Ivormatie magazine (December 2023-NL)

SAMEN IMPACT MAKEN Ivormatie magazine - December 2023

“ DE KRACHT ZIT HEM IN DE COMBINATIE VAN DE WOORDEN” 2

Samen impact maken: het thema van deze Ivormatie.

Inspirerend, maar waar zit hem dat nu in? Afhankelijk van hoe je het leest, kun je deze woorden op verschillende manieren uitleggen: 1.

Samen impact maken. Met elkaar werken aan projecten om een beter resultaat te kunnen bereiken en successen te vieren. Samen is alles leuker.

2.

Samen impact maken. Een verschil maken, een verandering teweegbrengen die de wereld een stukje beter maakt. Iets nalaten voor de volgende generatie.

3.

Samen impact maken. Iets tot stand brengen, een idee uitwerken tot aan iets dat fysiek gerealiseerd wordt.

Plannen zijn leuk, maar voor verandering is meer nodig.

Maar de echte kracht van deze woorden zit hem in de combinatie: samen impact maken. Met elkaar iets realiseren waar de wereld beter van wordt. Dat is onze ambitie bij Iv. Dit is waar wij blij van worden en waarom wij elke dag met plezier aan de slag gaan. En of het nou gaat om grote projecten in de wereldwijde energietransitie of een project dat lokaal een verbetering op het gebied van duurzaamheid oplevert: overal is behoefte aan veranderingen die impact maken. Dat biedt kansen!

In deze Ivormatie staan weer een aantal mooie projecten waar we de afgelopen tijd bij Iv aan hebben gewerkt en nog mee bezig zijn. Projecten waarin wij samenwerken met onze collega’s, klanten en partners. Projecten die impact maken en de wereld weer een stukje verder brengen. En projecten die meer zijn dan plannen of studies. Er wordt ook echt iets gemaakt.

Ik wens je veel leesplezier.

Maarten van de Waal CEO

3

37e jaargang, nummer 2, december 2023 Redactie Iv-Groep, Afdeling Corporate Development & Marketing Ivormatie Een uitgave van Iv-Groep b.v.

Redactieadres Iv-Groep b.v.

Postbus 1155 3350 CD Papendrecht Nederland marketing@iv-groep.nl www.iv-groep.nl Afmelden Wil je de Ivormatie liever digitaal ontvangen? Of wil je je uitschrijven? Geef het door via marketing@iv-groep.nl.

Copyright © 2023 Iv-Groep. Voor het geheel of gedeeltelijk overnemen of bewerken van artikelen is toestemming van de redactie vereist.

INHOUD 6 Optoppen van gebouwen als oplossing voor woningtekort 10 De grootste in zijn soort: 2 gigawatt in de Noordzee 14 Een unieke positie in de onderzeeboottechniek 20 Groen staal in een schone omgeving 28 Van het topje van de ijsberg naar een totaaloplossing 34 Omgaan met klimaatonzekerheden 40 Een collectieve aanpak kan de waterketen gezonder maken 44 Baanbrekende hijstechniek versnelt energietransitie

5

6

Burgmeester Feithplein in Voorburg Bron: Normteq

Optoppen van gebouwen als oplossing voor woningtekort Nederland wil tot 2030 maar liefst 900.000

nog wat groter, want waar vind je de ruimte om iets

woningen bouwen om het groeiende woningtekort

nieuws te bouwen? Het antwoord is: bijna niet. En dus

tegen te gaan. Een ambitieus aantal dat in de

wordt het ‘optoppen’ van gebouwen nu gezien als

praktijk moeilijk te realiseren blijkt. Om in de buurt

een van de oplossingen om tóch in stedelijk gebied

te komen van die ruim 100.000 woningen per jaar,

meer woningen te realiseren. Iv is als specialist op het

is het optoppen van bestaande gebouwen een van

gebied van constructies vaak betrokken bij dergelijke

de oplossingen.

projecten. Want het bedenken van een paar extra verdiepingen is weliswaar niet moeilijk, maar het

Het idee van het ‘optoppen’ is eenvoudig: plaats

constructief veilig, verantwoord en realistisch

een of meer verdiepingen bovenop een bestaand

uitvoeren, is dat vaak wel.

gebouw, dit kan bijvoorbeeld een kantoor of appartementencomplex zijn, zodat op hetzelfde

Zoals ook bij het Burgemeester Feithplein in

oppervlak meer mensen kunnen wonen. Het enige

Voorburg. Op beide kantoorpanden – inmiddels

dat – voor het zicht – verandert, is de hoogte. In

woningen – zijn drie extra woonlagen gebouwd.

Berlijn wordt dit al veelvuldig toegepast bij de

Daardoor hebben de panden samen niet 17, maar

naoorlogse ‘Plattenbau’.

23 woonlagen. Iv onderzocht de haalbaarheid en verzorgde daarna het constructief ontwerp van de

Met name in stedelijk gebied is de vraag naar

‘optop-plannen’.

woningen onverminderd groot. Nieuwbouwprojecten liggen vaak wel op de plank of worden zelfs uitgewerkt tot definitieve ontwerpen, maar dat wil

Dit is ontzettend leuk om te doen, als je van puzzelen houdt.

niet zeggen dat er daadwerkelijk gebouwd wordt.

Geld (gestegen bouw- en grondkosten) en de

Ingewikkelde puzzel

stikstofcrisis, waar ook de bouw last van heeft, zijn

Hoewel het in theorie eenvoudig klinkt om

daar de voornaamste redenen voor.

gebouwen met platte daken te voorzien van een paar extra verdiepingen, is dat in de praktijk niet

Veilig, verantwoord en reëel

zo makkelijk, vertelt Rinske Daniëls-de Waard,

Toch zullen er linksom of rechtsom in korte tijd heel

projectleider bij Iv. “Een gebouw is qua fundering

veel woningen bij moeten. In de stad is die uitdaging

en qua draagstructuur zo gebouwd dat het de

7

constructie kan dragen. Vaak zijn die niet berekend op

je gebruik van iets bestaands en op basis daarvan ga

het dragen van extra verdiepingen. Dat heeft vooral met

je verder. Dat is ontzettend leuk om te doen, als je van

de kosten te maken. Vaak kan er wel één woonlaag op

puzzelen houdt. Gelukkig houden wij daarvan.”

worden gebouwd, maar dan nog is het een ingewikkelde puzzel om te kijken hoe dat constructief veilig kan.”

Kortom: het optoppen van gebouwen is niet zo eenvoudig als het klinkt. Vooral in onderzoek en

Het optoppen van een gebouw heeft met name

rekenwerk gaat veel tijd zitten en uiteindelijk zal er altijd

gevolgen voor de stabiliteit en de windbelasting op een

iets aan een bestaand gebouw moeten veranderen om

gebouw. Hoe hoger een pand, hoe meer wind het zal

de extra woonlagen te kunnen dragen.

vangen en hoe sterker de constructie dus moet zijn om die belasting op te vangen. Vaak stopt het werk daarom niet bij het ontwerpen van een extra woonlaag, maar zijn aan de bestaande constructie diverse aanpassingen nodig.

De politiek moet keuzes gaan maken.

Rinske: “Wat je het liefst niet wil, is aan de fundering komen, want dat heeft veel impact en is heel duur.

Daarom starten we met een haalbaarheidsstudie, waarbij archiefstukken van de fundering en het stabiliteitssysteem nodig zijn. Zelfs wanneer de fundering geschikt is voor een optop, zijn er in de rest van het gebouw bijna altijd verstevigingsmaatregelen nodig. Dit concentreert zich vaak in de kern van een gebouw, waar de liften, trappen en schachten zitten.

Daar wordt meestal de windbelasting opgevangen. Ook in andere delen zijn altijd aanpassingen nodig, zoals vloer- en wandsparingen of doorbraken door dragende borstweringen zoals bij de nieuwe balkons van het Burgemeester Feithplein. Als constructeurs geven wij input over hoe je gegevens en berekeningen aan elkaar koppelt. In tegenstelling tot nieuwe ontwerpen, maak

8

Bron: Normteq

Herbestemmen

Ook is het voor huiseigenaren, met name diegenen

Niet alleen het optoppen, maar ook het herbestemmen

die in een wat ouder gebouw wonen, de ultieme

van gebouwen draagt bij aan het helpen oplossen

gelegenheid om een verduurzamingsslag te maken.

van het woningtekort. De Baumannkerk in Rotterdam-

Jeroen: “Je krijgt meer bewoners in eenzelfde pand. Vaak

Overschie is daar een goed voorbeeld van. De

zijn huiseigenaren in een Vereniging van Eigenaren

monumentale, naoorlogse kerk is getransformeerd tot

(VVE) verenigd. De kosten voor het plaatsen van

een uniek woongebouw. Iv is bij deze transformatie

zonnepanelen of andere duurzaamheidsinitiatieven deel

betrokken geweest vanaf de haalbaarheidsstudies

je dan door meer personen, waardoor verduurzamen per

tot en met de begeleiding tijdens de uitvoering. De

saldo goedkoper wordt.”

overeenkomst met optoppen: het maximaal benutten van bestaande gebouwen om meer mensen een

Geen tijd voor afwachtende houding

woning te kunnen bieden.

Samenvattend lijkt het duidelijk: het optoppen en herbestemmen van gebouwen lijkt een relatief

Verduurzamen wordt per saldo goedkoper.

eenvoudige en laagdrempelige manier om in korte tijd meer woningen te bouwen, zonder uit te moeten wijken naar buitengebieden. Toch gebeurt het nog

Een belangrijke voorwaarde voor pandeigenaren

niet massaal. Wat betreft Jeroen komt dat onder andere

om in aanmerking te komen voor het optoppen of

doordat de regering nog geen koers heeft uitgestippeld

herbestemmen, is dat de documentatie optimaal op

over het woningtekort en de rol van stikstofuitstoot in

orde is. Iv start daarom met het archiefonderzoek. Met

de bouw. “Daardoor zie je een groeiende afwachtende

name voor panden gebouwd vanaf de jaren tachtig is

houding binnen deze markt. En als er iets killing is, is

meestal al het benodigde papierwerk aanwezig, maar

dat het wel. De politiek moet keuzes gaan maken. Tot

we hebben ook veel ervaring met gebouwen uit de

en met 2030 moeten er 900.000 woningen bij. Vorig

jaren ’50-’60 of zelfs daarvoor. Dat betekent dat er in

kwartaal werden er 15.000 vergunningen verleend. Dat

stedelijk gebied héél veel mogelijkheden zijn om meer

geeft wel aan in wat voor vacuüm de bouwwereld zit. Er

mensen te kunnen huisvesten.

moet dus iets gebeuren. Optoppen en herbestemmen is een oplossing. De potentie is enorm en uiteraard

•

Duurzamer en goedkoper

zetten wij graag onze expertise in om deze potentie te

Volgens Jeroen Pahud de Mortanges, directeur van

verzilveren.”

Iv-Bouw, is creatief en slim omgaan met bestaande bouw dé manier om de (binnenstedelijke) wooncrisis tegen te gaan. “Enerzijds is het in verstedelijkte omgevingen handig, omdat er simpelweg niet veel ruimte over is. Daarnaast is het goedkoper dan nieuwbouw én veel duurzamer.”

9

10

De grootste in zijn soort: 2 gigawatt in de Noordzee Iv maakt het ontwerp van het 2 gigawatt (GW)

Voor Iv is het ontwerp van dit HVDC-platform

IJmuiden Ver Beta platform in de Noordzee. Dit

(gelijkstroom) bijzonder. Zowel gezien het vermogen

platform is het eerste in een serie 2GW platformen die

als het feit dat IJmuiden Ver een belangrijke bijdrage

Iv voor het consortium GE-Seatrium (GSC) voor TenneT

levert aan de groene energiedoelen van Nederland.

gaat ontwerpen. Iv heeft onlangs het contract met

De Rijksoverheid heeft als doel gesteld om rond

Seatrium getekend, de partij waarmee momenteel

2030 zo’n 21 GW aan opgesteld vermogen wind

ook wordt samengewerkt voor onder andere het

op zee te realiseren. Dit opgestelde vermogen aan

Sofia-platform.

windturbines kan ongeveer 75 procent van de totale elektriciteitsbehoefte van Nederland opwekken.

Iv neemt de detailengineering van het offshore

Momenteel staat in Nederland voor ongeveer 5 GW

converter platform voor zijn rekening, zowel voor de

wind op zee. De 2GW-platformen die TenneT straks

topside als het jacket en is daarnaast verantwoordelijk

in gebruik zal nemen, dragen dus fors bij aan die

voor de levering van 50 procent van de apparatuur en

doelstelling. Niet alleen in Nederland, ook in Duitsland

hulpsystemen.

zal de netbeheerder in de periode tot 2030 veel netaansluitingen verzorgen.

Nieuwe standaard Twee gigawatt: het IJmuiden Ver Beta platform is momenteel de grootste in zijn soort en dus is de engineering hiervan een bijzondere en belangrijke stap

Het gewicht van bijna 30.000 ton maakt zowel de bouw als de installatie een bijzondere operatie.

in de offshore energietransitie. Een windpark met een opgesteld vermogen van 2GW levert een hoeveelheid

De overgang naar schone energie in Europa is

elektriciteit die gelijk staat aan het jaarlijks verbruik van 2

een enorme uitdaging. Europa heeft de ambitie

miljoen huishoudens. Het platform zal zo’n 62 kilometer

uitgesproken het eerste klimaatneutrale continent ter

voor de kust van IJmuiden worden gebouwd. Met

wereld te worden in 2050.

een vermogen van 2GW zet het platform een nieuwe standaard neer binnen de energietransitie en het terugdringen van fossiele brandstoffen.

11

Gelijkstroom

‘Standard design’

Vanuit Iv wordt al een tijd gewerkt aan het ontwerp van

Ook het ontwerpproces is uniek en complex. TenneT

het 2GW-platform voor TenneT. Het platform maakt van

werkt met een ‘standard design’ aanpak voor de 14

66 kV wisselstroom 525 kV gelijkstroom. Dat zorgt ervoor

platformen die aan verschillende consortiums zijn

dat het energieverlies wordt geminimaliseerd. Omdat

toegekend. Dat wil zeggen: het ontwerp van het

IJmuiden Ver Beta het eerste is in een serie platformen,

IJmuiden Ver Beta platform vormt de standaard voor

zet het ontwerp van dit platform gelijk de standaard

de volgende platformen. Alles wat tussentijds in de

neer voor de vervolgplatformen in het portfolio van GE-

engineering verandert, moet ook in de ontwerpen van

Seatrium en Iv. Allen hebben een vermogen van twee

de andere dertien platformen worden doorgevoerd.

gigawatt en maken deel uit van TenneT’s ‘2GW Program’.

Kunal Chopra is vanuit Iv de overall projectmanager.

Momenteel werken er een kleine honderd Iv’ers dagelijks aan het project. Rond het voorjaar van 2024 zijn dat er zelfs nog meer. “Voor ons is dit het grootste platform waar we ooit aan hebben gewerkt. Het is echt een uniek project”, vertelt Kunal. “Het is heel mooi om hier onderdeel van uit te maken.”

In september 2024 staat een bijzondere mijlpaal te gebeuren: de first steel cut.

Vanzelfsprekend is Iv wel gewend om offshore transformatorplatformen te ontwerpen, toch is dit platform anders dan anders. Dat komt door het vermogen en het daarmee gepaard gaande gewicht van bijna 30.000 ton. Dit maakt zowel de bouw als de installatie een bijzondere operatie.

12

Er werken ook andere ingenieursbureaus aan 2GW-

Horizon verbreden

platformen voor Tennet en daarmee is onderling veel

Zoals gezegd vormt 2GW een nieuwe standaard voor

contact dat via TenneT verloopt. Kunal: “Dat is ontzettend

offshore energieontwikkeling. Een hoeveelheid vermogen

uitdagend. Je werkt dus niet alleen aan dít platform,

dat tientallen jaren geleden niet tot de mogelijkheden

maar indirect aan allemaal. Elke wijziging vanuit ons

leek te behoren, alleen al omdat de bijbehorende

wordt gedeeld met de anderen, en andersom ook. Die

windmolens nooit zoveel energie zouden kunnen

afstemming is heel belangrijk.”

opwekken. Toch gebeurt het nu wel. Eerder werkte Iv al aan platformen als Borssele Alpha (700 MW/HVAC) en Dolwin Alpha (800 MW/HVDC). Huidige projecten als Thor (1.060 MW/HVAC) en Sofia (1.320 MW/HVDC) laten al een behoorlijke stijging in vermogen zien. Met IJmuiden Ver is duidelijk dat de ontwikkeling van offshore windenergie snel gaat.

Dit project zet Iv echt op de kaart.

Kunal is er trots op dat Iv zijn trackrecord verder kan uitbouwen. Zeker met een project als dit. “Dat we hier als Nederlands ingenieursbureau aan werken, betekent dat we als Iv echt een unieke positie in de wereld kunnen innemen.”

Planning Volgens planning zit het ontwerp van het IJmuiden Ver Beta platform er in januari 2026 op. Momenteel is ongeveer een kwart van het werk gedaan. Alle disciplines zijn inmiddels gestart: process, mechanical, structural (voor de topside en het jacket), layout, electrical, instrumentation, HVAC (heating, ventilation and air conditioning), piping, technical safety en RAMS (reliability, availability, maintainability en safety). “Als projectmanager heb ik dus met heel veel mensen en disciplines te maken”,

•

vervolgt Kunal. “Het is ontzettend leuk om te mogen doen.

Dit project zet Iv echt op de kaart.”

13

De Walrusklasse 14

Een unieke positie in de onderzeeboottechniek Onderzeeboten zijn voor veel landen onmisbaar

Uitbouwen van onze kennis

en van strategisch belang in het waarborgen van

De bouw van de nieuwe vloot voor de Nederlandse

veiligheid op en vanuit zee. Ze worden ingezet voor

Defensie is een stip aan de horizon. “We hebben unieke

belangrijke missies. Van het ongezien verzamelen van

kennis in huis die van grote toegevoegde waarde is

inlichtingen tot het opsporen van vijanden en het

voor de realisatie en instandhouding van de nieuwe

bestrijden van piraterij en drugshandel. Het succes

onderzeeboten”, vertelt Bart. De afgelopen jaren heeft

van onderzeeboten is in zeer grote mate afhankelijk

Nevesbu die specialistische onderzeebootexpertise

van de techniek; alles moet kloppen.

nog verder uitgebouwd door nieuwe jonge en ervaren mensen aan te nemen die zich hoofdzakelijk met

Nederland staat aan de vooravond van een belangrijke

onderzeeboten hebben beziggehouden. Dit omvat

keuze. Naar verwachting wordt in 2024 bekend

enerzijds het verrichten van innovatieve studies, zoals

welke aanbieder de nieuwe onderzeebootfamilie

het conceptontwerp van een volledig elektrische

van Defensie gaat bouwen. Deze zal de huidige

onderzeeboot. Anderzijds hebben collega’s ervaring

Walrusklasse, die al vanaf eind jaren tachtig in de vaart

opgedaan in projecten en zijn masterclasses submarine

is, vervangen. Nevesbu werkte in de jaren zeventig mee

design georganiseerd om bekend te raken met alle

aan het ontwerp van de Walrusklasse onderzeeboten

principes van het ontwerpen van onderzeeboten.

en is betrokken geweest bij elk Nederlands onderzeebotenproject. “Aan elke Nederlandse

Alles moet in balans moet zijn.

onderzeebootfamilie hebben we een bijdrage geleverd”, vertelt Bart van Rijssen, algemeen directeur

“Onderzeeboottechniek is een niche. Het behouden

van Nevesbu. “Hierdoor kennen we de onderzeeboten

en uitbouwen van onze kennis op dit gebied, en het

door en door. Dat blijkt nu, bij de instandhouding van

klaarstomen van onze medewerkers voor de nieuwe

de Walrusklasse, van grote toegevoegde waarde te

onderzeeboten, is de afgelopen jaren een belangrijke

zijn. Er komt regelmatig een vraag van de marinewerf.

focus geweest. Ook om te kunnen zeggen: ‘in Nederland

Door de kennis die we de afgelopen decennia hebben

is Nevesbu dé partij waar je op onderzeebootgebied niet

opgebouwd, weten we precies aan welke specificaties

omheen kan.’ Daarvan ben ik overtuigd.”

een oplossing moet voldoen. De instandhouding is dagelijks werk voor ons.”

15

Die diepgewortelde kennis zit hem in de decennialange

Complexe engineering

ervaring. Al sinds de oprichting in 1935 werkt Nevesbu

Ook qua engineering moet die balans er altijd zijn.

continu aan onderzeeboten voor de Nederlandse en

Complex, want een onderzeeboot bestaat uit minstens

buitenlandse marines. Op dit moment werkt Nevesbu,

een half miljoen onderdelen. Ter vergelijking: een

naast de instandhouding van de Walrusklasse, in vier

passagiersvliegtuig heeft zo’n 100.000 onderdelen. “Als

landen aan nieuwbouw, instandhouding en modificaties

je ergens ruimte nodig hebt, gaat dat altijd ten koste

van onderzeeboten. Maar wat houdt die specifieke

van iets anders. Eén element veranderen, hoe klein ook,

kennis precies in en hoe passen we dat toe binnen

geeft een domino-effect op een onderzeebootontwerp.

projecten?

Alles moet kloppen. En dat in een ruimte die voor de volle honderd procent wordt benut. Er is geen

De drie expertisegebieden

centimeter ontwerpruimte over.”

Als het gaat om ontwerp en integratie van onderzeeboten, kunnen we de expertise van Nevesbu

Die extreme balans geeft gelijk aan hoe complex

opdelen in nieuwbouw, instandhouding en modificatie.

modificaties aan onderzeeboten zijn. Want iets

Ook wordt Nevesbu door verschillende landen gevraagd

veranderen op een onderzeeboot, heeft meteen invloed

voor advies op het gebied van zeewaardigheid.

op het volledige ontwerp. “Als je bijvoorbeeld een

Bart: “We adviseren landen die nieuwe onderzeeboten

periscoop zou moeten vervangen, dan zal die periscoop

willen aanschaffen of bestaande boten willen

niet precies even groot en zwaar zijn als degene die

modificeren, en helpen ze met het beoordelen van de

vervangen wordt. Dat betekent dat je continu naar de

aangeboden ontwerpen. Dat we die autoriteit hebben,

gehele boot moet kijken om een modificatie door te

vind ik een groot compliment voor Nevesbu. Het zegt

voeren.”

iets over hoe men naar ons kijkt.”

Niet te detecteren

Een onderzeeboot bestaat uit minstens een half miljoen onderdelen.

De hamvraag is: waarom komt het ontwerp of het doorvoeren van modificaties juist bij een onderzeeboot zo nauw? Het antwoord is duidelijk: een onderzeeboot

De voornaamste ontwerpvoorwaarde voor een

moet muisstil zijn. “Dat is een van de belangrijkste

onderzeeboot is dat alles in balans moet zijn. Meer

eisen: hij moet niet te detecteren zijn. Anders kan hij

nog dan bij andere type boten. De warmte, energie en

zijn taken niet uitvoeren”, vervolgt Bart. “Alles moet stil

ruimtebalans moet perfect zijn. “Dat komt heel nauw”,

zijn. Dat betekent dat er hoge eisen aan apparatuur en

weet Bart. “Het is aan ons om te beoordelen of die balans

de integratie daarvan worden gesteld. Het mag geen

er ook echt is. Dat is ontzettend interessant werk.”

geluid uitstralen, het moet schokproef zijn en de huid van een onderzeeboot mag niet in direct contact staan

16

3D-model van een elektrische onderzeeboot

17

18

met equipment, anders straalt ook dat weer geluid

“De heilige graal is als een onderzeeboot volledig stil

uit.” Onderzeeboten worden zo ontworpen dat ze heel

en onvindbaar is. Dit is nooit helemaal mogelijk, want

lang zonder ondersteuning kunnen opereren, want

een onderzeeboot heeft machines en pompen nodig

anders worden ze detecteerbaar. Ze worden redundant

om te kunnen werken. Maar we kunnen wel zo dichtbij

uitgevoerd. Dat wil zeggen: wanneer systeem A uitvalt,

mogelijk komen. Met dit programma onderzoeken

kan systeem B het opvangen. Zelfs als een onderzeeboot

we hoe.” Met name de kennis die wordt opgedaan

serieuze schade heeft opgelopen tijdens een missie,

en gedeeld, is waardevol voor Nevesbu en de andere

kan hij nog ongezien blijven. Niet alleen de apparatuur,

aangesloten partijen. Kennisontwikkeling dus.

ook de vorm en het materiaal van een onderzeeboot spelen een grote rol om niet gedetecteerd te worden.

Zeewaardigheid

Een onderzeeboot moet zich zo soepel en geruisloos

Alles bij elkaar zorgt de expertise en de intensieve

mogelijk onder water bewegen, zodat hij weinig geluid

kennisvergaring (zoals in samenwerking met

maakt, zo min mogelijk geluid weerkaatst en niet door

kennisinstituten) ervoor dat Nevesbu een unieke

sonarapparatuur gelokaliseerd wordt.

positie in Nederland inneemt op het gebied van onderzeeboottechniek. Zo wordt Nevesbu door de

Doorlopende kennisontwikkeling

Zeewaardigheidsautoriteit (onderdeel van Defensie)

Samen met een kennisinstituut en industriepartners

gevraagd om te ondersteunen bij het oplossen

verricht Nevesbu ontwikkelingswerk op het gebied

van vraagstukken over de zeewaardigheid van

van de echodoelsterkte van onderzeeboten.

onderzeeboten. Bart: “Het zegt veel over ons dat wij

Het R&D-programma is gericht op zogenaamde

worden gevraagd om daarover te adviseren. Bij de

‘echodoelsterktereductie’: het mitigeren van

nieuwe vloot willen we ook die rol spelen. Dat als er

geluidsweerkaatsing (echo) wanneer een sonar wordt

een vraag komt, wij die kunnen beantwoorden omdat

toegepast om een onderzeeboot te vinden.

we deze niche-kennis hebben. We moeten en willen dé kennispartij zijn.”

De heilige graal is als een onderzeeboot volledig stil en onvindbaar is.

Volgend jaar wordt duidelijk wie de nieuwe onderzeebootfamilie mag gaan bouwen. Bart is er

“Dit zijn grote stappen die we zetten”, meent Bart. “Het

zeker van dat Nevesbu een rol gaat spelen, in navolging

gaat om de bekleding van en het materiaalgebruik voor

van de Walrusklasse. “Naast ontwerpen, leveren we

onderzeeboten. In dit R&D-programma ontwikkelen

ook de kennis die nodig is voor de instandhouding en

en integreren we samen met partners materialen die

modificaties van een betrouwbare en geavanceerde

ervoor zorgen dat geluid wordt geabsorbeerd en niet

vloot. Dat is ook voor Nederland goed.” Nevesbu hoopt

in dezelfde richting wordt weerkaatst.” Nevesbu zit al

dat er snel een volgend stadium in het project bereikt

jaren in dit programma en is hier ook de komende

wordt. Dat is goed voor de Marine en goed voor de

jaren, met een aanzienlijke club specialisten, zoet mee.

industrie. Nevesbu is er klaar voor!

•

19

20

TATA STEEL SPECIAL

Groen staal in een schone omgeving Tata Steel Nederland zit midden in een enorme

Daling van uitstoot

transformatie. De grootste en belangrijkste

Het is geen geheim dat het staalbedrijf, onderdeel

staalproducent van Nederland heeft het doel om in

van de wereldwijde Tata Steel Group, onder forse

2045 groen staal te maken op basis van waterstof,

maatschappelijke druk staat om in rap tempo te

in een schone omgeving. De plannen zijn groot

verduurzamen en de uitstoot van CO2 en andere

en ambitieus. Dat moet ook. Zoals het bedrijf uit

schadelijke stoffen zo snel mogelijk terug te dringen. Dat

IJmuiden zelf zegt: “We moeten nu actie ondernemen,

proces is nu al gaande. Door allerlei kleine en grotere

want de wereld kan niet wachten.”

maatregelen daalt de uitstoot al gestaag. Aannemelijk is dat sinds 2019 de uitstoot van PAK met 50 procent is

Om de doelen van 2045 te behalen, is het noodzakelijk

afgenomen. De hoeveelheid lood die wordt uitgestoten,

dat er een route naar schoon, groen en circulair staal is.

is zelfs gedecimeerd. In 2010 stootte het staalbedrijf nog

Die ligt er in de vorm van het HeraCless-programma.

bijna 30.000 kilogram lood uit. In 2019 werd nog 1300

HeraCless staat voor hydrogen era, carbonless (waterstof

kilogram uitgestoten.

tijdperk, minder koolstof ). Daarnaast wil Tata Steel de overlast door stof, geuren, geluid en PAK’s (stoffen

Het zijn duidelijke dalingen, maar om de laatste en

die ontstaan door onvolledige verbranding) voor de

grootste stappen te kunnen zetten, is meer nodig.

omgeving drastisch terugdringen via het Roadmap Plus

Het terrein van Tata Steel verandert de komende

programma.

jaren zichtbaar. De twee nog bestaande hoogovens, Hoogoven 6 en Hoogoven 7, doen nu nog dienst, maar

De milieu-installatie moet de uitstoot van fijnstof, lood en zware metalen met ongeveer 80% terugdringen.

ook dat is niet oneindig. Iv helpt Tata Steel bij het doel om groen staal te maken in een schone omgeving.

Het mes snijdt dus aan twee kanten: zowel het productieproces van staal als de impact die het heeft op

Iv is al sinds de oprichting in 1949 actief bij Tata Steel,

de omgeving veranderen in positieve zin.

toen nog de Koninklijke Hoogovens. Driekwart eeuw later staat Tata Steel Nederland voor de grootste uitdaging uit haar geschiedenis. Iv is er ook nu bij. Zowel binnen de Roadmap Plus als het HeraCless-programma.

21

Twee verbeterprogramma’s

Ook de uitstoot van stikstofoxide (NOx) moet flink

HeraCless is gericht op het produceren van schoon, groen

worden gereduceerd. De ontstoffingsinstallatie

en circulair staal, waarbij de komst van een nieuwe DRI

wordt rechtstreeks aan de PEFA gekoppeld en vangt

(Direct Reduced Iron) plant het voornaamste onderdeel is.

door ‘filteren’ een groot deel van de zware metalen,

De milieu-installatie bij de pelletfabriek (PEFA) is één van

rookgassen en stoffen af. De DeNOx-installatie moet

de grootste stappen in dat andere programma: Roadmap

middels ‘wassen’ en ‘scrubben’ vooral de stikstofuitstoot

Plus, gericht op het terugdringen van de uitstoot van

verminderen. Het water uit de ontstoffingsinstallatie

fijnstof, lood en zware metalen, om zo een positief effect

wordt vervolgens naar een nieuw te bouwen

op de directe omgeving te realiseren. De milieu-installatie

waterzuivering getransporteerd.

bestaat uit een ontstoffingsinstallatie en een DeNOxinstallatie. Alleen al door zijn indrukwekkende omvang (circa 170 meter lang, 45 meter breed en 110 meter op het hoogste punt) is de milieu-installatie een letterlijk hoogtepunt. Halverwege 2023 is de ontstoffingsinstallatie op het terrein van Tata Steel in delen aangekomen. Deze wordt naar verwachting nog hetzelfde jaar in gebruik

-installatie

genomen. De milieu-installatie moet de uitstoot van

x

zware metalen, lood en stof bij de pelletfabriek met ongeveer 80 procent terugdringen.

De stip aan de horizon is staalproductie door middel van waterstof.

2025

Verwacht resultaat:

-80% uitstoot stikstofoxiden Geen geluidstoename

Iv heeft een grote rol binnen deze twee verbeterprogramma’s en heeft samen met Tata Steel de

80m

ontwerpen ontwikkeld en uitgewerkt voor de milieuinstallatie. De ontstoffingsinstallatie werkt vanaf 2025 samen met de DeNOx-installatie. De ontstoffer bestaat uit maar liefst 6.000 filterzakken van 10 meter lang,

35m

wat overeenkomt met 60 kilometer filterdoek. In de PEFA (pelletfabriek) worden ronde bolletjes (pellets) uit ijzererts vervaardigd. Deze pellets zijn een belangrijke grondstof voor de productie van ruwijzer. Bij het hele productieproces komt naast koolstofdioxide (CO2) ook veel stikstof (N2) vrij.

22

Pelletfabriek Bewerken erts voor productie vloeibaar ruwijzer

Reinigt rookgassen van zware metalen en stof

TATA STEEL SPECIAL Groen staal

IJmuiden is ongeveer gelijk aan die vraag: 7 miljoen ton

Dan de weg naar ‘groen staal’. Wat houdt dat precies

hoogwaardig staal, dat als rollen staal van het terrein

in? De grootste winst valt vooral te behalen aan de

komt.

proceskant van ruwijzer. Op een schone manier staal produceren, zonder uitstoot. Staal dat in grote rollen het Tata Steel-terrein afgaat en bijvoorbeeld wordt gebruikt bij het produceren van auto’s (automobielindustrie),

Er wordt een gigantische windbreker geplaatst van 18 meter hoog en ongeveer een kilometer lang.

batterijen (verpakkingsindustrie) en gebouwen (bouw). Staal zit overal. Directievoorzitter Hans van

De stip aan de horizon is staalproductie door middel

den Berg, CEO van Tata Steel Nederland, gaf eerder dit

van waterstof. De opkomst en ontwikkeling van

jaar aan dat elke Nederlander gemiddeld zo’n 1 kilo

waterstof is gaande, maar nog niet zóver dat een grote

staal per dag gebruikt. De jaarlijkse staalproductie in

staalproducent als Tata Steel volledig op waterstof over kan. Dat heeft jaren nodig. Tot die tijd wil Tata Steel vooral gebruikmaken van aardgas (LNG) en zo min mogelijk afhankelijk zijn van kolen: de grootste veroorzaker van de uitstoot. Ertsen (sinters en pellets)

DeNOx-installatie

en kolen (later aardgas en waterstof ) zijn nodig om vloeibaar ruwijzer te kunnen maken, waar staal uit vervaardigd wordt.

Impact

50m

Net als Tata Steel zelf is Iv trots op deze grote ontwikkeling bij Nederlands belangrijkste staalproducent. Rick de Jong, programmadirecteur bij Iv: “Ook in de komende jaren wil Iv een nadrukkelijke

50m

rol spelen in de enorme verduurzamingsopgave van Tata Steel. Zowel bij de haalbaarheidsstudies als voor de detailengineering. En of het nu gaat om grote, complexe

Gaswasser Reinigt de rookgassen van zouten en stikstofoxiden

vraagstukken: beiden zijn vaak net zo belangrijk in de

15m

90m

engineeringsprojecten of om het oplossen van kleinere complete keten. Tata Steel wil en moet vergroenen

Waterzuivering Reinigt het waswater

en daar helpen wij graag bij. Hoe mooi is het om echt een bijdrage te leveren aan het verduurzamen van de staalindustrie in IJmuiden? Als we het hier gedaan krijgen, schieten we daar echt iets mee op. Verplaatsen of sluiten is altijd een slechtere optie.”

23

Momenteel is deze opgave niet alleen groot, maar ook bijzonder complex en uitdagend. Rick: “Zelf zie ik niet snel een probleem, ik pak het graag aan als een uitdaging. We zien het als kansen om het verschil te kunnen maken voor onze wereld. Nu en in de toekomst.

Voor ons is het voornaamste dat we alert zijn en dat we keuzes blijven maken waar anderen mee verder kunnen.

We moeten kritisch zijn en oplossingen bedenken die écht impact maken.’’

24

TATA STEEL SPECIAL

Iv en Tata Steel: de historie

Een greep uit onze werkzaamheden

De geschiedenis van Iv gaat terug naar 1949, toen ir.

Naast de komst van de ontstoffingsinstallatie bij de PEFA,

Henk Veth vanuit zijn zolderkamer in Rotterdam het

DeNOx-installatie en de Direct Reduced Iron plant in

Ingenieurs- en Architectenbureau H. Veth oprichtte.

2030, gebeurt er nog veel meer op het terrein van Tata

De eerste klant: staalconstructiebedrijf Van der

Steel. Veel van de meer dan 200 deelprojecten die Iv in

Cammen, een belangrijke leverancier voor Koninklijke

IJmuiden uitvoert, hebben een link met de Roadmap

Hoogovens. Koninklijke Nederlandse Hoogovens

Plus (een schone omgeving) en HeraCless (groen staal

en Staalfabrieken NV werd al in 1918 opgericht. In

maken).

1999 fuseerde het bedrijf met British Steel en ging het verder onder de naam Corus. Sinds 2007 is het

Bouwrijp maken van het terrein

staalbedrijf onderdeel van Tata Steel. In de beginjaren

Nog dit jaar wil Tata Steel starten met het plaatsen van

van Iv was de IJmuidense staalproducent verreweg

een gigantische windbreker aan de zuidzijde van het

de belangrijkste opdrachtgever. Iv maakte toen vooral

terrein. De afmetingen zijn indrukwekkend: 18 meter

werktekeningen voor het bedrijf.

hoog en ongeveer een kilometer lang. “De windbreker zorgt ervoor dat de snelheid van de wind afneemt, zodat

Ook na de overname in 2007 is de samenwerking

stoffen niet het strand opwaaien”, legt Joeri Polderman

onverminderd doorgegaan. Vanuit Iv werd er een

uit. Joeri is civieltechnisch projectleider bij Iv.

aparte tak opgericht die het gehele portfolio – van grondstoffeninname tot productuitgifte – kan bedienen. De laatste jaren is de samenwerking nog

Tata Steel heeft zo’n 130 kilometer spoor in eigen beheer.

intensiever door de grote duurzaamheidsprogramma’s zoals Roadmap Plus en HeraCless. Door de jarenlange

Om de enorme windbreker te plaatsen, zijn een

samenwerking, Iv viert in 2024 zijn 75-jarig bestaan,

aantal aanpassingen op het terrein nodig. Iv heeft dit

kennen we Tata Steel als geen ander én andersom.

voorbereid door het bouwrijp maken van het terrein.

Dat maakt dat we alle kennis van het terrein hebben,

Ruimte maken voor een object met deze afmetingen

zowel in de dertien fabrieken als daaromheen, weten

gaat verder dan het graven van wat gaten om de

hoe complex en uitdagend het terrein is en welke

windbreker vast te zetten. “Dat gaat om het verleggen

processen waar plaatsvinden en hoe alles met elkaar

van wegdelen waar we meteen onderhoud voor

verbonden is.

hebben gedaan, het verplaatsen van opvanggoten en het aanpassen en omleggen van het sproeisysteem”, vertelt Joeri. Ook zijn datakabels en leidingen verlegd en lichtmasten verplaatst. De windbreker is onderdeel van het Roadmap Plus-programma.

25

De kunst is om het gebied zo optimaal mogelijk ‘vrij

vervolgt Joey. “Het is echt ontwerpen op een postzegel.

te spelen’ voor het scherm. De ervaring vanuit de

De zichtlijnen voor de machinist moeten goed zijn,

civiele infra-tak van Iv is ingezet om daar zo efficiënt

wat met alle installaties en fabrieken niet eenvoudig is.

en doordacht mogelijk mee om te gaan. Joeri: “Het is

En daarnaast moeten bijna alle installaties bereikbaar

een mooi project in een unieke omgeving. Je moet

zijn per spoor. Allerlei krappe bochten en wissels

er rekening mee houden dat wat wij doen effect kan

aanbrengen wil je voorkomen; het moet zo robuust

hebben op de totale logistiek van de grondstoffen op

mogelijk worden ontworpen.”

het terrein.”

Extra interessant is dat het spoornetwerk niet op Het spoor als rode draad van Tata Steel

zichzelf staat. Joey: “Je hebt daarnaast nog met wegen,

Over logistiek gesproken. Tata Steel heeft zo’n 130

duikers en andere infrastructuur te maken, waar we

kilometer spoor in eigen beheer. Hoewel het terrein

allemaal rekening mee moeten houden. Om binnen dat

groot is (grofweg 750 hectare, net zo groot als de stad

totaalplaatje die infrastructuur te verzorgen, is wel heel

Bussum), is dat een enorme hoeveelheid. Het sporenplan

leuk en bijzonder werk.”

van Tata Steel is volledig gericht op het logistieke bedrijfsproces. En dat bedrijfsproces is daardoor weer

Upgrade voor de waterzuivering

afhankelijk van het spoor. Vanwege de komst van onder

Door alle (duurzaamheids)aanpassingen op het

andere de ontstoffingsinstallatie en de nieuwe fabriek

terrein van Tata Steel zal niet alleen de infrastructuur

(de Direct Reduced Iron plant), moet het spoor worden

aangepast moeten worden, maar zijn ook wijzigingen

aangepast. Daarbij moet ook rekening gehouden

bij de waterzuiveringsinstallatie nodig. Omdat er straks

worden met de aanvoer van materialen die van buiten

meer stoffen zoals metalen, uitstoot en gassen worden

het terrein via het spoor worden aangevoerd.

gezuiverd in onder andere de ontstoffingsinstallatie, heeft ook de waterzuivering een upgrade nodig.

De waterzuiveringsinstallatie moet gefaseerd worden omgeschakeld.

Iv is verantwoordelijk voor het herbeoordelen van de basic engineering en de detailengineering van

“Na ProRail is Tata Steel één van de grootste

de werkzaamheden bij de zuiveringsinstallatie. De

spoorbeheerders van Nederland”, schetst Joey Kortlever,

nieuwe onderdelen zijn een PEFA-buffer (die stoffen

sectorhoofd van de afdeling Spoor bij Iv. Dat geeft

uit de pellet- en kooksfabriek verwerkt), BSV-reactor

direct aan hoe belangrijk dit is voor het staalbedrijf. Iv is

(Biologische Stikstof Verwijdering), twee nabezinktanks

gevraagd om het spoorwegennetwerk deels opnieuw in

en geurbehandeling. De bestaande zuivering wordt

te richten. Een enorme puzzel in een omgeving die niet

aangepast en verbeterd, onder andere met een

te vergelijken is met andere sporen in Nederland. “Voor

uitbreiding van de zandfilters.

een ingenieur is dit een heel interessante omgeving”,

26

TATA STEEL SPECIAL

In de BSV-reactor wordt, door denitrificatie, nitraat omgezet in stikstofgas, het enkelvoudige onderdeel van stikstof. Stikstofgas is niet schadelijk en wordt onder andere door mensen uitgeademd. Zo’n 80 procent van de lucht bevat stikstofgas (N2), niet te verwarren met stikstofdioxide (NO2).

Ronald Schuilenburg is projectmanager van dit intensieve en bijzondere project. “Zoals we vaker bij dit soort projecten meemaken, moet deze waterzuiveringsinstallatie gefaseerd worden omgeschakeld: dus zonder dat het ook maar een minuut uit bedrijf is. Het is cruciaal dat we daar in het ontwerp al rekening mee houden, zodat het ook echt kan.”

Net als bij veel andere werkzaamheden op het terrein van Tata Steel, heeft ook Ronald te maken met ontwerpen op de vierkante centimeter. “Als je vraagt of ik liever een heel groot, leeg veld heb waarop ik kan ontwerpen of dit, dan kies ik voor dit: het is heel uitdagend om te doen. Zeker omdat er vanuit Iv veel disciplines bij betrokken zijn, zoals collega’s met kennis van industrieel (afval)water, proces engineering, media (piping & apparatenbouw), mechanical, civiel (beton en staal) en E&I engineers. Die diversiteit is heel leuk.”

Naar verwachting zit de engineering van de vernieuwde waterzuiveringsinstallatie er begin volgend jaar op,

•

waarna de installatie eind 2024 gereed is en in 2025 in bedrijf wordt genomen.

De huidige waterzuiveringsinstallatie krijgt een flinke upgrade.

27

Tata Steel Nederland zit midden in een enorme transformatie. De grootste en belangrijkste

is zelfs gedecimeerd. In 2010 stootte het staalbedrijf nog

staalproducent van Nederland heeft het doel om in

bijna 30.000 kilogram lood uit. In 2019 werd nog 1300

2045 groen staal te maken op basis van waterstof, in een

kilogram uitgestoten.

schone omgeving. De plannen zijn groot en ambitieus.

Dat moet ook. Zoals het bedrijf uit IJmuiden zelf zegt:

Het zijn duidelijke dalingen, maar om de laatste en

“We moeten nu actie ondernemen, want de wereld kan

grootste stappen te kunnen zetten, is meer nodig.

niet wachten.”

Het terrein van Tata Steel verandert de komende jaren zichtbaar. De twee nog bestaande hoogovens,

Om de doelen van 2045 te behalen, is het noodzakelijk

Hoogoven 6 en Hoogoven 7, doen nu nog dienst, maar

dat er een route naar schoon, groen en circulair staal is.

ook dat is niet oneindig. Iv helpt Tata Steel bij het doel

Die ligt er in de vorm van het HeraCless-programma.

om groen staal te maken in een schone omgeving.

Daarnaast wil Tata Steel de overlast door stoffen, geuren,

Het mes snijdt dus aan twee kanten: zowel het

geluid en PAK’s (stoffen die ontstaan door onvolledige

productieproces van staal als de impact die het heeft op

verbranding) voor de omgeving drastisch terugdringen

de omgeving veranderen in positieve zin.

via het Roadmap Plus programma.

Twee verbeterprogramma’s Iv is al sinds de oprichting in 1949 actief bij Tata Steel,

HeraCless is gericht op het produceren van schoon,

toen nog de Koninklijke Hoogovens. Driekwart eeuw

groen en circulair staal, waarbij de komst van een

later staat Tata Steel Nederland voor de grootste

nieuwe DRI (Direct Reduce Iron) plant het voornaamste

uitdaging uit haar geschiedenis. Iv is er ook nu bij. Zowel

onderdeel is. De milieu-installatie bij de pelletfabriek

binnen de Roadmap Plus als het HeraCless-programma.

(PEFA) is één van de grootste stappen in dat andere programma: Roadmap Plus, gericht op het

Daling van uitstoot

terugdringen van de uitstoot van lood, zware metalen

Het is geen geheim dat het staalbedrijf, onderdeel

en schadelijke stoffen, om zo een positief effect op

van de wereldwijde Tata Steel Group, onder forse

de directe omgeving te realiseren. Alleen al door zijn

maatschappelijke druk staat om in rap tempo te

indrukwekkende omvang (circa 170 meter lang, 45

verduurzamen en de uitstoot van CO2 en andere

meter breed en 110 meter op het hoogste punt) is de

schadelijke stoffen zo snel mogelijk terug te dringen. Dat

milieu-installatie een letterlijk hoogtepunt. Halverwege

proces is nu al gaande. Door allerlei kleine en grotere

2023 is de ontstoffingsinstallatie, als onderdeel van de

maatregelen daalt de uitstoot al gestaag. Sinds 2019

nieuwe milieu-installatie, op het terrein van Tata Steel in

is de uitstoot van PAK bijvoorbeeld met 50 procent

delen aangekomen. Deze wordt naar verwachting nog

afgenomen. De hoeveelheid lood die wordt uitgestoten,

hetzelfde jaar in gebruik genomen. De milieu-installatie moet de uitstoot van zware metalen, lood en stof bij de

28

TATA STEEL SPECIAL

Van het topje van de ijsberg naar een totaaloplossing Dagelijks werken honderden medewerkers

Meer impact maken

van Tata Steel rechtstreeks aan de grootste

Het staalbedrijf zette drie pijlers op om de problematiek

verduurzamingsopgave van het staalbedrijf

aan te pakken: geur, geluid en stof. “Onze eerste

ooit. Projectmanager Vincent Waanders en

gedachte was: dit roepen we een halt toe”, vervolgt

programmamanager Tjeerd Meenks vertellen over die

Tjeerd. Er werd een bedrag van 100 miljoen euro

enorme opdracht, de samenwerking met partijen als

vrijgemaakt om emissies van geur, stof en geluid te

Iv en het vergrootglas waaronder Tata Steel ligt: ‘Het is

reduceren. Dat budget was snel op. In 2020 maakte Tata

fijn om uit te kunnen leggen dat je er echt mee bezig

Steel de balans op van de eerste maatregelen. Tjeerd:

bent’.

“We hoopten voldoende impact te hebben gemaakt, maar het was in feite slechts het topje van de ijsberg.

Voor het ontstaan van de Roadmap Plus, het uitgebreide

Toen zijn we direct begonnen met het vervolg.”

programma om overlast van stoffen, geuren en geluid voor de omgeving terug te dringen, moeten we terug naar 2018. In dat jaar kwam het kustplaatsje Wijk aan Zee in het nieuws door zogenaamde ‘grafietregens’. De

De DeNOx-installatie moet zorgen voor een reductie van circa 30% van de uitstoot van stikstof (NOx).

naam zegt het al: grafietdeeltjes daalden neer op de omgeving, met onderzoeken van onder andere het RIVM

Dat vervolg kreeg de voor Iv bekende naam Roadmap

tot gevolg.

Plus. De milieu-installatie bij de pelletfabriek is daar het grootste onderdeel van. Deze installatie bestaat uit twee

Voor Tata Steel was dat het moment om in actie te

delen: de ontstoffingsinstallatie en de DeNOx-installatie.

komen, vertelt Tjeerd Meenks. Hij is sinds dat jaar

Die eerste wordt momenteel geïnstalleerd en zal tegen

programmamanager van de Roadmap. “Er kwamen

het einde van dit jaar in gebruik worden genomen. De

veel klachten uit de omgeving op ons af. En hoewel we

DeNOx-installatie is het laatste ‘kunstje’ uit de Roadmap

voldeden (én voldoen) aan wet- en regelgeving, wordt

Plus. Deze moet zorgen voor een reductie van circa 30

er hinder ervaren. De grafietregens waren daar een

procent van de uitstoot van stikstof (NOx) van het gehele

symbool van.”

29

terrein. De ontstoffingsinstallatie draagt bij aan een

Dat er veel gebeurt, zichtbaar en onzichtbaar, is duidelijk.

reductie van de uitstoot van fijnstof (circa 35 procent),

Dat de druk van buitenaf en de roep om nóg sneller

zware metalen (55 procent) en lood (70 procent).

te werk te gaan er is, is net zo evident. Vincent: “Op

Tata Steel zegt er wel bij dat deze percentages nog

verjaardagen gaat het er natuurlijk vaak over. Het is dan

gevalideerd zullen worden door externe metingen.

heel fijn om te kunnen uitleggen dat je er echt mee bezig bent. Engineers zitten heel dicht op het project

Een goede buur

en zien het met eigen ogen, maar als je er verder vanaf

Vanzelfsprekend zijn de reducties van de uitstoot

staat, komt het minder goed binnen. Daarom is het

een cruciale voorwaarde voor het rondkrijgen van de

belangrijk dat we de boodschap dat we met man en

business case. Want niet rendabel zijn, betekent sluiten.

macht bezig zijn om te vergroenen, schoner te worden

Dat scenario geldt ook wanneer niet verduurzaamd

en te verduurzamen, blijven herhalen. Op de lange

wordt en de uitstoot van gassen, geuren en stoffen niet

termijn zal dat werken. Op de korte termijn zullen we het

dalen. In die zin is het zijn van ‘een goede buur’ ook een

onbegrip en de frustratie moeten accepteren.”

vereiste in zo’n traject, stelt Tjeerd. “Dat is een standaard, hoewel dat moeilijk te vertalen is naar harde eisen en

Risico’s begrijpen

getallen. Maar wat we ermee bedoelen is: wat kan er

Stug doorgaan, dus. Dat is een uitdaging, want terwijl

over 5 of 10 jaar verplicht zijn, maar kunnen we nu al wel

het terrein zienderogen veranderingen ondergaat,

oppakken om de omgeving te helpen?”

moeten de processen door kunnen draaien. “De complexiteit van deze opgave zit in alle dimensies”,

Het totale project heeft een brownfield-karakter.

vervolgt Vincent. Het totale project heeft een brownfield-karakter. Dat wil zeggen: nabij operationele activiteiten waarbinnen Tata Steel alle veranderingen

Vincent Waanders is vanuit het ingenieursbureau van

door moet voeren. “Je kunt dus niet vrij klussen. Dat

Tata Steel (PTC) projectmanager van de Roadmap

heeft directe invloed op hoe je de engineering aanpakt

Plus. Het door Tjeerd geschetste pad wordt door hem

en voltooit. Dan is het heel fijn dat we samenwerken met

verder uitgestippeld. Daarbij is gekozen voor de weg

ingenieurspartijen zoals Iv, die snappen waar de risico’s

met een zo snel mogelijke impact op de omgeving.

zitten en hoe we dit samen tot een goed einde kunnen

“Het ontwerpproces en de levertijden voor de DeNOx-

brengen.”

installatie nemen veel tijd in beslag, daarom is deze in

30

2025 pas gereed. We hebben ervoor gekozen om de

Iv werkt al jaren op het terrein van Tata Steel. Die kennis

ontstoffingsinstallatie alvast te installeren om nu al effect

is noodzakelijk, meent Vincent. “Dat we al jarenlang

te zien.”

samenwerken, heeft invloed. We hebben een duurzame

TATA STEEL SPECIAL

relatie met Iv, waardoor ze aan een half woord genoeg

Hoogtepunt

hebben. Het is heel fijn als je met externe partijen

De ontstoffingsinstallatie wordt nog dit jaar in gebruik

werkt die het terrein op hun duimpje kennen, hier hun

genomen. Een mijlpaal voor Tata Steel en een zichtbare

eigen netwerken hebben en weten bij wie ze moeten

verandering op het terrein. Vincent: “De grootste

zijn. Dat scheelt ons gigantisch veel werk, voorkomt

voldoening komt met Kerst, als de installatie in werking

misverstanden en er zit een zelfcorrigerend vermogen

treedt. Dit is absoluut een hoogtepunt in de bijna 25

in. Gechargeerd zou je kunnen zeggen: al zouden wij

jaar dat ik in dienst ben.” Niet alleen voor de omgeving,

de verkeerde vraag aan Iv stellen, dan komen ze door

ook voor medewerkers van het staalbedrijf doet dit veel,

expertise en ervaring alsnog met de goede antwoorden.”

merkt de projectmanager. “Iedereen wil hier een succes van maken. Dit soort mijlpalen zijn echt gratis brandstof voor de teamspirit en loyaliteit. Je voelt dat dit bijdraagt aan de uiteindelijke oplossing.”

De impactie op de continuïteit van Tata Steel is gigantisch.

Het Roadmap Plus-programma nadert hiermee voltooiing, maar het werk is nog lang niet klaar. Ook de Van topje naar de ijsberg naar totaaloplossing

komende jaren zal Tata Steel veel investeren in de weg

‘Het is geen optie om het maar half te doen’

naar groen staal met het HeraCless-programma, dat

inmiddels ook loopt. Ook daar speelt Iv een grote rol in, Dagelijks werken honderden Tata Steel-medewerkers rechtstreeks aan de met hetVincent gereed maken van het terrein en het treffen van grootste verduurzamingsopgave van het staalbedrijf ooit. Projectmanager om uiteindelijk een Direct Reduced Waanders en programmamanager Tjeerd Meenks vertellen over dievoorbereidingen enorme plant teTata plaatsen, waarmee groen staal wordt opdracht, de samenwerking met partijen als Iv en het vergrootglas Iron waaronder gemaakt.

Steel ligt: ‘Het is fijn om uit te kunnen leggen dat je er echt mee bezig bent’.

Voor het ontstaan van de Roadmap Plus, het uitgebreide programma om overlast Het zijn we trajecten van de lange adem. “Maar stoppen is van stoffen, geuren en geluid voor de omgeving terug te dringen, moeten nooit een optie”, vinden beiden. “Het gaat ons lukken.

De impact op de continuïteit van Tata Steel is gigantisch.

Niet alleen voor onze banen, maar voor de hele keten. Mensen leren hier een vak, de economie wordt gestimuleerd. Het behoud van kennis, opleiding en

•

vakmanschap is ontzettend belangrijk. Dit is veel meer dan het maken van plakken staal.”

De toekomstige Direct Reduced Iron plant

31

WAT MAAKT IV EIGENLIJK ZO BIJZONDER? Laagdrempelige, open cultuur

Nuchter

Iv voelt als een echt familiebedrijf: je kunt altijd even bij collega’s langslopen om te sparren. Je krijgt veel vrijheid en ruimte voor ondernemerschap.

We gaan niet zomaar mee in trends, maar kijken altijd kritisch naar de inhoud. We innoveren omdat we écht iets willen bijdragen aan de wereld van morgen.

Unieke vraagstukken

Work hard, play hard

Bij Iv werken we aan projecten die ons uitdagen de grenzen op te zoeken van wat technisch mogelijk is.

Bij Iv houden we wel van een feestje. Zo is het bijvoorbeeld een traditie dat we naar het EK- en WK-voetbal gaan. Altijd een groot feest!

Diversiteit Van infra tot onderzeeboot: wij zijn het meest diverse ingenieursbureau van Nederland.

32

Een greep uit onze vacatures: ► Junior process engineer ► Senior piping designer ► Lead engineer instrumentatie ► Mechanical engineer ► Projectleider waterveiligheid

Op zoek naar een (afstudeer)stage? ► Bouwkunde ► Constructeur beton ► Elektrotechniek ► Process engineering

Bekijk alle vacatures op

werkenbijiv.nl

33

34

Omgaan met klimaatonzekerheden Het veranderende klimaat stelt ons wereldwijd

dalende trend vertoonde en dat de hoeveelheid

voor grote uitdagingen. Onder andere in het

sneeuw en ijs die de aarde bedekte met maar liefst

realiseren van een veilige, comfortabele en

12% was toegenomen in de periode 1967-1972. De

toekomstbestendige leefomgeving. Want hoe

Washington Post kopte op 9 juli 1971 zelfs ‘New Ice Age

richten we onze leefomgeving zo klimaatbestendig

Coming’ boven een artikel van dr. S. Ichtiaque Rasool,

en waterrobuust mogelijk in? En hoe houden we

de meervoudig bekroonde Chief Scientist for Global

bestaande infrastructuur zo lang mogelijk veilig en

Change bij de NASA. In dit artikel voorspelde hij dat de

verantwoord in stand? Dat antwoord is niet eenduidig.

toenemende uitstoot van fossiele brandstoffen tot een

Toekomstbestendig en duurzaam ontwerpen vraagt

substantiële daling van de gemiddelde wereldwijde

om maatwerk. In dit artikel leggen we uit hoe Iv met

temperatuur zou leiden. De modellen van het KNMI

klimaatverandering en -onzekerheden omgaat en

laten nu het tegenovergestelde zien: hittegolven met

hoe we ervoor zorgen dat onze infrastructuur – in

temperaturen boven de 40 graden zullen richting het

de breedste zin van het woord – op de toekomst is

einde van deze eeuw bijna jaarlijks voorkomen.

voorbereid.

Onzekere toekomst “Voorspellen is moeilijk, vooral waar het de toekomst betreft” is een bekende quote van de beroemde natuurkundige

Bij adaptief ontwerpen, bereiden we de constructie voor op aanpassingen aan veranderende (klimatologische) omstandigheden in de toekomst.

Niels Bohr uit de vorige eeuw. Een uitdaging voor civiel ingenieurs; we ontwerpen immers infrastructuur die

Omgaan met onzekerheden

tientallen tot honderd(en) jaren veilig en betrouwbaar

Gelukkig leren we steeds beter omgaan met (klimaat)

mee moet gaan. Infrastructuur waar vaak grote

onzekerheden. Allereerst kijkt het Intergovernmental

maatschappelijke investeringen mee gemoeid zijn

Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde

en waarbij verkeerde beslissingen kunnen leiden tot

Naties genuanceerder naar de toekomst. Aan de hand

kapitaalvernietiging.

van verschillende Shared Socioeconomic Pathways (SSPs) en rekening houdend met het dynamische en

Om bovenstaande uitdaging te illustreren het volgende:

bijzonder complexe klimaatsysteem en de onzekerheid,

in de jaren ’70 constateerde men dat de gemiddelde

komen zij in hun meest recente Assessment Report 6

wereldwijde temperatuur al 30 jaar een structureel

(AR6) tot een breed scala aan mogelijke gevolgen in 35

termen van wereldwijde CO2-emissies, temperatuur,

Daarnaast maken we gebruik van het dynamische

zeespiegelstijging et cetera. De tweede verandering:

karakter van klimaatverandering door adaptief te

civiel ingenieurs kunnen inmiddels als de beste

ontwerpen en daarmee ‘tijd te kopen’. Bij adaptief

handen en voeten geven aan de vele onzekerheden.

ontwerpen, bereiden we de constructie voor op

Het omgaan met onzekerheden is namelijk de

aanpassingen aan veranderende (klimatologische)

essentie van (probabilistisch) ontwerpen. Hierbij

omstandigheden in de toekomst, waarmee we

kiezen we niet één toekomst, maar komen we tot

voorkomen dat we op dit moment de ‘verkeerde’

een optimale ontwerpoplossing, waarbij we op een

beslissingen nemen en daarmee onnodig hoge

afgewogen en rationele manier rekening houden

(levensduur)kosten maken en/of onnodig veel

met een breed scala aan mogelijke toekomstige

schadelijke stoffen uitstoten.

belastingen en hun waarschijnlijkheden in relatie tot de sterkte van de constructies en systemen. De ontwikkeling van deze ontwerpmethode heeft in de civiele techniek in Nederland sinds het ontwerp van de

Het is de bedoeling dat grondstoffen, onderdelen en producten zo lang mogelijk hun waarde behouden.

Oosterscheldekering in de jaren ’70 een grote vlucht genomen.

Klimaatakkoord en Nationale Adaptatiestrategie Het in 2016 door de Europese Commissie ondertekende

Probabilistisch ontwerpen

Klimaatakkoord van Parijs heeft zich in 2019 vertaald in

Bij probabilistisch ontwerpen wordt expliciet

het Nederlandse Klimaatakkoord. Een overeenkomst

rekening gehouden met risico’s en onzekerheden

tussen overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke

door voor alle constructieonderdelen de mogelijke

organisaties met als doel de broeikasgassen in

variatie in materiaalsterkte in kaart te brengen,

Nederland in 2030 met 49 procent terug te dringen

inclusief de waarschijnlijkheid van elk van deze

vergeleken met 1990. Hoewel de ontwikkelingen op

sterktes. Deze worden geconfronteerd met alle

het gebied van verduurzaming zich steeds sneller

mogelijke toekomstige belastingen als gevolg

opvolgen, is het maar de vraag of dit gehaald wordt.

van (veranderend) gebruik, klimaatverandering en

Daar komt bij dat klimaatverandering hoe dan ook

eventuele gebeurtenissen als brand, bliksem, storm,

plaatsvindt en dat we de gevolgen hiervan vandaag

overstroming, langdurige droogte et cetera - inclusief

de dag al ervaren. Nederland heeft, op aandringen

de kansdichtheid daartoe. Door vervolgens de

van de Europese Commissie, in 2016 haar nationale

constructie zodanig te ontwerpen dat de kans op

klimaatadaptatiestrategie (NAS) opgesteld, die eind 2017

overschrijding van de sterkte gedurende de beoogde

door de Tweede Kamer is vastgesteld.

levensduur (nog net) kleiner is dan de wettelijk toegestane kans op bezwijken, creëren we een optimale constructie die tegen minimale kosten met voldoende betrouwbaarheid haar functies vervult.

36

Onze visie op duurzaamheid en adaptatie

en reductie van grondstoffen. Daarbij kijken we ook naar

Het reduceren van de uitstoot van broeikasgassen

de herkomst van grondstoffen, zodat we zo circulair

en de hierboven beschreven probabilistische en

mogelijk ontwerpen.

adaptieve aanpak vormen samen de basis voor de duurzaamheidsvisie van Iv. We richten duurzaam

In onze duurzaamheidsvisie ligt de focus op de

(diagnostisch) assetmanagement en klimaatbestendig

technische rechterkant van het vlindermodel, waarin

ontwerpen in volgens het ‘vlindermodel’ van de

trapsgewijs onze infrastructuur wordt geïllustreerd

Ellen MacArthur Foundation. Dit model beschrijft

door de volgende cirkels: Gebruik → Onderhoud →

de continue stroom in een circulaire economie van

Hergebruik en herdistributie → Herstel en component

biologische (groene kant) en technische (blauwe kant)

hergebruik → Recycling → Afval. In onze ontwerp- en

materialen binnen ‘waardecirkels’. Het is de bedoeling

assetmanagementaanpak streven we naar de optimale

dat grondstoffen, onderdelen en producten zo lang

oplossing binnen de volgende set aan randvoorwaarden:

mogelijk hun waarde behouden. In ons werk zijn

► Houd de cirkel zo lang mogelijk zo klein mogelijk.

we daar dagelijks mee bezig: kunstwerken zo lang

► Geef invulling aan de doelstellingen van het

Klimaatakkoord.

mogelijk veilig in stand houden om materiaalgebruik te besparen. Nieuwe constructies ontwerpen we zo slim en

► Minimaliseer de (maatschappelijke) levensduurkosten.

duurzaam mogelijk, met de focus op klimaatadaptatie

RENEWABLES

FINITE MATERIALS

RENEWABLES FLOW MANAGEMENT

STOCK MANAGEMENT

FARMING/COLLECTION PARTS MANUFACTURER

BIOCHEMICAL FEEDSTOCK REGENERATION

PRODUCT MANUFACTURER

BIOSPHERE

SERVICE PROVIDER

REFURBISH/ REMANUFACTURE

SHARE

REUSE/REDISTRIBUTE BIOGAS

MAINTAIN/PROLONG

CASCADES

ANAEROBIC DIGESTION

CONSUMER

USER

COLLECTION

COLLECTION

EXTRACTION OF BIOCHEMICAL FEEDSTOCK

MINIMISE SYSTEMATIC LEAKAGE AND NEGATIVE EXTERNALITIES

Het vlindermodel: visualisatie van de circulaire economie. Bron: Ellen MacArthur Foundation, 2011

37

Duurzaam (diagnostisch) assetmanagement

Op basis van het Actueel Hoogtebestand Nederland,

Dit betekent dat we voor bestaande infrastructuur

de Klimaateffectatlas en eigen metingen, brengen

in eerste instantie inzetten op het verlengen

we alle kwetsbaarheden in kaart als het gaat om

van het gebruik, idealiter zonder substantiële

hittebestendigheid, neerslag en droogte.

levensduurverlengende aanpassingen. Dit doen we door het meten en monitoren, inspecteren, beproeven,

Ten aanzien van hittebestendigheid zetten we

analyseren en/of berekenen van de constructie of

de 3D-scanauto in om geautomatiseerd het

installatie. Een typisch voorbeeld hiervan is het door Iv

bomenbestand in kaart te brengen, inclusief aantallen,

ontwikkelde proefbelasten van bruggen. Hierbij brengen

hoogte, kroonvolume, stamomvang, CO2-opname

we gecontroleerd en stapsgewijs belasting aan en door

en bijvoorbeeld wateropslag. Zoals ook de scenario’s

het uiterst nauwkeurig monitoren en analyseren van het

van het KNMI laten zien, bereiden we ons voor op

(faal)gedrag van de brug bepalen we de daadwerkelijke

hevigere buien en langere periodes van droogte. De

capaciteit. Onze ervaring leert dat bruggen vaak sterker

watervoorziening komt daarmee verder onder druk te

zijn dan op basis van een gangbare, theoretische

staan. Onze bestaande infrastructuur, zoals riolering,

toets kan worden aangetoond en op basis waarvan

wateropslag en -beheer, zijn daar nog niet overal

bruggen vaak worden vervangen. Hiermee houden

voldoende op ingericht. Onze watersystemen moeten

we de cirkel zo klein mogelijk, minimaliseren we CO2-,

toekomstbestendig zijn, zodat regenwater goed wordt

fijnstof- en stikstofemissies en voorkomen we overlast

afgevoerd en opgeslagen, zodat we in periodes van

voor gebruikers tegen minimale kosten. We noemen dit

schaarste en overschot zo efficiënt mogelijk met onze

diagnostisch assetmanagement.

watervoorziening omgaan.

We onderzoeken slimme mogelijkheden voor adaptatie en reductie van de uitstoot van broeikasgassen.

Klimaatbestendig ontwerpen Bij het ontwerp van nieuwe en bestaande infrastructuur en gebiedsinrichtingen, werken we zoveel mogelijk probabilistisch: vanuit verschillende toekomstscenario’s.

38

In dit kader voert Iv bijvoorbeeld ook voor overheden

We onderzoeken slimme mogelijkheden voor adaptatie

de zogenaamde ‘stresstest’ uit, waarmee we de

en reductie van de uitstoot van broeikasgassen.

kwetsbaarheden met betrekking tot klimaatthema’s

In het kader van dat laatste streven we naar het zo

van een gebied in kaart brengen. Dit doen we met

integraal mogelijk hergebruiken van de constructie

state-of-the-art software, waarmee we onder meer

of installatie, eventueel in aangepaste vorm. Denk

afvoersystemen voor hemel- en oppervlaktewater of

hierbij aan het ‘doorschuiven’ van een brug naar een

grondmodellering hydraulisch kunnen berekenen.

andere locatie of het hergebruiken van brugliggers.

De laatste circulaire terugvaloptie is het recyclen

de realisatie en het gebruik van de constructie en

van de materialen, waarbij we onder andere het

minimaliseren we het benodigde onderhoud. Ook

beton, hout en staal terugbrengen naar bruikbare

ontwerpen we dijken met gebiedseigen grond om het

grondstoffen voor nieuwe toepassingen. In deze

aantal transportbewegingen te reduceren. Met deze

situaties zal vaak een vervangende oplossing moeten

duurzaamheidsvisie geven we als Iv op een rationele

worden gevonden voor de geheel of gedeeltelijk

en verantwoorde manier optimaal invulling aan het

ontmantelde constructie of installatie. Bij nieuwbouw

Klimaatakkoord en de Nationale adaptatiestrategie in de

en vervanging hanteren we dezelfde randvoorwaarden

civiele infrastructuur. Niet door de toekomst met precisie

als in het assetmanagement. Waar mogelijk kiezen

te voorspellen, maar door optimaal om te gaan met de

we voor herbruikbare materialen of onderdelen,

(toekomst)onzekerheden. We zijn immers liever goed

streven we naar een minimale CO2-voetafdruk tijdens

onzeker dan zeker fout.

Dynamische 3D-scan (puntenwolk) en analyse bomenbestand met scanauto.

•

39

Op het terrein van Heros Sluiskil komen verschillende afvalstromen binnen.

40

Een collectieve aanpak kan de waterketen gezonder maken De kwaliteit van water, in de breedste zin van het

door de mens zijn gemaakt en oorspronkelijk niet in

woord, staat onder druk. Dat betekent dat de natuur

de natuur voorkomen. PFAS-stoffen hebben handige

door ongewenste indringers zoals PFAS, stikstof,

eigenschappen. Ze stoten bijvoorbeeld vuil, vet en water

micro-organismen en medicijnresten uit balans is en

af en komen voor in kleding, textiel, anti-aanbaklagen

niet altijd zelfstandig kan herstellen. Maar er is goed

van pannen en voedselverpakkingsmaterialen.

nieuws: de watersector is er in groeiende mate van doordrongen dat de waterketen een handje geholpen

Niet afbreekbaar

moet worden. Hoe krijgen we dat voor elkaar?

Het grote nadeel van PFAS is dat wanneer het in de natuur terechtkomt, en dus ook in water, het moeilijk te

Wat is de waterketen nu eigenlijk?

verwijderen is. De natuur is niet in staat het af te breken

Met de waterketen wordt de keten voor menselijk

en de aanwezigheid ervan heeft negatieve gevolgen

gebruik bedoeld. De waterketen (kringloop) bestaat

voor het milieu en de gezondheid.

uit waterproductie (door drinkwaterbedrijven en individuele waterwinning), waterverbruik (huishoudens, bedrijven en instellingen), waterinzameling en -transport

We zijn samen verantwoordelijk voor de kwaliteit van de waterketen.

(gemeenten en waterschappen) en het zuiveren (waterschappen) van (riool)water. Kortom: productie,

Maar de aanwezigheid van PFAS in het water is niet de

verbruik, inzameling/transport en rioolwaterzuivering.

enige uitdaging waar waterschappen, de industrie en drinkwaterbedrijven voor staan. Ook stikstof is in water te

De keten wordt verstoord op het moment dat er

vinden. Gewassen zijn in staat om stikstof op te nemen

in één of meer van die processen iets misgaat. Het

dat bijvoorbeeld uit mest afkomstig is. Maar als er te

‘verstoren’ van die keten vindt al plaats op het moment

veel stikstof is, spoelt het alsnog, in de vorm van nitraat,

dat ongewenste stoffen, zoals PFAS, te veel op één of

rechtstreeks de waterketen in. Dit nitraat veroorzaakt

meer plekken binnen de keten aanwezig zijn. Dan moet

vermesting, met als gevolg algengroei, vertroebeling van

er worden ingegrepen. In het geval van PFAS is dat

het water en het verdwijnen van grotere waterplanten.

uitdagend. PFAS staat voor ‘poly- en perfluoralkylstoffen’;

Daardoor verdwijnen ook vissen die helder water willen

een verzamelnaam voor meer dan 6.000 stoffen die

en grotere planten als schuilplaats gebruiken.

41

Is het mogelijk om te voorkomen dat deze stoffen de

Stikstofverwijdering

waterketen in komen? Nee, is het stellige antwoord

Ook bij ATM in Moerdijk is Iv actief. ATM verwerkt

van Paul Kloet, adjunct-directeur van Iv-Water: “Dat is

gevaarlijk afval en produceert daar circulaire

misschien geen vrolijk bericht, maar het is onhaalbaar.

grondstoffen van. Daar zijn niet alleen PFAS, maar ook

Stoffen als PFAS zijn zover binnengedrongen in de natuur,

een te hoge concentratie stikstof het probleem. Door

dat je het er niet meer volledig uit krijgt. Dat gaat verder

middel van voorzuivering wil men stikstof tot een

dan wat je ziet drijven aan de oppervlakte of wat in

niveau terugbrengen waarbij de biologie niet wordt

onderstromen in oceanen en rivieren zit. PFAS zijn veel

verstoord en het water nu en in de toekomst naar een

kleiner dan dat en niet door de natuur afbreekbaar.”

waterzuiveringsinstallatie kan.

Efficiënter aanpakken van deelstromen Toch is de industrie hard bezig om PFAS uit hun (afval) waterstromen te zuiveren. Iv is actief bij de Zeeuwse afvalverwerker HEROS. Heros is een bedrijf dat een waardevolle bijdrage levert aan het opnieuw nuttig inzetten van afvalstromen. Deze afvalstromen kunnen in meer of mindere mate een gering aandeel PFAS bevatten en hiervoor is onderzoek naar PFAS-zuivering gedaan.

Nu gaat het nog een stap verder. Paul: “Afval komt bij HEROS via veel verschillende deelstromen binnen. Als we weten in welke deelstroom de concentraties PFAS vooral aanwezig zijn, kunnen we ons richten op die specifieke deelstroom.” Voor bedrijven is dat positief: de technische mogelijkheden zijn er, maar kostbaar is zo’n behandelingstechniek wel. Hoe preciezer HEROS en andere bedrijven te werk kunnen gaan, hoe efficiënter.

Het gevoel van urgentie groeit, dat is goed.

Momenteel wordt er een pilotopstelling gebouwd bij de afvalverwerker. Aan Iv de taak om de juiste behandelingstechniek toe te passen. “En vervolgens monitoren we hoe het zich ontwikkelt. Daar kunnen we weer veel van leren.”

42

Werk aan de kade bij Heros Sluiskil.

Het zijn voorbeelden van industriële partijen die actief

Drinkwaterbedrijven zijn daarnaast afhankelijk van

en doortastend op zoek gaan naar zuiveringstechnieken

de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater dat zij

en -toepassingen om de waterketen niet zwaarder

gebruiken voor de bereiding van drinkwater. Ook staat

te belasten dan nu het geval is. Daarnaast zijn er veel

de beschikbaarheid van voldoende zoet water onder

voorbeelden waar industriële partijen samenwerken om

druk.

gezamenlijk de uitdagingen aan te gaan. Bijvoorbeeld bij het bundelen van afvalwaterstromen zodat deze beter

Partner van het platform Industrielinqs

en meer efficiënt te behandelen zijn of bij het direct

Iv-Water heeft er een aantal jaar geleden voor

inzetten van gezuiverd effluent als proceswater.

gekozen om partner te worden van Industrielinqs: een (kennis)platform dat zich inzet voor het verbinden

Niets doen is zo’n beetje het slechtste idee.

van belanghebbende partijen in de industrie. Zij organiseren onder andere het event Watervisie, onder leiding van Wim Raaijen (medeauteur van het boek

Ook waterschappen en waterbedrijven investeren veel

‘Proactieve Coalities’). Binnen dit platform zoeken

in zuiveringsmethodes en behandelingstechnieken. Een

bedrijven elkaar op, delen kennis en ook kansen voor

goed teken, vindt Paul. “Het gevoel van urgentie groeit,

samenwerking. Door het vormen van een coalitie kan

dat is goed. We raken er steeds meer van doordrongen

worden ingezet op gezamenlijke doelen, ambities en

dat we allemaal een taak hebben en dat we die niet

verantwoordelijkheden.

bij één iemand kunnen neerleggen. We zijn samen verantwoordelijk voor de kwaliteit van de waterketen en

Paul: “Daar ben ik ook voorstander van. Als we door

het niet verstoren van de natuur.”

middel van samenwerking meer grote waterthema’s kunnen aanpakken, zou dat heel mooi zijn. We lopen af

De rol van waterschappen en drinkwaterbedrijven

en toe tegen de randen aan van wat we kunnen en wat

Veelal wordt industrieel afvalwater verder

de natuur aankan. De natuur kan niet harder werken.

nabehandeld op communale waterzuiveringen van de

Wij kunnen onszelf wel beter organiseren binnen de

waterschappen. Deze behandeling is zeer belangrijk als

watersector. En van daaruit problemen aanpakken. Want

laatste schakel naar lozing op het oppervlaktewater en

niets doen is zo’n beetje het slechtste idee.”

om te voorkomen dat schadelijke stoffen in het milieu

•

terechtkomen. Effluent polishing is hierbij ook een belangrijk thema.

43

De Heave Chief 1100 van Seaqualize.

44

Baanbrekende hijstechniek versnelt energietransitie De energietransitie is wereldwijd in volle gang. Het

Uniek in zijn soort

versnellen van processen om die transitie in een nog

Maar waarom is dit project en deze toepassing zo

hoger tempo te laten plaatsvinden, is ingewikkeld.

bijzonder? Allereerst: er is momenteel nog geen

Toch is dit nodig, want middelen, materialen en

andere hijstool die op deze manier zulke grote

mankracht zijn schaars en worden vaak al volop

windmolenonderdelen (of andere objecten) van drijvend

benut. Iv heeft het Nederlandse bedrijf Seaqualize

naar drijvend of van drijvend naar vaste objecten veilig

ondersteund bij het uitwerken van het ontwerp

en efficiënt kan hijsen. De komende decennia zullen

voor de Heave Chief 1100: een nieuwe hijstool die

er duizenden windmolens (of andere energiehubs) op

windmolenonderdelen van 1100 ton veilig, snel

zee worden geïnstalleerd. Waar normaliter maar in een

en eenvoudig van een drijvend schip kan hijsen

beperkt deel van het jaar – de zomermaanden – in hoog

én installeren. Hierdoor kan het werk op offshore

tempo offshore gebouwd kan worden, is de inschatting

windparken bij hogere windsnelheden en golven

van Seaqualize dat het werk in gemiddeld tachtig

gewoon doorgaan, wat met conventionele systemen

procent van het hele jaar door kan gaan, aangezien deze

niet lukt.

tool ook bij slechter weer met veel golfslag zijn werk kan blijven doen. De versnelling van de energietransitie

De Heave Chief 1100 (HC1100) van Seaqualize is wat dat

wordt daardoor dus in letterlijke zin gerealiseerd. Daarbij

betreft een doorbraak. Met de compacte hijstool kunnen

is de HC1100 volledig draadloos en hoeft de accu pas

objecten tot 1100 ton van boord worden gehaald en

na ongeveer 12 uur te worden opgeladen, waarmee ook

geïnstalleerd of juist rustig geplaatst worden op vaste

tijd wordt bespaard en uitstoot beperkt ten opzichte van

of bewegende objecten terwijl het kraanschip zelf op

huidige diesel aangedreven offshore machines.

en neer deint. De HC1100 is momenteel bezig aan zijn eerste klus op een offshore windmolenpark voor de kust van de Amerikaanse staat Massachusetts. De zogenaamde heave compensator komt in een haak van

De heave compensator compenseert bewegingen van schepen op zee door deining.

een bestaande offshore kraan te hangen op het schip dat de windmolenonderdelen aanvoert.

45

De werking

er schade ontstaat of dat er onderhoud moet worden

De HC1100 kan een belasting van 1100 ton, gelijk aan

gepleegd. Zomaar terugkeren naar land gaat namelijk

ongeveer twintig vrachtwagens met aanhanger en

niet. “Deze tool werkt in veel verschillende configuraties.

maximale belasting, stil laten hangen ten opzichte van

Er zitten heel veel werktuigbouwkundige onderdelen en

een bewegend schip. Daarmee kunnen de grootste

draaipunten in, die we in een relatief kleine omgeving

onderdelen voor windmolenparken van een schip

hebben uitgewerkt. In combinatie met de hoge eisen,

worden getild en geïnstalleerd. De heave compensator

was dit wel echt een mooi project voor ons”, vindt

is uitvoerig getest en in staat om bewegingen van

Xander. Het project werd zodanig positief ontvangen

schepen op zee door deining te compenseren, waardoor

door Seaqualize dat Iv ook de upgrade mocht verzorgen

installatie veiliger, sneller en makkelijker gaat. Enerzijds

van de HC600 naar 750 ton: de HC750.

is er door de werking relatief weinig kracht nodig.

Anderzijds gaat dit proces gecontroleerd, zonder grote

Snelkookpan

stootbelasting en zonder dat de last meerdere keren

De Heave Chief 1100, die elf meter hoog is, is vooraf

op het schip landt. De HC1100 beschikt namelijk over

uitgebreid getoetst en getest. Het ontwerp werd

een ‘actieve volgmodus’, waardoor het elke beweging

door middel van het simuleren van de verschillende

van een deinend schip kan kopiëren tot een golfhoogte

belastingcombinaties getoetst, waarbij het

van 3,5 meter. Dat wil zeggen: door het kopiëren van de

spanningsverloop in de verschillende onderdelen

deining, maakt de HC1100 precies dezelfde bewegingen

is geanalyseerd. Vervolgens werd, na het definitieve

en wordt voorkomen dat een object tegen het schip

ontwerp, de hijstool gebouwd. Ook in die fase bleef Iv

botst.

nauw betrokken. Het tempo en de korte lijnen tussen de opdrachtgever, de bouwer en het ontwerpteam vanuit

In relatief korte tijd is de HC1100 gebouwd en succesvol getest.

46

Iv, zorgden voor een snelkookpan-effect: in relatief korte tijd is de HC1100 gebouwd en succesvol getest.

Hoge eisen op zee

Impact maken

Iv werd door Seaqualize meteen vanaf het eerste

De HC1100 draagt eraan bij dat de energietransitie een

ontwerp betrokken bij de ontwikkeling van het

stapje sneller kan gaan. Seaqualize heeft zelf het concept

mechanische gedeelte van de HC1100. Xander

van deze hijstool bedacht, inclusief de techniek erachter.

Verseveldt, projectmanager mechanical bij Iv: “Wij

Voor de mechanische engineering is Iv inmiddels een

hebben het conceptontwerp uitgewerkt tot het

vaste partner. Gjalt Lindeboom, algemeen directeur

definitieve ontwerp voor het structural en mechanical-

van Seaqualize zegt daarover: “Met name de kennis,

gedeelte.” De toepassing en de hoge eisen maken van

die nodig is voor het ontwerpen van bewegende,

dit project een flinke uitdaging. De HC1100 gaat zijn

zeer nauwkeurige en zware offshore tooling, is bij Iv

werk op zee doen en dus is het zeer ongewenst dat

aanwezig en beschikbaar. Ze zijn to-the-point, realistisch

en efficiënt in de communicatie en hebben alle

Niet-alledaags

expertise van structural design in huis. We beschouwen

Xander: “Er heerst wel een bepaalde trots dat we hieraan

Iv als een zeer sterke partner in de ontwikkeling van

hebben mogen meewerken”, vertelt hij. “Het proces

onze producten.”

was heel interessant en hij is écht goed gebouwd. Het is mooi dat we opnieuw gaan samenwerken.” Ook Jaco

Het ontwerp van de HC2000 is geen gevalletje ‘copy paste’.

van der Schans, managing director bij Iv-Consult, deelt zijn mening: “De schat aan kennis en baanbrekende ideeën van Seaqualize hebben een onuitwisbare indruk

Het werk voor Seaqualize zit er overigens nog niet op. In

op me gemaakt. We zijn trots op het aanpakken van niet-

navolging van de HC750 en de HC1100 zijn er al plannen

alledaagse projecten zoals deze. Ons team is getraind

voor de ontwikkeling van de HC2000. De naam zegt het

om met zulke uitdagingen om te gaan. We hebben een

al: deze grote broer van zijn twee voorgangers kan straks

fantastische tijd gehad en kijken uit naar een volgende

naar verwachting objecten en onderdelen van liefst 2

samenwerking.”

miljoen kilo installeren. Het ontwerpproces daarvan is

•

overigens geen gevalletje van ‘copy paste’. Vanwege de grotere hijscapaciteit vraagt dat in het ontwerp de nodige aanpassingen.

47

Ingenieurs met passie voor techniek Iv is een wereldwijd opererend multidisciplinair ingenieursbureau. Al sinds 1949 bedenkt Iv technische oplossingen voor vraagstukken van iedere omvang en complexiteit. Dit doen wij binnen de sectoren Bouw & Installaties, Industrie, Infra & Verkeer, Handling, Maritiem, Offshore & Energie en Water. Geen uitdaging is ons te moeilijk. We hebben échte passie voor het vak. Met onze kennis van techniek bereiken we het uiterste voor onze klant.