bij een hybride constructie is de romp van het schip gewoon van staal, maar de bovenbouw zou voor het overgrote deel uit een composiet kunnen bestaan. Deze wordt dan met een grote kraan op de romp geplaatst. De verbinding bestaat uit een Y-vormige stalen constructie, bestaande uit een sandwichpaneel met koolstof-composiet buitenlagen en een houten kern.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 13

De verbinding met stalen flens zoals die op het schip wordt geïnstalleerd. Deze afbeelding komt uit het Bonded Joints project van TNO, DSNS, DMO. Sponsor & initiatiefnemer: Ministerie van Defensie. Daarop komt dan de lijm en vervolgens wordt het gehele sandwichpaneel tegen het met staalgrit gestraalde staal (ruwheid SA 2,5) aangedrukt. De randen van de verbinding zullen na de plaatsing gekit worden, om te voorkomen dat er water bij kan komen. Jesus Mediavilla Varas: “Heel belangrijke woorden in dit hele project zijn risico’s en betrouwbaarheid. Al die testen en simulaties zijn erop gericht om die in de vingers te krijgen. Pas dan kun je regels gaan schrijven voor de certificering. Tegenover die risico’s staan winsten en besparingen. Een schip met een hybride constructie is

Proefstukken worden in scheepvaartcondities verlijmd op de werf waarbij de werkelijke toepassing wordt benaderd. niet alleen lichter, maar ook sterker. En dan is er de milieuwinst: een gewichtsreductie van een schip met tien procent resulteert in zeven procent minder brandstofgebruik. Met dit project willen we impact hebben in de internationale scheepsbouw. Zodra de certificeringsregels bestaan, weet iedereen waar hij bij het ontwerp en de bouw van schepen op moet letten. Ook hebben we dan de basis voor een monitoring- en inspectieprotocol. De oppervlaktebehandeling is in dit verhaal geen eindstap, maar een tussenstap. Na het stralen en lijmen is er niet persé een oppervlaktebehandeling nodig.”

INTERREG ONDERZOEKSPROJECT Het consortium van het Interreg onderzoeksproject “Enabling Qualification of Hybrid Structures for Lightweight and Safe Maritime Transport” bestaat uit elf partners, uit verschillende landen. Uit Engeland zijn dat BAE Systems Naval Ships, Cambridge University en Lloyd's Register EMEA; uit België de Universiteit Gent, Com&Sens en Parkwind; uit Frankrijk het Bureau Veritas Marine & Offshore SAS en uit Nederland de Technische Universiteit Delft, Damen scheepsbouw, de Stichting Kenniscentrum Windturbine Materialen en Constructies en M2i. De totale projectsom bedraagt bijna 3,8 miljoen euro, waarvan 60 procent door Europa wordt gesubsidieerd. De initiatiefnemer van het project is het scheepsbouwbedrijf Damen. Via M2i werd een consortium samengesteld en de procedure voor het Europese onderzoeksproject in gang gezet. Interreg betekent in dit geval dat, als je de scherpe punt van een passer in het Kanaal zou zetten en een cirkel trekt met een straal van pakweg 150 kilometer, bijna alle projectdeelnemers zich dan in die cirkel bevinden.

14 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

ANDERE MARKTEN Weliswaar is de toepassing van lichtgewicht materialen en lijmen in de luchtvaart en automobielindustrie aardig ingeburgerd, maar daar vindt de productie plaats in gecontroleerde omstandigheden; in de scheepsbouw is dat vaak in de open lucht, met wisselende invloeden van stof, vuil, temperatuur, etc. De resultaten uit dit project kunnen daarom tevens interessant zijn voor andere markten, zoals de offshore windenergie. Niet voor niets zit ook het bedrijf Parkwind uit Leuven in het consortium. O

MEER INFORMATIE www.interreg2seas.eu/nl/qualify www.qualify-euproject.com www.m2i.nl Lees verder of reageer

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Divers programma Nationale Staalbouwdag 2019 De Nationale Staalbouwdag 2019 op 8 oktober is hét landelijk kennis- en netwerkevent voor staalminded Nederland en vindt dit jaar voor het eerst plaats in de monumentale Van Nelle Ontwerpfabriek in Rotterdam. Deze locatie is die dag ‘the place to be’ voor netwerken, zaken doen, kennis vergaren/ kennis delen en inzichten opdoen over de belangrijke actuele thema’s, trends en ontwikkelingen op het gebied van bouwen met staal. Hiertoe biedt organisator Bouwen met Staal een gevarieerd programma met onder meer een plenair congres, een seminar voor architecten en een dagprogramma voor studenten met excursies, lezingen en workshops. Andere onderdelen van het event zijn de vakbeurs met ruim 60 bedrijfspresentaties, themasessies en de uitreiking van de StudentenSTAALprijs 2019. De jaarlijkse Nationale Staalbouwdag is er voor bouwprofessionals die het voor het zeggen hebben bij ingenieurs- en architectenbureaus, staalconstructiebedrijven, bouwondernemingen, professionele opdrachtgevers, producenten en toeleveranciers én overheden en onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Ook dit jaar verwelkomt de Nationale Staalbouwdag zo’n 1.600 bezoekers die kennis komen nemen van de laatste trends en ontwikkelingen in het opdrachtgeven, ontwerpen en bouwen met staal. Ook is dit de dag om te netwerken met “stalen” relaties. Enkele hoofdonderdelen van het programma zijn een seminar voor architecten, een seminar voor constructeurs en de Hackathon@Staalbouwdag. Het architectenseminar zoomt onder meer in op de restauratie, renovatie en transformatie van bestaande, vaak monumentale gebouwen

bij een dringende vraag naar (multi) functionele ruimten en aan functionele aanpasbaarheid van die ruimten. Deze situatie vraagt om een integrale benadering waarbij functionele, economische en sociale aspecten hand in hand gaan met het respecteren van oorspronkelijke karakteristieken en kwaliteiten. CONSTRUCTEURSSEMINAR Voor een optimaal functionerende, veilige en economische staalconstructie is de afstemming tussen het hoofdontwerp en de detailengineering van groot belang. Dit uitgangspunt staat centraal bij het Constructeursseminar. Het bereiken van die afstemming is in de projectpraktijk vaak een flinke uitdaging. De sleutel ligt bij de communicatie en samenwerking tussen de constructief ontwerper en detailengineer en de andere betrokkenen en disciplines in de keten. Tijdens de Hackathon@Staalbouwdag nemen multidisciplinaire ontwerpteams het tegen elkaar op bij het parametrisch

ontwerpen van de optimale staalconstructie. De opgaaf: ontwerp een effectieve en economische stalen draagconstructie door het integraal analyseren en afstemmen van de hoofdopzet en de details van de constructie. Het team dat binnen één Nationale Staalbouwdag het beste ontwerp oplevert, wint de SMARTconnectionwisseltrofee. Hackathon@Staalbouwdag is een activiteit in het kader van SMARTconnection, een lopend onderzoek van Bouwen met Staal in samenwerking met ABT naar de praktische opties voor integrale analyse van de ontwerp-opzet en detaillering van staalconstructies in een collectief parametrisch model. Koninklijke Staalfederatie tikt dit jaar honderd jaar aan en heeft bij het bereiken van deze mijlpaal het predicaat ‘Koninklijk’ ontvangen. Deze mijlpaal zal op de Nationale Staalbouwdag ook in het zonnetje worden gezet. O MEER INFORMATIE www.staalbouwdag.nl

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 15

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Toepassing brandwerende coatings vereist zorgvuldigheid Niemand wil brand en er zijn tal van maatregelen, normen en voorschriften om de kans op brand te verkleinen. Eén van de maatregelen is de toepassing van brandwerende coatings. Maar de toepassing daarvan moet wel verstandig en zorgvuldig gebeuren wil het gewenste effect ook in werking treden. In de praktijk zijn er tal van omstandigheden die op gespannen voet staan met de juiste toepassing. Wat zijn dan precies de aandachtspunten? Een organisatie die specifiek is opgericht om zich in te zetten voor de brandveiligheid van gebouwen is Brandveilig Bouwen Nederland (BBN). Deze organisatie wil meer kennis over en verantwoordelijkheidsbesef voor bouwkundige brandpreventie bereiken evenals de toepassing van aantoonbaar brandveilige bouwmaterialen en constructies. Leo Oosterveen, directeur van BBN, maakt meteen duidelijk wat de lijfspreuk is van “zijn” organisatie: “Bij brand moet het gebouw blijven staan. Dat is een geweldige open deur, maar iedereen die bij het ontwerp, de bouw en het beheer van een gebouw betrokken is, moet zich daar heel goed bewust van zijn. In dat hele

16 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

proces zijn er tal van momenten waarop een ander belang net even iets meer gewicht krijgt, met alle risico’s van dien. Ook bij de toepassing van brandwerende coatings moeten er verstandige keuzes worden gemaakt, maar in de praktijk wil dat er wel eens bij inschieten.” De reden voor de lijfspreuk van BBN is dat wanneer een brandend gebouw instort, de kans op verergering van de situatie sterk toeneemt. Door instorting kunnen bijvoorbeeld vluchtwegen worden afgesloten en ook neemt de kans op uitbreiding van de brand naar andere verdiepingen en aangrenzende gebouwen enorm toe. Instorting voorkomen betekent dus dat de

constructie moet blijven staan en in veel gevallen wordt de constructie gedragen door stalen balken die in onbeschermde staat niet tegen temperaturen kunnen van pakweg duizend graden Celsius. In die situatie verliezen ze hun dragend vermogen. Recentelijk kwamen overigens constructies van bouwwerken in het nieuws (parkeergarages, het dak van een voetbalstadion) die het begaven zonder dat er een vlammetje aan te pas kwam. ESSENTIËLE CONTROLEPUNTEN Leo Oosterveen: “Als BBN zijn wij behoorlijk van die incidenten geschrokken. In het rapport van de Onderzoeksraad

voor Veiligheid over de instorting van de parkeergarage in Eindhoven staat dat die parkeergarage op een warme dag, dus bij 30 graden, instortte. Die Raad legde de relatie met de temperatuur, maar bij brand is die temperatuur veel hoger. De constructeur moet in zijn berekeningen altijd de kans op brand meenemen, maar wij vragen ons af of dat ook altijd wel gebeurt. Het maakt daarbij niet uit of er met hout, beton of staal gebouwd wordt. Wij willen geen angst zaaien, maar hebben wel signalen dat constructieberekeningen niet altijd volledig zijn qua brandrisico’s. Om iedereen bij de bouw concrete handvatten te geven om na te gaan of bouwkundige brandpreventie gedurende de hele rit voldoende aandacht krijgt of heeft gekregen, brengen wij sinds 2005

het boekje De essentiële bouwkundige controlepunten uit. Ieder jaar verschijnt daar een geactualiseerde versie van. Dit jaar op de komende BBN-Studiedag op 21 november.” (Zie kader). Die uitgave bevat onder meer aandachtspunten bij verschillende bouwmaterialen, doorvoeringen, regels & normen en checklists. Bij brandwerende constructies is het zogenoemde R-criterium de belangrijkste classificatie. Dit R-criterium geeft een maat gedurende welke tijd het draagvermogen van de constructie behouden moet blijven. Oftewel: de constructie moet beschermd worden en dat kan grofweg op drie manieren: door de toepassing van plaatmateriaal, betonmortel of brandwerende coatings. Over iedere categorie is heel veel te zeggen op het gebied van

BORG UW BRANDVEILIGHEID! De Vereniging Brandveilig Bouwen Nederland (BBN) positioneert zich als dé deskundige op het gebied van bouwkundige brandpreventie. BBN bestaat uit vooraanstaande leveranciers van brandveilige bouwmaterialen en constructies. Door de diversiteit van de leden en de expertise, is BBN gesprekspartner voor alle disciplines binnen de bouwkolom. Ieder jaar organiseert BBN een studiedag. Op 21 november aanstaande heeft die als thema de borging van brandveiligheid van een gebouw. Vooraanstaande sprekers zijn onder meer Debbie Smith van de internationale gebouwkennisinstelling BRE (onder meer verantwoordelijk voor BREEAM-certificatie), Paulus Jansen van de Woonbond en Edwin Zaaijer van Normec. Op die dag wordt ook de nieuwste editie van de Essentiële Bouwkundige Controlepunten uitgereikt.

Leo Oosterveen eisen, normen, montagevoorschriften en dergelijke. Bij brandwerend mortel is bijvoorbeeld de onderlaag heel belangrijk in verband met de hechting van de mortel. Bij brandwerende coatings staat natuurlijk ook het R-criterium centraal en met het oog daarop is het van groot belang precies te weten waar en hoe die coating precies aangebracht moet worden. AANDACHTSPUNTEN “Als je dat niet weet, moet je vragen stellen. Als de constructie bijvoorbeeld gebogen is, mag je je afvragen of de brandwerende coating dan wel goed werkt. Zo’n coating gaat bij brand opschuimen, tot wel

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 17

twintig keer de oorspronkelijke dikte. Bij een bocht kan dat tot knelpunten leiden. Is daar voldoende over nagedacht? Verder maakt het nogal uit of je het gaat aanbrengen op een H-balk of een ronde balk. Om te voorkomen dat bij een ronde balk barsten ontstaan bij brand, moet je daarvoor een specifieke brandwerende coating gebruiken. Verder moet je een aantal dingen weten: hoeveel lagen en welke laagdikte per laag, zowel droog als nat, is nodig? Wat is de temperatuur en de relatieve vochtigheid ter plekke tijdens het aanbrengen? Dat kun je eenvoudig meten, maar je moet het niet beneden meten terwijl het op 40 meter hoogte wordt aangebracht. En is er vooraf voldoende nagedacht over moeilijk bereikbare plaatsen?” Hij vervolgt: “Een apart aandachtspunt bij stalen balken zijn de bouwverbindingen. Soms zitten die heel dicht bij elkaar waardoor coatings bij het opschuimen elkaar wegdrukken en hitte makkelijk bij het staal kan komen. Ook de droogtijd moet je in aanmerking nemen, want die is ook van invloed op de bouwtijd. Als de applicatie in een afgesloten ruimte plaatsvindt, kun je al die condities makkelijker onder controle houden, maar dan wordt een zorgvuldig transport weer heel belangrijk. Als de balken omhoog gehesen worden, kunnen ze tegen elkaar knallen met beschadiging tot gevolg. Wie gaat dat constateren en besluiten dat die beschadiging eerst hersteld moet worden? Ook diegene die de balken monteert, moet zich van de risico’s bewust zijn. Maar vaak zijn tijd, moeite en kosten een nauwelijks uitgesproken reden om gewoon maar door te gaan. Kortom, bewustzijn en communicatie tijdens het hele traject zijn heel belangrijk om de risico’s zo laag mogelijk te krijgen, maar we zien dat daar niet altijd voldoende aandacht voor is.” STRATEGISCHE KERNTHEMA’S Anders gezegd: de borging van de brandveiligheid loopt in het hele bouwtraject butsen en blaren op. De persoon of entiteit die daarmee het hardst geconfronteerd wordt, is de gebouweigenaar. Die is verantwoordelijk voor de veiligheid van de mensen in het gebouw. Die moet ervoor zorgen dat bij brand het gebouw

18 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Stalen balk zonder brandwerende coating. leeg is als de brandweer komt. Dit vertaalt zich in de (brandwerende) eisen aan de constructie. Volgens Oosterveen kunnen nog wel meer mensen zich hier bewust van zijn. Overigens: ook de werkgever is verantwoordelijk voor de veiligheid van de werknemers. Bij de bouw van een gebouw moet vooraf een onderbouwde risicoinschatting worden gemaakt die bepalend is voor het veiligheidsniveau van de constructie en daarmee voor de bescherming daarvan. Bij de uitwerking kan men gebruik maken van de eerdergenoemde Essentiële bouwkundige controlepunten, maar ook van de uitgebreide Checklist brandwerende coatings op staalconstructies van de Kennisgroep brandwerende coatings, een onderdeel van BBN. Voldoende werk aan de winkel dus. Waar gaat BBN zich de komende jaren specifiek op richten? Leo Oosterveen: “Wij moeten constant blijven hameren op brandveiligheid. Het klinkt misschien wel idealistisch, maar wij hebben een missie en die is dat iedereen in de hele keten ervan doordrongen moet zijn dat bij brand het gebouw moet blijven staan. Daarom moeten betrokkenen weten hoe het zit en als je het niet weet, moet je vragen stellen. Samen met de stakeholders willen we met

het oog op de brandveiligheid drie strategische kernthema’s gaan oppakken: 1 de kwaliteit van de montage van de constructie 2 de veiligheid van de gebruikers 3 bedrijfscontinuïteit. Bij het eerste punt kun je opmerken dat een goede montage ook heel belangrijk is in de brandpreventie. Met het tweede punt willen we de nadruk leggen op een risicobenadering waarbij je heel goed kijkt of mensen wel op tijd het gebouw uit kunnen zijn. Wij denken dat het Bouwbesluit daarin onvoldoende scherp is. Berucht is de brand in de Grenfell Tower in Londen. We moeten niet denken dat zo’n brand in Nederland onmogelijk is.” O

MEER INFORMATIE www.bbn.nu Lees verder of reageer

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 19

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

3D-betonprinten is uit de kinderschoenen Langzaam maar zeker begint het 3D-betonprinten uit de experimenteerfase te komen. Binnenkort wordt in Nederland het eerste 3D-betongeprinte gebouw van Europa geopend en vergelijkbare projecten worden opgestart. Het 3D-betonprinten op zich is helemaal niet zo moeilijk, maar voor sommige praktische vraagstukken is men op zoek naar betere antwoorden. Eén van die vragen is welke oppervlaktebehandeling het best kan worden toegepast na het 3D-betonprinten.

In de OT van oktober 2016 hadden we al het verhaal over de start van het eerste 3D-betongeprinte gebouw van Europa dat in Teuge zou verschijnen. Onlangs is dat gebouw in gebruik genomen. Aanvankelijk had men de verwachting het gebouw in redelijk korte termijn te kunnen neerzetten, maar in de loop der tijd bleek dat het verantwoord toepassen van bepaalde innovaties meer tijd kostte. Ook de procedure rond de omgevingsvergunning nam veel tijd in beslag. Die is uiteindelijk in september 2018 verstrekt. “Bij dit soort innovatieve trajecten in de bouw blijkt wel vaker dat een behoorlijk lange aanlooptijd nodig is om voldoende zekerheid te krijgen over bepaalde innovaties en om de papierwinkel voor elkaar te krijgen”, zegt Hugo Jager van het adviesbureau Revelating dat helpt bij de introductie van nieuwe technologie in de bouw. “Toen Arvid Prigge, die samen met zijn vrouw eigenaar is van ontbijthotel De Slaapfabriek, mij in februari 2015 benaderde met zijn idee van de 3D-betongeprinte Vergaderfabriek, moest er eerst een team uit verschillende geledingen geformeerd worden. In mei 2016 zijn we als team gestart. In de loop van 2017 en 2018 zijn we heel druk bezig geweest met het ver-

20 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Hugo Jager, foto: Job Hendriks, Leidschendam krijgen van de omgevingsvergunning. Met het oog daarop hebben we het ontwerp moeten aanpassen zodat het beter in zijn omgeving paste. Het printen van de muren was in 14 dagen gebeurd. Het dak is niet geprint. Dat is wel mogelijk, maar er is bewust voor gekozen om dat niet te doen om de complexiteit van het project niet te vergroten. Het viel trouwens ook buiten het beschikbare budget. Het dak is nu van hout en daarop wordt een zinken afdekking geplaatst.”

GEBOGEN WANDEN Het innovatieve in het ontwerp was dat er zonder bekisting en wapening gewerkt zou worden, terwijl de wanden wel rechtop blijven staan. De oplossing is gevonden in een rond gebouw met gekromde wanden die aan de voet ongeveer 70 centimeter dik zijn en naar boven toe smaller worden. Een wand bestaat in doorsnede uit vier geprinte gebogen wanden die elk bijna drie meter lang zijn en holle ruimtes hebben. Die vier wanden schurken zich als het ware tegen elkaar aan. Het geprinte

illustratie van de Vergaderfabriek ©The Form Foundation. beton per deelwand is slechts vier centimeter breed. De langgerekte holle ruimtes zijn volgestort met biologisch afbreekbare korrels die voor de isolatie zorgen. Gevolg van deze bouwwijze is dat je veel minder bouwmateriaal nodig hebt. Hugo Jager schat voor de vuist weg dat je kunt volstaan met de helft van het bouwmateriaal uit de traditionele bouw. “Ook is er nauwelijks wapening nodig. Alleen tussen de derde en vierde wand (buitenste wand) zijn spouwankers inge-

legd tijdens het printen. Voor de gekozen oplossing waren innovaties nodig om die gebogen wanden te kunnen maken en was er constructief het één en ander door te rekenen om zeker van onze zaak te zijn. Ook vergde het meer afstemming tussen de architect en de constructeur. Qua printtechniek waren er geen moeilijkheden. Je kunt met 3D-betonprinten praktisch elke vorm maken. De printer is een soort supergrote slagroomspuit die laagje op laagje print, een soort laminaatpatroon.

De instructies aan die printer zijn ook niet zo moeilijk. De constructeur gebruikt het 3D-ontwerp van de architect voor de berekeningen. Het definitieve ontwerp wordt door software vertaald in printinstructies en vervolgens gaat de printer aan het werk.” OPPERVLAKTEBEHANDELING Ook de ramen zijn gebogen en lopen met de kromming van de muren mee. Niet alles aan het gebouw is geprint:

Deel van een doorsnede van een wand: langgerekt en hol.

Schets van de Vergaderfabriek vergroot ©The Form Foundation.

De twee eerste muren van de Vergaderfabriek.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 21

De betonprinter.

Buitenant van de Vergaderfabriek. zoals gezegd wel alle wanden, maar niet de toiletgroep en het dak. Aan de buitenwand van de Vergaderfabriek is geen oppervlaktebehandeling toegepast. Volgens CyBe Construction, consortiumlid en de ontwikkelaar van de 3D-printer en het printbeton, leert de ervaring met deze bouwwijze dat een oppervlaktebehandeling niet nodig is. Volgens hen is het materiaal zo dicht en weinig poreus dat er geen of heel beperkt algen of vuil aan blijft hangen. Dit blijkt uit gebouwen die er nu vier tot vijf jaar staan met het toegepaste beton. Daarnaast heeft de architect ervoor gezorgd dat, mochten er via regen enige aangroeisporen ontstaan, het regenwater wordt afgeleid in de schaduwen van de plooien van het gebouw. Momenteel is er echter een ander 3Dbetonprint project in voorbereiding waarbij wel een oppervlaktebehandeling zal worden toegepast. De start van dit project moet nog plaatsvinden en daarom willen betrokken partijen, waaronder Hugo Jager, er niet al te veel over kwijt. Duidelijk is wel

22 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Biologsich afbreekbare isolatiekorrels in de holle ruimtes.

Binnenin de Vergaderfabriek. dat het gaat om een gebouw waartegen betonnen geprinte gevelelementen komen van negen meter hoog. Ze krijgen een geribbelde structuur waaruit een bepaald beeld naar voren zal komen. Die structuur brengt met zich mee dat vuil daarin gemakkelijk kan blijven hangen. Er zal daarom een oppervlaktebehandeling worden toegepast die de indringing van neerslag in het beton zal bemoeilijken en de verwijdering van vuil makkelijker zal maken. Maar hoe die behandeling eruitziet, wil men momenteel niet bekend maken. VOORDELEN Wat zal het 3D-betonprinten voor de bouw als geheel betekenen? Hugo Jager denkt het 3D-betonprinten over pakweg 15 jaar de nieuwe norm zal worden. “De bouw staat niet bekend als een sector die erg snel innovaties en nieuwe technologieën overneemt, maar nu de toepasbaarheid steeds meer bewezen wordt via dit gebouw en diverse geprinte bruggen, kan

het niet anders of het zal breder worden ingevoerd. Je kunt unieke ontwerpen realiseren tegen veel minder arbeid, materiaal en kosten. En ook nog eens sneller dan via traditionele bouw. Wereldwijd is er veel belangstelling voor deze bouwmethode vanwege de snelheid. In sommige gebieden is het in sommige situaties gewenst om snel eenvoudige huisjes neer te kunnen zetten. Kortom, ik denk dat we nog maar aan het begin staan van de ontwikkeling van 3D-betonprinten.” O

MEER INFORMATIE www.revelating.nl www.bruil.nl Lees verder of reageer

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Transportcoatings als tijdelijke bescherming Staal en verzinkt staal krijgt vaak een zogenoemde transportcoating als het materiaal ongecoat verstuurd wordt. Dit kunnen enerzijds onderdelen zijn die na de mechanische voorbehandeling niet direct een conserveringssysteem krijgen, maar ook substraten die rechtstreeks van een staalleverancier komen. Deze transportcoatings zijn nodig om het (verzinkt) staal te beschermen tegen corrosie, zoals vliegroest of witroest. Hiermee kunnen onderdelen tijdelijk binnen of buiten worden opgeslagen in afwachting van verdere oppervlaktebehandeling. Probleem is dat sommige transportcoatings lastig te verwijderen zijn en hierdoor de voorbehandeling kunnen verstoren. Een goed voorbeeld is verzinkt staal dat (veelal vanuit het buitenland) wordt aangeleverd met een chromaathoudende passivering. Een prima transportbescherming, echter lastig te verwijderen. In andere gevallen worden olieachtige producten toegepast. Dit vergt intensieve reiniging voor het coatingproces. Ook bij Heras hekwerken ervaart men soms problemen op het gebied van lakhechting door een lastig te verwijderen transportcoating. Overleg met de chemieleverancier is in dit soort gevallen gewenst om te kijken hoe de chemische voorbehandeling geoptimaliseerd kan worden, gelet op de wisselende omstandigheden. Wanneer duidelijk is wat de aangebrachte transportcoating is, kan hier de juiste reinigingsmethode voor worden gekozen. Ook Hollandia Infra, één van Nederlands grootste producenten van stalen constructies voor infrastructurele projecten, worstelde hiermee. Ook zij werden regelmatig geconfronteerd met corrosie als onderdelen na het stralen en schuren tijdelijk werden opgeslagen. Hoe zou dit anders kunnen? Deze vraag is ongeveer drie jaar geleden samen met AD Chemicals opgepakt voor een ontwikkeltraject waarbij onderzocht is hoe de producten van AD dit probleem zouden kunnen oplossen.

“Van meet af aan was het de bedoeling dat er een oplossing moest komen die iedereen heel eenvoudig kan toepassen zonder dat er dure installaties voor nodig zijn.” Dit zegt Roland van Meer, business unitmanager bij AD Chemicals. “Wat bij dit soort bedrijven meespeelt, is dat ze vaak niet gewend zijn om met chemie te werken. Er moest dus een methode komen die iedereen zou moeten kunnen gebruiken. De oplossing is uiteindelijk gevonden in een éénstaps inneveltechniek (of wipe) waarmee een flinterdunne passivering (vergelijkbaar met een conversiecoating) wordt opgebracht die in de meeste gevallen niet verwijderd hoeft te worden voordat het conserveringssysteem wordt aangebracht. Deze laag is dus direct overcoatbaar.

slagen zonder dat men zich zorgen hoeft te maken over corrosie. Het innevelen kan met een conventioneel spuitpistool met bovenbeker. Via deze inneveltechniek wordt heel dun een op chroom-3 gebaseerd product (passiveermiddel) aangebracht dat makkelijk uitvloeit en in de metallische structuur van het materiaal kruipt waardoor vliegroest en witroest wordt voorkomen. Het middel is waterdun en droogt binnen enkele minuten op. Het is een multi-metal product, toepasbaar op (verzinkt) staal en aluminium. Een filmpje over de toepassing is benaderbaar via onderstaande QR-code. Roland van Meer: “Sinds een jaar of twee wordt het in de praktijk toegepast bij bijvoorbeeld de trailerbouw, hekwerken, chassis, stalen balken, kozijnen, reparatie en onderhoud. Heras hekwerken onderzoekt momenteel of deze nieuwe techniek voor hun bedrijfsproces geschikt is of dat zij het opleggen aan hun toeleveranciers. Door deze slimme tijdelijke bescherming kan de keten geoptimaliseerd worden waardoor efficiëntie, kwaliteit en kosten beter beheerst worden.” O MEER INFORMATIE www.adinternationalbv.com www.heras.nl Lees verder of reageer

PASSIVEERMIDDEL ALS TRANSPORTCOATING Bij de inneveltechniek blijft de mechanische voorbehandeling gewoon bestaan, maar kunnen de behandelde producten intern in een bedrijfshal worden opge-

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 23

Trots op het werk Deze vijflaagse parkeergarage bij het Amphia ziekenhuis in Breda bestaat uit ruim 10.000 door Alumet geanodiseerde aluminium lamellen. Ze hebben een V-profiel met een lengte 3 bij 4 meter en zijn geanodiseerd in de kleur: AluBronze02 (C32). Bij het elektrolytisch inkleuren maakt Alumet gebruik van metalen uit metaalverbindingen, bijvoorbeeld tin uit een oplossing van tinsulfaat. Door het elektrolytisch inkleuren ontstaan zeer lichtechte kleuren. Dit zorgt voor een lichte en transparante uitstraling van de nieuwe parkeergarage.

24 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

De totale geveloppervlakte bedraagt 4.365 vierkante meter. Door het geanodiseerde aluminium ontstaat een duurzaam en corrosiebestendig product die UV-bestendig en kleurecht is en weinig onderhoud nodig heeft met een levensverwachting van meer dan 40 jaar. De parkeergarage is ontworpen door Wiegerinck architecten in Arnhem, de leverancier van de open aluminium gevel is Bayards Build in Lelystad. Realisatie/ bouwer: Aan de Stegge Twello. Foto: Alumet

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 25

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

‘Kom maar op met die coating’

Hoge eisen hittewerende bekleding verkeerstunnels Brand komt overal slecht uit, maar in een verkeerstunnel is het al helemaal ongewenst. Vandaar dat er strenge voorschriften gelden voor de brandveiligheid in verkeerstunnels, zoals voor de hittewerendheid van de wanden en het plafond. Wat voor bekleding krijgen die wanden en welke eisen gelden daarvoor? We gingen te rade bij de landelijke organisatie die hier sinds jaar en dag mee te maken heeft: Rijkswaterstaat.

Voor dit verhaal gingen we kijken hoe de gewenste brandveiligheid wordt gerealiseerd in de Gaasperdammertunnel, die sinds enkele jaren in aanbouw is. De tunnel, met een lengte van drie kilometer, wordt volgend jaar gefaseerd opengesteld. Rijkswaterstaat ging ervan uit dat de betonnen wanden en plafonds op zich voldoende hittewerend zouden zijn. Maar uit proefnemingen bleek dat bij een brandtemperatuur van 1.200-1.350 graden Celsius stukken beton konden afspatten, waardoor de wapening bloot zou kunnen komen te liggen. Dat zou weer kunnen leiden tot het gedeeltelijk bezwijken van de constructie. Vandaar dat men ervoor heeft gekozen om voor de wanden een hittewerende bekleding aan te brengen, bestaande uit cementgebonden platen. In totaal moeten die platen over 280.000 vierkante meter worden aangebracht en dat duurt negen maanden. Soms is er zes dagen in de week aan gewerkt. TWEE DIKTEN De hittewerende platen in de Gaasperdammertunnel zijn mineraal gebonden stoomverharde calciumsilicaat-aluminaat-

26 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

platen, met een ‘speciale cementmatrix’, die bestand zijn tegen vocht. Ze kunnen een brandtemperatuur van 1.350 graden Celsius weerstaan. Branden in een verkeerstunnel zijn koolwaterstofbranden (benzine, gassen). In Nederland zijn er nog geen tunnelbranden geweest waarbij deze temperatuur is behaald. Joop van der Velden, technisch manager van de A9 Gaasperdammerweg bij Rijkswaterstaat, legt uit dat er in de tunnel platen met twee

Martijn Blom (l) en Joop van der Velden.

verschillende dikten worden gebruikt. “Er zijn delen van de tunnel die één uur bestand moeten zijn tegen brand; daar zijn de platen 25 millimeter dik. Andere delen moeten twee uur bestand zijn tegen de hitte en daar zijn de platen 33 millimeter dik, aangevuld met een hittewerende strip achter de naad om hittedoorslag naar het beton te voorkomen. De delen waarboven een spoorlijn of metrolijn is aangelegd of een dienstgebouw staat, moeten twee uur

Tunnel met hittewerende cementgebonden platen. Foto RWS Brandproeven in de Zeeburgertunnel in 1989. Foto Rijkswaterstaat.

hittewerend zijn. Dat geldt ook voor die delen waar de mensen naartoe moeten vluchten.” HITTEWERENDE METHODES Overigens zijn er ook andere fabrikanten die cementgebonden platen leveren, die weliswaar van samenstelling iets verschillen, maar wel aan de gestelde eisen voldoen. Sommige cementgebonden platen zijn versterkt met glasvezel. De fabrikanten moeten hun platen altijd laten certificeren op brandveiligheid. De gewenste brandwerendheid hoeft ook niet altijd via platen verwezenlijkt te worden. Je zou de samenstelling van die platen ook in de kist waarop het beton wordt gestort kunnen aanbrengen of de mortel met een spuit kunnen aanbrengen als een laag tegen het beton. In de Westerscheldetunnel is dat laatste toegepast. Maar als je wilt spuiten, moet je ook eerst gaten boren en een wapeningsnet aanbrengen waar je overheen spuit, zodat datgene wat je spuit ook blijft zitten. Deze methode is vooral geschikt bij tunnels in aanbouw, waar nog geen asfalt ligt en nog geen technische installaties aanwezig zijn.

In de Gaasperdammertunnel was dat al wel het geval toen besloten werd dat de hittewerende platen nodig waren, maar in die tunnel hoeven die platen constructief dus niets te doen. Martijn Blom, senior-adviseur tunnelbouw bij Rijkswaterstaat: “Wij eisen altijd geteste en gecertificeerde oplossingen inclusief de verbindingen. Vervolgens laten wij de platen inclusief bevestigingsmiddelen testen bij een onafhankelijk laboratorium. Daar worden de platen inclusief bevestigingsmiddelen bovenop de oven gelegd en gedurende één of twee uur blootgesteld aan een enorme hitte. Dan wordt gekeken of de platen en bevestigingen het houden en wat het beton erachter doet. Als het hele systeem door de test komt, weten we dat de oplossing functioneert. De – letterlijke – graadmeter bij de testen is of de oplossing voldoet aan de zogenoemde Rijkswaterstaat-kromme. Dat is een brandkromme die het temperatuurverloop bij een koolwaterstofbrand in een verkeerstunnel volgt tot maximaal 1.350 graden. Het laboratorium stookt de oven volgens die kromme die nu wettelijk is

voorgeschreven voor alle verkeerstunnels in Nederland.” NAADBREEDTE Die brandkromme gaat ervan uit dat de brand begint bij kamertemperatuur en dat na ongeveer tien minuten een hitte is bereikt van 1.200 graden die uiteindelijk oploopt naar maximaal 1.350 graden. De Rijkswaterstaat-kromme is ontstaan toen in de jaren 80 het vervoer van gevaarlijke stoffen door tunnels werd toegestaan. Toen is bestudeerd welke brand daardoor zou kunnen ontstaan. Het vervoer van die stoffen door tunnels is nog steeds toegestaan, maar explosief gevaarlijke stoffen zijn nog altijd verboden. Als het systeem door het onafhankelijke laboratorium is goedgekeurd, moet de aannemer die oplossing aanbrengen. Daarvoor is ook een maximale naadbreedte vastgelegd. Joop van der Velden: “Overal geldt de maximaal toegestane naadbreedte van twee millimeter. Maar bij de delen waar een hittewerendheid van twee uur geldt, moet er achter de naad op het beton eerst een strook hittewerende cementgebonden plaat worden aangebracht die de

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 27

Proeven met brandwerende platen in de Zeeburgertunnel in 1989. Foto Rijkswaterstaat. naad afdicht. Als de brand door die naad gaat, wordt de hitte opgevangen. Bij de testen in het onafhankelijke laboratorium wordt ook altijd gekeken aan welke temperatuur de stalen wapening wordt blootgesteld. Bij het beton van de Gaasperdammertunnel mag de temperatuur niet hoger worden dan 200 graden, om te voorkomen dat het beton gaat afspatten. Als de bekleding ruimschoots aan die eisen voldoet, kijken we of de platen misschien iets dunner kunnen. Qua plaatdikte proberen we altijd een optimum te vinden. Te dik is namelijk ook weer niet nodig.” SYSTEMEN EN SENSOREN Martijn Blom: “Bij elke tunnel wordt een risico-inschatting gemaakt, zo ook bij de Gaasperdammertunnel. Op basis daarvan is het onderscheid gemaakt tussen de hittewerendheid van één uur en twee uur. Maar via de risicoanalyse kijk je ook naar andere aspecten, zoals de benodigde tijd voordat de mensen bij een calamiteit uit de tunnel kunnen zijn en allerlei andere voorzieningen die bedoeld zijn om de veiligheid van de mensen te borgen. We willen de mensen bij een grote brand zo snel mogelijk waarschuwen en in veiligheid brengen. Er zijn allerlei systemen en sensoren die bijvoorbeeld rook in de tunnel detecteren of stilstaande voertuigen. Bij brand wordt de verlichting opgeschaald, de vluchtroute aangegeven en de rook weggeblazen. Mensen moeten tegen de rijrichting in vluchten naar een veilige ruimte, en de ventilatoren blazen

28 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Renovatie van de Heinenoordtunnel 1990. Foto Rijkswaterstaat.

de rook altijd weg met de rijrichting mee, dus voor het ongeluk uit. Ook is er een omroepinstallatie waarmee je de mensen kunt bereiken. Verder zijn er brandblussers en een brandslang aanwezig zodat je bij een autobrand snel zelf kunt ingrijpen.” Doordat er in Nederland per tunnelbuis maar één rijrichting is, kun je op deze manier mensen en rook scheiden. De wetten die van toepassing zijn, zijn de Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels en het Bouwbesluit. De eerste wet bevat bepalingen over de verplichte installaties om de tunnel veilig te houden en de tweede zegt hoe lang de constructie tegen brand bestand moet zijn. Het Bouwbesluit schrijft de Eurocode voor, waarin staat dat voor verkeerstunnels de Rijkswaterstaatkromme moet worden toegepast. Als in de Gaasperdammertunnel de brandwerende platen zijn aangebracht, volgt er geen nabehandeling. Wel wordt geëist dat de naden tussen de platen vloeiend het wegprofiel volgen en dat de ankers op vaste plekken worden aangebracht, zodat het er strak uitziet. Het nadeel van deze aanpak is wel dat je veel snijverlies hebt, omdat je bij iedere baan met een nieuwe plaat moet beginnen. Qua kleur zijn de platen lichter dan beton.

van arbeidsomstandigheden, zou een coating zijn die dezelfde bescherming biedt maar makkelijker aan te brengen is. Mijn oproep aan jullie branche is dan ook om een betaalbare coating te ontwikkelen die tegen de Rijkswaterstaat-kromme bestand is. Maar zo’n coating kennen we nog niet. Als je zo’n coating in heel dunne vorm zou kunnen spuiten, zeg één tot twee centimeter dik, dan zou dat het werk een stuk makkelijker maken en de snelheid van het werk verhogen. Nu moeten al die platen met een gewicht van pakweg 90 kilo met de hand aangebracht worden. De grootte is 120 bij 250 centimeter per plaat. Een geschikte coating zou op het gebied van arbeidsomstandigheden dus zeker de voorkeur krijgen. Vooral als je het werk door een spuitrobot 24/7 kunt laten doen. Je hebt dan ook geen naden meer. Er is dus zeker behoefte aan een geschikte coating die makkelijk aan te brengen is.” O

MEER INFORMATIE www.rijkswaterstaat.nl www.promat.nl www.fermacell.nl/nl/brandveiligheid Lees verder of reageer

GESCHIKTE COATING ONTBREEKT Joop van der Velden: “Dit is de gebruikelijke aanpak en deze voldoet aan alle gestelde eisen. Maar het aanbrengen van platen is wel veel en zwaar werk. Een welkome innovatie, zeker op het gebied

Voor iedere toepassing… • Truck- en Carrosseriebouw • Speciale Voertuigen • Tankwagenbouw • Kipperbouw

• Landbouwmachines • Machinebouw • Restauratie • Enz. Enz.

… het ultieme applicatiesysteem

Hoge temperatuur verzinken

Utrechtsestraatweg 224 • 3911 TX Rhenen • Holland • Tel. +31(0)318-472020 Fax +31(0)318-471911 () • E-mail:l info@mol-coatings.com f l • www.mol-coatings.com l

EXPERT IN COATINGS VOOR IEDERE ONDERGROND

^ŚŝƉĐŽĂƚ ŝŶǀĞƐƚĞĞƌƚ ǀĞĞů ƟũĚ ŝŶ ĚĞ ZΘ ǀĂŶ ǁĂƚĞƌŐĞĚƌĂŐĞŶ ϭ< ĞŶ Ϯ< ƉƌŽĚƵĐƚĞŶ ĞŶ ŝŶ ŶŝĞƵǁĞ ƚŽĞƉĂƐƐŝŶŐĞŶ Žŵ ĞŶĞƌŐŝĞǀĞƌďƌƵŝŬ ĞŶ Kϸ ƵŝƚƐƚŽŽƚ ƚĞ ǀĞƌŵŝŶĚĞƌĞŶ͘ tĂƚ ƐƚĞĞĚƐ ŵĞĞƌ ŝŶŐĞnjĞƚ ǁŽƌĚƚ ŝƐ ŽŶnjĞ ǁĂƚĞƌŐĞĚƌĂŐĞŶ ĚĂŬĐŽĂƟŶŐ ĚŝĞ ŐĞďƌƵŝŬƚ ǁŽƌĚƚ Žŵ ďŝƚƵŵŝŶĞƵnjĞ ĚĂŬďĞĚĞŬŬŝŶŐ ǁĂƌŵƚĞǁĞƌĞŶĚ ƚĞ ŵĂŬĞŶ ĞŶ Žŵ ŚĞƚ ƚĞ ƌĞŶŽǀĞƌĞŶ͘ Ğ ǁĂƌŵƚĞ ĚŝĞ ŚĞƚ ĚĂŬ ŽƉŶĞĞŵƚ ŬĂŶ ƚŽƚ ϳϬй ŐĞƌĞĚƵĐĞĞƌĚ ǁŽƌĚĞŶ͘ ŝƚ njŽƌŐƚ ǀŽŽƌ ĞĞŶ ůĂŶŐĞƌĞ ůĞǀĞŶƐĚƵƵƌ ǀĂŶ ĚĞ ďŝƚƵŵĞŶ ĞŶ ĚĞ ďŝŶŶĞŶƚĞŵƉĞƌĂƚƵƵƌ ǀĂŶ ŚĞƚ ŐĞďŽƵǁ ŬĂŶ ƚŽƚ ϰϬй ǀĞƌůĂĂŐĚ ǁŽƌĚĞŶ ǁĂĂƌĚŽŽƌ Ğƌ ĞĞŶ ŐƌŽƚĞ ďĞƐƉĂƌŝŶŐ ŽƉ ĞŶĞƌŐŝĞ ;ĂŝƌĐŽ͛ƐͿ ǁŽƌĚƚ ŐĞƌĞĂůŝƐĞĞƌĚ͘ ŝũ ƌĞŶŽǀĂƟĞ ǀĂŶ ŝŶĚƵƐƚƌŝģůĞ ŐĞďŽƵǁĞŶ njŝũŶ ŵŝůŝĞƵǀƌŝĞŶĚĞůŝũŬĞ ĐŽĂƟŶŐƐ ĞĞŶ ŐƌŽƚĞ ƚŽĞǀŽĞŐŝŶŐ ŽƉ ĚĞ ǁĞŶƐ ŶĂĂƌ ĞĞŶ ďĞƚĞƌ ŵŝůŝĞƵ͘ ƌ njŝũŶ ĚŝǀĞƌƐĞ ǁĂƚĞƌŐĞĚƌĂŐĞŶ ŝŶĚƵƐƚƌŝģůĞ ĐŽĂƟŶŐƐ ǀŽŽƌ ƐƚĂĂů͕ ďĞƚŽŶ ĞŶ ŚŽƵƚ͘ ĞnjĞ ƉƌŽĚƵĐƚĞŶ njŝũŶ ƐŶĞůĚƌŽŐĞŶĚ͕ ŵĂŬŬĞůŝũŬ ƚĞ ǀĞƌǁĞƌŬĞŶ͕ ŚĞďďĞŶ ĞĞŶ ƵŝƚƐƚĞŬĞŶĚĞ ŬůĞƵƌͲ ĞŶ ŐůĂŶƐďĞŚŽƵĚ ĞŶ ŐŽĞĚĞ ĐŚĞŵŝƐĐŚĞͲ ĞŶ ŵĞĐŚĂŶŝƐĐŚĞ ƌĞƐŝƐƚĞŶƟĞ͘ ĞŶ ǀĞĞů ŐĞďƌƵŝŬƚ ƉƌŽĚƵĐƚ ŝƐ ŽŶnjĞ Ϯ< ǀůŽĞŝƐƚŽĨĚŝĐŚƚĞ ƐŽůǀĞŶƚ ĨƌĞĞ ǀůŽĞƌĐŽĂƟŶŐ ŝŶ ĐŽŵďŝŶĂƟĞ ŵĞƚ ĞĞŶ t ƉƌŝŵĞƌ ĚŝĞ ǀŽŽƌ ƌĞŶŽǀĂƟĞ ĞŶ ŶŝĞƵǁďŽƵǁ ŬĂŶ ǁŽƌĚĞŶ ŝŶŐĞnjĞƚ͘ ŽŽƌ ĚĞƐŬƵŶĚŝŐ ĂĚǀŝĞƐ ŽƉ ůŽĐĂƟĞ ŬĂŶ ĚĞ ǀůŽĞƌĐŽĂƟŶŐ njĞĞƌ ŐĞŵĂŬŬĞůŝũŬ njĞůĨ ǁŽƌĚĞŶ ĂĂŶŐĞďƌĂĐŚƚ͘ ĞĞƌ ŐĞƐĐŚŝŬƚ ǀŽŽƌ ŐƌŽƚĞ ŽƉƉĞƌǀůĂŬƚĞŶ ĞŶ ůĞǀĞƌďĂĂƌ ŝŶ ĚŝǀĞƌƐĞ ŬůĞƵƌĞŶ͘ ĞŶ ŐƌŽƚĞ ĚŝǀĞƌƐŝƚĞŝƚ ĂĂŶ ƉƌŽĚƵĐƚĞŶ ŝŶ ĚŝǀĞƌƐĞ ŵĂƌŬƚĞŶ ŝƐ ŽŶnjĞ ŬƌĂĐŚƚ ǁĂĂƌďŝũ ǁŝũ njĞĞƌ ďĞƚƌŽŬŬĞŶ njŝũŶ ŵĞƚ ĚĞ ůĞĞĨͲ ĞŶ ǁĞƌŬŽŵŐĞǀŝŶŐ ǀĂŶ ĚĞ ŵĞŶƐĞŶ ĚŝĞ ŵĞƚ ŽŶnjĞ ƉƌŽĚƵĐƚĞŶ ŐĂĂŶ ǁĞƌŬĞŶ͘

sĞĞů ŝŶĨŽƌŵĂƟĞ ŬƵŶƚ Ƶ ǀŝŶĚĞŶ ŽƉ ŽŶnjĞ ǁĞďƐŝƚĞ ttt͘^,/W K d͘E> ŽĨ ďĞů ŽŶƐ ϬϳϴͲϲ ϳϳ ϭϭ ϴϴ

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 29

Organische deklagen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Coatings selector als hulpmiddel voor corrosiebescherming van constructiestaal Als het gaat om een juiste corrosiebescherming van staalconstructies wordt vaak verwezen naar de ISO 12944. Deze ISO-norm staat bekend als de algemeen aanvaarde standaard voor corrosiebescherming van constructiestaal. Maar wat staat er precies in deze norm en hoe pas je die toe? We zochten daarvoor contact met Jotun, die een soort leidraad heeft ontwikkeld voor een praktische toepassing van de ISO 12944: de Jotun Protective Coatings Selector. Dit is een soort selectiemethode om aan de hand van de betreffende omgevingssituatie (corrosiecategorie C1 tot en met C5) en de gewenste levensduurverwachting uit te komen bij een bepaald coatingsysteem bestaande uit voorgeselecteerde producten en laagdiktes. Eigenaren van constructies, applicateurs, ingenieurs of architecten kunnen hiermee tot een onderbouwde keuze komen voor een coatingsysteem voor een bepaald object gelet op de gewenste levensduurverwachting. De coatings selector is gebaseerd op de nieuwe ISO 12944-2018. Deze uitgebreide norm beschrijft niet alleen de vijf corrosiecategorieën, maar bevat ook regels over onder meer de voorbehandeling, coatingsystemen, de uitvoering van testmethoden in laboratoria en de supervisie op de uitvoering van het coatingsysteem. In 2018 is de ISO 12944 vernieuwd. “Als je niet thuis bent in die norm kun je daarin ook wel eens de weg kwijtraken. Om dat te voorkomen, hebben we de coatings selector ontwikkeld.” Dit zegt Niek Brinkerink, accountmanager protective coatings bij Jotun. “Wij richten ons met onze protective coatings op de bescherming van staal in de breedste zin van het woord. Onze belangrijkste afzetmarkten zijn de scheepvaart, de olie- en gasindustrie, chemische fabrieken, infrastructurele werken, gebouwen en de energiesector. Ons hoofdkantoor staat in Noorwegen en

30 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

wereldwijd werken er bij Jotun zo’n 10.000 mensen. In Nederland zijn dat er 25. Bij conserveringswerkzaamheden wordt er heel vaak verwezen naar de ISO 12944. Enerzijds zie je dat door de update van die norm naar meer duurzame coatingsystemen wordt gevraagd, anderzijds zie je dat opdrachtgevers ook los van die norm hun eigendommen gewoon langer willen beschermen. Met ons hulpmiddel kun je makkelijker tot een goed onderbouwde keuze komen gericht op een hoge efficiëntie in het coatingsysteem.”

Gecoate havenkranen.

LAGEN EN LAAGDIKTES Bij de toepassing van de coatings selector zijn de twee belangrijkste vragen: waar staat het object (in welke corrosiecategorie bevindt het zich) en wat is de gewenste levensduur van de corrosiebescherming. Behalve de bekende corrosiecategorieën C1 tot en met C5 zijn er ook nog categorieën voor objecten die continu onder water zijn of zich in de grond bevinden en voor objecten van gemetalliseerd of verzinkt staal. Op basis van de categorieën kun je aan de hand van de gewenste levensduur van de

corrosiebescherming een coatingsysteem selecteren bestaande uit producten en bijbehorende laagdiktes. “Ons hulpmiddel bevat per corrosiecategorie tabellen die aangeven welk type product je het best kunt gebruiken in welke laagdiktes bij de gewenste levensduur van de corrosiebescherming. Als je bijvoorbeeld in de corrosiecategorie C3 een lage corrosiebescherming wil, kun je al volstaan met een primer van alkyd met een laagdikte van 60 micrometer, is er geen tussenlaag nodig maar wel een topcoat van alkyd met een laagdikte van 40 micrometer. Als je in die situatie een medium, high of very high corrosiebescherming wil, dan kan het type product veranderen, de laagdikte en ook het aantal lagen. Dat gebeurt ook als je kiest voor een andere corrosiecategorie. Bij C5, de zwaarste corrosiecategorie, moet je bijvoorbeeld in de categorie zeer hoge corrosiebescherming een zinkrijke epoxy primer gebruiken met een laagdikte van 80 micrometer, een epoxy tussencoat van 200 micrometer en een polyurethaan topcoat van 80 micrometer.” PRODUCTVERBETERING De coatings selector gaat dus alleen over coatings, maar die zijn niet de enige factor die telt bij een goed conserveringssysteem. Ook aspecten als de voorbehandeling (zuiverheid, ruwheid),

Niek Brinkerink de afronding van kanten, staalprofielen en testprotocollen zijn van belang. De informatie hierover staat ook in de ISO 12944. Als voorbehandeling gaat men uit van nieuwbouwsituaties en dan wordt er praktisch altijd gestraald tot SA 2,5. Het aspect UV-bestendigheid staat niet in de ISO 12944 en dat vind je dan ook niet terug in de coatings selector. UV-bestendigheid (kleur- en glansbehoud) speelt niet altijd een rol in staal conserveren, maar coatings die hoogwaardiger zijn, kunnen wel via onafhankelijke testen in laboratorium of buitenopstellingen worden geselecteerd en in overleg met de opdrachtgever worden gekozen. “Wij kijken altijd hoe een coating of een bindmiddel zich gedraagt in bepaalde klimatologische omstandigheden of bijvoorbeeld onder zeewater. Wij doen

heel veel testen. We hebben bijvoorbeeld een testlaboratorium op een zeer koude locatie om te zien hoe een coating zich gedraagt bij min 20 gaden Celsius. Voor de scheepvaart en offshore toepassingen kunnen die resultaten belangrijk zijn. Wij zijn de snelst groeiende verffabrikant ter wereld en de kwaliteit van onze producten is één van de aspecten die daar significant aan bijdraagt. Een mooi voorbeeld hiervan in Nederland is de Oosterscheldekering. Van de zestig schuiven zijn er eind jaren 90 dertig behandeld en daarvan hebben er 22 een Jotun conserveringssysteem gekregen. Deze zijn na bijna twintig jaar nog gewoon intact en onderhoudsvrij. Dat heeft ertoe geleid dat bij schuiven die nu en in de komende jaren worden aangepakt opnieuw voor dit Jotamastic systeem is gekozen. Soms geven behaalde resultaten in het verleden wel een soort garantie voor de toekomst.” GARANTIES Volgens Brinkerink wordt het aantonen van de kwaliteit van coatings steeds belangrijker, omdat klanten steeds meer garanties en zekerheden willen. Daarnaast wordt bij aanbestedingen regelmatig bepaald dat er bijvoorbeeld niet alleen een brug gebouwd moet worden, maar dat er ook onderhoud voor 15 jaar vereist is. Dan valt vaak de keuze op een hoogwaardiger conserveringssysteem dat naar verwachting geen of weinig onderhoud vergt. Ook kijken klanten steeds vaker naar de milieuscore van een coatingsysteem, die aan te tonen is via lagere emissies van vluchtige organische stoffen, minder gebruik van milieubelastende grondstoffen en van energie tijdens de productie en via afvalrecycling. Via het Jotun GreenStepsprogramma kan Jotun daarop inspelen. O MEER INFORMATIE www.jotun.com Lees verder of reageer

Dak van station Duivendrecht.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 31

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Toepassing van twee bijzondere lijmen

Folie met vezels: een succesvol alternatief voor antifoulings Sinds jaar en dag worden er in de beroeps- en pleziervaart giftige antifoulings toegepast om de aangroei van mosselen en zeepokken tegen te gaan. Omdat die antifoulings langzaam hun bestanddelen loslaten om hun werk te doen, staan ze niet bepaald bekend als milieuvriendelijk. Sinds enige jaren is er een methode die het probleem totaal anders aanpakt – en met succes. De uitvinding heeft inmiddels meerdere prijzen in de wacht gesleept. Wat houdt de methode in? Het gaat om een uitvinding die in 2014 de Dutch Innovation Award heeft gewonnen, in 2018 op de Hiswa werd uitgeroepen tot product van het jaar, en in juni dit jaar de European Inventor Award 2019 van het Europees Octrooibureau kreeg, in de categorie midden- en kleinbedrijf. Het prijswinnende product heet Finsulate en is geen verf, maar een zelfklevende folie die als een ‘wrap’ op de romp van een schip wordt aangebracht. Door de fijne vezelstructuur op het oppervlak verhindert deze de ongewenste aangroei, zonder de weerstand van het schip te verhogen. Geestelijk vader van Finsulate is Rik Breur, uitvinder en materiaalwetenschapper. Waar heeft hij de inspiratie voor zijn uitvinding vandaan gehaald? “Ik ben best lang bezig geweest om dit product te ontwikkelen en heb lang gezocht naar mogelijkheden voor milieuvriendelijke antifoulings. Wat me altijd stoorde, was dat de reguliere antifoulings giftig voor het watermilieu zijn. Op basis daarvan ben ik eens gaan kijken hoe er in de natuur voor wordt gezorgd dat oppervlakken mooi schoon blijven. Dan ontdek je dat daar heel vaak het mechanisme van stekeltjes wordt gebruikt als succesvol afweermechanisme tegen aangroei en vuil, bijvoorbeeld bij de zee-egel. Op basis

32 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

daarvan kom je tot de vraag of je het idee van stekeltjes ook in de scheepvaart zou kunnen toepassen. Er was een lang ontwikkeltraject voor nodig, maar met Finsulate is een in de praktijk bewezen alternatief voor antifoulings beschikbaar gekomen. De gewonnen prijzen zie ik als een mooie persoonlijke erkenning.” LIJMEN Vanzelfsprekend moesten er tal van technische problemen overwonnen worden voordat het idee werkelijkheid kon worden. Zoals op lijmgebied: er moest niet alleen een lijm komen om de folie op het schip te houden, maar aan de andere kant ook een lijm om de stekeltjes aan de folie te binden en een bepaalde methode om ze mooi rechtop te houden. Rik Breur: “Dan ontdek je dat zeewater een extreem agressieve omstandigheid is voor lijmen. Voor de zelfklevende lijm om de folie op de boot te zetten, zijn we eerst gaan kijken naar lijmen in de vliegtuigindustrie voor de belettering op een vliegtuig. Als het op een vliegtuig blijft zitten, zou je denken dat dit onder water ook wel het geval zal zijn. Maar dat bleek dus toch niet te werken. Met de producent van de folies zijn we dus verder gaan werken aan geschikte lijmsystemen die in zeewater lang hun

Rik Breur werk blijven doen.” De zoektocht heeft geleid tot een drukgevoelige lijm die geactiveerd wordt door hem aan te drukken op de coating op het schip, nadat je de folie van het stickervel hebt losgetrokken. Er is dus geen sprake van een chemische hechting, maar van een fysische. De lijm is dusdanig sterk dat hij een waterdruk van 200 bar kan weerstaan. De zoektocht naar de lijm om de stekels op de folie vast te zetten was iets ingewikkelder. Uiteindelijk is men uitgekomen bij een op water gebaseerde tweecomponentenlijm en een elektrostatisch lijmproces. “Het gaat om een vrij specifieke lijmtechniek die vooral in de flockindustrie wordt gebruikt (waarbij een

Bevoorradingsschip wordt met Finsulate bekleed. kunststofvezel op stof wordt gedrukt, red.). Deze techniek zorgt ervoor dat de vezels zijn ingebed voordat de lijm uithardt. Het is een elektrostatisch lijmproces, waarin de stekels (vezels) elektrisch geladen worden en in een elektrisch veld vliegen richting de folie en dan mooi loodrecht op het oppervlak komen te staan. Die lading ontstaat door een grote bak met vezels die boven de folie hangt onder hoogspanning te zetten, zodat die geaard wordt. Dan heb je een elektrisch veld tussen de vezels en de folie daaronder op de lopende band. Als je de vezels door een rooster drukt, komen ze in het elektrische veld en worden ze naar beneden geschoten naar de folie. Horizontaal gezien is de ruimte tussen de vezels heel klein.”

Bevoorradingsschip wordt met Finsulate bekleed.

PRAKTIJKTESTEN De dikte van de folie met lijm bedraagt ongeveer 100 micrometer, de vezels zijn ongeveer twee tot drie millimeter lang. Voor boten die snel varen, zijn de vezels wat korter; langzaam varende schepen krijgen een folie met langere vezels (stekeltjes). Dit heeft met de weerstand te maken. De folie zelf bestaat uit nylon vezels en een polyester film. De folie wordt in grote rollen van anderhalve meter breed en 500 meter lang aangeleverd, die ter plekke op handzaam formaat worden gesneden. Voor het aanbrengen is geen voorbehandeling nodig. De folie kan gewoon op een goede corrosiewerende coating geplakt worden. Die coating moet er dus wel zijn. Deze moet echter niet te stoffig zijn en oude antifoulings moeten wel eerst ver-

wijderd worden. Het soort substraat maakt niet uit. De folie kan op staal, aluminium, hout en polyester worden toegepast. Rik Breur: “Wij brengen dus een textuur op het oppervlak aan en heel vaak moeten wij uitleggen dat door de stekeltjes de weerstand niet verhoogd wordt. Finsulate is uitgebreid getest in samenwerking met instituten als MARIN, TNO en TU Delft. Ook heeft het de nodige praktijktesten op schepen doorstaan. Uit de praktijk blijkt gewoon dat er geen weerstandverandering is. Als dat wel zo zou zijn, kun je wel stoppen met dit product. We hebben het nu toegepast op meer dan honderd jachten, drie vrachtschepen en ook op twintig bevoorradingsschepen die pendelen naar boorplatforms op zee. Het product heeft verschillende samenstellingen voor verschillende doelgroepen, zoals snel varende schepen, stationaire vaartuigen, voor zoet of zout water en voor fundatiepalen van windmolens op zee. Mensen die twijfelen, zou ik willen oproepen om het gewoon eens uit te proberen. Het is sowieso een waterdichte folie, die je ook als extra bescherming tegen corrosie kunt zien.” O MEER INFORMATIE www.finsulate.com Lees verder of reageer

Rol Finsulate.

Het aanbrengen van Finsulate op een monopile.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 33

Organische deklagen

Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Muurverf van kalk en grafeen cradle to cradle gecertificeerd Gelet op de eisen omtrent cradle to cradle worden we steeds vaker uitgedaagd circulair te denken. En dat betekent buiten de gebaande paden denken. Denken in systeemoplossingen. Bij het maken van iets nieuws meteen denken aan de bruikbaarheid van dat product in het afvalstadium. Denken aan nieuwe combinaties van materialen met nieuwe eigenschappen om bijvoorbeeld de lucht te zuiveren of CO2 op te nemen. Ook onze branche wordt hiermee geconfronteerd. Voor inspiratie hoeven we niet lang te zoeken. Dit artikel gaat over Graphenstone: een muurverf voor binnen en buiten zonder fossiele grondstoffen die tijdens de droging CO2 opneemt en een voorbeeld is van een duurzame productiecyclus. Een muurverf bestaande uit kalk en grafeen, een combinatie die zich niet makkelijk laat mengen, want grafeen is niet oplosbaar in water. In OT hebben we de afgelopen jaren wel vaker over grafeen geschreven, zie onder meer de OT’s van maart 2016 en september 2016. Grafeen is tweedimensionaal, transparant, heeft een gigantische elastische treksterkte en geleidt warmte en elektriciteit als geen ander. De NederlandsBritse natuurkundige Andre Geim en zijn collega Konstantin Novoselov ontdekten grafeen in 2004 en kregen daarvoor in 2010 de Nobelprijs voor de natuurkunde. Behalve uitmuntende eigenschappen heeft het materiaal ook wat nadelen: het laat zich niet zo makkelijk verwerken en mengen. De verfindustrie zoekt nog naarstig naar praktische mogelijkheden van het materiaal. In Nederland wordt Graphenstone op de markt gebracht door het bedrijf Ekotex. Directeur Victor Franke, die al dertig jaar “in de verf zit”, liep eens bij toeval tegen die verf aan. “Ik was op vakantie in Spanje en zag een schilder bezig met een verf die ik niet kende. Op de emmer zag ik het cradle to cradle-logo en dat intrigeerde

34 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

me: hoe kan verf nou gerecycled worden? Je brengt het aan op de muur en kan het er daarna niet meer afhalen, dus hoe kan je de kringloop dan sluiten? Ik ben gaan bellen en toen bleek het hoofdkantoor van Graphenstone op drie uur rijden te staan. Ik heb daar gesproken met president en technisch directeur Antonio León Jiménez. In de jaren erna ging ik hem telkens opzoeken als ik op vakantie was. De vraag was steeds: hoe kun je die specifieke verf voor de Benelux geschikt maken? Die verf bestaat uit kalk en grafeen en was alleen leverbaar in de kleur wit. Bovendien kon je het niet verrollen en verspuiten. Allemaal eigenschappen waar je in de Benelux niet mee gaat scoren.” CRADLE TO CRADLE Er moest dus nog meer verbeterd worden. Er was gedurende enkele jaren al flink ontwikkeld en geëxperimenteerd om met grafeen en kalk een homogeen mengsel te maken. In 2012 is dat gelukt, een jaar later is in Sevilla met de productie begonnen. Grafeen mengen met kalkverf zonder daarvoor schadelijke stoffen toe te passen, was een prestatie van formaat. Maar het moest voor de markt hier ook in kleur leverbaar zijn en te verrollen en te verspuiten zijn. En die eigenschappen moesten verkregen worden zonder het cradle to cradle-gedachtegoed geweld aan te doen.

“In kleur willen leveren, betekent dat je pasta’s nodig hebt en die zijn normaal gesproken niet cradle to cradle. Die puzzel moest dus opgelost worden. Dat is gelukt door anorganische pasta’s toe te passen die het Spaanse bedrijf zelf maakt, wat wel tot gevolg had dat het cradle to cradle gold label alleen geldt voor witte verf, terwijl ‘verf op kleur’ het zilver label heeft gekregen. Maar die verf is nog steeds duurzamer en gezonder en heeft een veel lagere milieu-impact dan vergelijkbare verfproducten. Hierdoor kunnen we de verf á la minute op kleur maken en dat biedt ons de mogelijkheid om met mengmachines en via de groothandel de schilder te kunnen bedienen en ons distributienetwerk te kunnen opschalen. Ook hebben we een oplossing gevonden voor het aanbrengen van Graphenstone met de rol of met airless spuitapparatuur. Voor een succesvolle introductie op de Nederlandse markt moest Graphenstone kunnen worden aangebracht volgens de traditionele Nederlandse applicatiemethode. Dat is na aantal jaren gelukt; eigenlijk is de verf waar we nu over spreken pas sinds anderhalf jaar leverbaar in de Benelux.” PROJECTEN Kalkverf wordt al heel lang verkocht in Nederland, maar die is niet geschikt voor grote projecten als bruggen, kunstwerken

Het Pharos-gebouw in Hoofddorp, het grootste kantoorgebouw waar Graphenstone is toegepast.

en gebouwen, omdat die verf snel vervuilt, moeilijk te reinigen is en niet zo makkelijk verwerkbaar is. Maar door de toevoeging van grafeen, worden die nadelen opgeheven en heb je een product dat met rol en spuit goed aan te brengen is en ook goed hecht op oude verflagen. Bovendien is het heel duurzaam doordat fossiele grondstoffen ontbreken (olie) waardoor dus ook geen CO2-uitstoot plaatsvindt. Sterker nog: kalkverf neemt tijdens de droging zelfs CO2 op waardoor je een CO2-neutrale cyclus krijgt. Je ontneemt iets van de aarde (het mineraal kalk), maar tijdens de droging wordt CO2 opgenomen en ontstaat er weer kalk die als verflaag op de wand is aangebracht. Maar er moet dan wel op gelet worden dat de verf op de ondergrond niet als afvalstroom behandeld en verbrand wordt aan het eind van de levensduur. Daarom is het zaak in systeemoplossingen te denken en te handelen. Hierdoor behoudt de verf zijn waarde en kan de ondergrond als grondstof weer worden hergebruikt. â&#x20AC;&#x153;We hebben sinds anderhalf jaar de verf in concrete projecten kunnen toepassen. Het wordt op Schiphol toegepast waar men alleen cradle to cradle-producten wil toelaten en bij Pharos, het grootste kantoorgebouw van Hoofddorp dat helemaal wordt gerenoveerd en verbouwd. De Amerikaanse ontwikkelaar wilde heel graag dat

er duurzame en gezonde producten worden toegepast, ook al gaat dat extra geld kosten. Er is een model ontwikkeld om te kijken of huurders bereid zijn meer te betalen als ze gegarandeerd in een gezonde en zuivere werkomgeving komen te zitten. Daaruit bleek dat huurders daartoe bereid zijn en zo werd de business case alleen maar interessanter, doordat de gestegen renovatiekosten worden goedgemaakt door hogere huuropbrengsten. Iedereen blij dus.â&#x20AC;? DUURZAAMHEIDSCERTIFICATEN De verf heeft inmiddels diverse inter-

nationale duurzaamheidscertificaten verkregen, zoals de Environmental Product Declaration, cradle to cradle-goud en zilver en cradle to cradle-platinum op het gebied van watermanagement en de GreenTag Health Gold. Ook voldoet de verf aan WELL, LEED en BREEAM- duurzaamheidscertificaten voor gebouwen. Het product is toepasbaar op alle steenachtige ondergronden, maar Ekotex is bezig om naar analogie van Graphenstone cradle to cradle-lakken te ontwikkelen voor toepassing op hout. Inmiddels is er een volledig assortiment lakken, beitsen en transparante topcoats beschikbaar voor binnen, alle met een cradle to cradle-certificaat. De volgende stap richt zich op lakken voor buiten. Victor Franke ziet de belangstelling voor cradle to cradle-materialen die ook hoog scoren op het gebied van gezondheid sterk toenemen. O MEER INFORMATIE www.graphenstone-benelux.com www.ekotexwandafwerking.nl Lees verder of reageer

Victor Franke in het magazijn met voor zich een pallet Graphenstone.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 35

Algemeen

Thema Behandeling Bouw, infrastructuur en staalconstructies, 3D-printing, lijmen

Parts2clean platform voor kennis over hoogstaande reiniging van onderdelen en oppervlakken Effectieve en efficiënte oplossingen voor nieuwe en diverse uitdagingen in onderdelenreiniging worden steeds belangrijker voor iedere aanbieder die de concurrentie de baas wil blijven. De vakbeurs parts2clean van 22 tot en met 24 oktober in Stuttgart is de gelegenheid om kennis te maken met de nieuwste trends, oplossingen en expertise die nodig zijn om aan kop te blijven.

In vele industriële branches vinden grote veranderingen plaats, zoals digitale transformatie, nieuw ontworpen onderdelen die nieuwe uitdagingen oproepen, innovatieve productietechnologieën en materialen of strengere klantwensen op het gebied van stabiliteit, reproductiviteit en kosteneffectieve processen. Al deze ontwikkelingen zijn direct van invloed op de onderdelen- en oppervlaktereiniging. Volgens Olaf Daebler, directeur van de vakbeurs parts2clean, is die vakbeurs wereldwijd de grootste beurs op het gebied van technologieën voor systematische onderdelenreiniging op een betrouwbare en efficiënte manier. Marktleiders van die technologieën tonen hun innovaties en verbeteringen voor iedere mogelijke reinigingstoepassing. Betere reinigingsprestaties in kortere procestijden vallen daarbij op. Een voorbeeld van een technologie zijn droge reinigingsprocessen die makkelijk geïntegreerd kunnen worden in de bestaande keten van productieprocessen. Daarbij is er veel aandacht voor de monitoring van reinigingsparameters, procescontrole, automatisering en digitalisering. Maar ook is er veel aandacht voor hogere energieefficiëntie, efficiënte reinigingsprocessen voor zeer kleine hoeveelheden, nieuwe processtoffen en een sterkere differentiering van en aanpassing op markten waar ook kosteneffectieve oplossingen van hoge kwaliteit voor gewenst zijn.

36 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

REINIGING VAN BOUWDELEN Een apart vraagstuk vormt de efficiënte en betrouwbare reiniging van bouwdelen die van groot belang is, omdat die delen in de regel die basis vormen voor allerlei vervolgprocessen waarvan een hoge kwaliteit verlangd wordt. Denk aan allerlei oppervlaktetechnieken zoals in die blad beschreven, maar ook aan lassen, lijmen en monteren. Naast de vakbeurs is er een speciaal programma waar bezoekers op verdiepende wijze kennis en ideeën kunnen opdoen over ieder aspect van onderdelenreiniging. Zo is er een door de Duitse industriële onderdelenreinigingsassociatie (FiT) georganiseerde “QSREIN 4.0” dat dient als een startpunt voor een discours over zelfinstellende procesoplossingen die hun werk doen op basis van de conditie van de betreffende onderdelen en de gewenste reinigingsgraad. Dit met het oog op procesoptimalisatie en oplossingen voor nieuwe uitdagingen die zich aandienen. Verder is er een “Onderdelenreiniging

4.0 in de praktijk”, die vooral gericht is op automatische (gerobotiseerde) reinigingsoplossingen, mede georganiseerd door Stäubli. Gedurende de drie dagen is er ook een Industrieforum, waarvan het programma wordt vastgesteld door de Fraunhofer reinigingstechnologie-alliantie, waar senior experts uit de industrie en wetenschap presentaties geven over onder meer digitale transformatie, kunstmatige intelligentie, simulaties en computergestuurde procesoptimalisatie. Voor nieuwkomers op het gebied van onderdelen- en oppervlaktereiniging zijn er ook groepsgewijze rondleidingen langs geselecteerde exposanten uit de gehele keten zodat kennisgenomen kan worden van belangrijke oplossingen en innovaties. Deze rondleidingen duren ongeveer twee uur en zijn in het Engels. O MEER INFORMATIE www.parts2clean.de

Master your process Wij helpen u met een goedlopende chemische he implementatie

Mavom Chemie produceert chemische oplossingen voor industriële toepassingen van OEM’s, coatingbedrijven en industriële dienstverleners. Steeds vaker treden wij hierbij op als Total Solution Provider, waarbij we klanten volledig ontzorgen bij het opzetten en controleren van een goedlopend en veilig proces. In ons eigen R&D lab ontwikkelen we (maat) producten voor de voorbehandeling van metalen, industriële reiniging en chemisch loonmengen. Deze leveren we direct uit voorraad in Nederland, België en via partners ook in andere EU-landen. Daarnaast vormen kennisdeling, preventieve advisering en veiligheids- en laboratoriumtrainingen een belangrijke toegevoegde waarde bij ons productportfolio. Mavom Chemie. De Som der Elementen.

www.mavom.nl

Master your process OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 37

Buitenlandse media Noël Ruijters scant de buitenlandse bladen. De belangrijkste ontwikkelingen noteert hij in de rubriek “Buitenlandse Media”. Deze keer het juli-augustusnummer van het European Coatings Journal:

UIT DE BRANCHE Het Japanse Showa Denko K.K. (SKD) heeft een overeenkomst getekend om alle aandelen te kopen van de Ilag Group dat gevestigd is in Zwitserland. SDK verkrijgt alle aandelen van Ilag van de huidige eigenaren, een consortium van investeerders dat geleid wordt door Helvetica Capital AG, een Zwitserse private equity firma. De verwachting is dat grote Aziatische verf- en lakondernemingen agressief op het overnamepad zullen blijven in Europa en Noord-Amerika. Het Verband der deutschen Lack- und Druckfarbenindustrie bepleit uitstel van de EU 2017/5429-regeling, waar in annex VIII de geharmoniseerde kennisgeving staat beschreven met betrekking tot de samenstelling van chemische mengsels die geclassificeerd zijn als gevaarlijk voor de menselijke gezondheid onder de CLPregeling. O PROTECTIVE COATINGS 84% van de omzet in protective coatings komt uit Asia-Pacific. Vooral de groei van de Chinese bouwmarkt heeft hieraan bijgedragen. In Europa zijn Duitsland, Rusland en het Verenigd Koninkrijk de belangrijkste markten. In 2018 bedroeg het volume 7,4 miljoen ton, hetgeen een omzet genereerde van € 26,5 miljard. Civiele techniek is de grootste sector,

38 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

gevolgd door industrie (pijpen, tanks, reactors, petrochemie, et cetera). Een groeiend bewustzijn met betrekking tot de milieu-footprint, ondersteund door milieuwetgeving zal één van de belangrijkste drijvers zijn voor innovatie in dit segment. Watergedragen coatings behalen in moeilijke omstandigheden niet altijd de gewenste prestaties. Daarom domineren oplosmiddel-gedragen coatings in dit segment nog steeds de markt. Lage-VOC (volatile organic compounds) technologie maakt een grotere productiviteit mogelijk en verzekert de duurzaamheid van coatings voor de volgende generatie. Health and safety is een andere drijver, doordat enkele belangrijke grondstoffen op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen zijn geplaatst. O R&D Onderzoekers van Columbia University werken aan stoffen die gebouwen koel houden. De inspiratie hiervoor komt van een mier, die een zilveren coating heeft die zonlicht weerkaatst. Wanneer het op een dak wordt toegepast, weerkaatst het tot 99% van het zonlicht en straalt de warmte terug naar de atmosfeer. O www.columbia.edu Near Infrared Radiation (NIR) kan in de lakindustrie worden toegepast als warmtebron voor het drogen of uitharden van natte lakken. Dit kan de droog- of

uithardtijd aanzienlijk verkorten zonder in te werken op het substraat. Ook kan het worden ingezet op plaatsen met weinig ruimte. Het ontwikkelen en testen van nieuwe watergedragen coatings gebeurt al tientallen jaren op min of meer dezelfde manier. Design of Experiments (DOE), geavanceerde data-analyse en high-throughput testing hebben dit proces weliswaar versneld, maar de iteratieve benadering is niet wezenlijk veranderd. Aanvullende mechanische testen en analytische technieken kunnen een veel breder inzicht verschaffen en de ontwikkeling aanzienlijk versnellen. O COSI 2019 De jaarlijkse Coatings Science International (Cosi) was dit jaar in Noordwijk. Een klassieker voerde de boventoon, en wel corrosie. Lithiumzouten werden gepresenteerd als mogelijke vervangers van chroom VI. De meest verrassende bijdrage was van Akzo Nobel, dat een spiegelgladde coating heeft ontwikkeld om te voorkomen dat insecten op muren kunnen lopen. O Noël Ruijters is directeur van Bâton Adviesgroep. www.baton.nl

Glans- en Kleurmeters

T +31 (0)161 24 42 50 | www.kinpompentechniek.nl

>01 3(;,5 < .9((. A0,5 >(; >, +6,5 Holland Mineraal is al ruim 35 jaar een begrip op het gebied van oppervlakte behandelingsapparatuur en producent en leverancier van straalmiddelen en straalinstallaties. Wat we maken en hoe het werkt, laten we u graag zien, in het filmpje op onze website of door de QR code te scannen met uw smartphone of tablet.

www.hollandmineraal.nl

NauMetrics Precision Measuring Instruments EĂƵDĞƚƌŝĐƐ WƌĞĐŝƐŝŽŶ DĞĂƐƵƌŝŶŐ /ŶƐƚƌƵŵĞŶƚƐ

Tel: 0031(0)743490022 | www.naumetrics.nl | E: sales@naumetrics.nl dĞů͗ ϬϬϯϭ;ϬͿϳϰϯϰϵϬϬϮϮ ͮ ǁǁǁ͘ŶĂƵŵĞƚƌŝĐƐ͘Ŷů ͮ ͗ ƐĂůĞƐΛŶĂƵŵĞƚƌŝĐƐ͘Ŷů

Extend your reach

KENNISMAK G KORTINGSCOIN DE *

([WHQG \RXU UHDFK ZLWK $JID /DEV

OV T2019

$JID¶V RSHQ LQQRYDWLRQ SODWIRUP IRU PDWHULDOV DQG FRDWLQJV UHVHDUFK

2IIHULQJ LW¶V DGYDQFHG DQDO\WLFDO VHUYLFHV WR WKLUG SDUWLHV PDWHULDOV DQDO\VLV DQG WHVWLQJ FRQWDPLQDQW LGHQWLILFDWLRQ WURXEOH VKRRWLQJ DQG IDLOXUH DQDO\VLV KLJK WKURXJKSXW DQDO\WLFV UH HQJLQHHULQJ DQG GHIRUPXODWLRQ

ZZZ DJID ODEV FRP

*10% KORTING

COMPLEET AANBOD VOOR OPPERVLAKTEBESCHERMING Schuimfolie Spinvlies folie Anti corrosie

Schuimprofielen Omsnoering En nog veel...

SCHERPE PRIJZEN EN TOPKWALITEIT

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 39

Grenzeloos In deze rubriek een overzicht van nieuwe technologische ontwikkelingen in het buitenland. Het is een vervolg op de rubriek Op zoek naar samenwerkingspartners, met nu een meer technische insteek. Het overzicht laat zien dat in vele landen op soms heel nieuwe manieren gezocht wordt naar verbeteringen in de oppervlaktebehandelingsprocessen. Soms zit de oplossing in nieuwe technieken, soms blijken bestaande technieken uit andere werkvelden ineens verrassend bruikbaar voor onze branche. Ook gaat het om verbeterprojecten waarvoor partners in het buitenland worden gezocht (zeker ook in het MKB) om de onderzoeken te optimaliseren.

ULTRA-HIGH PERFORMANCE NANOCOATINGTECHNOLOGIE VOOR DE HECHTING VAN ONGELIJKE MATERIALEN Een Deens bedrijf heeft een baanbrekende nanometerdunne hechtingstechnologie ontwikkeld waarmee metaal, glas en andere materialen eenvoudig aan kunststoffen kunnen worden gehecht. De nanocoating is onzichtbaar, extreem sterk, kan zware omstandigheden doorstaan, is chemisch veilig, milieuvriendelijk en ontworpen voor eenvoudige demontage van componenten. Het Deense bedrijf is opgericht in 2015 met als doel een gepatenteerde technologie op de markt te brengen die het concept van hechting tussen metalen, glas, keramiek enzovoorts volledig verandert. De technologie is gebaseerd op de kennis van oppervlaktechemie, materiaalkunde en chemische technologie die het team gedurende vele jaren heeft opgebouwd. De technologie wordt momenteel toegepast door bedrijven in de energie-, design-, hoogwaardige materialen- en

40 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

medische industrie in Zweden, Duitsland, België, Japan en de Verenigde Staten. Momenteel worden ongelijksoortige materialen zoals metalen en kunststoffen verbonden door lijmen en schroeven. Maar voor een groot aantal materiaalcombinaties en productontwerpen geldt dat deze methoden echter niet de juiste prestaties leveren. De technologie die het Deense bedrijf aanbiedt, betreft een zelfklevende nanocoating gebaseerd op polymeerborstels die kan worden toegepast op vaste materialen zoals metalen en ultradirecte hechting op kunststoffen mogelijk maakt. Het verbindingsproces kan worden opgenomen in de meeste traditionele industriële technieken, zoals spuitgieten en oplosmiddel- of ultrasoon lassen. Dit alles zorgt voor een zeer efficiënt en veelzijdig assemblageproces zonder de noodzaak van traditionele primers of lijmen. Het verlijmingsproces is omkeerbaar, waardoor het mogelijk is om componenten eenvoudig te demonteren en recyclen. Naast hechting aan kunststoffen fungeert de nanocoating ook als

een oppervlakteprimer voor lijmen en coatings, waarmee kritieke hechtingsprestaties zoals sterkte, stabiliteit, levensduur en coatbaarheid worden verbeterd. De nanocoatings zijn ook ongeëvenaard als het gaat om oppervlakte-eigenschappen en functionaliteit. Toepassingen hiervan zijn onder meer voor superhydrofobiciteit/ hydrofiliciteit, aangroeiwerende materialen, wrijvingsarme materialen, anticorrosie, bio-elektronica, sensoren en hybride materialen. De volgende industrieën kunnen profiteren van de technologie: 1. Medisch: biedt een veilige hechtmethode, hechtmiddel lekt niet weg, voorkomt bacteriegroei, reinigingsprocessen zijn eenvoudiger. 2. Elektronica: biedt nauwe hechting om elementen waterbestendig af te dichten. 3. Design: maakt de bevestiging van acryl op metaal en andere harde oppervlakken mogelijk (wat meestal niet eenvoudig is) en vervangt bouten en schroeven.

4. Offshore en maritieme industrie: aangroeiwerende coating tegen onder meer mariene organismen. De hechting is bestand tegen zware omstandigheden en is biofilm-bestendig. 5. Automotive, scheepvaart en lucht- en ruimtevaart: geschikt voor de productie van veilige en duurzame hybride componenten van kunststof en metaal. Voordelen en innovaties Enkele voordelen ten opzichte van traditionele lijmen: 1. Ultrastrakke en nanometerdunne interface, ook lucht- en waterdicht, waardoor het ideaal is voor toepassingen onder zware weersomstandigheden 2. Onzichtbare verbindingsinterface 3. Chemisch veilig en milieuvriendelijk en daarmee geschikt voor demontage van de producten of productcomponenten voor hergebruik of recycling 4. Verhoogde sterkte en duurzaamheid, onaangetast door de ruwheid van het oppervlak 5. Verhoogde coatbaarheid en stabiliteit: de coating werkt zelfs op zeer gladde oppervlakken en is niet afhankelijk van de oppervlakteruwheid 6. Kan worden gebruikt met conventionele lasmethoden (warmte, oplosmiddelen, enzovoorts) en met kunststof omspuiten. 7. Met de primer voorgelakte oppervlakken kunnen gedurende vele maanden afzonderlijk worden opgeslagen, zodat het toepassen van de primer en assemblageprocessen ook afzonderlijk kunnen plaatsvinden. Het bedrijf wil de technologie in licentie geven aan productiebedrijven in verschillende industrieën die zich bezighouden met de ontwikkeling van nieuwe producten en nieuwe bedrijfsstrategieën. O Aanbieding uit: Denemarken Referentie: TODK20190513001 METHODE VOOR HET VERVAARDIGEN VAN NANOGESTRUCTUREERDE METAALCOATINGS Een Spaans onderzoeksinstituut en de Universiteit van Oporto hebben een nieuwe methode ontwikkeld, een combi-

natie van lithografische druktechnieken en het anodiseren van aluminium voor het vervaardigen van strak geordende nanoporeuze aluminiumoxide sjablonen die samen met metaal sputteren leiden tot metaal-nanostructuren met hetzelfde ordeningspatroon. Deze nanostructuren kunnen worden gebruikt in verschillende magnetische en nano-elektronische apparatuur. Met deze methode kunnen nanoporeuze sjablonen verkregen worden met een verschillende geometrie voor nanogestructureerde metaalcoatings. De methode bestaat uit de volgende stappen: 1. Begin met zeer zuivere aluminiumlaminaten. 2. De mal (CD, DVD en BR-discs) wordt op het laminaat geperst en drukt het vooraf bepaalde patroon van de betreffende schijf erop. Dit proces kan meerdere keren worden uitgevoerd, waarbij de printhoek wordt veranderd om sjablonen met een verschillende geometrie (kubusvormige, driehoekige, ruitvormige symmetrie) te verkrijgen. 3. Via elektrochemische anodisatie wordt het aluminium geoxideerd en door zelfassemblage ontstaat een sjabloon met geordende nanoporiën, die het eerder gedrukte patroon volgt. 4. Door sputteren op het oppervlak wordt een metaalcoating verkregen die het eerdergenoemde patroon volgt. In het bijzonder maakt deze methode de productie mogelijk van metalen nanostructuren op verschillende ferromagnetische materialen in een snelle productiewijze. Voordelen en innovaties - De kosten van de gebruikte mallen zijn laag en ze hebben een groot oppervlak. Het printproces is kort (twee uur) en eenvoudig te mechaniseren. - Er wordt één anodisatieproces uitgevoerd. Dit vergroot de corrosieweer-

2. Print Pressure Mold (CD, DVD, BR)

3.Anodizing

4. Sputtering

stand en biedt een betere hechting dan blank metaal. - De markt voor aluminium nanogestructureerde materiaalsjablonen groeit continu, dankzij de hoge winstgevendheid. - De mogelijkheid om ferromagnetische nanogestructureerde coatings te produceren, biedt nieuwe alternatieven op het gebied van magnetische materialen voor magnetische sensoren en nieuwe opnamemedia. - Nieuwe mogelijkheden voor applicatie van deze geordende nanostructuren voor nanofotonische apparatuur (microlasers, portable sensoren) en magnetische stroom-toepassingen waarbij informatie sneller en met een lager energieverbruik wordt doorgegeven. Gezocht worden industriële partners uit de nanotechnologie, voor samenwerking via een patent-licentieovereenkomst. O Aanbieding uit Spanje Referentie: TOES20190725004

Als u geïnteresseerd bent in mogelijke samenwerking met één van bovenstaande projecten, kunt u het project onder invoering van het referentienummer vinden op www.een.ec.europa.eu/tools/services/SearchCenter/Search

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 41

Nieuwe leden

Colofon Vaktijdschrift voor opdrachtgevers, constructeurs, ontwerpers, applicateurs van oppervlaktetechnieken, verfdeskundigen, onderhoudsfunctionarissen en corrosiedeskundigen. Officieel orgaan van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION). Verschijnt acht maal per jaar in een oplage van circa 2.500 exemplaren. REDACTIE Jetvertising (hoofdredactie), Jaap van Peperstraten (hoofdredacteur). REALISATIE Hans de Rond (journalistiek binnenland), Chris Versteeg (ontwerp en opmaak), Armand van Wijck (technologische journalistiek).

LA MAIRE TECHNOLOGY De Scheper 314 A 5688 HP Oirschot Tel. 0499 – 21 99 00 info@la-maire-technology.com www.la-maire-technology.com La Maire Technology is eind 2016 voortgekomen uit Munk Nederland. Als gevolg van de steeds veranderende marktsituaties zijn actuele activiteiten anders georganiseerd en grotendeels doorgezet door La Maire Technology in samenwerking met Munk GmbH en Van Gorp Technology. La Maire Technology biedt een complete range aan Munk gelijkrichteroplossingen voor de galvanische industrie. Door lid te worden van ION ondersteunen zij de branche en kunnen zij hun expertise beter inzetten. Wij heten dit lid van harte welkom binnen de vereniging!

COMMUNICATIERAAD Hans Bosveld (vereniging ION), Lester Claassens (Schoen Coating), Rob Koppenol (Jetvertising), Jan Lindenaar (Elcometer), Carolien Nieuwland (Rijkswaterstaat), Jaap van Peperstraten (zelfst.), Santino Scherpenborg en Egbert Stremmelaar (vereniging ION). REDACTIEADRES Jetvertising, Postbus 1890, 2280 DW Rijswijk Bezoekadres: Laan van Zuid Hoorn 37, 2289 DC Rijswijk Tel. 070-399 00 00, fax. 070-390 24 88 oppervlaktetechnieken@jetvertising.nl ABONNEMENTEN Abonnementsprijs: € 89,50, digitaal abonnement: € 44,75. Een abonnement kan ieder moment ingaan per de 1e van de maand en wordt genoteerd tot wederopzegging. Een opzegging voor het abonnement dient vóór 1 december bij Vereniging ION in bezit te zijn, om op te kunnen zeggen voor het eerstvolgende abonnementsjaar. Een aanmelding/opzegging kan gestuurd worden per e-mail naar info@ vereniging-ion.nl of post naar Vereniging ION, Postbus 2600, 3430 GA Nieuwegein. Bij een niet-tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch met een jaar verlengd tegen het daarvoor geldende tarief. ADVERTENTIEVERKOOP Jetvertising Rijswijk tel. 070-399 00 00, fax. 070-390 24 88 Arthur Middendorp, arthur@jetvertising.nl. after-sales: advertenties@jetvertising.nl OPMAAK Chris Versteeg, Projekt C, www.projektc.nl DRUK PreVision, Eindhoven www.pre-vision.nl UITGAVE Oppervlaktetechnieken is een uitgave van Jetvertising in opdracht van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland ION (voorheen Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen, VOM) www.vereniging-ION.nl COPYRIGHT 2019 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever, vereniging ION en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden geen aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die zouden kunnen voortvloeien uit het gebruik van de in deze uitgave opgenomen informatie. ISSN 0923-1722

42 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Brancheregister Uw bedrijf in het brancheregister? Voor informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Arthur Middendorp, tel: 070 399 00 00 / arthur@jetvertising.nl. Kijk voor alle ION leden op vereniging-ion.nl/bedrijvenregister

ADVIES PROJECTBUREAU / OPPERVLAKTEBEHANDELING- / COATING-INDUSTRIE

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com www.coatingsystemenvanderlans.nl

MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-2620788 www.magneto.nl / sales@magneto.nl

ANODISEER (OPHANGREKKEN)

MEPACO b.v. T. 071-5892863 Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

AFZUIGINSTALLATIES

Amitech b.v. T. 0341-429059 / F. 0341-429068 info@amitech.nl / www.amitech.nl

WSB Wagner Finishing Equipment b.v. T. 030-241 41 55 verkoop@wsb-benelux.nl / www.wsb-benelux.nl

ANODEMANDEN (TITAAN)

MEPACO b.v. T. 071-5892863

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se Surtec Benelux b.v. T. (077) 308 15 90 heh@surtecbenelux.com / www.surtec.com HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

BRANDWERENDE / BRANDVERTRAGENDE COATINGS

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

Multinal Group T. 088-2055300 / F. 088-2055301 info@multinal.com / www.multinal.com

Sir John b.v. T. 0182-396931 / F. 0182-396937 info@sir-john.nl / www.sir-john.nl

MacDermid b.v. / Enthone b.v. T +31 (0)76-5021940 / T+31 (0)73-6280123 www.macdermid.com / www.enthone.com

COATINGINSTALLATIES SERVICE & ONDERHOUD

BEITSEN/PASSIVEREN

AFVALWATERBEHANDELINGINSTALLATIES

Suez Water n.v. T. 077-3231231 / F. 077-3231230 contact.water.nl@suez.com / www.suez.com www.water-benelux.com www.suez-afvalwaterverwerking.nl

CHEMISCH NIKKEL

ANODEN (TITAAN)

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 info@elacoatings.com / www.elacoatings.com

CHEMICALIÃ&#x2039;N/ OPP. BEHANDELING

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

DROOGAPPARATUUR

IST Benelux b.v. T. 055-5050014 www.ist-uv.nl / info@bnl.ist-uv.com

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 www.ct-technics.nl / info@ct-technics.nl

Jac. de Vries Infraroodtechniek b.v. T. 0299-689020 info@infraroodtechniek.nl / www.infraroodtechniek.nl

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

ELEKTROSTATISCH POEDERSPUITEN, INSTALLATIES

Vecom Group b.v. T. +31 (0)10 59 30 299 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

BESCHERMKAPJES, PLUGGEN, TAPE

Kluthe Benelux b.v. T. +31 (0)172-516 000 / F. +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 43

Brancheregister ELEKTROSTATISCH NATLAKKEN

GALVANOTECHNIEK, GLANSMIDDELEN

MacDermid b.v. / Enthone b.v. T +31 (0)76-5021940 / T+31 (0)73-6280123 www.macdermid.com / www.enthone.com

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-437 0166 www.rasco-clemco.nl

FILTERS (OVERSPRAY)

GALVANOTECHNIEK, INSTALLATIES

MacDermid b.v. / Enthone b.v. T +31 (0)76-5021940 / T+31 (0)73-6280123 www.macdermid.com / www.enthone.com

HITTEBESTENDIGE EN NON-STICK COATINGS

MacDermid b.v. / Enthone b.v. T +31 (0)76-5021940 / T+31 (0)73-6280123 www.macdermid.com / www.enthone.com

Filter Service Heerenveen T. 0513-633900 info@filterservice.nl / www.filterservice.nl

GLASPARELSTRAALCABINES

FILTERS & POMPEN Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com Apeq Wiwa b.v. T. 078-6139610 info@apeqwiwa.nl / www.apeqwiwa.nl

Corode T. +31 (0)161-244250 corode@corode.nl / www.corode.nl

Mefiag Filters & Pumps b.v. Heerenveen T. 0513-630230 mefiagbv@onececo.com / www.mefiag.com

Jac. de Vries Infraroodtechniek b.v. T. 0299-689020 info@infraroodtechniek.nl / www.infraroodtechniek.nl

KLEUR, LICHT- EN OPPERVLAKTEMETING Surtec Benelux b.v. T. (077) 308 15 90 heh@surtecbenelux.com / www.surtec.com

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

Railtechniek van Herwijnen b.v. T. 0344-616363 / F. 0344-611072 info@railtechniek.nl / www.railtechniek.nl

INFRAROOD VERWARMINGSAPPARATUUR

HARDCHROOM BADEN (KUNSTSTOF)

FILTERS (ANDREAE, COLUMBUS INDUSTRIES, PAINTSTOP)

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

HANGBAANSYSTEMEN

Konica Minolta Sensing Europe b.v T. 030-2481193 info.benelux@seu.konicaminolta.eu / www. konicaminolta.eu/measuring-instruments

KUNSTSTOFLAKKEN Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 info@elacoatings.com / www.elacoatings.com

INDUSTRIÃ&#x2039;LE REINIGING

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 info@elacoatings.com / www.elacoatings.com

LAAGDIKTEMETERS Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 www.ct-technics.nl / info@ct-technics.nl

HAKEN

Parlevinkerweg 34 / 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

NauMetrics PMI T. 074-3490022 / F. 084-0037042 info@naumetrics.nl / www.naumetrics.nl Kluthe Benelux b.v. T. +31 (0)172-516 000 / F. +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

Hendor Pumps & Filters T. 0497-339389 info@hendor.com / www.hendor.com HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

44 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Helmut Fischer Meett. b.v. Tarasconweg 10, Eindhoven T. 040-2482255 / F. 040-2428885 www.helmutfischer.nl netherlands@helmutfischer.nl

Vecom Group b.v. T. +31 (0)10 59 30 299 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

Verlab-Hitachi Instruments T. 0162-320633 info@verlab.nl / www.verlab.nl

LAKSTRATEN

NANO COATINGS / KERAMISCHE COATINGS

OPHANGHAKEN VOOR LAKSTRATEN/POEDERCOATEN

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 info@elacoatings.com / www.elacoatings.com

NATLAKKEN (AFDEKMATERIALEN)

METAAL OPPERVLAKTEBEHANDELING Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se Surface Treatment Ned. Maasbracht / T. 0475-463835 www.surfacetreatment.nl info@surfacetreatment.nl

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

NATLAKSPUITAPPARATUUR Vecom Group b.v. T. +31 (0)10 59 30 299 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

METALLISEREN/SCHOOPEREN

ONDERHOUD AAN STRAALINSTALLATIES EN WERPSTRALERS

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

ONTBRAMEN / ONTBRAAMMACHINES HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

OPHANGREKKEN VOOR GALVANO

Q-Fin Quality Finishing Machines Ontbramen, slijpen en afronden T. 0497-581018 info@q-fin.nl / www.q-fin.nl

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

ONTLAKKEN (IN LOON)

EN LAKTECHNIEK

Apeq Wiwa b.v. T. 078 613 9610 www.apeqwiwa.nl / info@apeqwiwa.nl

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 www.ct-technics.nl / info@ct-technics.nl

MEPACO b.v. T. 071-5892863

OVENS Amitech b.v. T. 0341-429059 / F. 0341-429068 info@amitech.nl / www.amitech.nl

Belco P.A.S. B.V. Belco Paint and Air Supplies b.v. T. 0167-524557 info@belcopas.nl

MOFFELOVENS

Muilwijk Finishing Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Thermo-Clean Heusden-Zolder n.v. T. 0032-13539060 Thermo-Clean Nederland b.v. T. 0182 37 46 20

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

ONTVETTINGSMIDDELEN

Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl MacDermid b.v. / Enthone b.v. T +31 (0)76-5021940 / T+31 (0)73-6280123 www.macdermid.com / www.enthone.com Paint It The Application Company T. 0318-643 260 / F. 0318-643 042 info@paintit.nl / www.paintit.nl

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 www.rasco-clemco.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Unifour b.v. T. +31 (0)315 641352 info@unifour.nl / www.unifour.nl Surtec Benelux b.v. T. (077) 308 15 90 heh@surtecbenelux.com / www.surtec.com

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 45

Brancheregister POEDERCOATING (AFDEKMATERIALEN)

Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

PROTECTIVE COATINGS

Oxyplast Belgium n.v. T.+32 9 3267920 info@oxyplast.be / www.protechpowder.com

Delfzijl 0596-614135 Rhenen 0318-472020 info@petsonpaints.com / www.petsonpaints.com

SPUITCABINES Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

TIGER Coatings Belgium b.v.b.a T. +32 (0)89700016 / F. +32 (0)89567858 www.tiger-coatings.com

POEDERSPUITAPPARATUUR

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Wagner Systemen Nederland T.030-2410688 info@wagnersystemen.nl www.wagnersystemen.nl

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

STRAALINSTALLATIES T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

POEDERCOATINSTALLATIES

STRAALCABINES

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Amitech b.v. T. 0341-429059 / F. 0341-429068 info@amitech.nl / www.amitech.nl

POEDERSPUITCABINES

Indufinish b.v. T. +31(0)591-630003 www.indufinish.com / info@indufinish.com

Holtrop & Jansma b.v. Dokkum T. 0519 32 91 00 www.holtrop-jansma.com

Belco Paint and Air Supplies b.v. T. 0167-524557 info@belcopas.nl

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

POEDERLAKKEN/ POEDERCOATINGS

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com AkzoNobel Powder Coatings Benelux T. +32 (0)2 254 77 51 interpon.benelux@akzonobel.com www.akzonobel.com/powder

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

Belco Paint and Air Supplies b.v. T. 0167-524557 info@belcopas.nl

POMPEN (MAGNETISCH AANGEDREVEN)

Muilwijk Finishing

Corode T. +31 (0)161-244250 corode@corode.nl / www.corode.nl 46 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

Clemco Straalapparatuur T. 010-4370592 www.rasco-clemco.nl

STRAALAPPARATUUR

Belco P.A.S. B.V.

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl EUROLACKE Tiel Axalta Coating Systems T. 0344-620662 info@eurolacke.nl / www.eurolacke.nl

Belco P.A.S. B.V.

Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

UV EN EBC LAK

LTC International Vacuümstraalapparatuur T. 078-641 80 50 / F. 078-641 80 80 info@ltc-international.nl www.ltc-international.nl

Muilwijk Finishing

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 Metals.benelux@cellmark.com www.ervinamasteel.eu

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 www.rasco-clemco.nl Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 info@elacoatings.com / www.elacoatings.com www.elacoatings.com VERDUURZAMEN VAN METAAL

Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

STRAALKASTEN

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Technospray Spuitapparatuur T. 0168-382111 / F. 0168 380780 info@technospray.nl / www.technospray.nl

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

W Abrasives Nederland T. 0341-563831 / 06-53788457 info@wabrasives.nl www.wabrasives.com

TITAAN (BEVESTIGINGS-) MATERIALEN

MEPACO b.v. T. 071-5892863

Oxyplast Belgium n.v. T.+32 9 3267920 info@oxyplast.be / www.protechpowder.com

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

VERPAKKINGSMATERIALEN

VERFSPUITAPPARATUUR

Profipack Verpakkingsmaterialen b.v. T. 0348-712514 info@profipack.nl / www.profipack.nl

Apeq Wiwa b.v. T. 078 613 9610 www.apeqwiwa.nl / info@apeqwiwa.nl

VERWARMINGS- EN KOELELEMENTEN (TITAAN EN RVS)

TRANSPORTSYSTEMEN

Belco P.A.S. B.V. Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

STRAALMIDDELEN

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

Railtechniek van Herwijnen b.v. T. 0344-616363 / F. 0344-611072 info@railtechniek.nl / www.railtechniek.nl

TWEE-COMPONENTEN APPARATUUR

Airblast-Abrasives b.v. T. 072-5715569 / F. 072-5714340 info@airblast-abrasives.com www.airblast-abrasives.com

Apeq Wiwa b.v. T. 078-6139610 info@apeqwiwa.nl / www.apeqwiwa.nl

Belco Paint and Air Supplies b.v. T. 0167-524557 info@belcopas.nl

MEPACO b.v. T. 071-5892863

VERWERKING AFVALSTROMEN

CAP Industrial b.v. tel- 010-4374737 info@cap-industrial.nl / www.cap-industrial.nl

Suez Water n.v. T. 077-3231231 / F. 077-3231230 contact.water.nl@suez.com / www.suez.com www.water-benelux.com www.suez-afvalwaterverwerking.nl

Muilwijk Finishing Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl Vecom Group b.v. T. +31 (0)10 59 30 299 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com Paint It The Application Company T. 0318-643 260 / F. 0318-643 042 info@paintit.nl / www.paintit.nl

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019 47

Brancheregister VOORBEHANDELINGSINSTALLATIES

WATERBEHANDELING

WERPSTRALERS

30 KEER SNELLER Uw bedrijf in het

DAN LOSSE HAKEN brancheregister? Voor T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-26207 88 www.magneto.nl / sales@magneto.nl

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Suez Water n.v. T. 077-3231231 / F. 077-3231230 contact.water.nl@suez.com / www.suez.com www.water-benelux.com www.suez-afvalwaterverwerking.nl

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Arthur Middendorp, tel: 070 399 00 00 / arthur@jetvertising.nl. Kijk voor alle ION leden op vereniging-ion.nl/ bedrijvenregister

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

ONTMOET LEVERANCIERS EN VOLG DEMONSTRATIES VAN NIEUWE INDUSTRIËLE PRODUCTIETECHNIEKEN OP DÉ VAKBEURS VOOR METAALBEWERKING VERSPANEN

PLAATBEWERKING

VERBINDEN

AUTOMATISERING

OPPERVLAKTEBEHANDELING

3D PRINTEN

50% KOSTEN VERLAGING De kosten van ophangen en maskeren bedragen ongeveer 2 - 4 % van de totale coating kosten. Het gebruik van HangOn methodes kan deze kosten verlagen tot wel 50%. KENNISTHEATER MET TOEKOMSTGERICHTE EN PRAKTISCHE KENNISSESSIES BEKIJK HET VOLLEDIGE KENNISPROGRAMMA ONLINE

NIEUWE PLATTEGROND MET SEGMENTEN EEN BEZOEK AAN METAVAK WAS NOG NOOIT ZO EFFICIËNT

REGISTREER UW BEZOEK VIA WWW.METAVAK.NL VRAAG NU TICKETS KOSTELOOS AAN MET DE CODE: 71917421

EVENEMENTENHAL GORINCHEM

8, 9 EN 10 OKT 2019 DIT JAAR EEN NIEUWE DATUM

WWW.METAVAK.NL - info@hangon.nl www.hangon.nl

48 OPPERVLAKTETECHNIEKEN SEPTEMBER 2019

ouuovbom ruo|;1ŕŚ&#x17E;om Technology built to exceed industry standards

Ő&#x201C;Ő&#x201C; ;| 0;v|; Â&#x2C6;-m 0;b7; |;1_mb;h;m gecombineerd

); o@;u _b]_ r;u=oul-m1; Â&#x152;bm1 vÂ&#x2039;v|;lv ,bm1 ;Ń´;1|uoŃ´Â&#x2039;|;

-vvbÂ&#x2C6;-|;

$or 1o-|

;-|Â&#x2020;u;v

ÂŽ

Protolux 3000

EcoTri ONE

Zintek Top XT

ACT II 6 cycles without red corrosion

Unizinc NCZ 420

EcoTriÂŽ ONE

ZintekÂŽ Top Black

240 h without visual changes

;-|Â&#x2020;u;v

ÂŽ

ÂŽ

); o@;u vÂ&#x2020;ru;l; 0Ń´-1h vÂ&#x2039;v|;lv ,bm1 mb1h;Ń´ ;Ń´;1|uoŃ´Â&#x2039;|;

-vvbÂ&#x2C6;-|;

$or 1o-|

ZinniÂŽ AL 450

EcoTriÂŽ NC

ZintekÂŽ Top Black

ZinniÂŽ 220

EcoTriÂŽ NC

ZintekÂŽ Top Black

1,000 h without visual changes

ZinniÂŽ 210

&mbCÂ&#x160;ÂŽ Ni 3-34 L / TridurÂŽ Finish 300

TechdipÂŽ Black WL2

GMW 16730

ZinniÂŽ AL 450

&mbCÂ&#x160;ÂŽ Ni 3-30 L / TridurÂŽ Finish 300

TechdipÂŽ Black WL2

240 h without white corrosion / 1,000 h against red corrosion

u-1_|;m ];0Â&#x2020;m7;Ń´7

High performance corrosiebescherming door een combinatie van zink of zink-nikkel, passivering met een topcoat. Duurzame coatings met hoge corrosie werende eigenschappen. Atotech heeft zilver en zwarte finishes ontwikkeld voor de allerhoogste kwaliteitseisen.

Atotech B.V. +31 30 2409010 office.nl@atotech.com Benelux-vestiging

atotech.com

Specialisten op het gebied van straal- en spuitapparatuur

Together we make it work!

V E R K OOP ONDE R HO U D S E R V IC E V E R HUUR

Rijksstraatweg 123, 3316 EG Dordrecht E-mail: info@apeqwiwa.nl

+31 (0)78 613 9610 WWW.APEQWIWA.NL