Issuu

jaargang 68 nummer 1 februari 2024

VOOR AL UW VERPAKKINGSMATERIALEN WWW.PROFIPACK.NL

straalmiddelen.nl straalinstallaties.nl Zie ook pagina 35

WAAROM HARDER WERKEN?

WERK SLIMMER

Elcometer straalapparatuur, gebouwd om langer mee te gaan, intensiever te gebruiken en beter te presteren elcometer.com

agen

rd e n

e kl ke d ie

ci e e

en M

e ta ll

a ss o

ie ch e m ro

n Ge e rs e ra n ci

A lg e

El e kt

n mee

ve To e le

N g IO n ig in Ve re

ST IN IVE IALI HES SPEC UW ING & AD COAT MENT IP EQU

it.nl .paint 0 www18-64326 T: 03

RKO

ther Toge

ake it

we m

.indd x297 1 v210 dd A_Ad 2022.in WIW er APEQ novemb g omsla

work

straa straa

✔ VE OUD DERH ✔ ON E C I V R ✔ SE UR RHU ✔ VE

ebied het g ratuur p o en pa uitap ialist Spec raal- en sp t van s

d 1

C.ind

mm_4

7x50

ert-6

it-adv

Paint

S va

3, eg 12 traatw Rijkss Dordrecht iwa.nl w EG 3316 info@apeq l: E-mai

To 0 3 961 .NL A )78 61 +31 (0 .APEQWIW APEQWIWA_Adv2 WWW

17-1

jaargang 68 nummer 1 februari 2024 Hét vakblad voor de professional in de oppervlaktetechnologie

Thema Apparatuur en Installaties Het kleurkennisniveau van de coater moet omhoog? “Het is van belang dat een coater zijn proces kent”

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 1

Oplossingen Voor Oppervlaktebehandeling

OP ZOEK NAAR DUURZAME OPLOSSINGEN

Totale ontzorging van afvalstoffen. Eigen verwerkingsmogelijkheden van o.a. ontvettings- en beitsvloeistoffen. Reiniging en onderhoud van sproeitunnels en dompellijnen. Het geven van veiligheidsadviezen.

Airblast Straalcabines • Straalcabines ontworpen volgens uw specifieke wensen • Half- of volautomatische straalmiddeltransportsystemen

NEDWASTE B.V. | De Sikkel 45 | 8181WD Heerde Tel.+31 578 695 393 | M.+31 610 287 434 |

op om uw mogelijkheden te bespreken

Internet: www.nedwaste.nl

+31 72 571 80 02 | www.airblast.com | info@airblast.com

Oppervlaktebehandeling Installaties Apparatenbouw Service & Onderhoud Kunststoftechniek

onze Blastman straalrobot • Neem vrijblijvend contact met ons op

Email: info@nedwaste.nl

www.drenttechniek.nl

• Mogelijkheid te combineren met

Automatisering

Drent Techniek is al meer dan 40 jaar uw specialist in ontwerp, bouw, installatie en onderhoud van apparatuur en installaties voor (elektro) chemische metaaloppervlaktebehandeling.

U MAAKT, WIJ VERZORGEN DE VERPAKKING Verpakkingsmaterialen • Beschermingsmaterialen Omsnoeringsmaterialen • Verpakkingsmachines

DreNDT Industries is uw specialist in apparatuur en installaties voor ultrasoonreiniging en niet-destructief onderzoek (NDO)

ESEF BEURS BEZOEK ONS OP DE ESEF BEURS van 12 tot 15 maart in de Jaarbeurs Utrecht

Non Destructive Testing and Cleaning Solution Provider www.drendt.com

2 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Van de hoofdredacteur

Erin Brockovich Voor dit nummer heb ik een interview gehouden met Bas de Barbanson. Hij is arts en arbeidstoxicoloog, en gespecialiseerd in diverse beroepsziekten die het gevolg zijn van blootstelling aan oplosmiddelen en zware metalen. Tijdens een bijeenkomst van ION had hij verteld over toxiciteit en het handboek over biomonitoring dat hij heeft geschreven. In dat handboek staan alle mogelijke scenario’s als het gaat om chemische blootstelling in een werkomgeving.

We kwamen in ons gesprek natuurlijk bij de vraag wie verantwoordelijk is voor de menselijke drama’s. Het bedrijfsleven? Zeker. Dat zoekt tegenwoordig hard naar manieren om minder geld uit te geven. Als voorbeeld geldt de interne arts die vroeger in dienst was bij chemiebedrijven. Zijn taak is geoutsourced; een externe freelance gezondheidsmedewerker monitort nu de gezondheid van de werknemers. Hoe dan? En durft zo’n freelancer hard te oordelen? Of ligt hij er dan uit?

Het was een vrij zakelijke presentatie en de portee was duidelijk: laat je medewerkers testen. Dat kan simpel door hun urine te onderzoeken. Met je pies naar de dokter, zou mijn opa zeggen. Had hij dat overigens maar wat vaker gedaan. Want als lasser bij Wilton Feijenoord in de buik van al die schepen heeft hij genoeg lasrook ingeademd. Dan zou zijn dood (longkanker) op zijn 66e destijds misschien wat minder makkelijk zijn geaccepteerd.

De overheid dan? Net zo goed. Kijk naar de zaak rond Chemours. De overheid wist natuurlijk allang dat het niet helemaal kosjer zat bij het bedrijf in Dordrecht. Toch kregen ze telkens weer vergunningen, onder het mom van werkgelegenheid. Economie > burger, zou de formule zijn.

Ik vertelde Bas over mijn opa. Hij herkende het volledig. In zijn praktijk was hij tientallen gevallen tegengekomen van werknemers die dood zijn gegaan aan kanker, die dement zijn geworden, die onvruchtbaar zijn. Het waren stuk voor stuk gevallen die ertoe leidden dat hij zich genoodzaakt voelde om zijn handboek biomonitoring te schrijven, een waar monnikenwerk.

Nou wil ik Bas de Barbanson niet meteen de Nederlandse Erin Brockovich noemen. Ik hoop wel dat hij wat in beweging zet. Want is het niet zo dat je werknemer het belangrijkste is van je bedrijf? Begin dan met een eerste stap. Bel Bas en laat je werknemers een keer per jaar met hun pies naar de dokter gaan. Daar wordt iedereen beter van. Henk van Beek Hoofdredacteur OT

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 3

Agenda

Een activiteit melden? Mail de redactie: oppervlaktetechniek@verbinding.nl

12 tm 15 maart: Technishow 2024 In maart 2024 vormt de Utrechtse Koninklijke Jaarbeurs hét platform van de maakindustrie in de Benelux. Hiermee keert TechniShow terug naar het voorjaar, traditioneel hét moment dat TechniShow de deuren opent. Als vanouds komt de gehele maakindustrie bij elkaar tijdens deze meest toonaangevende vakbeurs voor innovatieve industriële productietechnologie in de Benelux. In vier dagen tijd brengt het op een unieke manier vraag en aanbod samen. www.technishow.nl

FEBRUARI

APRIL

5 februari Klassikale cursus Industriële Oppervlaktetechnieken www.vereniging-ion.nl/klassikale-cursusindustriele-oppervlaktetechnieken-6

3 april Klassikale cursus Constructieschilder www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-constructieschilder-8

8 februari Klassikale cursus Galvaniseren deel 1 www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-galvaniseren-deel-1-3

MAART 6 maart Klassikale cursus Inspectie Staalconservering www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-inspectie-staalconservering-6

4 april Klassikale cursus Galvaniseren deel 2 www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-galvaniseren-deel-2-2 8 april Klassikale cursus Afvalwaterbehandeling en Zuiveringstechnieken www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-afvalwaterbehandelingzuiveringstechnieken-3

9-12 april PaintExpo 2024 www.vereniging-ion.nl/paintexpo-2024 16 april Manufacturing Technology Conference www.vereniging-ion.nl/manufacturingtechnology-conference 16 april Klassikale cursus Anodiseren niveau 1 www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-anodiseren-niveau-1-8

12-15 maart ESEF 2024 www.esef.nl 18 maart Klassikale cursus Poedercoaten niveau 1 www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-poedercoaten-niveau-1-5 19 maart Klassikale cursus Straler www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-straler-7 21 maart Klassikale cursus Poedercoaten niveau 3 www.vereniging-ion.nl/klassikalecursus-poedercoaten-niveau-3-5

4 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

16 tm 18 april: Maintenance 2024 en Worksafe Maintenance Gorinchem is een beurs waar beleving, demonstraties en innovaties een centrale plek hebben. Krijg onder andere antwoord op kwesties zoals hoe toepasbare technologie en werkwijzen om uw productieproces efficiënter en veiliger te maken. Ontmoet tijdens deze beurs uw netwerk en leg nieuwe contacten. Deze beurs is in samenwerking met Worksafe zo komt onderhoud en veiligheid samen op één beursvloer. www.maintenance-gorinchem.com

Inhoud

Kort nieuws

Nieuwe initiatieven en hun potentiële impact op de wereldwijde coatingsmarkt Binnen de wereldwijde coatingmarkt blijft Europese regelgeving een leidende rol spelen bij het definiëren en vaststellen van normen voor naleving. In dit artikel worden de verschillende initiatieven op een rij gezet. Over Europa, REACH en regels.

22 Innovatieve inline

XRF-oplossing- analyse voor metaalconcentratie in galvanobaden Galvanobaden zijn onderhevig aan procesfluctuaties die een aanzienlijke invloed hebben op de afzetting en de resulterende laagdikte. Het nieuwe inline meettoestel Fischerscope XAN Liquid Analyzer is gebaseerd op de röntgenfluorescentiemethode (XRF) en maakt volautomatische en continue analyse mogelijk van de metaalconcentratie van maximaal vier galvanobaden.

“Feitenkennis op het gebied van chemische stoffen is zo hard nodig” “Ze kunnen niet meer om me heen”, zegt Bas de Barbanson. Hij heeft net een handboek biomonitoring geschreven, met als doel het voorkomen van beroepsziekten die kunnen worden veroorzaakt door metalen en oplosmiddelen. In het handboek is zo uitputtend mogelijk beschreven welke testen bij werknemers nodig zijn om tijdig chemische blootstelling op te sporen. Monnikenwerk, maar het moest gedaan worden, stelt hij. Want er is te weinig kennis over chemische stoffen, en een update van de literatuur in zijn vakgebied was hard nodig.

26 Objectief bepalen van glans in

producten cruciaal voor kwaliteit Uniforme en consistente glans is een essentieel kwaliteitskenmerk voor een verscheidenheid aan producten. Daarom is het noodzakelijk om de glans objectief te bepalen. Alleen wat objectief gemeten kan worden, kan worden gecontroleerd en geoptimaliseerd, wat van belang is in zowel productontwikkeling als productie. Bij de meting van glans zijn er verschillende aspecten om rekening mee te houden.

28 Aantasting rvs niet bepaald

door reinigingstechnieken Heeft reinigen effect op de putdiepte van rvs? Met die vraag ging Jens Conderaerts van het Belgisch Instituut voor Lastechniek aan de slag. Hij testte negen verschillende reinigingstechnieken en de uitkomst verbaast hem: er is nauwelijks effect op putten, welke reiniging ook is toegepast.

32 Elektronenbehandeling voor het

uitharden van vloeibare coatings De traditionele methode voor het drogen van coatings is thermisch drogen. Deze

aanpak gaat echter gepaard met een hoog energiegebruik, onderhoudsintensieve apparatuur en ruimtevereisten. Stijgende energieprijzen en toenemend milieubewustzijn stimuleren de acceptatie van alternatieve methoden om vloeibare coatings om te zetten in solide, hoogwaardige verflagen. Een relatief over het hoofd gezien alternatief met aanzienlijk potentieel is elektronenbehandeling.

Buitenlandse media

Grenzeloos

Coating Nerd

Brancheregister

Bij de voorpagina: Binnen de coatingindustrie zou er meer kennis over kleuren en een betere kleurkwaliteits-controle moeten zijn. Dat vindt Mark Kotterink. Hij is kleurexpert bij de Stichting Nederlands Kleur Instituut (SNKI). “Het is van belang dat een coater zijn proces kent”. Kortom: het kleurkennisniveau van de coater moet omhoog.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 5

Kort nieuws Opleidingen, belangenbehartiging en samenwerken centraal tijdens ALV Vereniging ION Meer opleidingen, proactief communiceren over belangrijke issues, en meer samenwerken met andere brancheorganisaties. Dat waren de belangrijkste conclusies tijdens de algemene ledenvergadering (ALV) van Vereniging ION, die in december plaatsvond in Nieuwegein. Een eerste stap is de nieuwe website van de vereniging, die binnenkort officieel online komt. Ongeveer vijftig leden van Vereniging ION verzamelden zich voor de ALV in het gebouw van de brancheorganisatie voor oppervlaktetechniek. Voorzitter Edwin Lokkerbol presenteerde er naast de missie, visie en strategie van de vereniging ook de begroting voor 2024, met het daarbij horende werk/jaarplan. Voor Lokkerbol is het duidelijk dat ION keuzes moet gaan maken rond bepaalde issues: “Soms betekent dat alleen informeren of goede voorbeelden delen. Soms moeten we issues echter proactief onder de aandacht brengen van de partijen die we willen beïnvloeden. Zo zal ION soms kartrekker zijn als de leden een

6 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

onderwerp heel belangrijk vinden. Op andere onderwerpen zal ION reactiever zijn.” Daarnaast wil ION nadrukkelijker samenwerken met andere brancheorganisaties, als de Metaalunie en OnderhoudNL. Bij belangrijke zaken is het noodzakelijk om coalities vorm te geven, benadrukt Lokkerbol. “Het zal geregeld voorkomen dat we standpunten zelf brengen, maar we zullen ook samenwerkingen met collegabrancheorganisaties, koepels en andere partijen vormen. In 2024 zullen we dus in contact komen met partijen waarmee de samenwerking kan worden gezocht of verdiept.” ONDERWIJS Directeur Jan Willem Beun signaleerde dat onderwijs steeds belangrijker wordt, niet alleen voor de vereniging, maar voor de hele sector. Goed personeel is moeilijk te vinden en met de energietransitie en bijbehorende trend naar circulariteit zijn goed opgeleide medewerkers cruciaal. “ION kan binnen de trend naar circula-

riteit heel belangrijk zijn. Wij kunnen de werknemers voor de oppervlaktetechniek van de toekomst opleiden.” De vereniging had tijdens de ALV het genoegen om twee geweldige sprekers te verwelkomen. Mark Helder, voorzitter van de Metaalunie, deelde zijn inzichten over de visie van de Metaalunie voor het jaar 2024 en verder. Zijn presentatie bood een waardevolle kijk op de toekomst van de metaalsector en hoe deze zich zal ontwikkelen. Een andere spraakmakende spreker van de dag was Kim Jansen, een expert op het gebied van Generaties, Millennials en Generatiemanagement. In haar boeiende betoog benadrukte Jansen het belang van samenwerking tussen verschillende generaties binnen organisaties. Ze bracht inspirerende inzichten over hoe jong en oud elkaar kunnen versterken, waardoor de kracht van iedereen optimaal wordt benut. Haar presentatie belichtte de weg naar toekomstbestendige organisaties waarin diversiteit een sleutelrol speelt.

Vrijstelling energiebelasting metallurgische en mineralogische industrie blijft De Eerste Kamer heeft de vrijstelling van energiebelasting voor de metallurgische en mineralogische industrie behouden. Deze vrijstelling zou op basis van het Belastingplan 2024 op 1 januari 2025 worden geschrapt, maar het wetsvoorstel is volledig weggestemd, mede dankzij de inspanningen van Metaal Nederland en FME. FME en Metaal Nederland zijn tevreden met het behoud van de vrijstelling, omdat uit diverse onderzoeken blijkt dat de industrie grote bedragen investeert in de transitie van fossiele naar duurzame energie. Dit gebeurt ondanks het feit dat energiebelastingen toenemen en de Nederlandse industrie concurrerend moet blijven met bedrijven uit landen binnen en buiten Europa die hun industrie steviger ondersteunen dan Nederland. De Tweede en Eerste Kamer geven hiermee aan het belangrijk te vinden dat moet worden voorkomen dat een te snelle stapeling van kosten en belastingen voor de industrie leidt tot verlies van investeringen en daarmee werkgelegenheid in Nederland. STAPELING MAATREGELEN Metaal Nederland en FME zien dat de stapeling van extra kosten voor het gebruik

van energie enorm toeneemt. Zo heeft de sector te maken met de volgende maatregelen: • De afschaffing in 2022 van de Indirecte Kosten Compensatie (IKC) voor de CO2-uitstoot gekoppeld aan elektriciteitsverbruik. Hiermee laat Nederland 200 miljoen euro per jaar aan mogelijke steun waarvoor Brussel toestemming heeft gegeven ongebruikt. • De verhogingen van de energiebelastingen voor de schijven drie en vier, met 133% en 152% vanaf 1 januari 2024. • De verhogingen van de netwerk- en transportkosten voor energie die netbeheerders moeten doorberekenen als gevolg van hun miljardeninvesteringen. • De gemiddeld hogere CO2-prijs van circa 80 euro per ton CO2 op basis van het ETS-systeem. Deze CO2-prijs zal naar verwachting verder stijgen omdat het aantal CO2-emissierechten daalt. • De nog altijd hoge energieprijzen in vergelijking met de periode voor de uitbraak van de oorlog in Oekraïne. INVESTERINGEN FME vindt dat het ETS-systeem de basis moet vormen van de CO2-reductie in Nederland en Europa. Nationale maatregelen verstoren dit Europese systeem. Daarnaast is het logisch dat beide Kamers

nu eerst de uitwerking van de motie Erkens (VVD) over de stapeling van alle kosten en belastingen willen beoordelen en meewegen in een finaal besluit. Dat geldt in feite ook voor steunpakketten aan de industrie. Als het ene land zijn industrie wel steunt en een ander land niet, ontstaat een ongelijk speelveld. FME constateert dat vrijwel alle Europese landen de IKC-regeling hebben behouden of zelfs uitgebreid. Nederland heeft de IKC als enige afgeschaft, in 2022. FME pleit er daarom voor de Europese CO2-heffing (ETS) waarmee fossiele energie voor de productie van elektriciteit wordt belast, te gebruiken voor investeringen in groene stroom bij de industrie. Dat kan door van de ongeveer 1,4 miljard euro die Nederland van Brussel aan ETS-inkomsten ontvangt, ongeveer 200 miljoen euro te investeren via de IKC-regeling. Zo vergroot Nederland het gelijke speelveld voor de industrie en krijgen bedrijven gerichte steun bij verduurzaming waarvoor ze zelf eerst hebben betaald. Bovendien wordt Nederland ook aantrekkelijker voor meer investeringen bij bestaande bedrijven en als vestigingsland voor nieuwe bedrijven.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 7

Kort nieuws ECHA vraagt commentaar voor richtlijn De ECHA vraagt om commentaar op de voorbereidende fase van het beperkingsvoorstel rondom Chroom VI. De oproepen om commentaar en bewijsmateriaal vervangen niet de openbare raadpleging over beperkingsvoorstellen die door de lidstaten of ECHA is ontwikkeld en een standaardonderdeel van het beperkingsproces vormt. De informatie zal worden gebruikt om op verzoek van de Europese ommissie een beperkingsvoorstel in bijlage XV op te stellen.

De Europese Commissie heeft ECHA verzocht een dossier op te stellen in overeenstemming met de eisen van bijlage XV van REACH met het oog op een mogelijke beperking van ten minste twee zeer zorgwekkende stoffen die leiden tot blootstelling aan zeswaardig chroom (Cr(VI)): • Chroomtrioxide (vermelding 16 in bijlage XIV van REACH) is de Cr(VI)-stof die het grootste aantal autorisatieaanvragen genereert valt onder de reikwijdte van de beperking. • Chroom- en dichroomzuren (vermelding 17 in bijlage XIV van REACH) zijn een groep zuren gegenereerd uit chroomtrioxide. Vervanging uit chroomtrioxide naar chroomzuur is daarom relatief eenvoudig. Het doel van deze oproep tot bewijs is om specifieke informatie verzamelen

over de mogelijke reactie van de industrie aan verschillende bindende wetenschappelijke grenswaarden voor blootstelling aan Cr(VI) en emissies naar lucht en water. Bedrijven die Cr(VI)verbindingen gebruiken die momenteel zijn opgenomen in bijlage XIV, worden verzocht hun bevindingen te rapporteren rondom de huidige blootstelling van werknemers, huidige risicobeheersmaatregelen, mogelijkheid om te voldoen aan een reeks bindende wetenschappelijke grenswaarden, en de nalevingskosten die aan de naleving ervan zijn verbonden. Andere belanghebbenden (brancheverenigingen, NGO’s, alternatieve aanbieders, lidstaten vertegenwoordigers en andere geïnteresseerde partijen) worden uitgenodigd om andere informatie in te dienen die relevant is voor het opstellen van een Annex XV-beperkingsdossier over Cr(VI)-verbindingen.

WEG ontwikkelt nieuwe coating voor offshore-gebruik WEG heeft een innovatieve coating ontwikkeld voor gebruik in zeer corrosieve omgevingen, die een grotere duurzaamheid aan de activa biedt en de levensduur tot wel vier keer verlengt in vergelijking met de huidige technologieën. Deze coatingtechnologie, die al op sommige offshoreplatforms wordt getest en toegepast, vervangt traditionele coatings, vereenvoudigt het onderhoud van apparatuur en constructies en biedt een aanzienlijk grotere weerstand dan de momenteel gangbare bescherming. De eerste offshore onderhoudsprojecten met de nieuwe technologie zijn al gestart, en tests bevestigen de prestaties van de nieuwe lijn - die door WEG op de markt wordt gebracht onder de merknaam WrapX. De WrapX-lijn maakt gebruik van hoogwaardige elastomere coatings die de integriteit van het object vergroten. Bij klep- en flensonderhoud, waarbij voortdurend ingrijpen nodig is,

8 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

kunnen de producten eenvoudig worden verwijderd en opnieuw worden aangebracht. Volgens Rafael Guerreiro Torezan, directeur van WEG Tintas, maakt WrapX “de vrijgave mogelijk van grote objecten waar het binnen een paar uur kan worden toegepast, in tegenstelling tot de huidige processen waarbij het onderhoud van bedrijfsmiddelen zich over meerdere dagen uitstrekt. Het is een duurzame technologie met een

100 procent solide inhoud, en behalve in de olie- en gassector kan het ook worden toegepast in andere omgevingen met risico’s op ernstige corrosie, zoals mijnbouw, staal en pulp en papier.” De applicatie is ontwikkeld met de steun van de afdeling Materials & Corrosion Technologies van Petrobras’ Research and Innovation Center (Cenpes), dat technologische ontwikkeling stimuleert middels initiatieven die gericht zijn op innovatie en duurzaamheid.

AkzoNobel stapt in innovatieprogramma circulaire economie AI AkzoNobel Powder Coatings heeft een partnerschap met coatingAI aangekondigd. “We zoeken proactief naar manieren om klanten te ondersteunen bij het verduurzamen van hun activiteiten”, aldus Remco Maassen van den Brink, marketing director van AkzoNobel’s Powder Coatings business. “Het partnerschap met coatingAI zal onze capaciteit om hen te helpen bij het realiseren van betere resultaten aanzienlijk vergroten, terwijl we bijdragen aan onze eigen ambitie om de koolstofuitstoot in de waardeketen tegen 2030 te halveren.”

AkzoNobel stapt in het Nederlandse onderzoeksprogramma ‘Perspectief’, dat nieuwe technologieën wil ontwikkelen die bijdragen aan de circulaire economie. Voor dit vijfjarige project stelt de Nederlandse overheid een budget van 6,1 miljoen euro ter beschikking. Het bedrijf streeft naar een halvering van de CO2-uitstoot tegen 2030 in de eigen activiteiten en de waardeketen, en werkt samen met diverse partners om materialen zelfherstellend, duurzamer en recycleerbaar te maken. ‘Perspectief’ wordt gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). AkzoNobel zal een leidende rol spelen in het project SusInkCoat, dat specifiek is gericht op het onderzoeken van manieren om inkten en coatings duurzamer te maken. Het bedrijf streeft ernaar de recycleerbaarheid van deze producten te verbeteren. AkzoNobel zal nauw samenwerken met private partners, waaronder Canon, Evonik, GFB, PTG en RUG Ventures, om innovatieve materialen, processen en toepassingen te ontwikkelen. Het project SusInkCoat,

dat een looptijd van vijf jaar heeft, wordt ondersteund met een budget van 6,1 miljoen euro, waarbij ook nog op cofinanciering wordt gerekend. Naast het SusInkCoat project omvat het “Perspectief” programma nog zes andere consortia die zich richten op diverse onderzoeksdomeinen zoals het verbeteren van de productie van plantaardig voedsel, duurzamere high-tech apparatuur en toegankelijke medische beeldvormingstechnologie. Het totale subsidiebedrag voor alle zeven consortia bedraagt 35 miljoen euro, waarmee gedurende de looptijd van het programma 77 onderzoekers aan de slag kunnen. AkzoNobel, met een wereldwijd merkenportfolio waaronder Flexa, International, Sikkens en Interpon, positioneert zich als een voorloper in duurzame en innovatieve verven en coatings. Het bedrijf opereert in meer dan 150 landen en streeft ernaar wereldwijd marktleider te worden terwijl het zich inzet voor wetenschappelijk onderbouwde doelstellingen en acties om wereldwijde uitdagingen aan te pakken en toekomstige generaties te beschermen.

De software stelt klanten in staat om apparatuurinstellingen zoals de beweging van het spuitpistool te optimaliseren en een meer uniforme, consistente dekking met minder fouten te behalen, dankzij de door AI aangedreven aanbevelingen. De software vereist geen complexe integratie en past zich voortdurend aan de aanbevolen parameters aan, naarmate de omstandigheden veranderen. “Samenwerken met een startup zoals coatingAI, die grenzen verlegt om de coatingsindustrie te transformeren, betekent dat we onze eigen poederrevolutie kunnen versnellen en unieke diensten kunnen leveren”, vervolgt Maassen van den Brink. “Het is het nieuwste voorbeeld van manieren waarop we voortdurend innoveren en op zoek zijn naar nieuwe mogelijkheden om klanten de meest vooruitstrevende en duurzame oplossingen te bieden.” Eerder dit jaar lanceerde de Powder Coatings-tak van het bedrijf als eerste in de branche een openlijk toegankelijke online energiebesparingscalculator voor alle gebruikers van poedercoatings. Deze calculator helpt klanten beter te begrijpen hoe zelfs kleine veranderingen in het coatingproces een grote impact kunnen hebben op het gebied van energie-efficiëntie.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 9

Kort nieuws Drecht Coating Services (DCS) overgenomen DCS, bekend om haar geavanceerde technieken in het beschermen van stalen constructies tegen corrosie, is 17 januari overgedragen aan drie ervaren investeerders uit de metaalindustrie. Het familiebedrijf, in 1987 opgericht door Bas de Keizer en later voortgezet door broer en zus Marcel de Keizer en

Angelique de Keizer, combineert kwalitatief hoogwaardige corrosiebescherming met een efficiënt productieproces, mogelijk gemaakt door zelfontwikkelde robots en automatisering. DCS heeft daarmee in de afgelopen jaren een sterke reputatie opgebouwd in de offshore-industrie, weg- en waterbouw en petrochemie.

V.l.n.r. Angelique de Keizer, Marcel de Keizer en Gert-Jan van Utrecht

Gert-Jan van Utrecht, opvolgend managing director, licht toe: “In DCS hebben we een sterke en innovatieve partij gevonden. We zetten de werkzaamheden op dezelfde voet voort, zonder reorganisatie of significante veranderingen in de bedrijfsvoering, afgezien van het management. Wij kijken uit naar deze nieuwe fase en zijn enthousiast over de mogelijkheden om de positie van DCS te behouden en verder te versterken.” Door de overname is DCS ervan verzekerd dat de huidige sterke positie behouden blijft en het bedrijf een gezonde toekomst tegemoet gaat. DCS doet zowel grote als kleine opdrachten en werkt graag mee aan originele projecten die nieuwe oplossingen en innovatieve benaderingen vragen. Aan de projecten is te zien dat het bedrijf haar oorsprong heeft in de offshore-industrie. Het beschermen van productieplatforms ter grootte van een kleine stad tegen het zoute zeewater, dat ijzer nog veel sneller laat roesten, is namelijk nog steeds een van de pijlers waar DCS op rust.

Zinkfabriek Nyrstar in Budel legt productie stil Nyrstar’s zinksmelter in Budel wordt vanaf de tweede helft van januari 2024 tot nader bericht in care & maintenance geplaatst. Deze beslissing volgt op een grondige en uitgebreide evaluatie en is een directe reactie op de aanhoudende en verwachte hoge energiekosten en verslechterde marktomstandigheden. In tegenstelling tot soortgelijke activiteiten in andere Europese lidstaten, heeft Nyrstar Budel te kampen met de aanzienlijk nadelige gevolgen van het -in Nederland- stopzetten van steunmaatregelen die door de Europese Commissie in het leven zijn geroepen om de Europese industrie competitief te houden. Dit heeft de druk op operationele marges van de Budel-activiteiten van Nyrstar verhoogd.

10 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Als gevolg hiervan is de voortzetting van de productie op de Nyrstar Budel site op dit moment economisch niet verantwoord. ZINKSMELTERS “Hoewel we geen ontslagen plannen ten gevolge van de care & maintenance, begrijpen we dat de beslissing om de productie in Nyrstar Budel tijdelijk stop te zetten een impact zal hebben op onze medewerkers. Onze geëlektrificeerde, koolstofarme fabriek in Budel is één van de meest efficiënte, primaire zinksmelters ter wereld en is van cruciaal belang voor de industriële waardeketen. Het is teleurstellend dat we onze productie moeten stopzetten als gevolg van verslechterde marktomstandigheden en het beleid van de nationale overheid. We hopen onze

activiteiten te zijner tijd te kunnen hervatten zodat we Europa kunnen blijven bevoorraden met lokaal geproduceerde essentiële basis- en kritieke metalen”, zei Henk Leendertse, General Manager van Nyrstar Budel. De nominale productiecapaciteit van Nyrstar Budel is 315ktpa zink, echter opereert de smelter sinds het vierde kwartaal 2021 op flexibele basis. De situatie wordt voortdurend geëvalueerd en de productie in Budel zal worden hervat zodra dit weer economisch verantwoord is. Nyrstar blijft de productiecapaciteit van zijn andere Europese sites actief beheren als reactie op de aanhoudende onzekere marktomstandigheden op korte termijn.

Brede coalitie levert commentaar voor PGS 15: Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen Vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION) heeft samen met Hegin Metalfinishing, George Rogal, Air France Industries KLM Engineering & Maintenance, Koninklijke Bouwend Nederland, OnderhoudNL, VVVF - Brancheorganisatie voor Verfen Drukinktfabrikanten, Bumax, De Koninggroep en Koninklijke Metaalunie hebben het eerste commentaar op PGS15 gegeven. PGS 15 is een richtlijn met betrekking tot brandveiligheid, arbeidsveiligheid en milieuveiligheid voor opslag en tijdelijke opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. De conceptversie van de herziening van PGS 15 is gereed voor commentaar. Door middel van de openbare commentaarronde kunnen PGS-gebruikers suggesties meegeven vanuit de praktijk voordat de definitieve richtlijn wordt gepubliceerd. Een aantal wijzigingen ten opzichte van de vigerende PGS 15 versie zijn onder andere: • Een meer samenhangende benaderingswijze van praktijksituaties. Hierbij is de combinatie van ontvlambaarheid van stoffen en het daarmee gepaard gaande brandgevaar leidend, eventueel aangevuld met overige gevaarsaspecten; • De hoeveelheden die opgeslagen kunnen worden zijn verhoogd, als de WBDBO ook van 60 min naar 90 min gebracht wordt; • In de opnieuw gedefinieerde veiligheidsniveaus is de bereikbaarheid voor de brandweer een belangrijk aspect. Dit is leidend, niet of een opslag in- of uitpandig is; • De opeenvolgende veiligheidsniveaus vragen, gezien de toenemende risico’s, ook een oplopend maatregelenniveau. OPSLAG Waarom is PGS 15: Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen nodig? Met de toenemende behoefte aan opslag van

nadelige gevolgen van een incident. Voor de bepaling van het vereiste beschermingsniveau is uitgegaan van de huidige stand der techniek die geldt voor de bouwkundige uitvoering van opslagvoorzieningen, brandbestrijdingssystemen en arbeidsmiddelen.

gevaarlijke stoffen neemt ook het risico voor werknemers en de omgeving toe als er niet voldoende veiligheidsmaatregelen worden getroffen. In Nederland is PGS 15 de standaard waarin wordt aangegeven hoe de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen moet plaatsvinden om een voldoende veiligheidsniveau voor Arbo, milieu en brand te realiseren. PGS 15 is nodig om een veilige, milieuvriendelijke en wettelijk conforme opslag van gevaarlijke stoffen te waarborgen en om het risico op ongevallen te minimaliseren. Het is belangrijk voor bedrijven en organisaties die met gevaarlijke stoffen werken om deze richtlijnen te volgen om de veiligheid en de bescherming van het milieu te waarborgen. Het doel van deze PGS-richtlijn is om vast te leggen met welke maatregelen de risico’s van de opslag van gevaarlijke stoffen in verpakking te beheersen zijn. Deze maatregelen verkleinen de kans op een incident of voorkomen of beperken de

BESPREKEN Het PGS-team, met deelnemers vanuit bedrijfsleven en overheid, dat het concept heeft geschreven, heeft eerst alle gevaren in kaart gebracht. Daarna is er uitvoerig discussie geweest welke maatregelen een bedrijf zou kunnen treffen om verpakte gevaarlijke stoffen veilig op te slaan. Maar voordat het concept een definitieve PGS-richtlijn wordt, is het belangrijk om te controleren of er geen zaken over het hoofd zijn gezien, of dat andere of aanvullende maatregelen nodig zijn. Vandaar dat nu deze publieke commentaarronde volgt. Dit proces zal twee maanden duren, daarna gaat het team de commentaren bespreken en waar nodig het concept aanpassen. Na het verwerken van het commentaar uit de commentaarronde door het PGS 15-team zal de PGS-richtlijn worden goedgekeurd door de PGS-stuurgroep en vervolgens worden vastgesteld door het Bestuurlijk Omgevingsberaad. De verwachting is dat PGS 15 in het najaar van 2024 gepubliceerd kan worden. PGS 15 Nieuwe Stijl is een herziening van de PGS 15 interim versie 1.0 (augustus 2021), welke met de inwerkingtreding van de Omgevingswet, per 1 januari 2024, van kracht zal worden. De interim versie zal worden vervangen door deze nieuwe versie, zodra deze is goedgekeurd door de PGS-stuurgroep en is vastgesteld door het Bestuurlijk Omgevingsberaad (BOb). Daarna zal in Bal en Bkl de interim versie 1.0 (augustus 2021) worden vervangen door deze nieuwe versie van PGS 15.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 11

Kort nieuws

Byk Nederland investeert in nieuwe fabriek voor wasdispersies op oplosmiddelbasis Byk Additives begint 2024 met een flinke investering in Nederland. Op 11 januari vierde Byk Nederland de eerste paal voor de bouw van een nieuwe productiefabriek in Deventer. In een ultramoderne procesinstallatie, die de bestaande fabriek zal vervangen, zullen hier oplosmiddelhoudende wasdispersies worden geproduceerd om aan de huidige en toekomstige klantbehoeften te voldoen – uiteraard in lijn met bestaande en toekomstige wettelijke eisen. Byk investeert een dubbelcijferig miljoen euro in de nieuwe productiefabriek Byk is een wereldwijde leverancier van speciale chemicaliën. De additieven en gedifferentieerde oplossingen van het

12 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

bedrijf optimaliseren de producten materiaaleigenschappen, evenals de productie- en toepassingsprocessen. Byk-additieven verbeteren onder meer de krasbestendigheid en oppervlakteglans, de mechanische sterkte of het vloeigedrag van materialen en eigenschappen zoals UV- en lichtstabiliteit of vlamvertraging. Op het gebied van kwaliteitsborging dienen de meet- en testinstrumenten van Byk voor het effectief beoordelen van uiterlijk en fysieke eigenschappen. Tot de klanten van het bedrijf behoren fabrikanten van coatings en drukinkten, kunststoffen, lijmen en afdichtingsmiddelen, maar ook reinigingsmiddelen, vloercoatings en smeermiddelen. Byk-additieven worden ook met succes

gebruikt in de bouwchemie, de olie- en gasindustrie en de gieterij-industrie. Byk heeft een wereldwijd netwerk van dochterondernemingen en exploiteert productielocaties in Duitsland (Wesel, Kempen, Schkopau, Moosburg, Geretsried), Nederland (Deventer, Denekamp, Nijverdal) en het Verenigd Koninkrijk (Widnes), in de VS (Wallingford, Chester, Columbia, Earth City, Gonzales, Louisville, Pittsford) en in China (Shanghai, Tongling). Het bedrijf maakt deel uit van de ALTANA Groep en heeft wereldwijd ruim 2.500 medewerkers in dienst.

Lagere energie - Hogere winst Probeer onze nieuwe rekentool en zorg voor een revolutie in de prestaties van uw coatinginstallatie

Ga naar: ccc.hangon.com

Specialisten in Transportsystemen Bedrijfslasten tot 5.000 kg Voor elke klant een op maat gemaakt systeem Van handmatig tot volledig geautomatiseerd Eigen onderhoud en service dienst www.railtechniek.nl

info@railtechniek.nl

Tel. +31(0)344-616363

Keep Cool Take One! IGP-DURA®one 561ME71386A10

IGP Benelux BV Dokter Klinkertweg 10 NL-8025 BS Zwolle P +31 38 4600695 info.benelux@igp-powder.com

duraone.igp-powder.com

There is an answer to every surface. IGP FOR SURE

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 13

Kleurkennisniveau van de coater moet omhoog Binnen de poedercoatindustrie zou er meer kennis over kleuren en een betere kleurkwaliteitscontrole moeten zijn. Dat vindt Mark Kotterink. Hij is kleurexpert bij de Stichting Nederlands Kleur Instituut (SNKI). “Het is van belang dat een coater zijn proces kent”. “Kleur is zo belangrijk. Het heeft directe impact op ons welbevinden”, betoogt Mark Kotterink, kleurexpert bij de Stichting Nederlands Kleur Instituut (SNKI). Als iets de juiste kleur heeft, worden mensen als vanzelf blijer. Dat werkt dus ook de andere kant op. Als er iets niet goed zit met een kleur, dan irriteert dat. Stel dat er een gevel is met de gevelplaten in dezelfde kleur. Maar een paar gevelplaten wijken een heel klein beetje af. Die kleine kleurverschillen tasten het welzijn van mensen aan, vindt Kotterink. Ook als het maar een heel klein verschil betreft. Het Nederlands Kleuren Instituut (SNKI) is het kennis- en adviesplatform voor kleur. Het SNKI heeft als doel de Nederlandse samenleving te dienen door het beschikbaar maken van kennis en vaardigheden, producten (zoals, RAL, NCS, VeriVide) voor wie Nederland wil versterken op het gebied van kleur, kleurtoepassing en kleurtechniek. Dat toont zich onder andere in de bestendiging van de lopende samenwerking met RAL. Al enige jaren is de SNKI actief als wederverkoper van RAL, en sinds eind vorig jaar het er ook een distributeursovereenkomst mee. DISCUSSIE Kotterink: “Goed gebruik van kleur betekent ook kleurkwaliteitscontroles uitvoeren. Dat kan je veel kosten besparen. Als iets fout gecoat is en het is al gemonteerd, kan het een enorme schadepost

14 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Mark Kotterink, kleurexpert bij de Stichting Nederlands Kleur Instituut (SNKI). zijn voor een coater. Zo heb ik weleens meegemaakt dat een gevel opnieuw moest worden uitgevoerd. Het was een zaak waarbij een particulier aluminium kozijnen had besteld in een RAL uit de 7000-serie. Ze vond het niet de juiste kleur en had daar gelijk in. Het was een verkeerde poedercoating. Alles moest worden gedemonteerd en opnieuw gedaan. Kosten? 40.000 euro.”

Een vervelende situatie, zowel voor de klant als voor de coater. Kotterink hoopt dan ook dat dit soort situaties zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Maar dan moet het kennisniveau van de coater omhoog. Daarnaast moet er meer worden gedaan aan kleurkwaliteitscontrole en -meting. “Ik vraag me af hoeveel bedrijven daadwerkelijk de kwaliteit van hun werk controleren. Er is namelijk een lopende discussie over wie verantwoordelijk is voor wat. De poedercoater zegt dat de leverancier van de coating verantwoordelijk is voor de kleur. Daar zit wel wat in, maar dat neemt niet weg dat de coater zelf ook verantwoordelijk is. Want de kleur van een coating van een leverancier is de kleur die je onder bepaalde omstandigheden krijgt. Maar als de luchtvochtigheid anders is, of de temperatuur buiten de door de leverancier aangegeven marges valt, dan heb je een andere kleur. Daarom is het van belang dat een coater zijn proces kent.” Kennis dus. Alles gaat erom dat je weet waarover je praat, zegt Kotterink. “Je kan aan de slag met een kleurmeter en dan kom je op een getal uit. Wat betekenen die getallen? Hoe moet je die getallen interpreteren? Als een apparaat ‘pass’ aangeeft, dan is het goed. En als het apparaat ‘fail’ zegt, dan is het fout. Maar juist de interpretatie van waarom iets fout is, dat is essentieel. Van de fouten kan je leren.”

Ken Seiling Waterloo Region Museum in Kitchener, Canada LICHT Kleurkwaliteitscontrole is dus belangrijk als je verder wilt professionaliseren. En dat hoeft niet meteen de jackpot te kosten. Sterker: de ogen zijn de beste kleurmeters. Want de mens kan interpreteren wat hij ziet, en een apparaat kan dat niet. De eerste stap is daarom altijd een visuele kleurcontrole. Het gezichtsvermogen is een nuttige eerste indruk van

kleur. Deze observaties moeten worden aangevuld met objectieve metingen en gestandaardiseerde processen, vooral in situaties waarin kleurnauwkeurigheid van cruciaal belang is. Dit zorgt ervoor dat kleuren consistent en zoals bedoeld worden gereproduceerd. Kotterink: “Hou vooral rekening met licht. Vaak beoordelen mensen een kleur in

het daglicht. Dan stappen ze naar buiten en vergelijken ze hun kleur met een kleurstandaard. Maar daglicht verandert continu. ‘s Ochtends is het anders dan in de middag en de zomer geeft ander licht dan de winter. Om met lichtkasten of kleurbeoordelingkasten te werken, is het daarom essentieel om de juiste lichtcondities te creëren. Het Commission International de l’Eclarage is de internationale autoriteit op het gebied van licht, lichtbronnen, kleur en kleurruimte. Zij hebben een aantal lichtbronnen gestandaardiseerd.”

“Zeker architecten zijn erg gevoelig voor kleur”

Paris Duperré basketbalveld, een samenwerking tussen Pigalle, ontwerpstudio Ill-Studio en Nike

Kotterink roept daarom coaters en andere professionals in de sector op om veel beter te kijken naar de kwaliteit van kleur. Volgens hem is dat minimaal zo belangrijk als de controle of een laag goed hecht, of de dichtheid afdoende is en of een coating brandveilig is. “Ben je professional? Zorg dan voor een goede kleurmeter. Het is ook nog eens rendabel. Want je hebt minder faalkosten en tevredener klanten. Zeker architecten zijn erg gevoelig voor kleur. Als je je coating op kwaliteit kan testen en kan garanderen dat je binnen bepaalde toleranties blijft, dan kan je je als coatingindustrie onderscheiden.”

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 15

Bas de Barbanson is arts en arbeidstoxicoloog, en gespecialiseerd in diverse beroepsziekten die het gevolg zijn van blootstelling aan oplosmiddelen en zware metalen, zoals Organo-psychosyndroom (OPS, schildersziekte), bronchiale aandoeningen, en leveren nieraandoeningen als gevolg van oplosmiddelen. Als

16 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

bedrijfsarts heeft hij alle scenario’s in zijn praktijk meegemaakt. Mensen die vergiftigingen hebben opgelopen tijdens het werk, maar ook veiligheidsdeskundigen die huilend aan zijn bureau hebben gezeten omdat ze vergeefs een vergiftigde collega hebben moeten reanimeren. In 1999 schreef hij een scriptie over de

eerdergenoemde schildersziekte. Dat is een verzamelnaam voor ziekteverschijnselen die mensen kunnen oplopen als zij langdurig met organische oplosmiddelen (solventen) in contact zijn geweest. De stoffen komen door inademing of via de huid in het lichaam terecht. De Barbanson las in een dossier een brief van een

vrouw. Ze schreef over haar vader, die de weg naar huis niet meer kon vinden omdat hij dement was geworden als gevolg van die schildersziekte. Wat is het onderliggende probleem? “Feitenkennis op het gebied van chemische stoffen is zo hard nodig. Want helaas dreigen we ons gezonde verstand steeds meer te verliezen. Een voorbeeld? Lood is uit benzine gehaald, omdat het ons zenuwstelsel kan aantasten. Daarvoor in de plaats is in sommige landen mangaan gekomen. Maar dat is net zo giftig voor het zenuwstelsel. Dat is toch vreemd?” Hoe kan dat? “De risico’s van chemische stoffen worden nogal eens verkeerd ingeschat. Afhankelijk van het standpunt van de belanghebbende wordt het risico kleiner gemaakt of juist uitvergroot. Ik vind dat niet nodig, want uiteindelijk hebben we allemaal hetzelfde belang: een gezonde werknemer die gezond de eindstreep van zijn carrière haalt. Dat is de kern waar mijn vak om draait.”

Lasrook is kankerverwekkend en afzuiging zou bij de bron/lastoorts moeten gebeuren. een directeur zit een spanningsveld. Een bedrijfsarts wil bijvoorbeeld dat de werkomgeving schoner moet. Maar dat kost geld en dat budget is er niet altijd, volgens de directeur. En dus wordt het uitgesteld.”

Wat wil je overbrengen? “De grootste urgentie is dat er meer know-how moet komen in een bedrijf. Stel dat je een bedrijf hebt dat aan thermisch spuiten doet. Je bent de eigenaar. En je weet niet dat er mensen gezondheidsproblemen zouden kunnen krijgen door het werk. Helaas is die kennis weggezakt. In de vorige eeuw was er kennis bij petrochemische bedrijven. Shell, DSM, DOW, BASF, allemaal hadden ze interne bedrijfsgeneeskundige diensten, volledig toegewijd aan de fabriek. Die wisten wel wat de risico’s van bijvoorbeeld styreen of benzeen waren.”

Maar zorgdragen voor de gezondheid van werknemers is een wettelijke plicht. Heeft de overheid hier geen rol? “De overheid zit in een lastige positie. De ene kant van het verhaal is de gezondheid van werknemers, de andere kant is het economische belang. Er worden wel stappen gemaakt. Bijvoorbeeld binnen de maakindustrie zijn er verbeteringen. Lasrook is kankerverwekkend en afzuiging zou bij de bron/lastoorts moeten gebeuren. Je ziet nu een trend naar innovatie en robotisering van onder andere lasprocessen. Dat probleem lost zich dus wel op als de cabines met lasrobots goed worden afgezogen. Dat is technisch mogelijk, maar de lucht in een werkplaats schoon houden kost geld.”

Hoe kan het dat die kennis is vervlogen? “Er is een periode van reorganisaties geweest, en interne bedrijfsgeneeskundige diensten waren te kostbaar. Die kennis is geoutsourced, maar niet naar een bedrijfsarts die vijf dagen per week de gezondheid van de werknemers in de gaten houdt. En dat is soms ook een makkelijke route. Tussen de preventieve verantwoordelijkheden van een bedrijfsarts versus

Hoe kunnen we de situatie echt verbeteren? “Daar ben ik mijn hele leven al mee bezig, en ik denk dat de kennis over toxiciteit ontbreekt. Ik geef een voorbeeld: overal zijn houtpallets. Maar heb je 100 kilo houtpallets opgeslagen in een hok, dan ontstaat koolmonoxide, een dodelijk gas. Er zijn mensen overleden bij het betreden van een opslag van meer dan 100

kilo aan houten pallets in een kelder. We weten dat het risico er is, en toch doen we er pas wat aan als er een ongeluk is gebeurd. Kan ik mensen kwalijk nemen dat ze niets weten over de relatie tussen houtpallets en koolmonoxide? Het is heel belangrijk dat mensen de risico’s kennen en de juiste informatie hebben. In mijn loopbaan heb ik alle mogelijke scenario’s van vergiftigingen gezien en erover gelezen. Ik heb cursussen ontwikkeld om professionals goed te informeren over de risico’s van het werk.” Wat moet je als bedrijf doen voor een veiligere werkomgeving? “Met de plas naar de dokter. Meer is het niet. Elke lasser bijvoorbeeld moet in een potje plassen om te onderzoeken of er een stapeling van giftige stoffen is. Eerst een plasje voor het werk, de

Bas de Barbanson

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 17

EVA Hoe kunnen we gezond(er) werken in de oppervlaktebehandelingbranche? Alleen als de werkplekken grondig zijn onderzocht. Toxguide heeft een methode ontwikkeld, de zogenoemde methode EVA. Het staat voor:

zogenoemde pre-shift, dan een plasje na het werk - post-shift. Dan zie je of er bijvoorbeeld metalen in de urine zit. Koppel dat aan privégegevens. Heeft iemand bijvoorbeeld een grote tatoeage op zijn rug, met gele kleuren? Dan kan de inkt chroom geel bevatten. Na tien jaar is een gedeelte van de tattoo vervaagd; de chroom is opgelost in je lichaam en komt ook in de urine terecht.” Waar test je op? Vooral op de stoffen waaraan je dagelijks kan worden blootgesteld. Een aluminiumlasser moet je op aluminium testen. Als je werkt met titanium, dan moet je daarop testen. Het begint met kennis van het werkproces. Waar is je product van gemaakt? Hoe wordt je product gemaakt? Dan weet je waarop je moet testen.” Waarom gebeurt dat niet standaard? “Er is zoals gezegd te weinig kennis. Een gemiddelde dokter weet niets van lood. Als een dokter zoiets al niet weet ... Ik word er niet boos om, want het is niet dat men bewust signalen negeert. Ik ben er wel emotioneel onder omdat dit veroorzaakt dat werknemers onnodig ziek worden van hun werk. Het doet wat met me en zorgt ervoor dat ik in beweging kom, dat ik dat wil helpen veranderen. Het enige dat telt, is de ‘wet’ First do no harm. Ik wil de weg wijzen in het huidige oerwoud van desinformatie in de media en internet.” Wat is de boodschap die je wilt meegeven? “Weet waar je mee bezig bent. Dat

18 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

betekent dat je als bedrijf ook weet wat de gezondheidsrisico’s van chemische stoffen zijn. Dat lood schadelijk is voor het zenuwstelsel wisten we. Maar aluminium is dat bijvoorbeeld ook. Het is zeer schadelijk, vooral bij inademing van ultrafijnstof. Mensen die aluminium lassen, kunnen dement zijn als ze 66 worden. Niemand legt de relatie, maar die relatie is net zo hard als die tussen lood en dementie. Ik bestudeer nu al 30 jaar het solvent-syndroom en het is duidelijk dat alle metalen de hersenen kunnen aantasten.” Komt het goed? “De discussie komt op gang. Het is het begin van verandering. Ik heb een nieuw handboek geschreven, dat overzichtelijk is en alle blootstellingsscenario’s van metalen en oplosmiddelen bespreekt. Ik kan daarmee mensen wakker maken. Weet wat je chemische risico’s zijn en onderzoek het werkproces. Dan weet je waar je staat en wat je te doen hebt.. En het is niet moeilijk om te meten: alleen maar even plassen, dat is het. De urine kunnen we testen. Een keer per jaar, misschien een keer per maand, en als het nodig is zelfs dagelijks. Het ligt eraan. Het is de beste investering in je arbozorg, want het voorkomt menselijk drama’s.” Geinteresseerd geraakt in het handboek biomonitoring? Het is ( binnenkort) te bestellen bij Toxguide (www.toxguide.nl; de website wordt binnenkort vernieuwd). Bas heeft begin dit jaar een LinkedIngroep opgericht: Creating Healthy

Explore Welke producten gebruik je? Op de MSDS/VIB van het product kun je zien welke chemische stoffen erin zitten. Zo ontdek je bijvoorbeeld dat Pigment Red 104 loodchromaat bevat. Visualiseer de blootstelling Hoe hoog is de chemische belasting? Meet op een slimme manier. Gebruik de stand der techniek van biomonitoring, luchtmetingen, nanodeeltjes, etc. Vertrouw zeker niet alleen op modelberekeningen/ schattingen. Te vaak gebruikt men alleen kwalitatieve schattingen van Stoffenmanager of andere modellen. Deze modellen zegt niets over de feitelijke kwantitatieve chemische belasting van werknemers. Die meet je alleen met biomonitoring. Actie Reduceer de blootstelling, pas gesloten systemen toe bij poedercoaten (net als bij nat spuiten). Geef voorlichting over de risico’s en de benodigde maatregelen. Vervang CMR-stoffen (TGIC/TMA/Pigment Red 104 etc.) door minder schadelijke producten.

Workplaces without Chemical Exposures. Hij brengt in deze group professionals in contact met managers van bedrijven en wetenschappers. Met een open mind van elkaar leren, elkaar motiveren en elkaar inspireren tot creatieve oplossingen: dat is de basis voor deze groep. Heb je interesse? Laat het Bas weten.

Een actueel overzicht van Europese regelgeving

In december 2022 presenteerden het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie een verklaring over de wetgevingsprioriteiten van de EU voor de komende jaren. Het implementeren van de Green Dealconcepten door middel van gerelateerde wetgevingsinitiatieven blijft een politieke topprioriteit. De Green Deal is in de eerste plaats gericht op ingrijpende herzieningen van de EU-regelgeving REACH en CLP (Europese indeling, etikettering en verpakking).

De Green Deal omvat ook het aanpakken van andere kwesties, zoals verdere chemische regelgeving met betrekking tot microplasticvervuiling en duurzaam productontwerp. De strijd tegen milieucriminaliteit is een ander aandachtspunt van de Green Deal. De milieustrafwetgeving zal worden herzien om schendingen van REACH, BPR en RoHS beter aan te pakken. Hoewel de besprekingen de afgelopen twee jaar in hoog tempo zijn gevorderd, ligt Europa nog steeds ver achter op het

zelf verwachte tijdschema voor de herzieningen van REACH. Een ontwerp dat aanvankelijk eind 2022 werd verwacht, is al uitgesteld tot eind 2023. Het is waarschijnlijk dat de ‘praktische’ regelgevende tekst pas zal worden gepubliceerd na de Europese verkiezingen medio 2024. Zijn er belangrijke kwesties die van cruciaal belang zijn voor onze sector? Polymeerregistraties zijn een belangrijk element in deze richtlijn. Leveranciers zullen gegevens moeten verstrekken over de toxiciteit van de polymeren die ze

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 19

produceren en verkopen. De verwachting is dat ongeveer 50 tot 60% van de polymeren die nu worden verkocht in een categorie zullen vallen van polymeren die NIET hoeven te worden. Voor deze polymeren moet elk bedrijf nog steeds een eerste kennisgeving indienen, inclusief ondersteunende analytische gegevens en een PRR-beoordeling. Een tweede categorie zal waarschijnlijk unieke polymeren identificeren. In deze gevallen ligt de last van het genereren van gegevens bij de individuele fabrikant. Deze groep zou goed zijn voor de rest, naar schatting 40 tot 50%. Om een idee te krijgen van de omvang van de nalevingskosten: wanneer deze nieuwe voorschriften zijn afgerond en geïmplementeerd, zijn er naar schatting ongeveer 200.000 polymeren in gebruik binnen de EU. Als het stof eenmaal is neergedaald, zal naar schatting 10 tot 20% van de gebruikte polymeren volgens de nieuwe regelgeving volledig moeten worden geregistreerd.

20 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Hoe worden polymeren in deze verordeningen gedefinieerd? De verwachting is dat polymeren zullen worden onderverdeeld in groepen die een consensus vertegenwoordigen van de input van fabrikanten, handelsorganisaties en andere industriële bronnen. Deze individuele polymeergroepen zullen het gebruik van consortia vergemakkelijken om de individuele kosten voor het genereren van gegevens waar mogelijk te beperken. Er kunnen bijvoorbeeld zeven of acht categorieën polymeren in de regelgeving worden opgenomen, waarbinnen waarschijnlijk meerdere subcategorieën zullen zijn. Deze categorieën zullen de polymeerinformatieprofielen en testprotocollen definiëren die vereist zijn voor registratie door REACH. Is er een tijdschema voor de REACH-update? Het proces om verder te gaan met de geplande updates van REACH is veranderlijk

en hangt af van veel factoren, waaronder de tijd die nodig is om alle input vanuit de industrie in overweging te nemen. Wat is de bedoeling van de nieuwe gevarenklassen voor etikettering en verpakking (CLP) voor chemische stoffen die de EU binnenkomen? De nieuwe gevarenklassen hebben betrekking op hormoon-ontregelaars. Dit zijn stoffen die de hormoonhuishouding bij mensen of in het milieu verstoren. Deze nieuwe klassen omvatten ook persistente, verstoorders die zeer mobiel zijn in de bodem. Hierdoor kunnen ze in drinkwater terechtkomen. Daarnaast omvatten de nieuwe gevallen ook stoffen die toxisch zijn en bioaccumuleren. Welke gevolgen hebben de nieuwe etiketterings- en verpakkingsclassificaties voor de industrie? Een belangrijke doelstelling voor het toevoegen van nieuwe categorieën hormoonontregelaars was om ervoor te zorgen dat er specifieke aandacht werd

besteed aan stoffen die zeer mobiel zijn en die problemen veroorzaken door bioaccumulatie. Dit omvat hun gedrag in zowel mensen als het milieu. Dit benadrukt ook de ernst die de EU toekent aan deze specifieke gevarenklasse, die al voldoet aan de SVHC-criteria (zeer zorgwekkende stof ). Een ander aspect van deze nieuwe gevarenklassen betreft de uitgebreide vereisten voor het testen van kleinere volumes geïmporteerd product dan in het verleden vereist was. Testprotocollen zullen nu vereist zijn voor importhoeveelheden van 1-10 MT en 10-100 MT. Dit komt bovenop de traditionele volumecategorieën van 100-1000 MT, 1.000-10.000 MT en 10.000+ MT. De EU heeft momenteel nog steeds geen gegevens over ED-stoffen (hoe vreemd dit ook klinkt) omdat tot nu toe alleen geregistreerde geïmporteerde stoffen met een hoog volume zijn getest. Dit zal zeker veranderen, mogelijk al snel, aangezien er nieuwe ED-testvereisten zullen worden opgenomen in de 1-10MT en 10-100MT testregimes onder REACH. De toevoeging van deze lagere jaarlijkse importvolumes zal waarschijnlijk een aanzienlijk effect hebben op de economische levensvatbaarheid van bepaalde geïmporteerde producten die in kleine hoeveelheden worden geconsumeerd.

Hoe gaat REACH om met duurzaamheid? Duurzaamheid (binnen REACH) is een van de meest ingrijpende veranderingen die op stapel staat met de herziening van de REACH-verordening. Deze inspanning wordt gedreven door de bezorgdheid van het publiek over de mogelijke negatieve effecten van chemische stoffen op het milieu en de menselijke gezondheid. Het is ook belangrijker geworden door het politieke klimaat in de EU. De belangrijkste doelstellingen van een wijziging van de REACH-verordening volgen de beleidsdoelstellingen voor 2020 van de ‘Chemicals Strategy for Sustainability’ (CSS) (EC2020b). Wat is de huidige status van het duurzaamheidsinitiatief? De nadruk van deze inspanning zal liggen op maatregelen voor de gerichte uitvoering van eisen voor zogenaamde ‘veilige en duurzame chemicaliën’. Het omvat ook de introductie van ‘niet-giftige materiaalkringlopen’ en de invoering van het concept ‘essentieel gebruik’. Daarnaast zullen de gevaarlijkste stoffen en hormoonontregelaars en evaluatiecriteria voor mengsels worden overwogen. De studies die in verband met de herziening werden besteld, zijn grotendeels afgerond, maar de evaluatie van een hervorming van de toelatingen en beperkingen, en de steun voor de effectbeoordeling zijn nog niet afgerond.

Na diverse vertragingen wordt het ontwerp van de voorgenomen wijzigingen in de loop van dit jaar verwacht. Wat is de lijst van stoffen die in aanmerking komen voor autorisatie? De REACH-verordening hanteert drie aparte lijsten met verschillende vereisten voor de stoffen: • De Kandidatenlijst (SVHC), • Autorisatie (BIJLAGE XIV), en • Beperkt (Bijlage XVII) De Kandidatenlijst (SVHC) is de verzameling van stoffen waarvan tijdens de ‘evaluatie’-fase van REACH is vastgesteld dat ze kankerverwekkend, mutageen of giftig voor de voortplanting zijn. Elke stof die persistent, bioaccumulerend en toxisch is, of zeer persistent en zeer bioaccumulerend, kan ook een SVHC worden. SVHC’s staan op de Kandidatenlijst omdat ze kandidaat zijn geworden voor Autorisatie, Bijlage XIV van de REACHverordening. Merk op dat de nieuwe CLP nieuwe classificaties heeft voor stoffen die hormoonverstorend, persistent toxisch, bioaccumulerend of mobiel zijn. De verwachting is dat door de focus op hormoonontregelaars meer stoffen op de lijst komen te staan. De kandidatenlijst is 29 keer bijgewerkt, voor het laatst op 14 juni 2023, en bevat momenteel 235 stoffen.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 21

Innovatieve inline XRF-oplossing- analyse voor metaalconcentratie in galvanobaden Galvanobaden zijn onderhevig aan procesfluctuaties die een aanzienlijke invloed hebben op de afzetting en de resulterende laagdikte. Het nieuwe inline meettoestel Fischerscope XAN Liquid Analyzer is gebaseerd op de röntgenfluorescentiemethode (XRF) en maakt volautomatische en continue analyse mogelijk van de metaalconcentratie van maximaal vier galvanobaden. Met zijn nieuwste innovatie, de Fischerscope XAN Liquid Analyzer, zet Fischer een nieuwe standaard in de analyse van metaalconcentraties in galvanobaden. Het innovatieve ontwerp en de keuze van corrosiebestendige materialen zorgen voor een meetsysteem dat weinig onderhoud vergt en een hoge uptime heeft. Het hart van het instrument is de doorontwikkelde en gepatenteerde flowmeetcel die niet vervangen hoeft te

worden en dus een duidelijk voordeel biedt ten opzichte van andere systemen. Volledig automatische, preventieve spoel-, bewakings- en kalibratieprocessen verminderen ook vervuiling en zorgen voor een maximale uptime. “Als je veel plating-werk uitvoert, en dan vooral zinknikkel-coatings, heeft de samenstelling grote invloed op de kwaliteit van het eindresultaat. Dan wil je zeker zijn van je zaak en het bad monitoren”, zegt Johan Nieuwlands, specialist bij Helmut Fischer Meettechniek. Hij geeft aan dat een XRF-analyse an sich geen complexe materie is; het kan met een desktopanalyse. “Wat bijzonder is, is dat we nu continue monitoring kunnen uitvoeren.

“Het is uniek om beurtelings de verschillende baden te analyseren met een volautomatisch mechanisme”

Johan Nieuwlands

22 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

We hebben een methode ontworpen waarmee je met een unit meerdere baden in de gaten kan houden. Het is uniek

om beurtelings de verschillende baden te analyseren met een volautomatisch mechanisme.” OPTIMALISATIE “Klanten kunnen nu continu en betrouwbaar hun baden controleren en optimaliseren, zonder afhankelijk te zijn van natte chemische analyses of handmatige steekproeven”, aldus Nieuwlands. “Dit bespaart niet alleen tijd en geld, maar draagt ook bij aan een duurzaam gebruik van verbruiksgoederen, en verhoogt de kwaliteit en veiligheid van de coatings aanzienlijk.” Het maakt niet uit of het om zink, nikkel, zink/nikkel, goud, chroom, palladium, rhodium of andere materialen gaat. De meetresultaten worden in realtime geleverd en gedocumenteerd, zodat ze direct kunnen worden gebruikt voor badcontrole. Het nieuwe apparaat heeft een intuïtief touchscreen en kan worden gebruikt als eenvoudig inline meettoestel, maar ook als een complex inline meetsysteem met volledige integratie in een lokaal productiecontrolesysteem. Het heeft een fieldbus-interface die aansluiting op be-

Fischerscope XAN Liquid Analyzer sturingssystemen van een hoger niveau mogelijk maakt. Dit alles - en vele andere slimme functies - zorgen voor een hogere procesbetrouwbaarheid, een betere coatingkwaliteit, en lagere kosten in de industrie. Zo is de nieuwe Fischerscope XAN Liquid Analyzer de perfecte aanvulling op de toonaangevende Fischerscope x-ray benchtop instrumenten waarmee lagen van componenten met hoge precisie kunnen worden gemeten na het coaten in het galvanobad.

Benelux zijn er niet zo veel platingbedrijven met veel lijnen. Dat maakt het niet minder interessant voor kleinere gebruikers. Het gaat namelijk om de techniek die we ontwikkeld hebben. Die kennis

sijpelt door naar de hele sector. Wij weten dat we kennis van zaken hebben en onze klanten zien dat terug in innovatieve producten.”

KENNIS De oplossing van Helmut Fischer Meettechniek is nu geschikt voor grote volumes. Is hij ook geschikt voor kleinere gebruikers? “Je kan de oplossing uitstekend op nikkelzink toepassen. Dat is een kritisch proces en dan is monitoring belangrijk, bijvoorbeeld als je producten voor de vliegtuigindustrie maakt. Nikkelzink kan een vervanger zijn voor bijvoorbeeld cadmium. Maar de samenstelling is kritisch en de klant ook. Je moet daarom extreem goed weten wat je proces doet.” Toch wil Nieuwlands benadrukken dat het niet alleen gaat om dit product. “In de

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 23

Trots op het werk SPECIALE COATING VOOR CHINA’S EERSTE GROTE CRUISESCHIP Het eerste grote cruiseschip dat ooit in China is gebouwd is vertrokken voor zijn eerste reis, nadat het was gecoat met International verf geleverd door AkzoNobel’s Marine, Protective and Yacht Coatings business. De 5.246 passagiers tellende Adora Magic City is gebouwd over een periode van meer dan drie jaar en is voorzien van de Intersmooth fouling control technologie van het bedrijf. Het high-performance merk werd gespecificeerd voor de romp van het mijlpaalschip vanwege de hoge duurzaamheid, het lage VOC-gehalte en de uitstekende applicatie-eigenschappen. Het schip - dat 323,6 meter lang is en een bemanningscapaciteit heeft van 1.292 personen - werd gebouwd door Shanghai Waigaoqiao Shipbuilding Co, Ltd en de tewaterlating luidt een nieuw begin in voor de Chinese nieuwbouwsector van cruiseschepen. “We zijn er trots op dat onze vertrouwde coatingtechnologie en -expertise een belangrijke rol hebben gespeeld en waren zeer onder de indruk tijdens een recent bezoek om de eindafwerking van dit monumentale schip te zien”, zegt Simon Parker, directeur van AkzoNobel’s Marine, Protective and Yacht Coatings business, die eraan toevoegt dat de onderneming ook bijdraagt aan de nieuwbouw van het zusterschip van Adora Magic City. “We hopen in de toekomst betrokken te zijn bij soortgelijke projecten en blijven toegewijd aan het ondersteunen van de toepassing en ontwikkeling van geavanceerde coatings die onze klanten en de industrie naar een duurzamere toekomst helpen.” foto: Adora

24 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 25

Objectief bepalen van glans in producten cruciaal voor kwaliteit Uniforme en consistente glans is een essentieel kwaliteitskenmerk voor een verscheidenheid aan producten. Daarom is het noodzakelijk om de glans objectief te bepalen. Alleen wat objectief gemeten kan worden, kan worden gecontroleerd en geoptimaliseerd, wat van belang is in zowel productontwikkeling als productie. Bij de meting van glans zijn er verschillende aspecten om rekening mee te houden. Met name bij meercomponentenproducten is een uniforme glans een teken van hoge kwaliteit. Variaties in glans geven de indruk dat er iets mis is en worden vaak door eindklanten waargenomen als een defect. Glanslimieten en toleranties zijn daarom gebaseerd op de verwachtingen van klanten, afhankelijk van de toepassing. Met behulp van glansmeetapparaten kan de glans objectief worden bepaald. Voor betrouwbare meetgegevens is de technische prestatie van het meetinstrument essentieel. HERHAALBAARHEID Het doel is om de gewenste waarde binnen een gedefinieerde tolerantie te bereiken. Glansmeetapparaten moeten daarom herhaalbare meetresultaten opleveren, met name uitstekende korteen langetermijnherhaalbaarheid. Anders is het niet zeker of de verandering in glanswaarden te wijten is aan een afwijking van het glansmeetapparaat of aan werkelijke productvariatie. Reproduceerbaarheid is net zo belangrijk als herhaalbaarheid, aangezien elke productie deel uitmaakt van een supply chain. Binnen de keten is er behoefte aan communicatie en uitwisseling van glanswaarden. De glansniveaus van verschillende productielocaties of lijnen moeten vergelijkbaar zijn om een homogene glans binnen de gedefinieerde toleran-

26 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

ties te waarborgen. Anders bestaat het risico dat een meercomponentenproduct eruitziet als een lappendeken, en dat de verschillende leveranciers discussiëren over wie de onderdelen met de juiste glans levert. Daarom moeten de glansmeetgegevens van instrument tot instrument reproduceerbaar zijn. Temperatuurstabiliteit is net zo’n belangrijke factor als herhaalbaarheid en reproduceerbaarheid, omdat niet bekend is onder welke temperatuuromstandigheden in verschillende productielocaties wordt gewerkt. Temperaturen in de productie kunnen gedurende het jaar variëren. Tussen dagen nachtploegen kan een aanzienlijk verschil optreden. Als glansmeetwaarden alleen stabiel zijn onder laboratoriumomstandigheden, kunnen ze niet worden vergeleken. Daarom is het cruciaal dat het gebruikte glansmeetapparaat stabiel is, ongeacht temperatuurschommelingen. GEZONDHEIDSCHECK Productieomgevingen zijn vaak ruw en stoffig. Dit kan leiden tot stofophopingen in de optiek en op de lenzen, wat de prestaties van het gebruikte glansmeetapparaat kan beïnvloeden. Daarom is de ‘gezondheidstoestand’ van het gebruikte glansmeetapparaat een belangrijke factor die regelmatig moet worden gecontroleerd.

Om glansverschillen in alle gebieden van mat tot hoogglanzend veilig te meten, zijn in internationale normen glansmeetapparaten met drie belichtingshoeken gedefinieerd. Elke hoek is geoptimaliseerd voor een specifiek glansbereik: • 20° Hoogglansoppervlakken • 60° Middenglansoppervlakken • 85° Laagglansoppervlakken De 60°-belichting wordt vaak gebruikt als standaard geometrie voor een breed toepassingsgebied met glanswaarden tussen 10 en 70 glanseenheden (GE). Als de glanswaarde hoger is dan 70 GE of lager dan 10 GE, neemt de differentieerbaarheid aanzienlijk af. De 60°-geometrie toont dan weinig of geen verschillen, hoewel er visueel wel duidelijke verschillen zichtbaar zijn. Een enkele meting geeft niet het werkelijke beeld van de homogeniteit weer wanneer grotere oppervlakken worden geëvalueerd. Om een representatieve meetwaarde van het product te verkrijgen, moeten minimaal drie metingen worden uitgevoerd. Om te evalueren hoe homogeen het oppervlak van het product is, is de berekening van het gemiddelde met standaardafwijking of het bereik (max-min) geschikt.

TRENDS Trends op het gebied van meetapparatuur voor coatings worden vaak beïnvloed door de voortdurende technologische ontwikkelingen en de vraag naar nauwkeurige en efficiënte meetmethoden in de coatingindustrie. Enkele opvallende trends in meetapparatuur voor coatings zijn: 1. Digitale meetinstrumenten: digitale apparaten bieden vaak nauwkeurigere metingen en kunnen gegevens digitaal vastleggen en verwerken, wat resulteert in een efficiëntere workflow. Dit omvat digitale glossmeters, diktemeters en kleurmeetapparatuur. 2. Draagbare meetapparatuur: deze apparaten bieden flexibiliteit en mobiliteit, waardoor gebruikers gemakkelijk op locatie metingen kunnen uitvoeren. Dit is vooral belangrijk in situaties waarin objecten niet verplaatst kunnen worden of wanneer er behoefte is aan snelle controles ter plaatse. 3. Geïntegreerde systemen: er is een trend naar geïntegreerde meetoplossingen, waarbij verschillende meetfuncties worden gecombineerd in één apparaat. Bijvoorbeeld een meetinstrument dat zowel de dikte, de kleur als de glans van een coating kan meten, waardoor de efficiëntie wordt vergroot en het aantal benodigde instrumenten wordt verminderd.

4. Automatisering en connectiviteit: automatisering speelt een rol in meetapparatuur voor coatings, waardoor processen verder worden gestroomlijnd. Daarnaast is er een toenemende vraag naar connectiviteit, waarbij meetapparatuur gekoppeld kan worden aan computersystemen, softwareplatforms of zelfs aan het Internet of Things (IoT), om gegevens real-time te delen en te analyseren. 5. Niet-destructieve meetmethoden: hierbij worden metingen uitgevoerd zonder de coating te beschadigen. Dit is uiteraard cruciaal in situaties waarin het behoud van het materiaal of de coating van groot belang is. 6. Geavanceerde softwarefunctionaliteiten: verbeterde softwarefunctionaliteiten spelen een grote rol bij het analyseren en interpreteren van meetgegevens. Geavanceerde software kan bijvoorbeeld trendanalyses bieden, historische gegevens opslaan, en automatische rapportages genereren. 7. Milieuvriendelijke meetmethoden: er is een groeiende aandacht voor milieuvriendelijke coatings en dus ook voor meetmethoden die weinig of geen schadelijke stoffen gebruiken.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 27

Aantasting rvs niet bepaald door reinigingstechnieken Heeft reinigen effect op de putdiepte van rvs? Met die vraag ging Jens Conderaerts van het Belgisch Instituut voor Lastechniek aan de slag. Hij testte negen verschillende reinigingstechnieken en de uitkomst verbaast hem: er is nauwelijks effect op putten, welke reiniging ook is toegepast. Het onderzoek komt voort uit de vraag of en hoe voor bepaalde toepassingen een las gereinigd moet worden. “Die vraag kwam vanuit petrochemische en chemische lastoepassingen”, zegt Jens Conderaerts, project manager corrosion bij het Belgisch Instituut voor Lastechniek. “Niet alle reinigingsproducten zijn daar nog gewenst en men wilde weten of er alternatieven zijn. Bij de start van het onderzoek verwachtten we dat beitsen het beste zou zijn. Dat was mijn advies vooraf aan het onderzoek ook vaak. Maar in de praktijk blijkt na blootstellingsproeven dat reinigen dus nauwelijks effect heeft op de putdiepte.”

28 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Conderaerts benadrukt wel dat het gaat om de buitenzijde. De wortelzijde (binnenkant) van de las is niet meegenomen. “Of ik zelf verrast was? Toch wel enigszins. Ik had meer verschillen verwacht”, zegt Conderaerts. Hij was onderdeel van het team van het collectieve onderzoeksproject ‘COrrosie-weerstand van ROestvaststalen lassen na NAbehandeling’ (CORONA-project), vanuit het Belgisch Instituut voor Lastechniek (BIL). Vanuit het project werd onderzocht of een gekozen reinigingstechniek een noemenswaardig effect heeft op de putdiepte in de atmosferische blootstelling. Conclusie: eigenlijk heeft reinigen daar geen significant effect op.

WORTEL Rvs dankt zijn goede corrosieweerstand aan een gehalte van minimaal 12 procent chroom. Daardoor vormt zich in lucht of water een enkele nanometers dunne, doorzichtige stabiele passieve film van chroomdioxide aan het oppervlak. Bij het lassen wordt het rvs verhit tot boven 1.000 graden Celsius. Als zuurstof aanwezig is, reageert dit bij deze hoge temperatuur onmiddellijk met de las en de warmte-beïnvloede zone naast de las. Bij een hogere piektemperatuur en een langere duur ontstaat een dikkere laag oxide. Daarbij wordt gesproken over de zogenoemde aanloopkleuren. Deze oxidelaag is enkele honderden nanometers

Figuur 2 dik, terwijl een gewone passivatielag op staal slechts ongeveer vijf nanometer dik is. Die aanloopkleuren kunnen zowel aan de wortel van de las ontstaan als aan de laskap. De heersende opvatting was dat de aanloopkleuren de corrosieweerstand negatief beïnvloeden. Beitsen zou de meest aangewezen techniek zijn om de corrosieweerstand op het niveau van het basismateriaal te brengen. Maar beitsen is niet altijd gewenst. Bij beitsen behandel je metalen met een agressief middel waarbij het metaaloppervlak wordt aangetast, met als doel dit te reinigen. Hiervoor is toestemming nodig van het bevoegd gezag, de Omgevingsvergunning beperkte milieutoets (OBM). OPBOUW ONDERZOEK De opdrachtgevers van Conderaerts wilden weten of er alternatieve reinigingstechnieken zijn. Hoe is het onderzoek opgezet? De laskap van verkleurde lassen

van rvs-type AISI 304L en duplex type 2205 werden onderworpen aan negen verschillende nabehandelingen: • geen reiniging (als referentie); • beitsen met pasta (product met HNO3 en HF); • elektrochemisch reinigen met fosforzuur; • elektrochemisch reinigen met neutrale oplossing; • laserreiniging; • borstelen na afkoelen van het rvs; • borstelen na afkoelen van het rvs, gevolgd door een reiniging met citroenzuur; • borstelen tijdens afkoelen van het rvs bij een temperatuur van 40-50 °C (‘warmteborstelen’); • specifieke oppervlakteconditoneringstechiek (‘sublimotion process’), waarbij de volledige oppervlakte gereinigd wordt.

De testmonsters van 150 mm bij 70 mm werden blootgesteld aan de buitenlucht, onder een hoek van 45 graden geplaatst en gericht op het zuiden. De stukken in C3 en de warmgeborstelde stukken in C4 en C5 werden met de laskap naar beneden geplaatst. De locaties waren: • corrosie-categorie C3: Hoek van Holland (drie jaar); • corrosie-categorie C4: Bohus-Malmon Kvarnik, Zweden, 200 meter van de zee (drie jaar); • corrosie-categorie C5: Bohus-Malmon Kvarnik, Zweden, 50 meter van de zee (drie jaar); • chemische fabriek in de Antwerpse haven (twee jaar). Na drie jaar werden de monsters verzameld. Opvallend bij beide typen materialen is de rode roestverkleuring van zowel het niet-gereinigde stuk als de stukken die zijn gereinigd door bor-

Figuur 3

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 29

Figuur 4 stelen. De natte technieken beitspasta, elektrochemisch reinigen met fosforzuur en sublimotion tonen de minste rode verkleuring. De rode verkleuring wordt toegewezen aan restanten van vrij ijzer op het oppervlak. PUTDIEPTE Hoe zit het met de putdiepte? Die werd bepaald via 3D-microscopie. Een drempelwaarde van 29 μm werd ingesteld om ruwheidseffecten uit te sluiten. Mechani-

Figuur 5

30 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

sche krassen werden ook uitgesloten in het onderzoek. Andere indicaties boven de 29 μm zijn als putjes beschouwd. Het oppervlak werd opgedeeld in een zone van 15 mm aan weerszijden van de fusielijn als warmte-beïnvloede zone (de zogenoemde Heat Affected Zone, HAZ) en het basismateriaal verder dan 15 mm van de fusielijn (BM). Het lasmetaal zelf werd vanwege de bolle vorm niet in de 3D-microscoop onderzocht.

De diepste putten op de teststukken rvs 304L na drie jaar blootstelling in de verschillende corrosiecategorieën werden voor veel stukken in het gebied van het basismateriaal gevonden. De gereinigde zone werd niet preferentieel aangetast. Na drie jaar blootstelling in C5 zijn putdieptes van 100 en 150 μm gevonden, ook op het gebeitste stuk. De stukken in corrosiecategorie C4 toonden minder diepe putjes en bij de stukken in corrosiecategorie C3 werd weinig aan-

Figuur 6

Figuur 7

tasting aangetroffen. De diepste putten voor rvs 304L waren te vinden in het stuk dat twee jaar was blootgesteld in een chemische fabriek. De diepste aantasting werd gemeten in de gereinigde zone van het gebeitste stuk (161 μm). Bij twee op de drie monsters is de diepste aantasting aangetroffen in het basismateriaal. Dat is in de zone op meer dan 15 mm van de fusielijn.

VERKLARING De conclusie is dus dat de diepste aantasting niet bepaald wordt door de reinigingstechniek. Wel heeft de reiniging een sterk effect op het esthetische aspect. Niet reinigen en borstelen leidt tot rode roest op het oppervlakte, na blootstelling aan de buitenlucht. Maar dat wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van vrij ijzer.

Wat bij dit alles opvalt, is het hoge gewichtsverlies van enkele monsters. Dit is vermoedelijk veroorzaak door een productlek op de site, waardoor mogelijk wat HCl lekte op enkele van de stukken. De diepste putten zijn over het algemeen op deze monsters te zien. Bij het duplex rvs werden geen duidelijke waarneembare putjes opgemerkt in de 3D-microscopie. Noch door de atmosferische blootstelling in de verschillende corrosie-categorieën, noch door blootstelling in de chemische fabriek.

Naar de fundamentele verklaring van de vraag waarom er nauwelijks effect was, is nog geen verder onderzoek gedaan. Conderaerts: “Ons onderzoek was gericht op het vaststellen van eventuele verschillen. De fundamentele verklaring zouden we verder kunnen onderzoeken. Dat is wel interessant, want waarom zijn er zulke kleine verschillen, terwijl beitsen eerder werd vastgesteld als beter dan borstelen of niet-reinigen? Een aanzet voor een fundamentele verklaring hebben we wel gegeven. De kleuren op het oppervlak

Figuur 8 links

Jens Conderaerts hebben maar een beperkte invloed in de diepte. Als je een bepaalde putdiepte bereikt, is het effect weg. Dan gedraagt het materiaal zich mogelijk alsof de aanloopkleuren er niet waren. Inderdaad, een interessant fundamenteel onderzoek.”

Figuur 8 rechts

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 31

Elektronenbehandeling voor het uitharden van vloeibare coatings

De traditionele methode voor het drogen van coatings is thermisch drogen. Deze aanpak gaat echter gepaard met een hoog energiegebruik, onderhoudsintensieve apparatuur en ruimtevereisten. Stijgende energieprijzen en toenemend milieubewustzijn stimuleren de acceptatie van alternatieve methoden om vloeibare coatings om te zetten in solide, hoogwaardige verflagen. Een relatief over het hoofd gezien alternatief met aanzienlijk potentieel is elektronenbehandeling. Tijdens de overgang van vloeibare coatings naar solide verflagen is energie nodig voor verdamping van oplosmiddelen/water, of voor polymerisatie en kruisverbinding. Industrieel thermisch drogen van vloeibare coatings gaat gepaard met aanzienlijk energieverlies. Stralingsdroging en uitharding, zoals elektronenbehandeling, kunnen een oplossing bieden door gerichte energieinvoer in de vloeibare coating mogelijk te maken. De golflengte λ bepaalt niet alleen de energie van de straling, maar ook de aard van de interactie met de vloeibare coating. Terwijl elektromagnetische straling met golflengten groter dan 800 nm de vloeibare coating droogt, kan elektromagnetische straling met golflengten kleiner dan 400 nm chemische reacties in de vloeibare coating initiëren

32 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

en deze uitharden. De snelste methode om een vloeibare coating om te zetten in een solide verflaag is uitharding met straling met golflengten kleiner dan 400 nm. In vergelijking met thermisch drogen biedt deze niet-thermische methode de voordelen van oplosmiddelvrije uitharding en directe verdere verwerking.

In tegenstelling tot UV-uitharding zijn bij elektronenstraaluitharding geen toxische fotoinitiatoren nodig. UITHARDEN Als uithardingsmethoden voor straling worden UV-uitharding (UVH) en elektronenstraaluitharding (ESH) op de markt

toegepast. In tegenstelling tot UVH zijn bij ESH geen toxische fotoinitiatoren nodig. De uitharding (polymerisatie en kruisverbinding) van de coating gebeurt door laagenergetische elektronen. Deze elektronen dragen hun energie over aan alle componenten, atomen en moleculen in de coating. Aan het einde van de energieoverdracht ontstaan vrije radicalen die de polymerisatie/kruisverbinding in gang zetten. Via deze radicalen kunnen met elektronen behandelde coatings met verbeterde chemische (bijv. crèmeen UV-bestendigheid), mechanische (bijv. hoge hardheid, krasbestendigheid, slijtvastheid) en thermische (bijv. hoge thermische bestendigheid) eigenschappen worden geproduceerd. Bovendien maakt ESH een hogere productiesnelheid in het uithardingsproces mogelijk en zijn

er geen beperkingen met betrekking tot pigmentatie en vulstoffen. De technologie beperkt zich echter niet tot het uitharden van coatings of verven; het heeft ook multifunctionele toepassingen. Elektronenbehandeling activeert en functionaliseert ook de oppervlakken van kunststof onderdelen vóór een coating- of hechtingsproces, wat een efficiënt alternatief biedt voor energie- en CO₂-intensief vlammen in de lakvoorbereiding. Bovendien kunnen onvolledig uitgeharde SMC-onderdelen (Sheet Moulding Compounds) worden uitgehard met behulp van de technologie, waardoor handmatige nabewerking zoals slijpen wordt bespaard. Vooral bij coatings buitenshuis is een hoge UV-bescherming vereist. ESH biedt een energiezuinige oplossing omdat UVstabilisatoren de ESH niet beïnvloeden. DROOGSTAP Coatings die geschikt zijn voor verschillende bekende droog- en uithardingsmethoden op de markt verschillen niet qua algemene samenstelling, maar wel voor wat betreft het type bindmiddel, het gehalte aan oplosmiddelen en de reactiesnelheid. De essentiële componenten van de lakken die worden gebruikt bij ESH zijn onverzadigde oligomeren (bindmiddel), onverzadigde reactieve

verdunners die in het netwerk worden ingebed, pigmenten, vulstoffen en additieven. Bij de op de markt verkrijgbare 100% poeder- en watergedragen lakken zijn meestal weinig organische oplosmiddelen (VOS) aanwezig. Het gebruik van op water gebaseerde lakken verbetert de viscositeitsregeling en spuitbaarheid, maar vereist een extra droogstap, wat gepaard gaat met extra energiegebruik, langere applicatietijden, en verminderde filmkenmerken. Afhankelijk van de toepassing worden polyesteracrylaten (breed viscositeitsbereik), epoxyacrylaten (hard, zeer snelle uitharding, hoge glans), urethaanacrylaten (hard tot flexibel, alifatisch: buitentoepassingen) of aminoacrylaten (hoge uithardingssnelheid) als bindmiddel gebruikt. VISCOSITEIT Het coaten van driedimensionale vormdelen met laagviskeuze, vastestofrijke lakken (High Solids) kan worden gedaan met verschillende methoden, zoals het elektrostatisch spuitproces. ESH-lakken behoren tot de hoogviskeuze, vastestofrijke lakken. De lakapplicatietechniek moet daarom worden aangepast om de viscositeit van ESH-lakken specifiek te verlagen. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door de ESH-lak te verwarmen

in een doorstroomverwarmer of aan te brengen in een temperatuurgecontroleerde spuitcabine. In samenwerking met een lakproducent kan de viscositeit van de ESH-lak specifiek voor de toepassing worden verlaagd door gebruik te maken van laagviskeuze bindmiddelsystemen. DIKTE Een op maat gemaakte ESH van de vloeibare coating is mogelijk door de doelgerichte keuze van procesparameters, zoals versnellingsspanning, straalstroom, dosis en dosissnelheid. Deze zijn afhankelijk van de dikte van de coating, evenals de componenten van de te uitharden coating (oligomeren, monomeren, pigmenten, vulstoffen, additieven) en de chemische omgeving tijdens de ESH. De versnellingsspanning bepaalt de ruimtelijke energie-invoer en wordt aangepast aan de dikte van de uit te harden vloeibare coating. Hierdoor wordt opwarming van het substraat geminimaliseerd en ongewenste beschadiging van het substraat voorkomen. Het aandeel van de in de coating geabsorbeerde elektronenenergie neemt toe met de oppervlaktedichtheid van de coating en suggereert ESH voor gepigmenteerde, sterk gevulde dikke coatings.

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 33

Buitenlandse media Noël Ruijters scant de buitenlandse bladen. De belangrijkste ontwikkelingen noteert hij in deze rubriek. Dit keer kijkt hij naar het januarinummer van het Journal für Oberflächentechnik en het decembernummer van het European Coatings Journal.

NATLAKKEN Met de EcoGun ACE introduceren Dürr en HSM samen een robuust onderdruklakpistool voor de industrie. HSM Lackiersysteme levert een bijzonder stabiel en lekbestendig bekersysteem, waarbij de meetschalen steeds goed afleesbaar zijn. Het bijzondere is het gezamenlijk ontwikkelde snelwisselsysteem voor het lekkanaal, dat voor zowel tijd- als kostenbesparing zorgt. Tot voor kort was het zo dat bij het wisselen van de lak zowel de beker als de kanalen moesten worden gereinigd, zodat het niet tot vermenging of verontreiniging komt. De wisseling kost niet alleen tijd, maar vraagt ook om oplosmiddelen. Het geïntegreerde snelwisselsysteem om het lakkanaal inclusief verstuivers te wisselen, resulteert volgens de fabrikanten in een tijdsbesparing van 90 procent ten opzichte van het wisselen bij de gebruikelijk lagedrukpistolen. Dat is vooral plezierig voor bedrijven met kleine lakhoeveelheden en veel wisselingen. www.durr.com POEDERCOATING In het European Coatings Journal van december stond een special over poedercoating. In 2022 besloeg de wereldwijde markt van poedercoating 13,5 miljard

34 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

euro. De verwachting is dat de waarde van deze markt in 2032 naar 23,4 miljard euro groeit. De belangrijkste segmenten zijn consumentengoederen, automotive en architectuur. Azië is de grootste markt, Noord-Amerika de snelst groeiende. In 2023 liet Europa een beeld zien van stagnerende vraag in de bouw en autoindustrie. Wat 2024 zal brengen, gegeven alle internationale onrust, is moeilijk te voorspellen. Analisten zijn over het algemeen echter optimistisch. Het afgelopen jaar is er gewerkt aan een poeder voor lage temperaturen, als antwoord op vragen vanuit de markt voor elektrische auto’s. De toepassing van poedercoatings in de auto-industrie wordt beperkt door de hoge eisen aan esthetiek en corrosiebestendigheid waaraan poedercoatings (nog) niet kunnen voldoen. Er is echter een groeiende vraag naar poedercoatings voor batterijbehuizingen in elektrische auto’s, vanwege de vereiste isolatie-eigenschappen. Door de groeiende vraag naar elektrische auto’s neemt de vraag naar poedercoating evenredig toe. Op dit moment beslaat het marktaandeel van elektrische auto’s ongeveer 10 procent, en dat zal de komende jaren groeien naar 20 tot 25 procent. Poedercoatings zijn bovendien buitengewoon

krasbestendig. Met de introductie van UV-herstellende poedercoatings is er ook een beter antwoord op de esthetische eisen en zal meer en meer natlak worden vervangen door poedercoating. Er zijn echter technische uitdagingen; de eisen voor elektrische isolatie en warmteverdeling zijn erg moeilijk te combineren. Andere ontwikkelingen zijn die rond duurzaamheid en operationele efficiency. Poedercoatings passen goed in de huidige trend naar milieuvriendelijke producten, omdat ze geen oplosmiddelen bevatten en een zeer lage uitstoot van vluchtige organische stoffen hebben. Omdat de milieueisen steeds strenger worden, zal de vervanging van natlakken door poedercoatings verder gaan. Er worden tegenwoordig garanties afgegeven van 25 tot 30 jaar met een minimale impact op het milieu, en een corrosiebescherming tot categorie CX volgens ISO 12944. Op operationeel vlak zijn er ontwikkelingen om het energiegebruik in de ovens te beperken. www.european-coatings.com/product/ ec-tech-report-automotive-coatings Noël Ruijters is directeur van Bâton Adviesgroep

Kunststof pompen & filtersystemen voor oppervlaktebehandeling Magneetpompen 1.8-130 m3/u Verticale pompen 2.4-104 m3/u Filtersystemen (filterpapier/filterkaarsen/filterzak/micro fiber)

www.kinpompentechniek.nl

WIJ LATEN U GRAAG ZIEN WAT WE DOEN Holland Mineraal is al ruim 35 jaar een begrip op het gebied van oppervlakte behandelingsapparatuur en producent en leverancier van straalmiddelen en straalinstallaties. Wat we maken en hoe het werkt, laten we u graag zien, in het filmpje op onze website of door de QR code te scannen met uw smartphone of tablet.

Glasbeek ad 2.pdf 1 7-11-2013 12:51:30

CMY

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 35

www.hollandmineraal.nl

www.corode.eu

Grenzeloos In deze rubriek een overzicht van nieuwe technologische ontwikkelingen in het buitenland. Het is een vervolg op de rubriek Op zoek naar samenwerkingspartners, met nu een meer technische insteek. Het overzicht laat zien dat in vele landen op soms heel nieuwe manieren gezocht wordt naar verbeteringen in de oppervlaktebehandelingsprocessen. Soms zit de oplossing in nieuwe technieken, soms blijken bestaande technieken uit andere werkvelden ineens verrassend bruikbaar voor onze branche. Ook gaat het om verbeterprojecten waarvoor partners in het buitenland worden gezocht (zeker ook in het mkb) om de onderzoeken te optimaliseren. Een Zuid-Koreaanse fabrikant heeft oplossingen ontwikkeld voor het bekleden van de buitenmuren van gebouwen met materialen van Aluminium Composiet Paneel met nietverontreinigende premium materialen. Ze zoeken wereldwijd naar partners. VOLLEDIGE BESCHRIJVING Dit Zuid-Koreaanse bedrijf maakt Aluminium Composiet Paneel met niet-verontreinigende premium bekledingsmaterialen voor de buitenmuren van gebouwen, geproduceerd middels een meerlagige extrusiemethode op basis van strikte kwaliteitsnormen en een controleproces voor productie. Alcotex ACM is een fusie van uiterst vlak PVdF-gecoat aluminium dat een harskern omsluit, wat uitstekende corrosiebestendigheid, stabiliteit tegen water en hoge krasbestendigheid biedt. Apolyceramic is ontworpen om een extra coating toe te voegen met de superieure Nano Ceramic heldere coating die hecht aan het PVdF-oppervlak van Aluminium Composiet Paneel (ACP) FR, wat garant staat voor een permanente niet-verontreinigende, superieure weeren krasbestendige coating.

Alcotex Aluminium Composiet Paneel (ACP) is een sandwichstructuur. Bekend om zijn consistentie en stijfheid is het ontworpen voor maximale architecturale flexibiliteit met behoud van eenvoudige bewerkbaarheid en vormbaarheid met gewone metaal- en houtbewerkingstools. Alcotex ACP wordt geproduceerd in een continu proces met een polyvinylideenfluoride (PVdF) coating die minimaal 70% Kynar 500/Hylar 5000-harsen bevat, wat aan de prestatievereisten van AAMA 2605 en AAMA 620 voldoet of ze overtreft.

2. Fabricagemethoden Alcotex is een veelzijdig product dat gemakkelijk op verschillende manieren kan worden bewerkt, waaronder • Snijden • Groeven • Buigen / Vouwen • Kromming • Boren • Knippen • Ponsen • Klinken • Heetluchtlassen

VOORDELEN EN INNOVATIES 1. Voordelen van Alcotex Aluminium Composiet Paneel • Lichtgewicht & stijf • Superieur in vlakheid • Ontwerpflexibiliteit • Duurzame oppervlakteafwerkingen • Milieuvriendelijk • Brandveilig en geen giftige gassen • Effectieve demping van trillingen/ geluid • Gemakkelijke integratie met andere systemen • Corrosiebestendig • Minder voegen en strakke uitstraling • Geen speciaal onderhoud

3. Geluidstransmissieverlies Met een driedubbele samengestelde structuur heeft Alcotex een uitstekende fysieke impactabsorptie en geluidstransmissieverlies, vooral in vergelijking met andere producten. Alcotex ACM is geweldig voor effectieve demping van trillingen en geluid. 4) Doorbuiging door windbelasting Naast lichtgewicht en stijf, is Alcotex een uiterst vlak composietmateriaal van aluminium. Alcotex heeft een hoge sterktegewichtsverhouding in vergelijking met andere buitenbekledingsproducten zoals aluminiumplaat, roestvrij staal of porselein. Aanbieding uit Zuid-Korea Referentienummer BOKR20240118001 Apparatuur en machines voor de coating van functionele oppervlakken - Duits bedrijf zoekt commerciële agenten Een Duits bedrijf is gespecialiseerd in de coating en bedrukking van functionele oppervlakken. Ze richten zich op uitdagende toepassingsgebieden, zoals functionele oppervlakken van bijvoorbeeld batterijen, zonnepanelen, brandstofcel-

36 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Het mengsel kan ook worden gebruikt voor het behouden en beschermen van verschillende oppervlakken en objecten gemaakt van steen, zoals zandsteen, dat zeer vatbaar is voor weersomstandigheden, evenals metalen, houten of kunststof oppervlakken.

len, flexibele pvc-folies en kunstleer. Het bedrijf is de exclusieve vertegenwoordiger van gerenommeerde Taiwanese druk- en coatingmachines, evenals van rollen. Daarnaast heeft het bedrijf eigen ontwikkelingen in rol-naar-rol laboratorium- en pilotfabrieken. Samen met de producten kan het bedrijf uitgebreide diensten aanbieden voor de inbedrijfstelling van apparatuur en CE-certificering, evenals op de gebruiker gericht procesadvies voor coating en omzetting om oplossingen op maat te ontwerpen die zijn afgestemd op individuele gebruikersvereisten. Bijzondere kenmerken van producten en processen zijn door AI gestuurde processen, opties voor oplosmiddelrecuperatie en een innovatieve energiezuinige hybride droogtechnologie die lucht- en infrarood droogtechnologie combineert. Het Duitse bedrijf is op zoek naar commerciële agenten in Europa. De partner zou actief moeten zijn op het gebied van coating en bedrukking of chemicaliën. Ze moeten de Taiwanese machines en/ of de pilot- en laboratoriumfabrieken van het Duitse bedrijf verkopen volgens de wensen van de klant. Directe contacten met eindgebruikers die geïnteresseerd zijn in overdracht zijn ook interessant. Het Duitse bedrijf zal alle consultancy en knowhow verstrekken die nodig is om processen te implementeren. VOORDELEN EN INNOVATIES: • Individuele oplossingen op maat voor uitdagende oppervlaktebehande-

lingstaken kunnen worden aangeboden • Energiebesparingen zijn mogelijk dankzij hybride droogtechnologie • Milieuvriendelijkere processen met oplosmiddelrecuperatie • Laboratorium- en pilotfabrieken maken proeven mogelijk voor innovatie • Uitgebreide expertise binnen het bedrijf Aanbieding uit Duitsland Referentienummer BODE20240110005 Een Poolse uitvinder heeft een harslakmengsel ontwikkeld en zoekt partners voor R&D en commercialisatie. Het harslakmengsel en de techniek van de toepassing ervan zijn uitgevonden als resultaat van dertig jaar werk. Het mengsel wordt voornamelijk gekenmerkt doordat het ten minste één bindmiddel en een verharder bevat. Het bindmiddel is een reactieve lak, specifiek acrylhars. De verhardingsmiddeladditief is geselecteerd op zo’n manier dat het bij het bindmiddel past om verharding te bereiken, bijvoorbeeld door middel van cross-linking. Het mengsel wordt gebruikt voor het coaten van verschillende soorten oppervlakken die bescherming en/ of conservering en/of verbinding met een ander materiaalsubstraat vereisen, terwijl ze ook hun flexibiliteit moeten behouden, zoals leer of fineer, evenals weerstand tegen mechanische schade en atmosferische omstandigheden.

Het wordt ook gebruikt voor impregnatie en binding van verschillende materialen die de bewaring van hun oorspronkelijke structuur en integriteit vereisen, zoals natuurzijde toegepast op de huid of hout. Het mengsel kan worden gebruikt om unieke, perfect gladde en transparante oppervlakken te creëren, waardoor hun esthetiek en functionaliteit worden beïnvloed. Bijvoorbeeld in het gebied van beeldende kunst, design of upcycling. Het ontwikkelde mengsel is bestand tegen weersomstandigheden, wat het geschikt maakt voor buitengebruik, zoals het beschermen van externe reclame, evenals in de uitrusting van jachten, vliegtuigen, auto’s en diverse transportmiddelen die bestand moeten zijn tegen variabele weersomstandigheden. In het geval van technische textielen, die eerder alleen werden gebruikt in de industrie in hun geharde epoxyversie, hebben dit mengsel en de toepassingstechniek ervan geleid tot de creatie van een reeks nieuwe producten en hun gebruik. Momenteel zoekt de uitvinder partners voor R&D en commercialisatie. VOORDELEN EN INNOVATIES Lakken die in verschillende industriële sectoren worden gebruikt, vereisen vaak nieuwe technische verbeteringen, vooral voor flexibele oppervlakken zoals textiel of leer. Na het aanbrengen van dergelijke lak die op de markt beschikbaar is op deze materialen, verharden ze, waardoor ze vatbaar worden voor mechanische schade en vernietiging veroorzaakt door weersomstandigheden. Er zijn ook technieken om flexibele materialen te beschermen door er een film op aan te brengen, die helaas snel beschadigd raakt. Het ontwikkelde harslakmengsel zorgt voor volledige plastificering van materi-

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 37

Grenzeloos

alen en weerstand tegen atmosferische omstandigheden, inclusief UV-straling en water. Dit is een innovatieve oplossing die het gebruik van materialen mogelijk maakt die eerder alleen in geharde vorm werden gebruikt of afbreekbaar werden. De innovatie van dit mengsel ligt ook in het feit dat het niet alleen het oppervlak beschermt, maar ook verschillende materialen met elkaar verbindt, hun oorspronkelijke kenmerken behoudt en nieuwe technische eigenschappen toevoegt, waardoor nieuwe toepassingsgebieden ontstaan. Aanbieding uit Polen Referentienummer RDRPL20231108013 Een innovatieve tech-startup zoekt een industriële partner, bij voorkeur in de auto-industrie, om deel te nemen aan het Smart Eureka-programma en hun oplossing te valideren. De nieuw ontwikkelde elektrochemiegebaseerde oppervlaktebehandeling, Eloxwell, is een uniek proces voor aluminiumlegeringen. Eloxwell vormt een dikke, harde keramische laag op het oppervlak van het onderdeel, wat de corrosie- en slijtagebestendigheid van aluminiumlegeringen aanzienlijk verbetert. Het techbedrijf biedt wenselijke eigenschappen voor aluminiumlegeringen met een hoog gehalte aan silicium. Deze technologie is gebaseerd op elektrochemische methodologieën die kunnen worden gecombineerd met een door software gestuurd systeem. Het belangrijkste doel van Eloxwell is

38 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

het ontwikkelen van een duurzaam en schaalbaar anodisatieproces voor hooggelegeerd aluminium, met name voor gegoten aluminiumlegeringen. Unieke procesparameters en procedures kunnen worden gecreëerd door een algoritme dat elektrochemische gegevens verwerkt volgens de gewenste oppervlakte-eigenschappen zoals corrosie, slijtage, hardheid en esthetiek. Eloxwell vormt een beschermende laag op het oppervlak van aluminiumcomponenten, ongeacht de legeringselementen die aanwezig zijn, in tegenstelling tot traditionele anodisatie. Dit omvat aluminiumonderdelen met een hoog siliciumgehalte die eerder moeilijk te onderwerpen waren aan oppervlaktebehandeling. VOORDELEN EN INNOVATIES: 1. Ondanks wensen vanuit verschillende sectoren is er nog geen duurzame anodisatiemethode voor gegoten

aluminiumlegeringen ontwikkeld die industrieel toepasbaar is. De oplossing heeft tot doel hoogwaardige anodisatie van gegoten aluminiumlegeringen op industriële schaal mogelijk te maken. 2. De Eloxwell-technologie creëert een homogene oxidelaag op aluminium en biedt 50% tot 100% hogere corrosiebestendigheid. Deze keramiekachtige coating is 20% harder dan oppervlakken die zijn behandeld met bestaande technologieën. De werktijd van onze uitvinding is acht keer sneller, waarbij tot 50% minder energie wordt gebruikt in vergelijking met bestaande methoden. 3. De oplossing vertegenwoordigt een belangrijke stap in het aanpakken van een cruciale uitdaging voor de auto- en luchtvaartindustrieën. Ons gebruik van geavanceerde elektrochemische analyse en softwaretechnologie stelt ons in staat superieure anodisatieoplossingen te leveren voor gegoten aluminiumlegeringen. Bovendien biedt de Eloxwell-technologie een alternatieve oplossing voor traditionele methoden zoals poedercoating, passivatie en harde anodisatie, die grote hoeveelheden water, chemicaliën en energie vereisen. Aanbieding uit Turkije Referentienummer RDRTR20231214007

DECORRDAL 900-serie dunnelaagtechnologie Fosfaatvrij Vanaf kamertemperatuur toepasbaar Goede lakhechting Minimale slibvorming Nano keramisch Mini-Scuid, meet- en regelapparaat Constante monitoring van de procesparameters Data log via SD kaart Moeiteloos in te stellen grenswaarden

INNOVATIEVE

Diverse alarmsignalen mogelijk

METAALVOORBEHANDELING

Instellingen van doseringen online te volgen en aan te passen

www.kluthe.com

Kom voor het voetlicht met de Informat.ION nieuwsbrief! Kom via de digitale nieuwsbrief van de Vereniging ION in contact met meer dan 2.100 beslissers die allen werkzaam zijn in de oppervlaktebehandelende industrie.

Interesse? Bel met Jetvertising b.v. +31(0)70 399 00 00 of stuur een e-mail naar sales@jetvertising.nl

OT Kom in actie tegen kanker Help mee op jouw manier Ga naar acties.kwf.nl

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 39

Coating Nerd

Zie jij wat er hier is misgegaan? Het blijft leuk om te zien dat steeds meer mensen ‘besmet’ raken met het coating-nerdvirus. Zo kreeg ik vorige week van Kasper van Alphen deze foto toegestuurd. Je herkent het vast wel, zo’n zig-zag-poortje, gemaakt van stalen buis. Kasper werkt als coatinginspecteur bij Smolders SSO. Vandaar dat hij niet aan deze blunder voorbij kon lopen zonder stiekem een kiekje te schieten. Het bijzondere was dat de buis deels nog in perfecte staat is, maar vanaf een bepaald punt volledig is verroest. Mijn vraag is nu natuurlijk: wat is er hier aan de hand? Is er misschien sprake van discriminerende corrosie? Héél plaatselijke zure regen? Maar nu zonder gekheid, Kasper en ik zagen het direct. Zie jij het ook? Mijn contacten op Linkedin hadden het gelukkig snel door. Patrick Wouterse van LKN schreef het duidelijk op: de fietshekjes voldeden niet, want de opening tussen hek en muur is te groot en dus gaan mensen tussen de muur en het hek door. Die sporen zijn zelfs nog op de muur te zien. De VvE of de gemeente wilde dit opgelost hebben, en meestal is daar maar een klein budget voor. Het originele hek is thermisch/volbad verzinkt en staat vast in betonpoeren. De goedkoopste en simpelste oplos-

40 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

sing is op locatie er een stuk buis aan lassen. Maar dit komt er dan zo uit te zien; als je niet goed beschermt - zelfs als je de buis ook vooraf zou verzinken - houd je op de overgang een uitdaging met bescherming. Door lasvoorbereiding en lassen raak je het zink namelijk kwijt. Helemaal juist. Maar naast de vele technische verklaringen hebben mijn contacten blijkbaar ook hun voelsprieten vol in de maatschappij. “Het kastje dat iets verderop staat een stukje dichter bij het hek zetten, was een makkelijkere oplossing geweest. En van het geld van dat extra balkje had daar mooi anti-graffiticoating op kunnen zitten”, schreef Erik Bouw van Staka Schakelkasten. Niet alleen maatschappelijk relevant, misschien ook een mooie zakelijke kans voor zijn bedrijf. Want als je iets goed aanpakt, hoeft het niet no-budget te zijn. Of, zoals sommigen reageerden: if you pay peanuts, you get monkey’s. Ben Hoppener De Coating Nerd www.m2lab.nl

Overzicht geslaagden 4e kwartaal 2023 Vereniging ION cursussen INSPECTIE STAALCONSERVERING de heer R.J.J. Claasen (Baril Coatings) de heer D. van den Remundt (Colijn B.V.) IN-HOUSE CONTROL MEDEWERKER de heer H. Blomsma (Hydro Extrusion B.V.) de heer M. Dantuma (Hydro Extrusion B.V.) de heer R. de Jonge (Hydro Extrusion B.V.) de heer T. Berg (Hydro Extrusion B.V.) de heer J. Oeben (Hydro Extrusion B.V.) de heer M.J.F.M. Tuik (Hydro Extrusion B.V.) de heer J.J. van der Veen (Hydro Extrusion B.V.) de heer E. van der Broek (Hydro Extrusion B.V.) de heer M. Harms (Hydro Extrusion B.V.) de heer F.C. Nieland (Hydro Extrusion B.V.) de heer G. Sagel (Hydro Extrusion B.V.) de heer M.A. Silva de Freitas (Hydro Extrusion B.V.) POEDERCOATEN NIVEAU 1 de heer O. el Aletri (Doornenbal Poedercoaters B.V.) de heer A. Alomer (Doornenbal Poedercoaters B.V.) de heer A. el Aletri (Doornenbal Poedercoaters B.V.) de heer H. Hukema (Doornenbal Poedercoaters B.V.) ANODISEREN NIVEAU 2 de heer R. de Jonge (Hydro Extrusion B.V.) de heer D. Karidas mevrouw E. Nieuman (KO-AR) de heer S. Yavtushenko (KO-AR) de heer S. Saïdi (Alulox Oppervlaktetechniek) de heer P. van der Zanden (AMI) de heer H.M. van Wezop (Hegin)

GALVANISEREN DEEL 1 De heer T. Kolk (Record Industry) De heer J. Voulon (Record Industry) De heer L.E. Vasilache (Record Industry) Mevrouw A. Bos (GTB Finish) De heer S. Groot (OTB B.V.) De heer H.W. van de Manakker (GTB Finish) De heer G.J.S. Ticheler (Aalberts Surface Technologies Deurne) De heer J. Willems (Aalberts Surface Technologies Deurne) Mevrouw K. Komitova (Possehl Electronics Nederland BV) POEDERCOATEN NIVEAU 2 De heer D. Zengerink (Jonkman Coating) De heer M.D. Wolkorte (Jonkman Coating) De heer L. Tolsma (Jonkman Coating) De heer L. Pirycki (Jonkman Coating) De heer D. Olde Hendrikman (Jonkman Coating) Mevrouw K. van Marle (Jonkman Coating) De heer K.J. Kreijkes (Jonkman Coating) De heer R. Kouijzer (Jonkman Coating) Mevrouw R. Hof (Jonkman Coating) Mevrouw A. Beijen - Drecksträter (Jonkman Coating) De heer R. Hullegie (Jonkman Coating) GALVANISEREN DEEL 2 De heer P. Beuker (Possehl Electronics Nederland BV) De heer A. Hadef (Possehl Electronics Nederland BV) Mevrouw J.F.H. Hermans-Janssen (Possehl Electronics Nederland BV) De heer M. Koole (Possehl Electronics Nederland BV) De heer K. Manukyan (Possehl Electronics Nederland BV) De heer R. Straathof (Possehl Electronics Nederland BV)

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 41

Nieuwe leden

Colofon Vaktijdschrift voor opdrachtgevers, constructeurs, ontwerpers, applicateurs van oppervlaktetechnieken, verfdeskundigen, onderhoudsfunctionarissen en corrosiedeskundigen. Officieel orgaan van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION). Verschijnt acht maal per jaar in een oplage van circa 2.500 exemplaren. REDACTIE Jetvertising (hoofdredactie), Henk van Beek (hoofdredacteur), Bas Roestenberg (eindredactie)

HATWEE B.V. Koolkampstraat 63 8810 LICHTERVELDE - BELGIE Tel: +32 51 63 74 20 www.hatwee.be Hans Hooyberg & Anne Mie Scheldeman, de founders van HaTwee, zijn al hun hele professionele leven actief in de poederlak sector. Ze hebben HaTwee opgericht in 2007 en ondertussen telt het team 6 enthousiaste medewerkers. HaTwee levert 500 RAL-kleuren in mat, satijnglans, hoogglans of fijnstructuur op 24u in Benelux. Voor grotere volumes voor bijvoorbeeld geïntegreerde lakkerijen ontwikkelen onze engineers custom made powdercoating. Meer oppervlak lakken met minder grondstoffen, arbeid en energie is onze doelstelling.

COMMUNICATIERAAD Ralph Bot, (vereniging ION), Arjan de Bruin (Stichting Innovat.ION), Vincent IJff (Jetvertising), Ginette Veensma (ION) REDACTIEADRES Jetvertising, Tiendweg 12, 2671 SB Naaldwijk Tel. 070-399 00 00, fax. 070-390 24 88 oppervlaktetechnieken@jetvertising.nl ABONNEMENTEN Abonnementsprijs: € 89,50, digitaal abonnement: € 44,75. Een abonnement kan ieder moment ingaan per de 1e van de maand en wordt genoteerd tot wederopzegging. Een opzegging voor het abonnement dient vóór 1 december bij Vereniging ION in bezit te zijn, om op te kunnen zeggen voor het eerstvolgende abonnementsjaar. Een aanmelding/opzegging kan gestuurd worden per e-mail naar info@vereniging-ion. nl of post naar Vereniging ION, Postbus 2600, 3430 GA Nieuwegein. Bij een niet-tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch met een jaar verlengd tegen het daarvoor geldende tarief. ADVERTENTIEVERKOOP Jetvertising tel. 070-399 00 00, fax. 070-390 24 88 Robbin Hofman, robbin@jetvertising.nl after-sales: advertenties@jetvertising.nl

GEUZE METAALCONSERVEREN B.V. Nijverheidsweg 15 4695 RC STINT MAARTENSDIJK Tel: +31 166 66 24 70 www.geuzemetaalsoncereren.nl Al meer dan 35 jaar is Geuze Metaalconserveren actief in oppervlaktebehandeling van diverse metalen op hoog niveau. Bij Geuze Metaalconserveren richten ze zich op grootschalige productie zoals het behandelingen van machinebouw. Maar ook zijn ze gespecialiseerd in de behandeling van diverse metalen oppervlakken binnen uiteenlopende sectoren, waaronder de offshore-industrie, pipingsector, agrarische branche en de transportsector. Geuze Metaalconserveren is er voor poedercoaten, stralen, natlakken en metalliseren.

Wij heten deze leden van harte welkom binnen de vereniging!

42 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

ONTWERP EN OPMAAK Chris Versteeg, Projekt C, www.projektc.nl DRUK PreVision, Eindhoven, www.pre-vision.nl UITGAVE Oppervlaktetechnieken is een uitgave van Jetvertising in opdracht van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION), www.vereniging-ION.nl. COPYRIGHT 2024 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever, vereniging ION en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden geen aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die zouden kunnen voortvloeien uit het gebruik van de in deze uitgave opgenomen informatie. ISSN 0923-1722

Brancheregister Uw bedrijf in het brancheregister? Voor informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Robbin Hofman, tel: 070 399 00 00 / robbin@jetvertising.nl. Kijk voor alle ION leden op vereniging-ion.nl/bedrijvenregister

ADVIES PROJECTBUREAU / OPPERVLAKTEBEHANDELING- / COATING-INDUSTRIE

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

AFZUIGINSTALLATIES

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

AFVALVERWERKING

BTEQ T. +31 (0)570 671737 info@bteq.nl / www.bteq.nl

Epifatech Ekonomiczna 7, 99-400 Lowicz, Poland T. +46 371 57 14 32 MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-2620788 www.magneto.nl / sales@magneto.nl

ABL Technic Uden T. 0413-331083 www.abl-technic.com / uden@adl-technic.com

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

Enviro Chemie b.v. T. 023-5345405 sales-benelux@envirochemie.com www.envirochemie.nl

Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

HangOn b.v. T. 077-3999630 info@hangon.nl / www.hangon.nl

OPHANGEN & MASKEREN

JÜRGEN EMPTMEYER GmbH Senfdamm 28, D-49152 Bad Essen www.emptmeyer.nl / info@emptmeyer.nl T. +49(0) 5472 / 955 00-45 M. 06-26860024

SurTec Benelux B.V. T.+31 (0)77 3081590 administratie.nl@SurTec.com / www.surtec.com

COATINGINSTALLATIES SERVICE & ONDERHOUD

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

DROOGAPPARATUUR

CHEMICALIËN/ OPP. BEHANDELING IST Benelux b.v. T. 055-5050014 www.ist-uv.com / info@bnl.ist-uv.com Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

Multinal Group T. 088-2055300 info@multinal.com / www.multinal.com

NEDWASTE B.V. T: +31 578 695 393 info@nedwaste.nl / www.nedwaste.nl

AFVALWATERBEHANDELINGINSTALLATIES

Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

CHEMISCH NIKKEL

ANODEN (TITAAN)

BEITSEN/PASSIVEREN

Hermelijnvlinder 57 4904 ZD Oosterhout T. +31 (0) 6 2549 2279 www.coatingsystemenvanderlans.nl info@coatingsystemvanderlans.nl

BESCHERMKAPJES, PLUGGEN, TAPE

Sir John b.v. T. 0182-396931 info@sir-john.nl / www.sir-john.nl

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

Kluthe Benelux b.v. T. +31 (0)172-516 000 / F. +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

Jac. de Vries Infraroodtechniek b.v. Aambeeld 19 1671 NT Medemblik The Netherlands T. 0299-689020 info@infraroodtechniek.nl www.infraroodtechniek.nl

ELEKTROSTATISCH NATLAKKEN

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-437 0166 info@rasco-clemco.nl / www.rasco-clemco.nl

Vecom Group b.v. T. +31 10 593 02 99 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 43

Brancheregister ELEKTROSTATISCH POEDERSPUITEN, INSTALLATIES

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

GALVANOTECHNIEK, INSTALLATIES

Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

GELIJKRICHTER SYSTEMEN EN BESTURINGEN

FILTERS (ANDREAE, COLUMBUS INDUSTRIES, PAINTSTOP)

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

FILTERS & POMPEN

Apeq Wiwa b.v. T. 078-6139610 info@apeqwiwa.nl / www.apeqwiwa.nl

T. +31 (0)411-685500 Corode T. +31 (0)161-244250 T.corode@corode.nl +31 (0)161-244250 corode@corode.nl / www.corode.eu

La Maire Technology T. 0499-219900 / F. 0499-219905 info@la-maire-technology.com www.la-maire-technology.com

GLASPARELSTRAALCABINES

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

HANGBAANSYSTEMEN

Railtechniek van Herwijnen b.v. T. 0344-616363 info@railtechniek.nl / www.railtechniek.nl

INDUSTRIAL COATINGS

Hempel Industrial b.v. Gildestraat 9, 8263 AH Kampen T.+31 38 421 1345 /Dir: +31 38 423 0209 M. +31 65 118 2166 /F. +31 38 422 1080 www.hempel.nl

INDUSTRIËLE REINIGING

ABL Technic Uden T. 0413-331083 www.abl-technic.com / uden@adl-technic.com

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Bornem (BE): +32 (03) 740 38 50 www.chemetall.com chemetallbnl.info@basf.com

INFRAROOD VERWARMINGSAPPARATUUR

Jac. de Vries Infraroodtechniek b.v. Aambeeld 19 1671 NT Medemblik T. 0299-689020 info@infraroodtechniek.nl www.infraroodtechniek.nl

Konica Minolta Sensing Europe b.v T. 030-2481193 info.benelux@seu.konicaminolta.eu / www. konicaminolta.eu/measuring-instruments

Kluthe Benelux b.v. T. +31 (0)172-516 000 / F. +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl Helmut Fischer Meettechniek b.v. Tarasconweg 10, Eindhoven T. 040-2482255 / F. 040-2428885 info.NL@helmut-fischer.com www.helmut-fischer.com/nl

Mefiag Filters & Pumps b.v. Heerenveen T. 0513-630230 mefiagbv@onececo.com / www.mefiag.com Epifatech Ekonomiczna 7, 99-400 Lowicz, Poland T. +46 371 57 14 32

Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

HangOn b.v. T. 077-3999630 info@hangon.nl / www.hangon.nl

SurTec Benelux B.V. T.+31 (0)77 3081590 administratie.nl@SurTec.com / www.surtec.com

JÜRGEN EMPTMEYER GmbH Senfdamm 28, D-49152 Bad Essen www.emptmeyer.nl / info@emptmeyer.nl T. +49(0) 5472 / 955 00-45 M. 06-26860024

OPHANGEN & MASKEREN

44 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

Willem Barentszweg 1216 1212 BR Hilversum T. 035-6460830 www.oudereimer.nl / www.oudereimer.shop info@oudereimer.nl / sales@oudereimer.nl

LAAGDIKTEMETERS Parlevinkerweg 34 / 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

GALVANOTECHNIEK, GLANSMIDDELEN

Oude Reimer B.V. Totaalleverancier voor de maakindustrie Machines - Gereedschappen - Smeermiddelen Reiniging - Trillingsioslatie - Service

KLEUR- EN OPPERVLAKTEMETING

HAKEN Hendor Pumps & Filters T. 0497-339389 info@hendor.com / www.hendor.com

INDUSTRIËLE PRODUCTREINIGING

Vecom Group b.v. T. +31 10 593 02 99 info@vecom-group.com www.vecom-group.com

NauMetrics PMI T. 074-3490022 info@naumetrics.nl / www.naumetrics.nl

Verlab-Hitachi Instruments T. 0162-320633 info@verlab.nl / www.verlab.nl

LAKSTRATEN

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

METAAL OPPERVLAKTEBEHANDELING

Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

NATLAK

Hempel Industrial b.v. Gildestraat 9, 8263 AH Kampen T.+31 38 421 1345 /Dir: +31 38 423 0209 M. +31 65 118 2166 /F. +31 38 422 1080 www.hempel.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

ONTBRAMEN / ONTBRAAMMACHINES HangOn b.v. T. 077-3999630 info@hangon.nl / www.hangon.nl

NATLAKKEN (AFDEKMATERIALEN)

Epifatech Ekonomiczna 7, 99-400 Lowicz, Poland T. +46 371 57 14 32

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl www.ontbraammachines.nl

ONTLAKKEN (IN LOON)

NATLAKSPUITAPPARATUUR

Vecom Group b.v. T. +31 10 593 02 99 info@vecom-group.com www.vecom-group.com

METALLISEREN/SCHOOPEREN

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

MOFFELOVENS

Apeq Wiwa b.v. T. 078 613 9610 www.apeqwiwa.nl / info@apeqwiwa.nl

Epifatech Ekonomiczna 7, 99-400 Lowicz, Poland T. +46 371 57 14 32

ABL Technic Uden T. 0413-331083 www.abl-technic.com / uden@adl-technic.com

OPHANGEN & MASKEREN

JÜRGEN EMPTMEYER GmbH Senfdamm 28, D-49152 Bad Essen www.emptmeyer.nl / info@emptmeyer.nl T. +49(0) 5472 / 955 00-45 M. 06-26860024

OPHANGREKKEN VOOR GALVANO

Epifatech Ekonomiczna 7, 99-400 Lowicz, Poland T. +46 371 57 14 32

Muilwijk Finishing Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl

Thermo-Clean Heusden-Zolder n.v. T. 0032-13539060 Thermo-Clean Nederland b.v. T. 0182 37 46 20

OPPERVLAKTEBEHANDELING VOORBEHANDELING

ONTVETTINGSMIDDELEN Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 info@rasco-clemco.nl / www.rasco-clemco.nl

Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

MontiPower B.V. Tjariet 3, 9909 BZ Spijk info@montipower.com / www.montipower.com

OVENS T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Technospray Spuitapparatuur T. 0168-382111 info@technospray.nl / www.technospray.nl

SurTec Benelux B.V. T.+31 (0)77 3081590 administratie.nl@SurTec.com / www.surtec.com

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

ONDERHOUD AAN STRAALINSTALLATIES EN WERPSTRALERS

OPHANGHAKEN VOOR LAKSTRATEN/POEDERCOATEN

Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

AVA Luchttechniek b.v. T. 0546-577430 www.ava-luchttechniek.nl info@ava-luchttechniek.nl

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 45

Brancheregister POMPEN (MAGNETISCH AANGEDREVEN) Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

POEDERCOATING (AFDEKMATERIALEN) Indufinish b.v. T. +31(0)591-630003 www.indufinish.com / info@indufinish.com Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

Zandleven Coatings b.v. Snekertrekweg 57-59 8912 AA Leeuwarden T.058-212 95 45 info@zandleven.com / www.zandleven.com

POEDERSPUITAPPARATUUR

POEDERLAKKEN/ POEDERCOATINGS MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

Epifatech Ekonomiczna 7, 99-400 Lowicz, Poland T. +46 371 57 14 32

HangOn b.v. T. 077-3999630 info@hangon.nl / www.hangon.nl

AkzoNobel Powder Coatings Benelux T. +32 (0)2 254 77 51 interpon.benelux@akzonobel.com www.akzonobel.com/powder Technospray Spuitapparatuur T. 0168-382111 info@technospray.nl / www.technospray.nl CENARIS GmbH T. +49 (0) 421-596608-0 info@cenaris.com www.cenaris.com/en

Hendor Pumps & Filters T. 0497-339389 info@hendor.com / www.hendor.com

PROTECTIVE COATINGS

Mol Coatings b.v. T: +31 (0)318 - 47 20 20 info@mol-coatings.com mol-coatings.com

Wagner Systemen Nederland T.030-2410688 info@wagnersystemen.nl www.wagnersystemen.nl

OPHANGEN & MASKEREN

JÜRGEN EMPTMEYER GmbH Senfdamm 28, D-49152 Bad Essen www.emptmeyer.nl / info@emptmeyer.nl T. +49(0) 5472 / 955 00-45 M. 06-26860024

T. +31 (0)411-685500 Corode T. +31 (0)161-244250 T.corode@corode.nl +31 (0)161-244250 corode@corode.nl / www.corode.eu

EUROLACKE Tiel T. 0344-620662 info@eurolacke.nl / www.eurolacke.nl Axalta Coating Systems

POEDERSPUITCABINES

POEDERCOATINSTALLATIES

Zandleven Coatings b.v. Snekertrekweg 57-59 8912 AA Leeuwarden T.058-212 95 45 info@zandleven.com / www.zandleven.com

SITE SERVICES

AVA Luchttechniek b.v. T. 0546-577430 www.ava-luchttechniek.nl info@ava-luchttechniek.nl

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

IGP Benelux b.v T. 038- 4600696 info.benelux@igp-powder.com www.igp.powder.com

Oxyplast Belgium n.v. T.+32 9 3267920 info.be@theprotechgroup.com www.theprotechgroup.com

AVA Luchttechniek b.v. T. 0546-577430 www.ava-luchttechniek.nl info@ava-luchttechniek.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Vecom Group b.v. T. +31 10 593 02 99 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

SPUITCABINES

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

46 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

TIGER Coatings Belgium b.v.b.a T. +32 (0)89700016 www.tiger-coatings.com

AVA Luchttechniek b.v. T. 0546-577430 www.ava-luchttechniek.nl info@ava-luchttechniek.nl

STRAALMIDDELEN

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 info@rasco-clemco.nl / www.rasco-clemco.nl

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

Airblast-Abrasives b.v. T. 072-5715569 info@airblast-abrasives.com www.airblast-abrasives.com

Technospray Spuitapparatuur T. 0168-382111 info@technospray.nl / www.technospray.nl

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

STRAALAPPARATUUR

Muilwijk Finishing Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl

LTC International Vacuümstraalapparatuur T. 078-641 80 50 info@ltc-international.nl www.ltc-international.nl

T. +32 9218 7180 Metals.benelux@cellmark.com www.ervin.eu

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl www.elacoatings.com

VERDUURZAMEN VAN METAAL

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl

Muilwijk Finishing Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl

TITAAN (BEVESTIGINGSMATERIALEN)

STRAALCABINES

Oxyplast Belgium n.v. T.+32 9 3267920 info.be@theprotechgroup.com www.theprotechgroup.com

VERFSPUITAPPARATUUR

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-2620788 www.magneto.nl / sales@magneto.nl l / www.emotech.nl

STRAALKASTEN

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

TRANSPORTSYSTEMEN

Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl

STRAALINSTALLATIES Clemco Straalapparatuur T. 010-4370592 info@rasco-clemco.nl / www.rasco-clemco.nl Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Clemco Straalapparatuur T. 010-4370592 info@rasco-clemco.nl / www.rasco-clemco.nl

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

Railtechniek van Herwijnen b.v. T. 0344-616363 info@railtechniek.nl / www.railtechniek.nl

Apeq Wiwa b.v. T. 078 613 9610 www.apeqwiwa.nl / info@apeqwiwa.nl

CAP Industrial b.v. tel- 010-4374737 info@cap-industrial.nl / www.cap-industrial.nl

Muilwijk Finishing Muilwijk Finishing Vof T. 078-6136555 info@muilwijkfinishing.nl

TWEE-COMPONENTEN APPARATUUR Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 info@rasco-clemco.nl / www.rasco-clemco.nl Apeq Wiwa b.v. T. 078-6139610 info@apeqwiwa.nl / www.apeqwiwa.nl

OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024 47

Brancheregister VOORBEHANDELINGSINSTALLATIES

Technospray Spuitapparatuur T. 0168-382111 info@technospray.nl / www.technospray.nl

Atotech B.V. T +31 (0)30 240 90 10 sales.nl@atotech.com / www.atotech.com

WATERSTOF

MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-26207 88 www.magneto.nl / sales@magneto.nl

M?BJ;9 M;HAJ$ EEA LEEH K

Wiltec b.v. T. 0413-244444 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

WERPSTRALERS T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

VERPAKKINGSMATERIALEN Emotech b.v. T. 053-4301500 info@emotech.nl / www.emotech.nl Profipack Waardsedijk-Oost 8, 3417 XJ Montfoort T: +31 (0) 348 712 514 www.profipack.nl

VERWERKING AFVALSTROMEN

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

WATERBEHANDELING

Vecom Group b.v. T. +31 10 593 02 99 info@vecom-group.com www.vecom-group.com

Enviro Chemie b.v. T. 023-5345405 sales-benelux@envirochemie.com www.envirochemie.nl

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 www.hollandmineraal.nl info@hollandmineraal.nl

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-26207 88 www.magneto.nl / sales@magneto.nl

Uw bedrijf in het brancheregister? Voor informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Robbin Hofman, tel: 070 399 00 00 / robbin@jetvertising.nl. Kijk voor alle ION leden op vereniging-ion.nl/bedrijvenregister

48 OPPERVLAKTETECHNIEKEN FEBRUARI 2024

OT Hét vakblad voor de professional in de oppervlaktetechnologie

Organische Deklagen

Elektrochemie en Metallieke deklagen

Algemeen

Vereniging ION

en kl a g is ch

jaargang 66 nummer 5 september 2022

n O rg a

El e kt

mee

ve To e le

A lg e

e De

en M

ra n ci

N g IO n ig in Ve re

ie ch e m

e rs e

n Ge

e ta ll

a ss o

ci e e

e kl ke d

rd e n

agen

66 ang jaarg er 7 m num ber 2022 m nove or d vo e l in d akbla Hét v fessiona nologie h ro de p laktetec rv oppe

Toeleveranciers en Geassocieerden

VAKBLAD OPPERVLAKTETECHNIEKEN

UW SPECIALIST IN COATING & ADHESIVE EQUIPMENT

www.paintit.nl T: 0318-643260

WWW.GRACO.COM

ST IN IVE IALI HES SPEC UW ING & AD COAT MENT IP EQU

it.nl .paint 0 www18-64326

W. GR

AC O.

CO M

Paintit-advert-67x50mm_4C.indd 1

T: 03

ert-6

it-adv

Paint

.nl

.nl delen .nl lmid s straa stallatie maart lin 37 straa k pagina

straalinstallaties.nl

d 1

C.ind

_4 50mm

13/04/2022 09:10

09:10

Thema’s vakblad Oppervlaktetechnieken instraalmiddelen 2024

/2022

13/04

Zie ook pagina 42

✔ VE RKOOP

✔ ONDEen RHOUD Reinigen, ontvetten stralen + machinebouw ✔ SE RVICE april Meet en Regeltechniek – Duurzaamheid en Energie-efficiency RHUUR ma✔ VEm eid e h h T juni (Thermisch)urspuiten, WERK zaa verzinken & vacuümtechnieken Du sie SLIMMER K het gebied R Specialisten op i E september Poedercoaten, natlakken, galvaniseren en anodiseren W en V ER van straalenMspuitapparatuur SLIM Special - Jaargids oppervlaktebehandeling 2024 +31 (0)78 613 9610 WWW.APEQWIWA.NL oktober Behandeling bouw, infra en staalconstructies en 3D printing Together we make it november work! Meet- en regeltechniek – High tech gereedschappen o

Zie o

RKO

✔ VE OUD DERH ✔ ON E C I RV ✔ SE UR RHU ✔ VE

ied t geb op he paratuur n e t uitap ialis Spec raal- en sp t s van

.indd x297 1 v210 dd A_Ad 2022.in WIW er APEQ novemb g omsla

ke it

e ma

rw gethe

work

3, eg 12 traatw Rijkss Dordrecht iwa.nl w EG 3316 info@apeq l: ai m E10

WAAROM HARDER WERKEN?

R WAA

OM H

ARD

ER W

ERK

EN?

Rijksstraatweg 123, 3316 EG Dordrecht E-mail: info@apeqwiwa.nl

-11-20

d ouw geb ver te 3 96 .NL ie tuur, A )78 61 para intens alap aan, ren om +31 (0 .APEQWIW r stra te g reste eter.c meteer mee ter te p elcom W o c W APEQWIWA_Adv210x297.indd El1 W lang n en be e om ruik geb

:49 09:12 /2019 :05 05/0722 12

1-20

.indd

lloos

0-18

17-1

bo d 2 -def7.ind2022 t 50x6 mber Adver nove

10:42tch Blast OT Du

01-1

12:05

Elcometer straalapparatuur, gebouwd om langer mee te gaan, intensiever te gebruiken en beter te presteren elcometer.com

17-10-18 10:42

Dutch Blast Advert 50x67.indd 2

05/07/2019 09:12:49

Kom voor het voetlicht met de Informat.ION nieuwsbrief! Let’s go Via de digitale nieuwsbrief van de Vereniging ION komt u in contact sustainable met meer dan 2.100 beslissers die allen werkzaam zijn in de together! oppervlaktebehandelende industrie. 21 keer per jaar ontvangen zij de belangrijkste nieuwsitems uit de sector en de Vereniging ION. Thema poedercoaten, VRIJDAG 7 OKTOBER 2022

HYBRIDE KENNIS- EN NETWERKEVENT

natlakken, galvaniseren en anodiseren

Interesse? Voor nadere informatie en/of het reserveren van advertentieruimte kunt u contact opnemen met Robbin Hofman van Jetvertising b.v. T: +31(0)70 399 00 00 E: robbin@jetvertising.nl Jetvertising

jaargang 68 nummer 1 februari 2024

VOOR AL UW VERPAKKINGSMATERIALEN WWW.PROFIPACK.NL

straalmiddelen.nl straalinstallaties.nl ✔ V E R K OO P ✔ O ND E RH OU D ✔ SERVICE ✔ V E RH U UR

Specialisten op het gebied van straal- en spuitapparatuur

Leemansstraat 13 3364 AG Sliedrecht E-mail: info@apeqwiwa.nl

Zie ook pagina 35

WAAROM HARDER WERKEN?

WERK SLIMMER

+31 (0)78 613 9610 WWW.APEQWIWA.NL Elcometer straalapparatuur, gebouwd om langer mee te gaan, intensiever te gebruiken en beter te presteren elcometer.com