LIDMAATSCHAP Ledenadministratie Altenatuur, Weth Kentiestraat 2a, 4285 CL Woudrichem Keuze uit: gewoon lid €15,-- of gezinslidmaatschap €20,-- per jaar
Aanmeldingen, adreswijzigingen en opzeggingen opsturen naar de ledenadministratie of e-mail Altenatuur Beëindiging van het lidmaatschap kan schriftelijk voor 1 december van het lopende jaar
Altenatuur heeft sinds 1-1-2011 de ANBI-status, het dossiernummer is: 77688 en het fiscaal nummer: 810362454
op de voorkant . . .
Jan van Haaften
De witte tijger
… omdat nachtvlinders ook mooi zijn.
Een tijger zie je niet zo vaak in het Altenatuurtje en zeker niet een witte.
Nachtvlinders worden nogal eens vergeten. Wellicht omdat we ze niet zo vaak zien of vanwege hun meestal donkere kleur. Jammer, want er zijn er best veel in ons land. Van de grote, de macro ' s, zijn er zo ' n 860 en van de kleine micro's wel 1480! Een schril contrast met de 53 dagvlinders die we in Nederland kunnen zien, maar niet gemakkelijk kunnen vinden.
Nachtvlinders voeden zich hoofdzakelijk met nectar. Om dat eten te vinden, vliegen de vlinders al vanaf de avondschemering.
Sommige eten ook rottend fruit of drinken boomsappen. In de natuur is eten en gegeten worden aan de orde van de dag. Nachtvlinders zijn een belangrijke voedselbron voor kikkers, vogels en vleermuizen. Zo dragen ze bij aan het voortbestaan van andere diersoorten.
bessenvlinder
Braamvlinder
Wij kunnen, op onze beurt, de nachtvlinders juist weer helpen in hun voortbestaan. Je kunt bijvoorbeeld zorgen voor een nachtvlindervriendelijke tuin. Een tuin met bloeiende planten. Liefst veel verschillende soorten. Schuil- of wegkruipplekjes vinden de vlinders ook fijn! ✤ Roesje
Bonte
Jaap geridderd 10
In nummer 131
1. Op de voorkant
2. In nummer 131
4. Redactioneel
6 Van het bestuur
10. Koninklijke onderscheiding voor Jaap van Diggelen
12. Kringloopcentrum Altena 40 jaar
15. Verslag van de ALV 2026
20. Maas
22. Nieuwe Vogels, welkom bij Altenatuur
familie Goudriaan
25. Flora
26. Column: Hartzeer
28. Zon en wind, hoe mooi wil je het hebben?
31. Slim je huis verduurzamen met een gedegen plan
2. Altenatuur over waterkwaliteit oppervlaktewater buiten- en binnendijks
9. De activiteitenagenda
2. Advertentie - Kringloopcentrum Altena
3. Colofon
3. Advertentie - De Rivieren Notarissen
3. Altena Nieuwe Energie
lente
Redactioneel
Wouter van Rijsbergen
Zanglijster
De afgelopen weken lieten steeds meer vogels hun zang weer horen. Elke week kwamen er ‘eerstelingen’ bij. Tjiftjaf, fitis voor het eerst echt in eigen tuin), heggenmus, grutto (op de Groesplaat hier vlakbij), de roffel van de grote bonte pecht, de merel, de zanglijster en ga zo maar door. Het vogelkoor bouwt zich gestaag op, tot het over enkele weken zijn hoogtepunt bereikt. Dan kan ik er ’s ochtends wel eens van wakker liggen… maar daar heb ik natuurlijk geen énkel probleem mee!
De artikelen voor dit nummer druppelden dit keer mooi één voor één binnen. En álle chrijvers hadden de uiterste inleverdatum van 1 april keurig gerespecteerd. Op deze termijn moest ik dit keer een beetje treng zijn, omdat wij zeer binnenkort een paar weken op vakantie gaan. Italië is het doel, waar we hopen te gaan genieten van de prachtige bloei van de natuur eind april, begin mei. Oppas voor het huis is geregeld en dat is erg fijn. Want het is altijd een heel bijzondere periode, de ente. Veel bloei, fris groen, en we zijn dan ook blij dat we vrienden en familie tijdens
onze afwezigheid kunnen laten genieten van onze lente-fomo’ heb ik natuurlijk wel!
Jaap van Diggelen schrijft in dit nummer over ‘horror viriditatis’, ‘angst voor het groene’. Hij beschrijft prikkelend de maai-fetisj waar veel mensen in onze tijd aan lijden, zeg maar de biljartlakencultuur. Nou is grasfalt niet bepaald mijn schoonheidsideaal, maar ik verheug me ook niet echt op de inhaalslag die ik zal moeten maken na terugkeer van vakantie, zo midden in het groeizaamste seizoen. Een spannend experiment, zullen we dan maar zeggen!
En u, kunt u zich inhouden en de natuur zijn gang laten gaan? Ik hoop het wel! Ga lekker zitten en ontspan met dit nieuwe, goed gevulde Altenatuurtje. Dat maaien kan in juni ook nog wel!
Speciale aandacht verdient hier even het stuk van Margo van Beem over het 40jarig bestaan van Kringloopcentrum Altena. Deze prachtige winkel, waar al zoveel jaren zoveel moois gebeurt, is ooit opgericht vanuit Altenatuur. Echt super!
En mocht u Aziatische hoornaars (afbeelding boven) zien vliegen, meld dat dan bij de imkervereniging. Zij bedreigen onze inheemse insecten en ook de honingbijen. Zie de oproep van de imkers.
Leest u vooral ook het aanbod van de energiecoaches. Maak een gratis afspraak met één van deze bevlogen vrijwilligers en kijk samen hoe u uw huis het beste kunt verduurzamen. Goed voor de natuur én daarbij ook goed voor uw portemonnee! Veel leesplezier!
Kopij voor nummer 132 ontvang ik graag uiterlijk 1 september. Mailt u deze naar redactie@altenatuur.nl.
Heeft u foto’s bij uw artikel? Heel graag! Vermeld dan wel de naam van de fotograaf. Dank! ✤
Van het bestuur
Erik Gouw
Het is alweer drie jaar geleden dat ik een stukje namens het bestuur schreef. Ik heb de neiging me te veel zorgen te maken over de wereld en met zoveel oorlogen en de energiecrisis is het soms moeilijk om positief te blijven. Daarom stond mijn hoofd er eerlijk gezegd ook niet echt naar. Op zulke momenten probeer ik mijn wereld te verkleinen, maar de laatste lokale verkiezingsuitslag gaf nou ook niet bepaald reden tot juichen…
lukkig was daar de afgelopen ken de zon om de cirkel van het en weer een nieuwe slinger te ven en daar stroomden de bruikelijke lentenieuwtjes alweer nen. Op 17 maart werd het eerste vitsei gevonden door Marcel van t en Hans Vonhögen van de pgroep Woudrichem. Inmiddels at de teller van gevonden idevogelnesten alweer boven de In onze appgroep zagen we mooie o ' s en filmpjes langskomen: tsende zwanen in de tuin van Truus Kees Romeijn in Oudendijk en rende metselbijtjes in Hank. t is niet alleen de natuur die zich nieuwt, ook op bestuurlijk vlak vindt vernieuwing plaats. Sjaak Kant eft met hulp van De Rivieren tarissen de statuten van Altenatuur
aangepast aan de moderne regelgeving, waaronder de WBTR. Deze wet voorkomt dat een bestuurslid meebeslist over zaken waarbij hij of zij persoonlijk belang heeft. Daarnaast is de bestuurstermijn verlengd van twee naar vier jaar en zijn er nog wat kleine zaken aangepast. Om dit formeel te bekrachtigen worden er binnenkort twee ALV's georganiseerd, waarover u inmiddels via andere kanalen bericht heeft ontvangen.
Op 22 januari introduceerde RAVON (Reptielen, Amfibieën en Vissen Onderzoek Nederland) op Fort Giessen en in samenwerking met de gemeente Altena het project ‘Pad uit de Put’. Landelijk wordt aandacht
gevraagd voor het feit dat jaarlijks duizenden padden tijdens hun trek naar voortplantingswateren in straatkolken vallen en daar vervolgens jammerlijk omkomen. Er is een ‘trapje’ (foto) ontwikkeld dat in de hoek van een straatkolk wordt geplaatst waarmee padden er weer uit kunnen klimmen. Een groep vrijwilligers meldde zich aan om paddentrek in aangewezen straten te inventariseren en waar mogelijk te beschermen. In de eerste maand van het project werden er door 12 vrijwilligers zo’n 155 padden gespot en waar nodig beschermd. Helaas werd ongeveer eenzelfde aantal doodgereden padden gemeld.
Op 10 februari vond de reguliere ALV plaats, waarover verderop in dit nummer meer. De opkomst was opnieuw teleurstellend: amper 20 deelnemers, waaronder 6 bestuurders, op een totaal van inmiddels 669 leden. Mijn idee is om dit volgend jaar anders aan te pakken. In plaats van een statische vergadering op een doordeweekse avond organiseren we op zaterdagavond een bijeenkomst met meerdere interactieve sessies over diverse onderwerpen. Het doel is leden niet alleen te informeren, maar ook te inspireren en te verbinden, zodat we als vereniging nog krachtiger worden. Met als afsluiting een gezellige borrel die wat langer duurt dan gebruikelijk. U wordt er tegen die tijd voor uitgenodigd en ik streef naar minimaal 60 deelnemers!
Op 19 maart gaf bodembewonderaar
Stefan Nieuwenhuijsen een 'Basiscollege Bodem' voor zo ' n 30 leergierige leden. Hoogtepunt waren wat mij betreft zijn zelfgemaakte microscoopopnames, waarin je de nematoden, zweepdiertjes en trilhaardiertjes kon zien voortbewegen. Fascinerend en essentieel voor een gezonde bodem en ‘nutriëntrijk’ voedsel, zo legde Stefan helder uit. Een verslag van deze avond leest u in dit nummer.
De oproepen in verenigingsblad en nieuwsbrieven voor deelname aan een plantencursus in voorjaar 2026 hebben gewerkt. Er meldden zich maar liefst 18 deelnemers. De cursus vindt in april en mei plaats, er zijn drie theorieavonden en twee plantenwandelingen gepland. We hopen hiermee nieuw elan te brengen in de plantenwerkgroep.
We willen ook meer jongeren betrekken bij Altenatuur: mensen onder de 25. Daartoe overwegen we een gratis of sterk gereduceerd lidmaatschap voor deze leeftijdsgroep. Hoe dit er precies uit gaat zien, werken we nog uit. Zit jij in deze leeftijdsgroep, of ken je iemand die hieraan wil meewerken? Neem dan contact met mij op.
Een bijzonder uitje was de excursie die Goof van Vliet organiseerde naar Goeree-Overflakkee: een eiland met een eenzelfde profiel als Altena, een tiental kernen, wat industrie en een vergelijkbare politieke en sociaalculturele samenstelling. Hij wist 40 mensen uit Altena te enthousiasmeren voor een bezoek aan de energieparken van Vattenfall en van coöperatie Deltawind. Daar staan windmolens en zonnepanelen
gecombineerd met een grote batterij, die samen meer elektriciteit produceren dan er lokaal verbruikt wordt. Het park van Deltawind is deels in handen van lokale inwoners. Precies zoals Goof het ook voor Altena voor ogen heeft. Afgevaardigden van de coöperatie vertelden hoe dit project tot stand is gekomen en geïnspireerd toog men weer naar huis. Ook hierover leest u elders in dit nummer meer.
Dit brengt me bij de energiecrisis waarmee we op dit moment geconfronteerd worden. Onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen is te groot en onze weerbaarheid te laag. Een park zoals in Goeree-Overflakkee zou perfect zijn om een flink deel van onze energiebehoefte te verduurzamen: goedkoper, lokaal en onafhankelijker. Het is bewezen technologie waarmee we direct kunnen beginnen, voor transport, productie en het verwarmen van onze huizen met warmtepompen. Sommige bewoners zullen er zeker hinder van ondervinden en die moeten royaal vergoed worden. Over 25 jaar slopen we de molens weer en hebben
we vast nieuwe technieken beschikbaar. Ik blijf hoop houden dat het gezonde verstand uiteindelijk zal overwinnen, zelfs in de politiek.
Laten we tot slot de portemonnee niet vergeten, die zet burgers toch vaak nog het meest aan tot actie. Zo geeft de huidige energiecrisis nu al een nieuwe impuls aan de energietransitie.
We horen van onze lokale
Energiecoaches dat er al 3 keer zoveel adviesaanvragen zijn gedaan als in dezelfde periode vorig jaar. Daarmee sluit ik dan tóch positief af. Ik wens u veel leesplezier met dit nieuwe
Altenatuurtje en blijf trots op wat we met z ' n allen in deze mooie vereniging voor elkaar krijgen! ✤
n k l i j k e o n d e r s c h e i d i n g
v o a p v a n D i g g e l e n
Len Bruining
Groot was de verrassing voor onz aap van Diggelen toen burgemeester L p vrijdagmorgen 24 april in alle vro e om hem een koninklijke onderschei orst te spelden. Het werd een drukke dag. Op Fort Giessen stond een lunch klaar voor zo’n negentig personen die hem allen welgemeend kwamen feliciteren. Vervolgens toog het gezin naar de feesttent in Sleeuwijk waar de dit jaar gedecoreerden onder luid applaus van de aanwezigen voorgesteld werden.
Jaap derscheiding voor zijn tomeloze inzet voor onze veren g g, an hij al meer dan 40 jaar de gepassioneerde voorzitter is, als biologieleraar op het Camphusianum Gymnasium in Gorinchem, als scriba en ouderling van de Gereformeerde Kerk in Almkerk, als vrijwilliger bij het Kringloopcentrum Almkerk, als bestuurslid van het Rivierenland Fonds en tal van andere minder grote functies die vanuit zijn vele vrijwilligerswerk voortvloeien. Onder leiding van Ja groeide onze vereniging uit van een kleine vereniging in 1980 tot bijna professionele vrijwilligersorganisatie met ruim 650 geïnteress leden.
Een prachtige e de onderscheiding die onze bescheide gedreven voorz werd toegekend. ✤
Margo van Beem
Veertig jaar geleden (1986) startte Kringloopcentrum Altena vanuit de milieucommissie van de Natuurbeschermingsvereniging Altenatuur. De stichting achter de winkel werd officieel opgericht op 2 december 1999 om hergebruik en werkgelegenheid in de regio te bevorderen. Kringloopcentrum Altena is een organisatie zonder winstoogmerk met een ANBI status en is officieel erkend en goedgekeurd door de branchevereniging van kringloopwinkels (BKN).
Vanuit Natuurbeschermingsvereniging Altenatuur zijn er nog altijd twee bestuursleden (Margo van Beem en Marga Oerlemans) vertegenwoordigd in het stichtingsbestuur van het kringloopcentrum.
De inname, sortering en de verkoop van spullen, de zorg voor de medewerkers en het onderhoud van de gebouwen vergt behoorlijk wat organisatie. Het Kringloopcentrum biedt niet alleen werkgelegenheid voor een aantal betaalde krachten, maar ook een flink aantal vrijwilligers gaat hier dagelijks aan de slag. Het Kringloopcentrum biedt ook de gelegenheid aan mensen die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben om aan het werk te gaan. Daarnaast biedt de organisatie ook ruimte voor mensen die een re-integratietraject doorlopen en ruimte voor een aantal taakgestraften.
Dit jaar is er een hernieuwde samenwerking met de Gemeente Altena opgestart voor de inzet van zogenaamde participanten (vluchtelingen, statushouders, die onze taal in de praktijk willen leren en zich een aantal uren per week willen inzetten). Tevens is er een samenwerking gestart met de Oekraïneopvang. We willen nog meer ons sociale hart laten spreken en werken aan inclusiviteit.
Kringloopwinkel Altena is de laatste jaren steeds professioneler geworden en heeft zich aangesloten bij de brancheorganisatie voor Kringloopwinkels in Nederland: BKN om alles goed te kunnen regelen voor de medewerkers (o.a. CAO, kennisuitwisseling, veiligheid), maar ook vanwege de publiciteit en landelijke acties voor de aangesloten bedrijven.
De redenen om spullen opnieuw te gebruiken zijn in al die veertig jaren nog niet veranderd. De belangrijkste redenen waarom je spullen tweedehands zou moeten kopen zijn:
• Beter voor het milieu: het kopen van tweedehands kleding en spullen verlengt de levensduur van producten, wat de vraag naar nieuwe productie vermindert en textielafval vermindert. De mode-industrie is een van de meest CO2-intensieve sectoren ter wereld, en tweedehands shoppen helpt de ecologische voetafdruk en milieuschade te beperken.
• Kostenbesparing: tweedehands kopen is vaak aanzienlijk goedkoper dan nieuwe spullen kopen. Bijna zeven op de tien tweedehandskopers geeft aan geld te besparen door deze keuze. Kwalitatief is de gesorteerde en in de winkel aangeboden tweedehands hands textiel beslist ook hoogwaardiger t.o.v. kleding waarbij inferieure grondstoffen worden gebruikt voor de productie van alle ultra fashion kleding (Amazon, Shein, enz.)
• Unieke en duurzame items: je vindt sneller unieke spullen, vintageartikelen of designeritems die niet meer in de reguliere winkels verkrijgbaar zijn.
• Minder afval: veel kledingstukken eindigen op de vuilstort (ongeveer 84% van de kleding), terwijl kwalitatief goede kledingstukken die niet versleten zijn, nog prima een tweede leven kunnen krijgen.
Daarnaast geeft het ook een goed gevoel goede spullen die je niet meer nodig hebt niet zomaar weg te gooien. Andere mensen kunnen er weer heel blij van worden en zo kun je samen de ecologische voetafdruk verkleinen. Natuurlijk kun je die spullen ook zelf verkopen via platforms als Marktplaats of Vinted, maar inbrengen bij het Kringloopcentrum geeft minder rompslomp en uiteindelijk dien je er ook een heel goed (sociaal) doel mee!
De inmiddels grote winkel in de oude herenboerderij en enkele omliggende panden op de hoek van de Kerkstraat en de Woudrichemseweg weten veel mensen uit Altena, maar ook van ver daarbuiten goed te vinden.
Ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum zijn er in 2026 verschillende acties gepland. Onlangs was er tijdens de Boekenweek (maart 2026) een speciale actie met 40% tot 50% korting op gelabelde boeken. In de loop van dit jaar zijn er nog meer '40-jarige jubileumacties' gepland. U kunt bijvoorbeeld nog meer kledingacties verwachten waarbij kledingstukken en platgoed voor €1,00 per stuk worden verkocht op geselecteerde dagen. Voor deze acties kunt u het beste de socials van Kringloopcentrum Altena (LinkedIn, Instagram, FaceBook) in de gaten houden. Ook op de website van Kringloopcentrum Altena zullen de acties aangekondigd worden: www.kringloopcentrumaltena.nl. ✤
Verslag van de ALV 2026
Marga Oerlemans
Algemene
Ledenvergadering, 10 februari 2026, Fort Giessen
1. Opening
De voorzitter heet iedereen welkom en noemt de leden die zich afgemeld hebben (Len Bruining, Jan van Haaften en Jan en Astrid Bouman). Er zijn 21 leden aanwezig inclusief bestuursleden.
De vereniging groeit en bloeit en bereikte eind 2025 een ledental van 661. Het is een zeer actieve club waar steeds nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen worden opgepakt. We blijven werken aan verbetering en versterking van de biodiversiteit via allerlei wegen en pakken ook jaarlijks weer nieuwe uitdagingen op. In het jaarverslag dat als agendapunt 3 wordt besproken, zal dat wederom erg duidelijk worden.
1. Notulen van de
Ledenvergadering 2025
Zie Altenatuurtje 128, mei ’25 pagina 26-31 en op de website van Altenatuur. De voorzitter vraagt of iedereen zich in de notulen kan vinden. Er zijn geen opmerkingen, waarmee de notulist wordt bedankt en de notulen worden vastgesteld.
2. Jaarverslag
De secretaris pr PowerPoint wat en werkgroepen is gebeurd in 2025 en wat de plannen zijn voor 2026.
De secretaris begint met het presenteren van een overvolle sheet, niet om alle activiteiten na te lopen, maar om te laten zien dat zelfs met een klein lettertype niet alle activiteiten op één sheet passen in de wetenschap dat dit nog zeker niet alle activiteiten zijn.
Het betreft onder andere een aantal boeiende lezingen, wandelingen, open dagen op het fort, aanwezigheid op open dagen en allerhande excursies.
Daarna worden enkele bijzondere gebeurtenissen en een greep uit de werkgroepactiviteiten toegelicht:
• In april werden Jan en Els van Haaften en Henk van Diest koninklijk onderscheiden.
• Er waren weer heel aantrekkelijke Altenatuurtjes en diverse nieuwsbrieven. Ook allemaal na te lezen op de website van Altenatuur.
• We kregen dit jaar de mogelijkheid om met een mooi vormgegeven kaart een jaarabonnement cadeau te doen hetgeen zo’n 20 keer is gebeurd.
• We waren op verschillende evenementen aanwezig, waarbij de deelname aan het VARA 'Vroege Vogels Festival' een bijzondere was. De nieuw opgeleide gidsen hebben daar ook hun eerste rondleidingen verzorgd.
• Er zijn diverse excursies en buitenlessen gegeven. Vooral waren er verschillende buitenlessen voor de gidsencursus. Goed ook om te kunnen melden, dat er dit jaar weer een eindejaars plantenjacht is gehouden waarbij een enthousiaste groep leden maar liefst 22 bloeiende soorten tussen de sneeuw vond rond Woudrichem.
• Ook de activiteiten van de weidevogelbescherming, uilenwerkgroep en vogelwerkgroep passeren de revue.
Voor de weidevogels was het door het extreem droge voorjaar een moeizaam jaar, met name voor de kievit. Kuikenoverleving blijft een grote zorg. Tegelijkertijd gaat het goed met de uilen door een zeer enthousiaste uilen werkgroep. Henk Kraaijkamp en Arie van de Herik werden dit jaar door Brabants Landshap onderscheiden voor 25 jaar uilenbescherming.
• De Strokenteelt had dit jaar een prima opbrengst, er wordt wel een oproep gedaan voor nieuwe deelnemers.
• Er wordt wat langer stilgestaan bij het beheer dat Altenatuur uitvoert in 5 natuurgebieden. Met zo’n 10 vrijwilligers worden grienden en houtopstanden onderhouden, de invasieve Dijkviltbraam bestreden,
Dijkviltbraam
de EVZ den Duijl ond kruidenrijke grasland de wijde Alm) gema natuurgebiedjes wor besproken en ook de subsidiestromen wor toegelicht.
Tijdens de jaarlijkse natuurwerkdag worden er met een hoop extra vrijwilligers meters gemaakt in het griendonderhoud. Er wordt gelukkig niet alleen gewerkt in de prachtige natuur, maar er wordt ook voor de inwendige mens gezorgd is op de gepresenteerde foto’s te zien.
• In het kader van Plan Boom zijn er vogelbosjes, struweelheggen en struweelsingels op 9 locaties in Altena aangeplant in december 2025. Het bosplantsoen wordt geregeld door Brabants Landschap en gefinancierd door Trees for All.
• Wijnand Veth staat wat uitgebreider stil bij de voedselbossen werkgroep. Ze zijn de honderd leden inmiddels gepasseerd, een groep mensen die van elkaar willen leren en kennis willen delen. Hiervoor gaan ze op excursie (bv naar 'Peren en Patrijzen' en het Duijlsbos) en hebben ze een leerzame kruidenwandeling gemaakt. Er zijn veel ideeën voor de toekomst,
zoals het organiseren van een voedselbosfestival, het persen van walnotenolie door het gezamenlijk delen van de walnotenopbrengst, bijzonder ijs (laten) maken en de aanplant van (hybride) fruitbomen met vroege rijping en hoge ziektetolerantie. Het Netwerk zoekt ook naar mogelijkheden om te delen bij overvloedige oogst om verspilling tegen te gaan.
• Tenslotte wordt er nog even vooruitgekeken op de geplande activiteiten in 2026. Een aantal lezingen en excursies passeren de revue. Speciaal is de flora cursus die dit jaar van start gaat. Inmiddels hebben zich hiervoor 16 deelnemers aangemeld.
3. Financieel jaaroverzicht 2025 en begroting 2026
De penningmeester geeft een heldere toelichting op het jaaroverzicht 2025 en de begroting voor 2026. De meevallende inkomsten worden met name veroorzaakt door hogere inkomsten uit de energieverrekening. Hier staan logischerwijs bij de uitgaven ook hogere kosten tegenover. Oorzaak hiervan is het aflopen van het energiecontract in 2025.
Er zijn geen inhoudelijke op- of aanmerkingen uit de zaal.
4. Kascontrolecommissie
Verslag van de kascontrolecommissie (Willem Hornstra en Dick Nederveen).
Zij hebben met de penningmeester de
boeken gecontroleerd. Ze hebben geconstateerd dat er sprake is van een overzichtelijke boekhouding. Ze hebben de inkomsten en uitgaven doorgenomen en steekproefsgewijs hierop doorgevraagd. Daarbij is gebleken dat de boekingen in orde zijn. Daarnaast hebben ze de balans en banksaldo’s gecontroleerd en in orde bevonden.
De conclusie is dat de administratie degelijk is uitgevoerd en op orde is. Ze adviseren de ledenvergadering om decharge te verlenen aan de penningmeester voor het boekjaar 2025, hetgeen wordt bevestigd door de vergadering met een applaus voor de penningmeester. Willem heeft de kascontrole voor de tweede keer gedaan, de kascontrole zal volgend jaar gedaan worden door Dick Nederveen en Hans Gouw. Het bestuur dankt Willem en Dick.
5. Bestuursverkiezing
In de statuten is een tweejaarlijkse elegd. Door s de zittingsperiode hele bestuur in opend. Er wordt we statuten met een ingsschema om dit in r te regelen. Ook in WBTR (wet urders) moeten de statuten Om dit te regelen mende maanden deringen uit moeten rste moet een
meerderheid van de leden aanwezig zijn en twee-derde van de aanwezigen instemmen met de nieuwe statuten. Gezien het feit dat we niet zoveel leden verwachten op een dergelijke vergadering zal er een tweede vergadering moeten worden uitgeschreven waarin tweederde van de aanwezige leden kan instemmen.
Aftredend en herkiesbaar: Margo van Beem, Len Bruining, Marga Oerlemans, Erik Gouw, Goof van Vliet.
Nieuw bestuurslid: Sjaak Kant. Sjaak loopt al enkele maanden mee en heeft zijn eerste sporen al verdiend. We zijn erg blij dat hij het bestuur komt versterken.
De vergadering stemt met de (her) verkiezingen in.
6. Rondvraag
Er zijn geen punten voor de rondvraag.
De voorzitter sluit 21:15 uur de vergadering, dankt de aanwezigen voor hun komst en nodigt hen uit voor een hapje en een drankje. ✤
Sjaak Kant
Altenatuur Jaaroverzicht 2025 en begroting 2026
Altenatuur jaaroverzicht 2025 en begroting 2026
Altenatuur Balans per 31 december 2025
Kascontrole
Maas
Jopke van Mersbergen
Recent was er bij Omroep
Brabant een documentaire met de titel: 'Ik ben de Maas'. Een prachtig verslag van de Maas waarin de rivier zelf aan het woord komt. Zij wandelt langs haar eigen oevers zoals ze dat misschien al wel miljoenen jaren doet, is zich bewust van haar identiteit en haar belang voor het geheel der dingen. In ieder geval heeft ze ons allemaal qua leeftijd ver overtroffen en kunnen we haar een zekere wijsheid toedichten.
De Maas heeft veel langs zien komen en biedt bescherming aan alles wat haar maar wil bezoeken. Onder en boven water is er plaats genoeg voor wie haar verkwikkende water wil gebruiken om voedsel te vinden of de dorst te lessen. Zij is zeer gastvrij ingesteld en biedt plaats voor wie maar wil. In metaforische zin voert ze af wat we kunnen loslaten en voert ze aan wat we nodig hebben. Als het nodig is, verplaatst ze haar loop om het water nog beter naar de zee te kunnen dragen. Onderweg meandert ze met de natuurlijke beddingen mee - als ze de ruimte krijgt - en zorgt voor voldoende aan- en afvoer van het kostbare goedje dat ze onder haar hoede heeft.
Als de zon schijnt, maakt de verdamping van haar water weer regen mogelijk en werkt ze mee aan het opsparen van wolken voor de tijden die komen. Ze is onmisbaar voor al het leven en dat geeft haar een belangrijke status die we in ere moeten herstellen en daarna nog lang blijven koesteren.
Wereldwijd gaan er stemmen op om rivieren juridisch een bestaan te geven. Een identiteit, een rechtspersoon die niet geschonden of vervuild mag worden. Er zijn al enkele rivieren die deze juridische status verkregen. Deze status beschermt hen tegen het lozen van enge stoffen, aanleg van dammen en verhitting door het lozen van afvalwater. Het vergiftigen van hun water kan dan de dader duur komen te staan en het recht kan zijn loop krijgen. Een mooi streven dat ons aan het denken zet. Want waarom hebben mensen rechten en zijn rivieren, de bodem en al het dieren- en plantenleven ondergeschikt aan ons en kunnen wij ermee doen wat we willen? Dat lijkt me een grote misvatting. We kunnen er beter zorg voor dragen dat de natuur de rechten krijgt waarmee zij óns weer zal beschermen. Het is een wisselwerking waarbij wij afhankelijk zijn van de natuur en niet andersom, al is het inmiddels wel zo ver gekomen dat ze onze medewerking nodig heeft. De natuur doet haar uiterste best en wij kunnen haar beter een handje helpen in plaats van tegenwerken. ✤
N i e u w e o g e l s ✔
Welkom bij Altenatuur: Familie Goudriaan
Erik Gouw interviewt nieuwe leden
Altenatuur-redacteur en uilenman Wouter van Rijsbergen raadde mij aan om voor deze Nieuwe Vogels-rubriek eens langs te gaan bij de familie Goudriaan in Uppel. Zij waren onlangs lid geworden en hadden de vogelwerkgroep benaderd om advies rond het plaatsen van een steenuilenkast. Ik nam contact op met vader Gerben en een interview leek hem erg leuk…
En zo stap ik op een koude woensdagavond in februari de keuken binnen aan de Provinciale Weg in Uppel. Daar tref ik een wel heel huiselijk tafereel aan, zoon Mika (7) en dochter Emily (11) zitten lekker te lezen op de bank aan de keukentafel. Poes Woezel ligt daar pontificaal op te spinnen en moeder Tamara is aan het rommelen in de keuken. In de hoek daarvan staan een aantal bakken aarde waarin zaadjes zijn gezaaid. ‘Nu al?’ zeg ik tegen Gerben. Ik begin hier zelf meestal pas in april mee, maar later zal blijken dat de familie Goudriaan niet zomaar een moestuintje heeft…
Nadat ik voorzien ben van een kop thee vertellen ze hoe ze in Uppel terecht zijn gekomen. Gerben en Tamara leerden elkaar in 2010 kennen in het ziekenhuis in Dordrecht waar ze beiden werkten en toen ze een gezinnetje wilden stichten, gingen ze op zoek naar een huis met een ruime tuin, in een klein dorp. Via Funda kwamen ze in Uppel terecht. In eerste instantie was de tuin niet zo groot, maar 6 jaar geleden konden ze er een flink stuk bij kopen en dat heeft hun paradijsje compleet gemaakt.
Gerben en Tamara hebben een grote moestuin aangelegd, compleet met een kleine kas. De kinderen kunnen heerlijk spelen met hun vriendjes op eigen terrein. Visjes vangen in de sloot, trampolinespringen, hobby horsen en dat soort dingen. De kids gaan met veel plezier naar d’Uylenborch in Almkerk en Emily vertelt dat ze veel zin heeft om volgend jaar naar het Altena College te gaan.
Het stel was altijd al wel bezig met duurzaamheid en gezondheid, maar nadat de kinderen kwamen en het met Tamara fysiek niet altijd lekker ging, zijn ze zich hier nog meer in gaan verdiepen. En als je eenmaal begint en leest hoeveel troep er in bewerkt voedsel zit en hoeveel rommel we (onbewust) consumeren, dan is er geen weg meer terug. En zo zijn ze stapje-voor-stapje steeds duurzamer en eenvoudiger gaan leven: terug naar de basis. Onafhankelijker van de consumptiemaatschappij en meer verbonden met de grond waarop je leeft en de mensen om je heen. Ze zijn blij dat ze in Uppel terecht zijn gekomen. Ze kennen alle buren en hebben met sommigen een hechte band gekregen. Men staat in deze kleine gemeenschap vanzelfsprekend voor elkaar klaar.
Een is d wor kru de wel Tam mei gro gek ook ook eig nieu zelf bijv Tam 'Kru der Alte loka org zeker eens naar kijken!
De tuin wordt steeds completer. Zo zijn er de laatste jaren ook enkele bomen geplant: een walnoot, een peer-, appel- en pruimenboom. Ook frambozen en kruisbessen kregen een plek. De bijen in de bijenkasten van Gerben zijn er maar wat blij mee en zodoende hebben ze ook hun eigen honing.
Wanneer hij in de tuin ‘werkt’ is Gerben het gelukkigst, helemaal in het hier en nu. Hij besteedt ook veel aandacht aan wat hij allemaal ziet rondkruipen en vliegen. Regelmatig pakt hij zijn mobiel erbij om te kijken wat een bepaald beestje is en deze te registreren in de app ‘ObsIdentify’. Grappig om te horen dat hij hier al een aantal van onze ‘veelmelders’ tegenkwam, zoals Jaap van Diggelen en Ernst-Jan van Haaften.
Toen hij onlangs ergens een exemplaar van het Altenatuurtje zag, nam Gerben zich voor om lid te worden. Hij wil vooral de winterlezingen bezoeken en heeft er al twee met veel plezier bijgewoond. Ook de aanstaande ‘Bodemcursus’ die gegeven gaat worden lijkt hem heel interessant. Veel tijd om actief bij te dragen zal hij niet hebben, want de tuin neemt naast zijn werk en het zorgen voor de kinderen bijna alle tijd in beslag. Maar wie weet… misschien kan ik hem nog eens overhalen om in de winter mee te doen met een werkochtend in de griend!
En zo zijn er anderhalf uur voorbij gevlogen en is het tijd voor de kids om naar bed en voor mij om naar huis te gaan. Leuk om zo een inkijkje te krijgen in het leven van dit vrolijke en bewuste gezin. Ik fiets komende zomer graag eens langs wanneer de steenuilenkast hangt en de moestuin in volle glorie staat! ✤
F L O R A
Jan van Haaften
Wat een mooi plantje is dit! Daar word je echt vrolijk van! Prachtig gekleurde roze bloemen. Iedere bloem lijkt wel een klein schermpje. ‘Opengeknipt’ in vijf kroonblaadjes. En die weer vier slippen. Kijk maar eens naar de foto's. Ik zie stempeltjes en meeldraden. De stengels zijn groen maar soms wat bruinig. Droogte? O ja, oo behaard. De blaadjes zijn lancetvormig met een gladde bladrand. Onopvallend. Dit plantje is te zien in Altena. In mei, juni, juli. Op vochtige plaatsen. Bijvoorbeeld in het Pompveld, de Groesplaat of de Kornsche Boezem. Allemaal prachtige natuurgebieden Het bloeit als de
S i m o n e v a n H e i n i n g e n
HARTZEER
Op het moment dat ik dit schrijf staat hij er nog. Tegen de tijd dat u dit leest, is ‘ie weg: de prachtige kastanje voor ons keukenraam. De bloedingsziekte had het punt bereikt waarop kap het enige alternatief was voor forse schade na een herfststorm. Toen wij hier in 2018 kwamen wonen, herkende ik de symptomen direct. Hiervoor woonden we namelijk in Den Haag, kastanje-stad bij uitstek, waar maar liefst 65 procent van de meer dan honderd jaar oude bomen was aangetast door de Pseudomonas syringae pv. aesculi. Wanhopig op zoek naar een oplossing stelde de gemeente zich verrassend open-minded op. Drie clusters zieke kastanjes werden beschikbaar gesteld voor experimenten. De wetenschap mocht erop losgaan, in de vorm van Wageningse studenten. Verder kon een groep boomchirurgen hun praktijkkennis botvieren. En het derde cluster werd opengesteld voor 'alternatieve' geneeswijzen. 'Baat het niet, dan schaadt het niet', was het motto van de gemeente. Zo zaten bijvoorbeeld regelmatig Boeddhistische monniken met klankschalen aan de voet van een zieke kastanje. Lachwekkend? Ik vond hun betrokkenheid vooral hartverwarmend, hoe compleet nutteloos deze benadering mij ook leek. Uiteindelijk leidde geen enkel experiment tot succes. Het gevolg? Honderden kastanjes werden geveld en de
aanblik van de Haagse grachten, pleinen en lanen veranderde ingrijpend. Maar wat het experiment, na een aantal jaren van trial and error, wél opleverde was een resistente paardenkastanje, ontwikkeld door de jonge, knappe koppen in Wageningen. Hoera en hoezee! In 2023 werden de eerste exemplaren van deze 'superkastanje' geplant in Den Haag. Nu nog even honderd jaar geduld… Ik zal mijn kastanje missen. Bijna acht jaar lang legde ik iedere ochtend, wanneer ik met mijn kop koffie naar buiten liep, even mijn hand op zijn steeds verder scheurende, bloedende schors. En iedere dag zei ik dan zachtjes hetzelfde. 'Doe je best, boom.' Vreemd, want wie mij kent zal bevestigen dat ik een louter op wetenschap vertrouwend individu ben. Echt, geen spiritueel botje in mijn lijf te bekennen. Maar wanneer ik ergens een oude boom met een doffe dreun tegen de aarde zie gaan, terwijl de kettingzagen gieren, voel ik toch altijd een beetje hartzeer. En de gedachte dat ik verantwoordelijk ben voor het omhalen van deze kastanje? Heel naar. Laten de regels rond het afvoeren van het zieke hout het toe, dan wil ik van een stuk stam een simpel bankje maken. Daarop zal ik dan mijn ochtendkoffie drinken en met mijn hand op het bankje zeggen: 'dankjewel, boom'. U mag rustig lachen. ✤
Zon en wind, hoe mooi wil je het hebben?
Goof van Vliet
Olie, gas en steenkool verliezen momenteel de energierace. Eerder deden we hier al uitgebreid verslag over. Zon- en windenergie zijn goedkoop en snel te realiseren. Batterijen, auto’s, busjes en vrachtwagens zijn nu al goedkoper dan diesels of benzineauto’s. Windmolens kunnen de energieproblemen van onze inwoners en zeker ook onze bedrijven terugdringen.
Tijdens de lezingen over dit onderwerp afgelopen najaar rezen wel twijfels over de plaatsing van windmolens in Altena. Tijdens één van deze avonden ontstond het idee van een excursie; als 10 deelnemers zich op zouden geven, zou deze door kunnen gaan. Maar liefst 40 mensen (waaronder 6 belangstellenden van het Eiland van Dordrecht) gaven zich op!
Energiepark Haringvliet-zuid op GoereeOverflakkee.
Energieleverancier Vattenfall ontving ons op haar energiepark Haringvliet-zuid, gelegen op ons ‘zustereiland’ Goeree-Overflakkee. Dit eiland is iets groter dan Altena, heeft bijna evenveel inwoners, ook veel kleine kernen, veel boeren en eenzelfde sociale samenstelling. We bezochten hun energiepark met windmolens, een zonneveld en zeer grote batterijen. Vervolgens zetten we koers naar het Energiehuis van Deltawind, een coöperatie met 2.600 leden met tientallen windmolens in (mede-)eigendom. Belangrijk gesprekspunt was hier de participatie van de bewoners.
Op Goeree- Overflakkee wordt zeer veel schone energie opgewekt, zelfs veel meer dan voor eigen gebruik nodig is. Wat over is wordt vooral verkocht aan de industrie in de Botlek. Inwoners en bedrijven op Goeree-Overflakkee krijgen naast schone energie ook nog eens een deel van de opbrengst terug om in de eigen gemeenschap te investeren. Dit gaat via een lokaal ‘Windfonds’.
Zowel Vattenfall als Deltawind hebben de nadelen van windmolens in grote mate met nieuwe technieken overwonnen. Want die windmolens hebben toch een grote invloed op vogels, vleermuizen, slagschaduw, licht- en geluidsoverlast?
Hier zijn we tijdens deze excursie zeker wijzer over geworden. De meeste standvogels blijken snel te wennen aan windmolens. Met de jaarlijkse vogeltrek in voor- en najaar is het anders, maar dan kunnen de molens worden stilgezet. Vleermuizen kunnen niet wennen aan de molens. Wanneer zij gaan trekken, worden de molens ook stilgezet.
Van hoe kan worden omgegaan met de slagschaduw, kregen we een mooi voorbeeld. Tijdens de wandeling op het energiepark stopte één molen ineens met draaien. De zon brak door de wolken en de slagschaduw van deze molen dreigde een aantal huizen verderop te raken, waarop deze molen automatisch werd uitgeschakeld. Dit gebeurt alleen als de zon zo laag staat dat de woningen ‘geraakt’ kunnen worden.
De irritante rode lampen bovenop de molens branden ’s nachts om vliegtuigen te waarschuwen. Maar zij gaan alleen aan als er werkelijk een vliegtuig nadert.
De geluidsoverlast van de molens is fors verminderd door belangrijke innovaties.
Eén van de meest effectieve is de plaatsing van een soort vaantjes die als noisecancelling dienstdoen. We konden het verschil goed horen omdat bij een van de molens de ‘vaantjes’ defect waren.
Dan de zonnevelden die we zagen. Door de zonnepanelen wat verder uit elkaar te zetten en wat hoger te monteren, ontstaat er onder de panelen meer schaduw en plantengroei. Omdat er op deze terreinen ook geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, ontstaat er een rijkere natuur. Goed voor insecten, planten en vogels.
Het was goed om al deze innovaties eens in het echt te zien. De gemeente Altena is nu nog tegen windmolens en zonnevelden. Altenatuur dringt er echter op aan een voorbeeld te nemen aan Goeree-Overflakkee. De noodzaak tot het plaatsen van molens wordt nog eens onderstreept door de recente noodkreet vanuit het bedrijfsleven (o.a. HAK, E. van Wijk, Haven Werkendam). De huidige gevaarlijke afhankelijkheid van vooral Amerikaanse olie- en gasbedrijven met hun grillige overheid, enkele Arabische landen en in mindere mate nog altijd Rusland is ook een belangrijke motivatie om zelf energie op te gaan wekken.
Altenatuur wijst niet alleen op de milieuvoordelen van de overstap naar schone energie, maar ook op de grote financiële voordelen van schone energie. Isoleren levert winst op. Elektrische auto’s, busjes en vrachtwagens zijn nu al goedkoper. Het verschil in prijs met benzine en diesel blijft toenemen. Benzine- en dieselauto’s zijn alleen betaalbaar voor rijke mensen. Gas voor verwarming wordt steeds duurder. In tegenstelling tot fossiele kolen, gas, olie of kernenergie wordt elektriciteit van zonnepanelen en batterijen juist steeds goedkoper. De huidige olie- en gascrisis door de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne drukt ons op de feiten. ✤
Een mooi cadeau kregen we na het versturen van een persbericht. Een groot artikel over anderhalve krantenpagina in het AD, Brabants Dagblad en Stem van Breda! We hopen dat dit een positief effect op het nieuw te vormen gemeentebestuur zal hebben!
Slim je huis verduurzamen met
een gedegen plan
Net als in 2022 zien we dat onrust in de wereld zorgt voor stijgende prijzen en een oplopende energierekening. Zoals in het inleidende stukje van het bestuur in dit Altenatuurtje al staat, zien de energiecoaches dat terug in een groeiend aantal aanvragen voor keukentafelgesprekken
Mensen zoeken naar manieren om de onzekerheid te verminderen en hun rekening te verlagen. Bovendien is minder energieverbruik goed voor onze natuur. Er zijn veel mogelijkheden bij het verduurzamen van woningen. Minder verbruiken is makkelijk gezegd maar welke mogelijkheden daarvoor passen bij jouw huis?
Welke volgorde is het slimst? Welke financiële ondersteuning en subsidie is er mogelijk? De energiecoaches in Altena zijn er om je met die vragen te helpen. Zoek je iemand met ervaring en inhoudelijke kennis die, onafhankelijk van gemeente en bedrijven, meedenkt bij het verbeteren van je woning? De energiecoaches zijn medebewoners van Altena, die zonder commercieel belang raad geven. In een keukentafelgesprek (twee uur en een kop koffie) krijg je hulp bij de noodzakelijke stappen om je energielast te verlagen. Zo leveren wij samen een bijdrage aan een duurzamer wereld.
De energiecoaches, Dick Nederveen, Bas Verdoorn, Teus van Oord, Fred Nicolaas, Willem Hornstra.
Vraag een energiescan aan via: www.energiehuisaltena.nl/contact-met-eenenergiecoach/ of via deze
QR-code: ✤
Kruidenweetjes - de smalle weegbree
E e n p e r s o o n l i j k e n o o t
Rieneke van der Neut-Ravensbergen, student kruidengeneeskunde
Vele mensen kennen de naam van de smalle weegbree, maar slechts weinigen herkennen het plantje. Het lijkt een eenvoudig plantje, maar het heeft veel meer in zich dan je zou denken. Om uit te leggen waartoe dit plantje in staat is, vertel ik je graag dit waargebeurde verhaal dat op mijn pad kwam Zo’n verhaal waarvan je achteraf pas beseft hoe bijzonder het eigenlijk is...
Verhaal - Help! Mijn konijn gaat dood!
Het is zondagochtend en ik heb zojuist een kerkdienst bijgewoond. Samen met een stoet mensen verlaat ik het kerkgebouw. Het orgel klinkt nog met vrolijke tonen op de achtergrond. Het begint voorzichtig lente te worden. Boven de grond is het eerste frisse groen al zichtbaar. De vrieskou houdt zich vandaag in en er is een flauw, maar zacht zonnetje. Ik geniet van de eerste warme zonnestralen. Opeens word ik op mijn schouder getikt door een vrouw. “Rieneke…” zegt ze ernstig. “Jij weet toch veel van kruiden?”. “Euh… ja… wel wat, hoezo?” Dan vertelt ze me uitgebreid over haar konijntje. Hij is nog maar een jaar oud en heeft ontstekingen in zijn darmpjes. Hij wil niet meer eten en beweegt amper nog. De dierenarts zegt dat hij nog erg jong is en dat een antibioticakuur te heftig is voor zo’n jong beestje. ‘Misschien kun je nog w kruiden?’ had de dierenarts geopperd. Maar o niet meer gaat eten, dan gaat ie dood’. Dat la alarmerend, een jong konijntje dat misschien d is een zaak van leven of dood. In zo’n situatie gehandeld worden. Deze les heb ik toch zojuis kerkdienst nog van Jezus geleerd. Als er een le spel staat, ook dat van een dier, dan handel je ongeacht welke dag het is.
Maar sjonge, een jong konijntje dat niet meer amper nog beweegt, met ontstekingen in zijn d Het woord ‘ontstekingen’ doet me direct denke smalle weegbree. Een kruid dat ontstekingsrem in het maag-darmgebied. Ik vertel dat ze wat weegbree kan proberen om de ontstekingen te samen met wat paardenbloem dat helpt om te te reinigen. De blaadjes van deze kruiden kom boven de grond uit en zijn lekker vers. “Waar vinden en hoe kan ik ze herkennen?” vraagt de deze kruiden bloeien nog niet, dus dan moet je bladeren herkennen. “De smalle weegbree en paardenbloem groeien overal,” zeg ik haar. “ hier ook achter de kerk, laten we ze direct sam plukken”. En daar gaan we. We lopen om de met onze nette kleren en schoenen banjeren we
gras op een verlaten stukje grond dat vol staat met ‘onkruid’. Ik wijs de bladeren aan van de smalle weegbree en de paardenbloem. “Oh deze…” zegt ze. “Die ken ik wel!”. Een opmerking die ik vaak hoor op mijn kruidenwandelingen en die ik zelf ook heb ervaren voordat ik mij in kruiden ging verdiepen. Ik herkende de plantjes wel, ze groeien immers mijn hele leven al om me heen. Maar ik kende simpelweg de namen niet van de plantjes. Maar dat tij is gelukkig nu gekeerd en we plukken samen een paar handjes vol van de smalle weegbree en de paardenbloem. De vrouw neemt het mee naar huis. Op hoop van zegen...
Die avond appt ze me nog: ‘Goed nieuws, ik legde de smalle weegbree en de paardenbloem voor het konijntje neer en hij begon er direct van te eten!’. Ik word blij van haar appje. Het konijntje eet het ten minste op. Dat is stap één, nu verder afwachten…
Aan het einde van de week spreek ik haar weer. Het is een wonder: haar konijntje is weer helemaal opgeleefd en huppelt weer vrolijk rond alsof er niets aan de hand is. Ze was bang dat hij het niet zou overleven, maar hij is weer kerngezond! De vrouw is erg blij en ik natuurlijk ook. En wat ik zelf ook zo leuk vind, is dat de vrouw helemaal enthousiast is geworden over kruiden en allerlei andere kruiden is gaan proberen om voor zichzelf thee te maken en kruidenboter. Onlangs vroeg ik haar nog eens hoe het met haar konijntje ging. Het gaat nog steeds goed met hem, elk voorjaar heeft hij last van z’n darmpjes en geeft ze hem veel van de smalle Weegbree en de paardenbloem. Daar knapt hij telkens weer van op. En oh ja… het konijntje heeft een witte vacht, zwarte oortjes en zwarte, driehoekige vlekjes om zijn ogen. Hij heet ‘Spooky’!
Geneeskrachtige werking
Smalle weegbree bezit een ontstekingsremmende werking op zowel de luchtwegen als het maag-darmgebied. Oftewel, een kruid van ‘mond tot kont’. Per gebied heeft het de volgende werking:
• Luchtwegen: op de luchtwegen werkt het slijmoplossend en desinfecterend. Het wordt daarom binnen de kruidengeneeskunde ingezet bij verkoudheden, hoest en midden-oorontstekingen. Vaak in de vorm van een thee, hoestdrank of druppeltjes.
• Maag en darmen: de slijmstoffen in de smalle weegbree werken herstellend op het darmslijmvlies. Vooral het zaadje bevat veel slijmstoffen, nog meer dan lijnzaad. De zaadjes worden ook wel vlozaad genoemd, waarvan ook psylliumvezels (het vliesje van het vlozaad) worden gemaakt. Deze worden ook in de reguliere geneeskunde ingezet bij verstoppingen in het maagdarmkanaal. De slijmstoffen zorgen ervoor dat de verstopping verholpen wordt en dat alles goed blijft glijden. Een natuurlijk middel dat niet verslavend is voor je darmen en daarom langdurig ingezet kan worden.
• Huid: ook werkt de smalle weegbree herstellend voor de huid bij snijwondjes, insectenbeten of dat ve brandende gevoel van een brandnetel. Het ve kan direct gekneusd worden en op een wondje insectenbeet gewreven worden.
• Overig: tenslotte bevat de smalle weegbree veel mineralen en werkt daarom bloedverrijkend.
Zelf drink ik graag een kopje thee van de smalle weegbree, gecombineerd met wat andere kruide zoals brandnetel en venkelzaadjes. De thee kleur heel mooi groen. Een teken van de vele minerale die het plantje bevat. Pluk een paar mooie blaadjes van de smalle weegbree. Doe deze in een kopje. Overgiet deze met kokend water (da net een paar minuutjes van de kook af is, zodat h niet te heet is). Laat deze minimaal 10 minuten trekken met een dekseltje, zodat de inhoudsstoffe niet vervliegen.
Genietze van je kopje verse kruidenthee!
NB: als je kruiden medicinaal wilt gebruiken, vraa dan altijd advies aan een gediplomeerde deskundige.
Na de winter kijk ik altijd weer uit naar de lente. Ik ben dan de koude, natte en donkere dagen meer dan zat. In februari, als de dagen dan langer worden, zit ik vaak al ongeduldig te zoeken naar de eerste bloemen in de tuin, terwijl de winter dan nog in volle gang is.
In onze tuin zijn de sneeuwklokjes en helleborussen vaak de eerste bloemen die ik zie, snel gevolgd door de krokussen en narcissen. Als ik goed kijk, zie ik in het gras vaak madeliefjes en paardenbloemen die ook al in februari kunnen bloeien. Dan begint het toch al echt als lente te voelen, maar wanneer begint nu eigenlijk de lente?
Je hebt de meteorologische lente en de astronomische lente en wat is het verschil? En wat is eigenlijk de echte lente?
Wikipedia geeft aan dat het woord ‘lente’ zijn oorsprong vindt in het oud-Germaanse woord voor lang, oftewel het lengen (langer worden) van de dagen. De meteorologische lente is een afspraak, vaak gebaseerd op de gemiddelde temperatuur, die (heel handig) ook nog wisselt per land en natuurlijk op het noordelijk halfrond anders is dan het zuidelijk halfrond.
Hier in Nederland beschouwen we de maanden maart, april en mei als lente. Het begin van de astronomische lente is ergens tussen 19 en 21 maart. Dit is het moment waarop de dag en de nacht even lang zijn, de lenteequinox.
En dan lees ik nog op internet dat er ook een biologische lente is, die geen vaste datum heeft, maar afhankelijk is van wanneer de natuur ontwaakt. Dat is nu vaak al in februari, maar 50 jaar geleden was dat meestal pas in maart. En dan hebben we om het extra makkelijk te maken ook nog eens te maken met het broedseizoen, dat zo grofweg 15 maart begint (voor de wet is elk nest in aanbouw of broedgeval beschermd, ook de vroege en late gevallen).
Het broedseizoen is de tijd dat je de vogels niet mag storen, dus niet snoeien en geen bomen verwijderen of nestkastjes schoonmaken meer.
Hoe het ook zij, door de mooiere, warmere dagen met meer zon krijg ik, en met mij waarschijnlijk vele anderen, zin in de lente! ✤
Klimaat en groe huidige klimaat
maar blijft groe februari en het moet je toch iet reinigen, maaie weg is, tot de g glyfosaat-geel
Exit horror virid
Wat een ondan Schepping. We planeet waarva schitterende wi bedekt. Waaro blij van al dat g een levensvoor ons eten en zuu willen dat alle ‘angst voor gro last hadden va leegte’ als het Groen is geen betekent leven.
Oproep melding waarnemingen van
De imkers van Altena
Graag willen wij de leden van Altenatuur informeren over de Aziatische hoornaar en jullie oproepen gespotte insecten en nesten van deze soort te melden. De Aziatische hoornaar is sinds 2017 in Nederland en is geclassificeerd als een invasieve exoot. Sinds vorig jaar is dit insect ook in groten getale aanwez in de gemeente Altena. Afgelopen jaa zijn er circa 60 nesten gezien in de gemeente Altena. Op basis van landelijke gegevens is de schatting da er dit jaar zo ’ n 220 nesten zullen zijn in de gemeente Altena.
Deze hoornaar – niet te verwarren met de Europese variant die hier van nature voorkomt – is een ernstig gevaar voor mens en dier. Het gaat om agressieve insecten, vooral wanneer hun nesten verstoord worden. In België en Frankrijk leidt dit jaarlijks tot honderden incidenten waarbij medische hulp moet worden ingeroepen. Daarnaast verslindt één nest van Aziatische hoornaar circa 100.000 (honderd duizend) tot 1.000.000 (één miljoen) insecten. Dit heeft een gigantische weerslag op de lokale flora en fauna. Niet alleen op onze honingbijen, maar ook andere insecten lijden onder deze toenemende druk van de Aziatische hoornaar. Het gebrek aan natuurlijke vijanden maakt dat er een grote toename aan nesten is, met dus alle gevolgen van dien. Als imkers in de gemeente Altena hebben we de handen ineengeslagen en besloten ons gezamenlijk in te zetten om deze invasieve exoot te bestrijden. Niet alleen om onze honingbijen te beschermen, maar om alle insecten die hier onder lijden te beschermen. Hierbij kunnen we jullie hulp goed gebruiken!
Aziatische hoornaar
Vanwege het gevaar dat deze nesten vormen, willen we jullie allereerst waarschuwen hun nesten niet te verstoren. Daarnaast willen we jullie oproepen om een melding te doen als je de Aziatische hoornaar of een nest ervan ziet. Meldingen maken kan op www.waarneming.nl en/of via ons e-mailadres: aziatischehoornaarsaltena@gmail.com.
Een Aziatische hoornaar is op basis van de uiterlijke kenmerken te onderscheiden van de Europese variant: de Aziatische is kleiner, grotendeels zwart met een oranje kop en gele pootjes. Zie hiervoor ook de afbeelding bij dit artikel. De inheemse Europese hoornaar komt van nature in Nederland voor, maakt onderdeel uit van de inheemse fauna en vormt dan ook geen bedreiging. Alvast bedankt voor jullie hulp!
Meer informatie over de Aziatische hoornaar vindt u in Altenatuurtje nr. 125, pag. 24 – 27 (mei 2024).
De uiterlijke verschillen
✦ Groter dan gewone wespen.
✦ Donkere kop en bovenlichaam.
✦ Bleke, gele poot-uiteinden.
✦ Achterlijf met 2 smalle en 1 brede oranje band.
✦ Zwarte antennes. ✤
kijk ook op de bladzijde 46 voor de nieuwe naam
Een nieuwe naam voor de Aziatische hoornaar
Jan van Haaften
Ongeveer gelijktijdig met het opmaken van dit Altenatuurtje kwam het bericht binnen dat de Aziatische hoornaar een andere naam heeft gekregen. In overleg met de imkers is besloten het artikel op de vorige bladzijden te laten staan omdat de bestaande naam van de hoornaar voorlopig nog bekender is dan de nieuwe.
Waarom een andere naam?
In het maartnummer van magazine 'De Levende Natuur' is de Aziatische hoornaar voor het eerst geelpoothoornaar genoemd. Men koos voor deze naam om verwarring te voorkomen met andere Aziatische hoornaarsoorten in Europa. In Nederland komt alleen de Europese hoornaar hier verder voor. Het Nederlandse Soortenregister heeft de naamgeving inmiddels overgenomen.
Verspreiding
De geelpoothoornaar is voor het eerst in Zeeland gezien in 2017. Ondanks dat het eerste nest werd vernietigd ging het snel met de toename van de hoornaars.
Levenscyclus
Na de winter komt de koningin tevoorschijn uit haar winterrustplaats. Ze gaat dan op zoek naar een geschikte plaats om een nest te maken. De larven die uit de eitjes komen worden gevoed door de koningin. In mei zijn dan de eerste larven verpopt tot werkster en gaan de konigin helpen. Helpen met het zoeken naar voedsel en het bouwen aan het nest. Het nest groeit nu zo snel dat het in juli te krap wordt. Er wordt dan door de hele kolonie gekozen voor een nieuwe plaats; de overgang gaat geleidelijk. De keuze valt meestal op een plaats hoog in een boom. Dat kunnen zeer grote nesten worden van zo ' n 80 tot 90 cm doorsnede. In augustus en september komen er mannetjes uit de eitjes en nieuwe koninginnen. In die periode is ook de paartijd.
Aan het einde van het seizoen sterft het nest uit en de koninginnen zoeken een plaats om te overwinteren. ✤
Bronnen: delevendenatuurmagazine.nl en naturetoday.com
Basiscollege Bodem -
Stefan Nieuwenhuijsen
19 maart - Fort Giessen
Op donderdagavond 19 maart heeft Stefan
Nieuwenhuijsen voor ruim 30 leden van Altenatuur het Basiscollege Bodem verzorgd.
Stefan nam de leden mee in het waarom, wat en hoe van een gezonde bodem. Waarom is een gezonde bodem belangrijk? Wat is dan een gezonde bodem? Hoe krijg en behoud je een gezonde bodem?
Stefan Nieuwenhuijsen is samen met Cindy van Goor werkzaam bij SoilGecko, een adviesbureau gespecialiseerd in bodem- en plantgezondheid, gevestigd in Dussen. Zij geven presentaties, trainingen en advies over het levend krijgen en behouden van je bodem, zodat gezonde, nutriëntrijke planten kunnen groeien. Stefan en Cindy onderhouden in Dussen hun eigen voedselsysteem Nutriëntrijk, bestaande uit een jong voedselbos, kassen en moestuin. Samen met Martijn Aalbrecht maken zij de Bodem & Plant Podcast. Een laagdrempelige podcast voor iedereen die meer wil leren over bodem- en plantgezondheid.
Waarom?
Een gezonde bodem zorgt voor gezonde, nutriëntrijke planten met een sterk immuunsysteem. Gezonde planten hebben weinig tot geen last van plagen en ziekten. Een gezonde bodem zorgt er ook voor dat macro- en micronutriënten in een kringloop voortdurend worden hergebruikt. Het aanwezige bodemleven in een gezonde bodem bouwt zijn eigen huis, wat we bodemstructuur noemen. Die bodemstructuur zorgt ervoor dat lucht de bodem in kan, dat water kan worden opgenomen en opgeslagen en dat wortels de ruimte ebben om te groeien. Datzelfde bodemleven helpt ook de nutriënten in de juiste verhoudingen in de bodem te rijgen; precies zoals planten het fijn inden. En -voor de aanwezigen misschien wel de meeste aangename verrassing- pionierende plantsoorten (ook wel onkruiden genoemd) verdwijnen vanzelf in een gezonde bodem, zonder menselijk ingrijpen. Je moet er alleen wel wat geduld voor hebben.
Wat?
Een gezonde bodem bestaat uit minerale delen, lucht, water en organische stof. De minerale delen zijn de zand-, silt- en/ of kleideeltjes in de bodem. In Altena hebben we natuurlijk voornamelijk kleibodems, maar ook daarin zijn zand en silt in mindere mate aanwezig. De lucht in de bodem bevat zuurstof en die is noodzakelijk om zowel het bodemleven als de wortels van planten te laten ademen. Zonder die zuurstof gaat het bodemleven dood en rotten wortels weg. Het water in de bodem heeft heel veel functies, o.a. als leefgebied voor het bodemleven. De laatste component is de organische stof. Deze bestaat uit organisch materiaal dat door het bodemleven is omgezet, maar ook het bodemleven zelf wordt hieronder gerekend.
Goede en slechte bodemstructuur.
Hoe?
Voor het krijgen en behouden van een gezonde bodem kunnen drie stappen gevolgd worden, gebaseerd op de fysische, chemische en biologische processen van bodemvorming. Onder de fysische stap is verdichting het belangrijkste aandachtspunt. Verdichting is een aangedrukte bodemlaag die water en lucht tegenhoudt en wortelgroei beperkt. De chemische stap gaat over het balanceren van de macro- en micronutriënten in de bodem. Pas als de bodem fysisch en chemisch op orde is heeft het zin om actief met de biologische stap aan de slag te gaan, welke gaat over het op orde krijgen van het bodemleven en de organische stof.
Stefan beloofde aan het begin veel inhoud en dat lukte! De hoofden van de deelnemers zaten vol aan het einde. Het belangrijkste inzicht van de avond was dat bijna alle plantproblemen hun oorsprong in de bodem hebben. Groeien jouw planten niet goed? Hebben ze last van ziektes of plagen? Geven ze geen vruchten of gaan ze zelfs dood? Dan is vrijwel zeker jouw bodem niet op orde. Wil je daar meer over weten? Luister dan de Bodem & Plant Podcast. ✤
Het Almbos: 15 mei 1996
Wim Smits
Het mooiste en meest natuurlijke deel van Giessen is de omgeving van het Fort en het Almbos. Dit laatste is ongeveer 45 ha groot. Een wat kunstmatig aangelegd natuurgebied aan het riviertje de Alm en een door zandwinning ontstane grote en kleine put. Er bevinden zich grienden en overgebleven boomgaarden. Kortom, een prachtig gebied om er een wandeling te maken. Graag neem ik u eens mee op zo'n wandeling en we zullen zien wat er in het Almbos te aanschouwen is.
Vanaf de Burgstraat trekken we het Almbos in, waar rechts al meteen het prachtige hertenkamp opvalt. Op dit moment bevolkt door een zevental herten, wat geitjes en bokjes en een groot aantal kippen en eenden. Op een waterkering staat een reiger te vissen.
Links ligt een stuk gekapte griend waar gelijk al wat vogels te zien zijn. Een stelletje zwartkoppen zit op een geknotte wilg. Een stukje verder waar de griend wat hoger is, hoor ik het prachtige gezang van het winterkoninkje. Ook de tuinfluiter, de tjiftjaf en de fitis laten zich horen. Het is vandaag wat milder weer en op het pad dat hier de grienden doorkruist, vliegen al wat vlinders. Ik sta even stil en luister naar het gezang van een merel en kom dan bij de Alm aan.
Enkele jaren geleden is de Alm ‘aangepakt’ door het waterschap, om deze met een glooiender oever en nieuwe aanplant, een nog mooiere aanblik te geven. Hoog in de bomen aan de overkant vechten een kraai en een ekster bij een nest. Beide zijn grote rovers van eieren. Achter me zingt nog steeds de merel het hoogste lied. Een koppeltje wilde duiven vliegt op uit een knotwilg. Links van me zie ik de prachtig bloeiende boomgaarden van Van de Nat. Zo'n vijftig meter voor me uit in de Alm zwemt een eend. Zie ik het goed? Heeft ze al jongen? Een fazant vliegt verschrikt weg. De eend heeft inderdaad al jongen. Acht kleintjes tel ik die dicht tegen moeder en elkaar aan maken dat ze wegkomen. Jammer dat ik dit keer geen fototoestel bij me heb, want hier was een mooi plaatje van te maken. Rechts langs de griend groeien allerlei planten. Het fluitenkruid, de hondsdraf, paardenbloemen en zuring bloeien hier weelderig. We naderen de brug over de Alm. Een hondenliefhebber laat hier z'n viervoeter uit. Het is er een mooi gebied voor, al graven en jagen sommige honden wel wat stuk. In de verte roept een fazantenhaan. Tijdens een rondwandeling met Altenatuurman J. Koekoek hebben we hier staan luisteren naar de wielewaal. Hij was verrast hem hier te horen. De wielewaal treft men al enkele jaren aan in 't Almbos. En vorig jaar is hier ook zijn nest al waargenomen. Heel de wandeling laat hij zich nu horen, maar zien laat hij zich niet.
Ik besluit over het asfaltweggetje ‘de Karbogerd’ m'n weg langs de Alm te vervolgen. De regen van de laatste dagen heeft zichtbaar goed gedaan. Een koolmees vliegt weg uit een gaatje in een knotwilg. Hij heeft hier een nest en de jonge koolmeesjes hoor ik bedelen om voer. Een visje springt op uit de Alm. Nu de Alm ‘vernieuwd’ is en daardoor ook schoner wordt, zal dit in de toekomst vaker te zien zijn. Volgens Altenatuur zal men over tien jaar zelfs helder zwemwater aantreffen in de Alm!
Als ik hier achter de griend loop, moet ik altijd terugdenken aan een schouwspel dat ik enkele jaren terug hier meemaakte. Een drietal jonge konijntjes kwam gillend uit de brandnetels het pad op, om daarna weer in de griend te verdwijnen, achternagezeten door een wezel. Drie keer kwamen ze langs totdat ik een krijsend gegil hoorde en wist dat de rover een prooi gevangen had. Maar ja, ook dat is de natuur.
Boven het maïsveld verjaagt een scholekster een kraai, die ongetwijfeld op eieren uit is. Aan het einde van het pad, terwijl een houtduif zit te koeren, kijk ik even om. De scholekster is weer rustig en aan de deinzige horizon zie ik het torentje van de Uitwijkse kerk. Aan de kant van het hier gelegen putje wipt verschrikt een waterhoentje met zijn witte staartje op en neer en vlucht weg van zijn nest. Hier staan heel veel witte dovenetels die bevlogen worden door hommels. Recht voor me doemt tussen de bomen
door de nieuwbouwwijk op van De Bijl II. Rechtsom het pad op, waar vorig jaar in een holle boomstam een specht zijn nest had gemaakt. Het was de grote bonte specht, waarvan ik toen een mooie fotoserie heb kunnen maken. In de boomgaard, waar ik tussendoor wandel, is de perenbloesem zo goed als verdwenen. De appelbloesem lijkt nu op z'n mooist.
Een vink slaat z'n lied. Hij zit ongetwijfeld in de buurt van z'n nest. Links en rechts hele witte vlakken fluitenkruid. Een koekoek laat zich herhaaldelijk horen. "Koekoek. Koekoek." Tussen de boomgaarden door, richting onderkomen Almboswerkers. Zij houden het hier goed bij. De grote bonte specht hoor ik achter me. Ik moet even zoeken totdat ik hem zie op de stam van een goudreinet. Het lijkt wel of hij zich eraan vastplakt.
Op het trainingsveld van V.V. Giessen zit een konijntje. Als hij me ziet, zoekt hij zijn onderkomen bij de containers van de Almboswerkers. Daar lopen zes jonge konijntjes die met het oude konijn onder de containers vluchten. Bij de asfaltweg aangekomen ga ik links de weg op richting grote put. Hier in de hoge bomen slaat opnieuw een vink. Een roodborstje laat in de onderbegroeiing zijn lied horen. Hier hebben mijn vrouw en ik enkele weken geleden op een avond een steenuiltje gezien. Een steenuil is ongeveer 22 cm groot. De grote kop valt op. Dit uiltje jaagt meestal in avond- of
ochtendschemering, maar als het moet ook overdag. Bij de grote put aangekomen gaan de meerkoeten snel te water. Middenop zit een fuut, deze zal toch niet alleen zijn? Langs de oever van de put bloeien nog wat boterbloemen, veel madeliefjes en hondsdraf. Zittend op een bank heb je een mooi uitzicht over de put. Enkele vissers proberen een visje te vangen. Jammer dat het niet wat warmer is. In deze tijd van het jaar moet dat eigenlijk wel. Hier hoor je veel bijgeluiden van de auto's die over de Parallelweg razen. Ik vervolg mijn wandeling.
Aan de overkant van de weg zie ik onze mooie sporthal met het zwembad en de vijver waar de ganzen hun domein hebben. Op de put vecht dezelfde fuut van zojuist met een meerkoet. Als ik dichterbij kom, slaat de fuut een alarmroep en jawel: tussen het riet zit zijn vrouwtje op het nest.
Ze probeert mij bang te maken door haar wangen uit te zetten en haar kop heen en weer te schudden. Het mannetje komt haar daarbij helpen. Om ze niet te veel te storen loop ik snel door. Hier een heleboel uitgebloeid speenkruid tussen wat hondsdraf en madeliefjes. Een eindje verder tussen het riet een hoog opgewerkt nest van een meerkoet. Als ik langsloop gaat ze ervan af en één jonge meerkoet is al geboren. Nog twee eieren liggen erin, waarvan er één al een gaatje heeft. Spoedig zullen er drie jonge meerkoetjes zijn. Het jong is nog een beetje nat. Het is zwart met een mooi rood kopje waar enkele gele
donsveertjes op staan. De ouders proberen me weg te lokken. Wat ik dan ook maar snel doe. Een rietzanger zit hier in het riet. Ik loop over het bruggetje dat over het grote en kleine gedeelte van de put ligt. Bij de heuveltjes ga ik linksaf. Hier op de heuveltjes hebben al veel kinderen gefietst en 's winters al vaak met hun sleetjes gegleden. Rechts van het pad staat een grote struik vol prachtige witte bloesem tot op de grond. Het pad langs de kleine put wordt gevolgd. In de put zwemt een futenpaar. Een grote karper zwemt net zichtbaar onder de waterspiegel. Over de in het voorjaar gehakte griend kijk je uit op de nieuwbouwwijk van De Wilgenhof. Hierlangs het veld waar P.H.V. ‘De Alm’ met hun honden traint, kom ik een bekende tegen. Samen kijken we naar de grote bonte specht die zich ook hier laat horen en zien. Opnieuw langs het hertenkamp waar de herten me nieuwsgierig nakijken en de geitjes naar het hek rennen. Een meisje brengt voor hen wat brood en de kippen zijn er ook als de kippen bij, vechtend om ieder stukje met de eendjes. Hier ga ik weer het Almbos uit. Vele zingende vogels en een buizerd die hoog boven het Almbos zweeft achter mij latend. Wat was dit weer genieten van een heel mooi natuurlijk stukje Giessen.
Waarnemingen van 3 december t/m 30 maart 2026
Doorgegeven aan Rinus Punt
In deze rubriek staan alle waarnemingen in Altena gedaan door oplettende natuurliefhebbers.
Doet u ook een bijzondere waarneming?
Geef die dan door aan Rinus via 06-48638377 of mlpunt@hetnet.nl.
Datum Waarneming
3 dec. 8 staartmezen
Plaats en Waarnemer
Genderen, Groene Steeg, Henk Kraaijkamp
1 s de tuin, Petra Furster
Sperwer
7 dec. 12 p ng Kildijk, Gonnie Vijge
9 dec. 5 staartmezen, groenlingen en ringmussen
Babyloniënbroek, in tuin, Albert en Margo van Beem
15 dec. 2839 grauwe ganzen, 1 blauwe kiekendief (vr), zeearend, ooievaar, Bijzonderheden tijdens PTT-telling, 11 buizerds, 2 reeën Rinus Punt en Henk Kraaijkamp
Almkerk, Den Duyl, beide Jopke van Mersbergen Koperwiek
Datum Waarneming
25 febr. 12 sperwer (m) sloeg duif
27 febr. 6 casarca’s
2 mrt. 1 tjiftjaf
3 mrt. 2 grutto’s
3 mrt. 2 paar patrijzen
4 mrt. 2 groenlingen
6 mrt. 1 paar patrijzen
11 mrt. 1 bunzing
12 mrt. 1 citroenvlinder
17 mrt. 1 boomblauwtje
Plaats en Waarnemer
Andel, Notenhof, Sjanie Smits
Wijk en Aalburg, Plas-dras Olieman, Wim Smits
Genderen, bij Brabant Water, Rinus Punt
Wijk en Aalburg, Hakkevelt, Sjaak Schreuders
Wijk en Aalburg, Lange Pad/Veldstraat, Jacco Wink
Dussen, in de tuin, Jeanette Pollema
Babyloniënbroek, Kees en Sjac Wijers
Wijk en Aalburg, achter het huis, Hestia Kamphuis en Quirine Henri
Sleeuwijk, in de tuin, Maja Dubbeldam
Almkerk, in de tuin, Astrid Bouman
Boomblauwtje
18 mrt. 1 urster
19 mrt. 1 1
19 mrt. 2 2 putters
Sleeuwijk, in voortuin, Els Capelle
22 mrt. 150 grutto’s
23 mrt. 1 sperwer (m) sloeg duif
29 mrt. 1 huiszwaluw
30 mrt. 1 lepelaar
Wijk en Aalburg, Dode Maasarm, Hestia Kamphuis
Sleeuwijk, in tuin, Rika Roza
Genderen, Hans Thur
Wijk en Aalburg, Klaverplak, Wim Smits
Bedankt voor het melden, ik blijf op mijn post om nieuwe waarnemingen te noteren!
Met vriendelijke groet, Rinus. ✤
Altena Nieuwe Energie
'Altena Nieuwe Energie', samen de allergroenste
In najaar 2016 ontstond het idee om de productie en verkoop van duurzame energie in eigen hand te nemen. Een oproep van de gemeenten om mee na te denken over de toekomst van Altena, bracht zo ' n 200 mensen uit alle kernen bij elkaar. Uit deze groep kwamen veel mooie ideeën voor een duurzame, ondernemende gemeente. Een gemeente waar mensen samen werken aan onze toekomst. Mensen uit zes van de visiegroepen gingen om tafel met de vrijwilligers van Altena Nieuwe Energie*). De eerste aanzet voor 'Altena Nieuwe Energie' (toen nog zonder naam) werd in die tijd bedacht.
'Altena Nieuwe Energie' is dus een initiatief voor en door inwoners van Altena. We willen een CO2 neutraal Altena achterlaten, dat zelfredzaam en onafhankelijk is.
Olie en aardgas zijn in vreemde handen en ontregelen het leven op de wereld. Waarom zouden de grote energiereuzen en hun aandeelhouders aan ons moeten verdienen? Laten we het samen zelf gaan doen. Geef Altena dus nieuwe energie, en ga mee om!
Wij zijn geen bedrijf. 'Altena Nieuwe Energie' is een coöperatie. Dat verschil is belangrijk. Een bedrijf wil winst maken, een coöperatie wil een doel bereiken. Met de opbrengst van de verkoop gaan we duurzame initiatieven realiseren of steunen.
We zijn gestart met de verkoop van groene stroom en gas. In Nederland opgewekt, zonder winstoogmerk. Groener bestaat niet. Dat doen we samen met zo ' n 100 andere coöperaties, onder de naam 'om | nieuwe energie' Al deze coöperaties zijn actief bezig met de opwek van duurzame energie op eigen bodem.
Het team op het hoofdkantoor is klein en pragmatisch. Met nog geen 30 mensen kopen ze de stroom en het gas in en verzorgen ze marketing en de ICT die hoort bij de in- en verkoop. Het mooie aan deze samenwerking: hoe meer klanten, hoe goedkoper.
Bestuur
Het bestuur van de coöperatie bestaat uit 3 personen:
Cees de Bas, voorzitter
Sander van der Stelt, secretaris
Nezinus de Fijter, penningmeester; lid
Naast het bestuur is er een klankbordgroep, een soort 'denktank' van mensen die ingeschakeld wordt om mee te denken over projecten.
Voor meer informatie: www.altenanieuweenergie.nl ✤
*) Toen nog DEcAB: Duurzame Energie coöperatie Altena Biesbosch., mede opgericht door Altenatuur.
Altenatuur
over kwaliteit oppervlaktewater buiten- en
Goof van Vliet
binnendijks
Europa heeft de doelen voor de waterkwaliteit vastgelegd in de Kaderrichtlijn Water (KRW). Die werd in 2000 van kracht toen de waterkwaliteit in heel Nederland zeer onvoldoende was. Na 25 jaar is de kwaliteit wel verbeterd, toch blijkt een zeer groot deel (97 %) niet voldoende schoon te zijn. Wat is de staat van de oppervlaktewateren, vaarten, sloten en plassen, achter en voor de dijken op ons eiland
Altena? December 2027 moet Nederland samen met alle andere EUlanden verantwoording afleggen aan de Europese commissie.
Altenatuur wil hier graag in 2026 al aandacht aan besteden. Dat gebeurde op Fort Giessen op 9 april j.l. in een bomvol fort. Ecoloog Johan de Bijl en omgevingsmanager Jeroen de Jong van Rijkswaterstaat vertelden same met ecologisch adviseur Menno Wilkens van Waterschap Rivierenland hoe de waterkwaliteit nog meer verbeterd kan worden voor vissen, planten en alle dieren d afhankelijk zijn van schoon water. De eerste 2 sprekers ov de grote rivieren rond ons eilan
Altena en de laatste over het binnendijkse water.
Volle zaal met 3 sprekers vooraan.
Ik had gevraagd of de sprekers wilden laten zien wat voor planten en waterleven er nu alweer is. Enkele decennia geleden was de kwaliteit nog veel beroerder. Zij gingen dus vooral in op de ecologie en biodiversiteit van het water. En niet op de chemische kwaliteit. Tijdens het napraten bleken aanwezigen daar ook juist in geïnteresseerd te zijn. Het was heel snel 10 uur waardoor het ook al moeilijk werd om conclusies te trekken met de zaal. Aanwezigen hadden wel veel vragen
gesteld. De vragen en antwoorden lieten zien hoe complex de watersystemen in Nederland zijn en hoe lastig de oplossing van de problemen. Het gaat ook om ruimtegebruik, veel functies zowel buitendijks als binnendijks maken gebruik van het water en hebben effect op elkaar. Denk aan functies als scheepvaart, landbouw, drinkwatervoorziening, recreatie en natuur.
Wat als de KRW-eisen niet worden gehaald?
De simpele vraag welke maatregelen nog nodig zijn om aan de KRW-eisen te kunnen voldoen was dus alleen in grote lijnen te beantwoorden. Wie zich meer wil verdiepen kan veel informatie halen op de website iplo.nl/kaderrichtlijnwater van het Informatiepunt Leefomgeving. In ons eigen biodiversiteitsboek staat een uitgebreid verhaal over vissen in ons gebied.
18 juli 2025 is er door het kabinet Schoof een Kamerbrief verstuurd met de stand van zaken en een analyse van de juridische consequenties. De eerste alinea’s zijn zo duidelijk dat ik ze hier weergeef:
In de Kamerb maatregelen nodig zijn, met name op het gebied van nutriënten en chemische stoffen. De belangrijkste oorzaken dat de ecologische doelen niet worden behaald, zijn te hoge nutriëntenconcentraties (= mest, vooral in de regionale wateren, dus binnendijks) en knelpunten in de - onnatuurlijke - inrichting en het beheer. Tot slot hebben klimaatverandering en exoten, o.a. de rivierkreeft, invloed op de ecologische doelen.
Op hoofdlijnen (details zijn geheim) kan het resultaat van de juridische analyse gedeeld worden: Nederland kan voor de meeste doelen aan de KRW voldoen, doordat deze doelen ofwel bereikt zullen zijn, ofwel een beroep op een legitieme
uitzondering kansrijk lijkt. Daar waar doelen niet gehaald worden doordat maatregelen die feitelijk niet onmogelijk zijn, achterblijven, is een beroep op een uitzondering juridisch gezien minder robuust. Dit betreft volgens de Landsadvocaat met name de normoverschrijdingen voor nutriënten, aan de uitspoeling van nutriënten gerelateerde metalen, gewasbeschermingsmiddelen en in mindere mate ook de biologische doelen (namelijk vooral waar die gekoppeld zijn aan de negatieve effecten van gewasbeschermingsmiddelen en nutriënten). Er blijft ook een significante groep gevallen over waarin niet op voorhand gezegd kan worden hoe kansrijk het inzetten van een uitzondering is. De Europese Commissie kan bij een onterecht beroep op een uitzondering een inbreukprocedure starten, die uiteindelijk kan uitmonden in een boete (van meer dan € 5 miljoen) en/of een dwangsom (tot wel € 350.000 per dag). Wat de gevolgen kunnen zijn voor bedrijven is nog niet bekend.
Chemische stoffen als 2e element van de KRW
Nederland heeft ca. 125 KRW-genormeerde chemische stoffen. Voor bijna twee derde van deze stoffen voldoen we aan de norm. Van 42 stoffen die genormeerd zijn onder de KRW is vastgesteld dat deze landelijk of regionaal nog een probleem vormen. Dit beeld wordt bevestigd door de tussenevaluatie. De stoffen die het vaakst niet aan de norm voldoen zijn polybroomdifenylethers (PBDE’s oftewel brandvertragers), polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's), gewasbeschermingsmiddelen, biociden en metalen. In tegenstelling tot de ecologische eisen heeft Nederland dit niet zelf kunnen bepalen. PFAS, waar de drinkwaterbedrijven nu tegen protesteren, worden - nog - niet genoemd.
Inleiding avond
Goof van Vliet vertelde in zijn korte inleiding dat er naast de huidige stikstof- en energiecrisis in 2027 een volgende crisis dreigt. Over onze waterkwaliteit.
Rijkswaterstaat en Waterschap Rivierenland wilden daar graag wat over vertellen. Brabants Landschap met Natura 2000 in het Pompveld en de gemeente die ook een belangrijke opdracht in de kwaliteit van het water te vervullen hebben konden jammer genoeg niet aanwezig zijn. In mei zal het bestuur van Altenatuur overleggen met een heemraad van het waterschap over de waterkwaliteit en mogelijke verbeteringen in Altena. 6 juni is er Slootjesdag op het Fort Giessen: leuk voor jong en oud om zelf de waterkwaliteit in de gracht te testen.
Rijkswaterstaat Jeroen de Jong
Jeroen legde in het kort uit wat de Kaderrichtlijn Water (KRW) inhoudt:
1. Werken aan chemische kwaliteit (verminderen vervuilende stoffen)
2. Werken aan ecologische kwaliteit (herstel leefgebieden en vismigratie
Nederland kent 4 stroomgebieden: Maas, Rijn, Schelde en Eems. Elk waterlichaam heeft een bepaald watertype waar doelsoorten voor vissen, macrofauna en planten worden aangegeven. Door monitoring van de doelsoorten wordt de opgave per waterlichaam bepaald. De laatste tussenstand uit 2024 geeft aan dat aan 80% van de normen voor KRW-oppervlaktewater in Nederland wordt voldaan en 20% niet. Daardoor haalt geen enkel waterlichaam ‘goede toestand’.
Jeroen werkt aan 4 grote projecten in het stroomgebied van de Boven en Beneden Merwede, waaronder de Groesplaat bij Sleeuwijk. De Woelsewaard ligt aan de overkant ten oosten van de binnenstad van Gorinchem, is klaar en opengesteld voor publiek. Dit stond los van de huidige KRW-opgave. De Groesplaat in Altena is klaar om aangepakt te worden. De optimalisatie van het gebied zou in 2026 starten maar omdat in een van de andere projecten bezwaar is aangetekend is er ook hier vertraging.
De Groesplaat bij Sleeuwijk.
Rijkswaterstaat Johan de Bijl
De Groesplaat behoort tot het zoetwatergetijdegebied. Er is nog slechts een tijverschil van 30 cm. De waterkwaliteit is achteruitgegaan door afdamming van de zeearmen, de afsluiting van zijrivieren, watervervuiling, kanalisatie rivieren voor snellere afvoer water en scheepvaart en verstedelijking. De opgave is de verbetering van de vismigratie in de rivier en met de polders
het beter of weer goed mee gaat zijn de houting, bot, elft, spindotterbloem, rivierrombout, schoraas (witte eendagsvlieg) en bever. De verwachting is dat de otter binnenkort ook weer terug zal zijn. Het terugbrengen van het leefgebied is daarvoor belangrijk:
• Zoetwatergetijdennatuur met wilgenvloedbos, gorzen en slikken
• Natuurvriendelijke oevers (glooiend en zonder basalt of afgekalfd tot oeverzwaluwwand)
• Geulen (stromend en getijdengeul)
• Oever- en watervegetatie
• Rivierhout
Belangrijke en daardoor soms beperkende randvoorwaarden zijn de doorvaart van de scheepvaart en de hoogwaterveiligheid.
De Groesplaat, nevengeul.
Rivierhout trekt vissen aan
Enkele soorten waarmee het weer goed of beter gaat en voorwaarden voor vissen.
Waterschap Menno Wilkens
Altena is onderdeel van het Waterschap Rivierenland wat loopt van de Alblasserwaard tot de Duitse grens. De kerntaken zijn hoogwaterveiligheid (dijken), voldoende water en schoon en ecologisch gezond water. In Altena gaat het om hoofdwatergangen, overige watergangen, 140 stuwen en tientallen peilgebieden. Het Waterschap verzorgt ook de rioolwatergemalen en zuiveringsinstallaties. De waternatuur in Altena is verdeeld in drie KRWwaterlichamen: de Alm, de kanalen van Land van Heusden en Altena en de kreekrestanten van de Alm en de Biesbosch in de Oostwaard.
Als het om de biologie gaat wordt er gemonitord op macrofauna (ongewervelde diertjes die nog met het blote oog te zien zijn), vissen, overige waterflora en fytoplankton. Plankton is voor de energievoorziening afhankelijk van fotosynthese. Hiertoe behoren zowel algen als sommige groepen bacteriën zoals blauwalgen. Fytoplankton is de grootste primaire producent van zuurstof op aarde. Het is de voedselbron van zoöplankton en van veel hogere dieren. (Wikipedia)
Spindotter
Bot
Schoraas
In 2025 is in de kreken alles goed, in de kanalen zijn vis en plankton goed en macrofauna en flora matig en in de Alm is alles goed behalve de flora. Het goede antwoord op de oorzaak en oplossing voor de flora is nog niet gevonden. Er kunnen meerdere oorzaken zijn. Een ervan is de inlaat van vervuild Maaswater bij grote droogte.
Voor vissen spelen vispassages een cruciale rol. Er zijn er 10 gerealiseerd in de afgelopen jaren en er zullen nog 2 nieuwe worden aangelegd, waaronder de belangrijkste bij het hoofdgemaal van Sleeuwijk van polder naar rivier.
Natuurvriendelijke oevers, glooiend en met oeverbeplanting voor de insecten die eerder als waterlarven leefden in het water zijn ook zeer belangrijk. Zij zijn en worden op diverse plaatsen aangelegd. Zoveel mogelijk als versterking van de ecologische zones.
Er zijn ook bedreigingen. Een van de grootste is het oprukken van de diverse soorten exotische rivierkreeften op ons hele eiland. Vissen en watervogels zijn nog niet in staat om ze voldoende weg te vreten. De mens krijgt ze zeker niet meer weg. Meer glooiing van oevers lijkt wel te helpen tegen het ondermijnen van de oevers.
Klimaatverandering is de andere uitdaging. Langere periodes van droogte kunnen leiden tot te weinig inlaatwater. Er kan veel heviger piekneerslag zijn met verontreiniging door afspoeling en riooloverstorten. Hogere temperaturen kunnen leiden tot hittestress bij het onderwaterleven, tot algenbloei en botulisme en meer exoten.
Tot slot laat Menno een mooi voorbeeld zien van sterk verbeterde waterkwaliteit van de vijver bij de sporthal in Giessen/Rijswijk.
Kwaliteit oever, beleving en water zijn daar goed! Dit in tegenstelling tot de vijver bij de Postweide vlak bij de dijk. Die is van zeer slecht matig geworden. ✤
Vijver bij sporthal in Giessen/Rijswijk.
Vistraptype in Altena.
d e a c t i v i t e i t e n a g e n d a
PROGRAMMA VOORJAAR 2026
Activiteiten worden vooraf aangekondigd in de streekbladen en Nieuwsflitsen. Let ook op onze website en op Facebook voor eventuele wijzigingen: www.altenatuur.nl en facebook.com/altenatuur.
Noteer de data alvast in uw agenda! Voor vragen: info@altenatuur.nl
Slootjesdag op Fort Giessen
Zaterdag 6 juni.
Plaats: Fort Giessen, Giessensesteeg 2, 4283 HP Giessen.
In het kader van de landelijke slootjesdagen voor jong en oud die het IVN jaarlijks organiseert, gaan we deze middag beestjes vangen in de gracht rond Fort Giessen. Om 13.30; 14.30; 15.30 en 16.30 uur gaan gidsen met groepen kinderen op pad. Als er genoeg bijzondere diertjes zijn geschept gaan we ze op het fort bekijken en op naam brengen. Ga op onderzoek uit, gewapend met schepnet, waterbak en loeppot!
Natuurlijk kun je ook wandelen over het fortterrein en door de fortgebouwen. Slootjesdag en openstelling van het fort is van 13.00 – 17.00 uur.
Deelname en toegang is gratis, aanmelden niet nodig.
Nationale Nachtvlindernacht op Fort Giessen
Zaterdag 18 juli tussen 22.15 uur en 24.00 uur.
Plaats: Fort Giessen, Giessensesteeg 2, 4283 HP Giessen.
Altenatuur doet dit jaar weer mee aan de Nationale NachtvlinderNacht (NNN). Door jaarlijks op het Fort te tellen hebben we inmiddels een aardig beeld van wat hier voorkomt aan nachtvlinders. Al meer dan 300 soorten staan op de lijst! Komt u meekijken welke prachtige soorten nachtvlinders er deze keer op het laken vallen? We starten 22.00 uur, dan begint het een beetje donker worden. Afhankelijk van de aantallen vlinder door onze lampen worden aangetrokken, wa afhangt van het weer, gaan we door tot middernacht. U bent tussen 22.15 uur en 24.0 uur van harte welkom om mee te kijken, ook a het maar voor een kwartiertje. De vlinders worden gedetermineerd en geadministreerd vervolgens weer losgelaten.
Open Monumentendag op Fort Giessen
Zaterdag 12 september, van 10.00 uur - 16.00 uur.
Plaats: Fort Giessen, Giessensesteeg 2, 4283 HP Giessen.
Tijdens de Nationale Open Monumentendag is fort Giessen opengesteld voor publiek. Als u wat meer wilt weten over het fort kunt u mee met een rondleiding die meerdere keren per dag plaatsvindt. Natuurlijk kunt u ook zelf gebouwen en terrein verkennen. Er is een tentoonstelling over WO1 te bezoeken en er zijn stands van Altenatuur met informatie over weidevogel- en uilenbescherming in Altena. In de archeologieruimte kunt u de geschiedenis van de gemeente Altena vanaf de prehistorie tot nu bekijken. Natuurlijk mag u het kanon uit 1894 in gebouw C niet overslaan, een stukje verderop kunt u met een trekpontje overvaren naar het educatie park WO1. Kinderen mogen o.a. muntjes zoeken met een metaaldetector, pijl en boog schieten, een blote-voeten-pad lopen en pannenkoeken bakken. Het thema van monumentendag 2026 is 'Veerkrachtig erfgoed – In tijden van onzekerheid'.
Ook in de zomermaanden zijn er openstellingen van Fort Giessen:
Welkom op Fort Giessen
Zaterdag 11 juli van 13.00 uur - 17.00 uur.
U kunt zelf het Fort verkennen en rondwandelen meelopen met een rondleiding. Speciaal op dez openstellings-dag is er om 14.30 uur een rondleiding over het fortterrein over eetbare en medicinale planten o.l.v. Rieneke van der Neut.
Welkom op Fort Giessen
Zaterdag 15 augustus van 13.00 uur - 17.00 uur.
U kunt zelf het Fort verkennen en rondwandelen of meelopen met een rondleiding. Speciaal op deze openstellings-dag is er om 15.00 uur een wandeling over het fortterrein met speciale aandacht voor vlinders en libellen o.l.v. Jaap van Diggelen.
Nacht van de vleermuis
Vrijdag 21 augustus, inloop om 19.30 aanvang 19.45 uur.
Plaats: Fort Giessen, Giessensesteeg 2, 4283 HP Giessen.
Door heel Nederland worden er in het kader van de Nacht van de vleermuis, activiteiten zoals vleermuisexcursies met batdetector georganiseerd voor volwassenen en kinderen. Altenatuur doet ook mee maar dan een weekje eerder. We starten met een presentatie over vleermuizen in het Fort waarin naast algemene informatie ook de resultaten van de vleermuizen-inventarisaties in onze streek worden toegelicht. Na de presentatie maken we, als het goed donker is, een rondje om het Fort met een batdetector om te ‘luisteren’ welke soorten er vliegen. ✤
