37 ΟΧΥΡΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΒΟΙΩΤΙΑΣ
Τα αρχιτεκτονικά σχέδια (κατόψεις, όψεις, τομές) και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία για τους πύργους: 6, 7, 9, 11, 12, 13, 15, 18, 21, 22, 28, 29, 31, 32, 33, 36 & 37 ανήκουν στον κο Φίλιππο Σταθουλόπουλο, Αρχιτέκτονα Μηχανικό, τον οποίο και ευχαριστούμε για την ευγενική παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης και αναπαραγωγής τους.
Ιωάννης Κ. Ηλίας Σοφία Κ. Μπαδήλα
Πέτρος Σ. Σαμούχος
37 οχυρώσεις της Βοιωτίας αρχαίες, μεσαιωνικές, νεότερες
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λεβαδείας
« 37 οχυρώσεις της Βοιωτίας» © Ιωάννης Κ. Ηλίας, Σοφία Κ. Μπαδήλα, Πέτρος Σ. Σαμούχος, 2019 © Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λεβαδείας, 2019 Συγγραφείς: Ιωάννης Κ. Ηλίας, Σοφία Κ. Μπαδήλα, Πέτρος Σ. Σαμούχος Σχεδιασμός ασκήσεων: Σοφία Μπαδήλα, Πέτρος Σαμούχος, Ιωάννης Ηλίας Επιμέλεια έκδοσης, σελιδοποίηση: Ιωάννης Ηλίας Διορθώσεις: Πέτρος Σαμούχος, Σοφία Μπαδήλα Εξώφυλλο: Ιωάννης Ηλίας Επεξεργασία φωτογραφιών: Δαμιανός Μωραΐτης Φωτογραφίες και βίντεο, στο βιβλίο και στο YouTube: Ιωάννης Ηλίας Φωτογραφίες στο Google Maps, αποκρύψεις στο πεδίο, καταχωρήσεις και ανάρτηση πληροφοριών στο Geocaching: Πέτρος Σαμούχος, Ιωάννης Ηλίας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λεβαδείας 32131 ΛΙΒΑΔΕΙΑ Τηλ.: 2261089970 ιστοσελίδα: http://liblivadia.wikidot.com/ e-mail: vivlivad@gmail.com
ISBN: 978-960-86764-4-2 Το παρόν βιβλίο (κείμενα, φύλλα εργασίας, φωτογραφίες και περιεχόμενο στο
διαδίκτυο, εκτός εκείνων που ρητά αναφέρονται οι πηγές τους), αποτελεί πνευματική
ιδιοκτησία των
συγγραφέων
και της
Δημόσιας
Κεντρικής
Βιβλιοθήκης Λεβαδείας. Επιτρέπεται η με οποιονδήποτε τρόπο αναπαραγωγή του για εκπαιδευτικούς σκοπούς, μη εμπορικούς με αναφορά στην πηγή προέλευσης.
Περιεχόμενα Πρόλογος Εισαγωγή Κοινωνία και επι-κοινωνία: κώδικες επικοινωνίας Οι φρυκτωρίες Παλαμήδης: ο εφευρέτης των φρυκτωριών Καμινοβίγλες: οι φρυκτωρίες των βυζαντινών χρόνων Το Ωρονόμιο του Λέοντος του Σοφού Οι οχυρώσεις της Βοιωτίας Οι μεσαιωνικοί πύργοι της Βοιωτίας Ιστορικά στοιχεία Αρχιτεκτονικά στοιχεία Η δομή και το περιεχόμενο των πινάκων για τις οχυρώσεις Αρχείο οχυρώσεων 1.
Κάστρο Βουρλιά (ή Βρουλιά)
2.
Πύργος Βερβά
3.
Καστράκι Οσίου Λουκά
4.
Πύργος Καρακόλιθου
5.
Ακρόπολη Δαύλειας
6.
Πύργος Παρορίου
7.
Μυκηναϊκή ακρόπολη και πύργος Πανοπέα
8.
Ακρόπολη Χαιρώνειας
9.
Πύργος Θουρίου
10. Κάστρο Λιβαδειάς 11. Πύργος Κορώνειας 12. Πύργος Υψηλάντη 13. Πύργος Αλιάρτου 14. Ακρόπολη Γλα 15. Πύργος Πύργου 16. Ακρόπολη Ορχομενού 17. Πύργος Ακοντίου 18. Αρχαίος πύργος Θίσβης 19. Μεσαιωνικός πύργος Θίσβης 20. Πύργος – πυργόσπιτο Καραϊσκάκη 21. Πύργος Τάτιζας
22. Πύργος Άσκρης 23. Πύργος Ξηρονομής (άνω Τίφα) 24. Ακρόπολη αρχαίων Σιφών ή Τιφών (Αλυκή) 25. Πύργος Θεσπιών 26. Πύργος Εύτρησης 27. Φρυκτωρία Λεύκτρων (Φίχθι) 28. Πύργος Σίζι, (Λιβαδόστρας ή Λιβαδοστράτας) 29. Πύργος Πλαταιών 30. Πύργος Σαιντ Ομέρ (Θήβα) 31. Πύργος Παραλίμνης 32. Πύργος Άρματος 33. Πύργος Τανάγρας 34. Πύργος Αγίου Θωμά 35. Κάστρο Κορυνού, (ή Ντελέρα, ή Κορυνόκαστρο) 36. Πύργος Πανάκτου 37. Πύργος Πύλης Φύλλα εργασίας Το παιχνίδι του Geocaching Επίμετρο, απόδοση στα νέα ελληνικά των αρχαίων κειμένων Βιβλιογραφικές αναφορές
Πρόλογος …..αλλά τα ερείπια δεν είναι μόνο τα θλιβερά απομεινάρια ενός οικοδομήματος που κατέστρεψε ο χρόνος, είναι, επίσης και προπάντων, αυτά που αψηφούν τον χρόνο.
Ηράκλειτος Ένα κάστρο, άγνωστο στον επισκέπτη, ίσως να μην είναι τίποτα παραπάνω από ένα μάταιο κτίσμα, που κάποια στιγμή άνθρωποι φιλόδοξοι και σκληροί το σήκωσαν με έπαρση, για να ‘ναι διαφεντευτές του τόπου. Πίσω από τα χάλαρα και τις χορταριασμένες επάλξεις μπορεί να μη διακρίνουμε το μεγαλείο του ανθρώπου παρά τη ματαιοδοξία του κατακτητή. Μα σα γνωρίσουμε το κάθε κάστρο και μάθουμε την ιστορία του κι αφουγκραστούμε τους θρύλους που πλάστηκαν κάτω από τις πέτρες του, τότε αλλάζουμε γνώμη, δε μένουμε αδιάφοροι, δεν το αρνούμαστε, γιατί δεν μπορούμε να αρνηθούμε την ιστορία και τις ρίζες μας. Ιχνηλατώντας, λοιπόν, τα βήματα της Ιστορίας του τόπου μας, το πρωτότυπο πόνημα που έχουμε στα χέρια μας μάς προσφέρει την ευκαιρία να προσεγγίσουμε τόσο ιστορικά όσο και πρακτικά – λειτουργικά τα μνημεία του. Μικροί και μεγάλοι γινόμαστε παρατηρητές – συνταξιδιώτες στον ίδιο τον τόπο μας, συνδέοντας Αρχαιότητα και Βυζάντιο, ιστορία και αρχιτεκτονική και όλα αυτά στο πλαίσιο του κώδικα επικοινωνίας των ανθρώπων τότε. Το Εφορευτικό Συμβούλιο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Λεβαδείας, με ιδιαίτερη ικανοποίηση, αποφάσισε να προχωρήσει στην έκδοση αυτού του σαγηνευτικού και δύσκολου για τους εμπνευστές του ταξιδιού στο χρόνο και στο χώρο της αγαπημένης μας Βοιωτίας. Το Εφορευτικό Συμβούλιο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Λεβαδείας Η Πρόεδρος
Η Αναπληρώτρια Αντιπροέδρου
Τα μέλη
ΡΟΖΑ ΣΥΡΟΥ-ΣΑΛΑΠΑΤΑΡΑ
ΜΑΡΙΑ ΦΑΡΔΕΛΑ
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΡΟΥΜΠΙΕ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΣΑΓΚΑ ΣΩΤΗΡΗΣ ΚΑΡΒΟΥΝΗΣ
Ο Διευθυντής ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
Τ
Εισαγωγή
ο βιβλίο - οδηγός πεδίου με τίτλο: «37 οχυρώσεις της Βοιωτίας» έρχεται να ολοκληρώσει την καταγραφή των μεσαιωνικών οχυρώσεων που ξεκίνησε με το εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Οι Πύργοι – Φρυκτωρίες και οι Ακροπόλεις της κοιλάδας του Βοιωτικού Κηφισού και της Κωπαΐδας», στο πλαίσιο της λειτουργίας του Δικτύου Τοπικής Ιστορίας της Βοιωτίας κατά το σχολικό έτος 2017 - 2018. Η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει τους οκτώ (8) πύργους και τις τρεις (3)
ακροπόλεις της αρχικής έκδοσης μαζί με άλλες είκοσι δύο (22) οχυρώσεις, που είτε κατασκευάστηκαν κατά τον Μεσαίωνα, είτε προϋπήρχαν και χρησιμοποιήθηκαν με ή χωρίς προσθήκες αυτήν την ιστορική περίοδο. Με την καταγραφή αυτή καλύπτεται μάλλον το σύνολο των οχυρώσεων, που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη μεσαιωνική εποχή, στη βοιωτική γη. Επιπλέον το βιβλίο περιλαμβάνει τρεις (3) αξιόλογες αρχαίες οχυρώσεις (δύο πύργους και μια φρυκτωρία), όπως και μια (1) νεότερη. Για να συγκεντρωθεί το απαραίτητο υλικό, χρειάστηκαν περίπου δύο (2) χρόνια εργασιών. Η πρώτη περίοδος ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2017 με τη βιβλιογραφική έρευνα, συνεχίστηκε με την καταγραφή των πρώτων έντεκα (11) πύργων και ακροπόλεων και ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2019 με την έκδοση και την παρουσίαση του ηλεκτρονικού βιβλίου. Η δεύτερη και πιο παραγωγική περίοδος, ξεκίνησε τον Μάιο του 2019 και διήρκεσε ως τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Στο επτάμηνο αυτό προσεγγίστηκαν και οι τριάντα επτά οχυρώσεις (37) από δύο τουλάχιστον φορές η καθεμιά. Πριν από κάθε εξόρμηση ήταν απαραίτητη μια λεπτομερής προετοιμασία, η οποία αφορούσε την κατασκευή των γεωκρυπτών, τη συγκέντρωση έγκυρων πληροφοριών για την ιστορία και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία των οχυρώσεων και κυρίως, τον ακριβή εντοπισμό του πύργου ή της ακρόπολης στον χάρτη. Η τελευταία αυτή ενέργεια ήταν αναγκαία προκειμένου να αποφευχθούν άσκοπες διαδρομές στο επαρχιακό δίκτυο της Βοιωτίας και περιπλανήσεις στους χέρσους και καλυμμένους με πουρνάρια, βάτα και αγκάθια αγρούς. Παρά την προετοιμασία ωστόσο, δεν αποφεύχθηκαν ούτε τα εκατοντάδες αχρείαστα χιλιόμετρα ούτε τα αμέτρητα κι άκρως ενοχλητικά τριβέλια στις κάλτσες και στα παντελόνια. Η ταλαιπωρία θα ήταν ίσως ακόμη μεγαλύτερη, αν δεν είχαμε πιστό συνοδοιπόρο σε όλες σχεδόν τις εξορμήσεις, τον εξάχρονο Σωτήρη, ο οποίος με την πυξίδα στο χέρι μάς καθοδηγούσε με αυτοπεποίθηση. Επιπλέον ο Σωτήρης συνέβαλε στον εμπλουτισμό και την τεκμηρίωση των πληροφοριών που είχαμε συλλέξει, καθώς σε κάθε οχύρωση έκανε μια ολιγόλεπτη ανασκαφή, χρησιμοποιώντας σαν σκαπτικό εργαλείο όποιο ξυλάκι ήταν διαθέσιμο κοντά του! Με τον τρόπο του κέρδισε επάξια
τον τίτλο του ισότιμου μέλους της ομάδας και μας βοήθησε να πετύχουμε τον σκοπό που είχαμε θέσει ξεκινώντας αυτή την προσπάθεια. Σκοπός της εξερεύνησης – περιήγησης μας ήταν να ανακαλύψουμε πρώτα εμείς και στη συνέχεια ο αναγνώστης την ιστορική Βοιωτία και να επισημάνουμε τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε αυτός ο τόπος στο διάβα της ιστορίας. Επιμέρους στόχοι ήταν:
η
γνωριμία
με
τις
οχυρώσεις
της
Βοιωτίας
και
ειδικότερα
με
όσες
κατασκευάστηκαν ή χρησιμοποιήθηκαν κατά τον Μεσαίωνα,
η κατανόηση των λειτουργιών των οχυρώσεων και η μεταξύ τους επικοινωνία με διάφορους τρόπους, όπως με τη χρήση φωτιάς,
η παροχή της δυνατότητας στον αναγνώστη να ενημερωθεί με όποιον τρόπο θεωρεί πιο οικείο για εκείνον, έντυπο ή ηλεκτρονικό,
η παρακίνησή του να επισκεφθεί και να γνωρίσει τις οχυρώσεις από κοντά με τη βοήθεια καινοτόμων, εύχρηστων «εργαλείων» και τη χρήση των διαδικτυακών εφαρμογών που αξιοποιούνται στην παρουσίαση του υλικού.
Η λεπτομερής ενημέρωση για τα μνημεία – ιστορική, αρχαιολογική και αρχιτεκτονική – είναι πέρα από τους στόχους του βιβλίου, τις φιλοδοξίες και τις δυνατότητες των συγγραφέων του. Άλλωστε για πολλά από αυτά οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι εξαιρετικά περιορισμένες και συχνά βασίζονται σε εικασίες, που διατυπώνονται από τον συνδυασμό άλλων επιμέρους πληροφοριών ή πηγών. Δίνονται ωστόσο ακριβείς πληροφορίες για τη θέση των οχυρώσεων, όπως καταγράφηκαν επιτόπου από τους συγγραφείς, καθιστώντας εύκολη και ασφαλή την πρόσβαση και την προσέγγισή τους. Παρέχονται επίσης τεκμηριωμένες πληροφορίες για την κατασκευή τους και για το ιστορικό πλαίσιο που εντάσσονται, εμπλουτισμένες με πλήθος συνδέσμων, που δίνουν τη δυνατότητα στον απαιτητικό αναγνώστη να έχει πρόσβαση σε περισσότερα ιστορικά στοιχεία. Τα κείμενα πλαισιώνονται από εκατοντάδες φωτογραφίες και εμπλουτίζονται με δεκάδες βίντεο, χάρτες και ηλεκτρονικά καταγραμμένες διαδρομές και γεωκρύπτες. Η παρουσίαση του υλικού αναπτύσσεται σε πέντε (5) διακριτά μέρη. Στο πρώτο μέρος δίνονται βασικές πληροφορίες για τους κώδικες επικοινωνίας. Ακολουθούν οι φρυκτωρίες, το πλαίσιο που αναπτύχθηκαν, το πρόσωπο που τις επινόησε και τις κατασκεύασε, ο τρόπος λειτουργίας – επικοινωνίας μεταξύ τους, η εξέλιξή τους στο Βυζάντιο και η σχέση τους με προϋπάρχοντα αρχαία οχυρωματικά έργα. Το βασικό κείμενο εμπλουτίζεται με αποσπάσματα αρχαίων κειμένων, που αποδίδονται και στη νέα ελληνική γλώσσα.
Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται οι οχυρώσεις της Βοιωτίας. Αρχικά ταξινομούνται ανά οικισμό, χωριό ή πόλη που ανήκουν. Ακολουθούν σύντομα εισαγωγικά, ιστορικά, αρχιτεκτονικά στοιχεία και η περιγραφή της δομής των πινάκων με τις οχυρώσεις. Στο τρίτο και κύριο μέρος παρουσιάζονται: είκοσι δύο (22) μεσαιωνικοί πύργοι, δύο (2) μεσαιωνικά κάστρα, πέντε (5) αρχαίες ακροπόλεις που χρησιμοποιήθηκαν κατά τον Μεσαίωνα, τρεις (3) αρχαίες ακροπόλεις με προσθήκες μεσαιωνικών πύργων, ένας (1) αρχαίος πύργος που αξιοποιήθηκε κατά τον Μεσαίωνα. Και ακόμη μια (1) αρχαία φρυκτωρία, δύο (2) αρχαίοι πύργοι και ένας (1) νεότερος. Στο τέταρτο μέρος περιλαμβάνονται είκοσι (20) «Φύλλα εργασίας» για διδακτική αξιοποίηση τόσο από εκπαιδευτικούς όσο και από «ανήσυχους» μαθητές, γονείς, φίλους της τοπικής ιστορίας, φυσιολάτρες κ.ά.. Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με το πέμπτο μέρος όπου δίνονται οδηγίες για την εξερεύνηση των οχυρώσεων στο πεδίο, με ταυτόχρονη συμμετοχή στο Geocaching, ένα παγκόσμιο παιχνίδι που παίζεται ζωντανά στη φύση. Το Geocaching συνδυάζει τη γνώση για αξιόλογα σημεία, λιγότερο γνωστά σε όλον τον πλανήτη, με τη δράση και την περιπέτεια στην προσπάθεια κάποιος να τα γνωρίσει. Η μορφή του βιβλίου, τόσο έντυπο όσο και ηλεκτρονικό, το καθιστά προσιτό σε όλους τους ενδιαφερόμενους. Επιτρέπει επίσης την εύκολη προσθήκη και άλλων οχυρώσεων και την περαιτέρω αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Διευκολύνει τέλος τη διόρθωση τυχόν αστοχιών που περιλαμβάνονται σ’ αυτό, τις οποίες, εφόσον εντοπίσετε, παρακαλούμε να μας επισημάνετε στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: medievalconstructions2019@gmail.com
1. Κάστρο Βουρλιά (ή Βρουλιά)
Δήμος – χωριό Δήμου Διστόμου – Αράχωβας – Αντίκυρας, τοπική Κοινότητα Αντίκυρας Τοποθεσία Σε ύψωμα 2,5 χιλιόμετρα νότια της Αντίκυρας, στον Άγιο Συντεταγμένες Ισίδωρο. Google Maps Κλικ στις συντεταγμένες για να δεις το σημείο: 38°21'21.9"N 22°37'17.4"E Υψόμετρο ≈ 127 μ. Ύψος από την ≈ 20 μ. (από τον χώρο στάθμευσης) αφετηρία Χρόνος κατασκευής Αρχαιότητα (4ος αιώνας π.Χ. – α΄ φάση) Μεσαίωνας (φραγκική ή καταλανική περίοδος – β΄ φάση) Προέλευση Αρχαιοελληνικό και καταλανικό Τύπος κάστρου Αρχαίο κάστρο Κατάσταση Μάλλον κακή. Σώζονται τμήματα της ακρόπολης στην κορυφή, μέρος μιας δεξαμενής και μέρη από τις οχυρώσεις με μορφή πύργου. Χαμηλότερα στα ΝΑ διακρίνεται ισχυρό τείχος (μεσαιωνικό) καθώς και ίχνη από πύργο παρατήρησης. Πρόσβαση - Φθάνοντας στο λιμανάκι του Αγίου Ισιδώρου, στρίβουμε στάθμευση αριστερά και κινούμαστε για 300 μ. παράλληλα με την πρώτη συντεταγμένες παραλία. Στο τέλος της συνεχίζουμε για 800 μ. στον στενό ανηφορικό ασφαλτόδρομο, που σταδιακά γίνεται τσιμεντόδρομος και έπειτα κακός χωματόδρομος. Στο πιο ψηλό σημείο του δρόμου, δίπλα στον μεγάλο βράχο, υπάρχει πλάτωμα για στάθμευση. Είναι προτιμότερο να περπατήσουμε τα 800 μ., καθώς η θέα προς τις παραλίες του Αγίου Ισιδώρου είναι εξαιρετική και ο δρόμος είναι κακός.
Κλικ στις συντεταγμένες για να δεις το σημείο: 38°21'22.2"N 22°37'22.3"E Μονοπάτι - Από τον χώρο στάθμευσης το κάστρο είναι ορατό στο δεξί ποιότητα μας χέρι. Ακολουθούμε το μάλλον δυσδιάκριτο μονοπάτι και στα 50 μ. συναντάμε την περίφραξη και την κλειδωμένη πόρτα, που έχουν τοποθετηθεί για να αποτρέπουν την προσέγγιση του κάστρου και του υψώματος που είναι πολύ απότομα και επικίνδυνα. Διάρκεια πεζοπορίας: 3 - 5’ Υψομετρική διαφορά: 20 μ. Κυκλική διαδρομή: ΝΑΙ Μέγιστο υψόμετρο διαδρομής: 127 μ. Ελάχιστο υψόμετρο διαδρομής: 107 μ. Ανάρτηση διαδρομής (uploaded): 11 Ιουλίου 2019 Αρχείο διαδρομής, δες το μονοπάτι από ΕΔΩ: Δυσκολία
ελάχιστη
μικρή
μέτρια
μεγάλη
πολύ μεγάλη
Συνιστάται για Όχι, η διαδρομή και η τοποθεσία είναι πολύ επικίνδυνες σχολική επίσκεψη Επικινδυνότητα
φυσιολογική
μικρή
μέτρια
μεγάλη
πολύ μεγάλη
Ώρα πεζοπορίας Περίπου 5’και μισή ώρα για περιήγηση στον χώρο. Θέα Όρη: Δυτικά, βόρεια και ανατολικά το όρος Κίρφη Νότια τα μικρά νησιά: Δασκαλειό και Τσαρούχι και στο βάθος η Πελοπόννησος. Αρχιτεκτονικά Στο κάστρο του Βουρλιά διακρίνονται δύο φάσεις ανοιΣτοιχεία κοδόμησης, η αρχαία και η μεσαιωνική. Η αρχαία οχύρωση εντοπίζεται στην κορυφή του λόφου και χρονολογείται στον 4ο π.Χ. αιώνα.. Διατηρούνται ίχνη από αναληματικούς τοίχους, που αποτελούνται από μεγάλους λαξευμένους πολυγωνικούς και τραπεζιόσχημους λίθους, καθώς και τμήμα
δεξαμενής λαξευμένης στο βράχο. Το ύψος διατήρησης ποικίλει λόγω του ανάγλυφου μεταξύ δύο και πέντε δόμων. Η μεσαιωνική οχύρωση ανάγεται στη φραγκική ή καταλανική περίοδο. Εντοπίζεται στη νοτιοανατολική πλευρά του λόφου, όπου υπάρχει ισχυρό τείχος κατασκευασμένο από αργούς λίθους, κεραμίδια και ασβεστοκονίαμα ως συνδετικό υλικό. Διατηρείται σε μήκος 20 μέτρων, με ύψος τα 2 μέτρα και πάχος τα 1,20 μέτρα. Στη νοτιοανατολική πλευρά του τείχους διακρίνεται ένα πλάτωμα, όπου πιθανόν υπήρχε πύργος παρατήρησης. Σε κανένα σημείο του λόφου δεν εντοπίζεται η πύλη του κάστρου. Πιθανόν να ήταν στα βορειοδυτικά του λόφου, όπου υπάρχει πρόσβαση του κάστρου στη θάλασσα. Σε ολόκληρο τον απόκρημνο λόφο υπάρχουν μικροί αναλημματικοί τοίχοι για τη διαμόρφωση ανδήρων, τα οποία ήταν απαραίτητα για την αύξηση του ωφέλιμου χώρου. Χρήσιμες Την εποχή των Καταλανών η περιοχή ονομαζόταν Port de πληροφορίες Aragó, (Λιμάνι της Αραγωνίας) και ανήκε στην επικράτεια του Φρειδερίκου Φαδρίκ, κόμη των Σαλώνων, (Άμφισσας). Ο χώρος είναι επισκέψιμος μόνο μετά από συνεννόηση με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Πληροφορίες στα τηλέφωνα επικοινωνίας: 2267043033 (Θ΄ ΕΠΚΑ, γραφείο Αντίκυρας) και 2221022402 (23η ΕΒΑ). Geocaching Μπες στο παιχνίδι από ΕΔΩ Επικοινωνία με άλλες οχυρώσεις
-
Φωτογραφίες Περισσότερες σε μορφή βίντεο ΕΔΩ Βίντεο Δες βίντεο με τη θέα από ΕΔΩ
Κάστρο Βρουλιά
2. Πύργος Βερβά
Δήμος – χωριό Δήμος Διστόμου, Αράχωβας, Αντίκυρας, τοπική κοινότητα Διστόμου Τοποθεσία 3 χλμ. βόρεια από το Δίστομο, στον δρόμο Διστόμου Συντεταγμένες Αράχωβας Google Maps Κλικ στις συντεταγμένες για να δεις το σημείο: 38°27'03.3"N 22°40'21.0"E Υψόμετρο ≈ 464 μ. Ύψος από την ≈ 3 μ. αφετηρία Χρόνος κατασκευής 14ος αι. Προέλευση Καταλανικός Τύπος κάστρου Πύργος Κατάσταση Μάλλον κακή Πρόσβαση - 200μ. μετά τη διασταύρωση για το Δίστομο, επί της οδού στάθμευση Λιβαδειάς – Αράχωβας (μετά το πρατήριο υγρών συντεταγμένες καυσίμων), στα αριστερά υπάρχει διασταύρωση με πινακίδα: «Ιερός Ναός Εισοδίων Θεοτόκου». Στρίβουμε αριστερά και ακολουθούμε τον στενό ασφαλτόδρομο για 300 μ.. Σταθμεύουμε στην πρώτη διασταύρωση που συναντάμε. Κλικ στις συντεταγμένες για να δεις το σημείο: 38°27'02.7"N 22°40'24.7"E Μονοπάτι - Από τον χώρο στάθμευσης ο πύργος απέχει μόνο 100 μ., ποιότητα αλλά δεν είναι ορατός, επειδή είναι περιτριγυρισμένος με ψηλά πουρνάρια. Μπορεί να προσεγγιστεί σε απόσταση σχεδόν 10 μ. μόνο από τη βόρεια πλευρά, βαδίζοντας από τον χώρο
στάθμευσης με κατεύθυνση νοτιοδυτική. Μήκος: 10 μ. Διάρκεια πεζοπορίας: 1 - 2’ Υψομετρική διαφορά: 3 μ. Κυκλική διαδρομή: ΝΑΙ Μέγιστο υψόμετρο διαδρομής: 464 μ. Ελάχιστο υψόμετρο διαδρομής: 464 μ. Ανάρτηση διαδρομής (uploaded): 11 Ιουλίου 2019 Αρχείο διαδρομής, δες το μονοπάτι από ΕΔΩ. Δυσκολία
ελάχιστη
μικρή
μέτρια
μεγάλη
μικρή
μέτρια
μεγάλη
πολύ μεγάλη
Συνιστάται για Όλο τον χρόνο σχολική επίσκεψη Επικινδυνότητα
φυσιολογική
πολύ μεγάλη
Θέα Όρη: Βόρεια και δυτικά: Ξεροβούνι της Κίρφης Νοτιοδυτικά: Κίρφη Ανατολικά: η κορυφή Κολιέδες του Ελικώνα Νοτιοανατολικά: Ελικώνας Πεδιάδες: Νοτιοανατολικά η κοιλάδα του Διστόμου Αρχιτεκτονικά Ο πύργος βρίσκεται σε πλάτωμα που έχει δημιουργηθεί εν Στοιχεία μέρει τεχνητά και ενισχύεται από αναλημματικό τοίχο, κατασκευασμένο από αργούς λίθους μικρού και μεσαίου μεγέθους, θραύσματα κεραμίδων και ασβεστοκονίαμα ως συνδετικό υλικό. Με την ίδια τεχνική είναι κατασκευασμένος και ο κεντρικός τετράγωνος πύργος με καλύτερα σωζόμενη πλευρά τη βόρεια. Όλα τα στοιχεία παραπέμπουν σε φρουριακό συγκρότημα του οποίου η είσοδος ήταν στη δυτική πλευρά.
Χρήσιμες Από τα επιφανειακά ευρήματα που έχουν εντοπιστεί πληροφορίες (θεμέλια κτιρίων κ.ά) συμπεραίνουμε ότι υπήρχε εκτεταμένος οικισμός στα βυζαντινά χρόνια. Το 2007 στην ευρύτερη περιοχή του Βερβά η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ένα βυζαντινό οινοποιείο και διάφορους τάφους. Geocaching Μπες στο παιχνίδι από ΕΔΩ Επικοινωνία με άλλες οχυρώσεις
-
Φωτογραφίες & Περισσότερες φωτογραφίες σε μορφή βίντεο ΕΔΩ: βίντεο Βίντεο -
Πύργος Βερβά